Развитие и применение алгоритмов статистического анализа эпидемиологических данных

Linguistics

Աշխատությունը նվիրված է հայերենի բառապաշարի պատմական զարգացման, բառերի ծագման, կառուցվածքային փոփոխությունների և իմաստային վերափոխումների ուսումնասիրության տեսական ու մեթոդաբանական հիմնախնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում բառաքննական և ստուգաբանական վերլուծությունների դերն է լեզվի պատմական ընթացքը վերականգնելու, բառային հնագույն շերտերը տարբերակելու և տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած լեզվական փոփոխությունները բացահայտելու գործում։ Քննվում են բառերի նախնական ձևերի և նշանակությունների որոշման սկզբունքները, հնչյունական համապատասխանությունների բացահայտումը, ձևաբանական կառուցվածքի պատմական մեկնաբանությունը և իմաստային զարգացման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնիկ բառապաշարի, հնդեվրոպական ժառանգության, փոխառությունների և պատմական տարբեր փուլերում ձևավորված բառային շերտերի տարբերակման խնդիրներին։ Ստուգաբանական քննությունը դիտարկվում է համեմատական-պատմական լեզվաբանության համատեքստում՝ հայերենի տվյալները համադրելով ցեղակից լեզուների նյութի հետ և հաշվի առնելով կանոնավոր հնչյունական փոփոխությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գրաբարի, միջին հայերենի, աշխարհաբարի և բարբառային նյութի փոխադարձ համադրումը, քանի որ լեզվի տարբեր ժամանակագրական ու տարածքային ձևերը կարող են պահպանել բառերի պատմության համար արժեքավոր հնագույն հատկանիշներ։ Ուսումնասիրվում են նաև փոխառությունների աղբյուրների և ժամանակագրության որոշման դժվարությունները, լեզվական շփումների հետևանքով բառերի հնչյունական ու իմաստային հարմարեցման երևույթները և դրանց նշանակությունը հայերենի պատմական բառապաշարի ձևավորման համար։ Անդրադարձ է կատարվում ժողովրդական ստուգաբանության, արտաքին նմանության վրա հիմնված պատահական զուգադրումների և գիտական ստուգաբանության տարբերակման անհրաժեշտությանը՝ կարևորելով պատմական հնչյունաբանության, ձևաբանության, իմաստաբանության և աղբյուրագիտական տվյալների համատեղ կիրառումը։ Բառաքննական ուսումնասիրությունների շրջանակում կարևորվում են հին գրավոր հուշարձանների ընթերցումները, բառաձևերի տարբերակները, ձեռագրական վկայությունները և բառերի կիրառության պատմական համատեքստը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայոց լեզվի պատմության, պատմահամեմատական լեզվաբանության, բառագիտության և ստուգաբանության մոտեցումները՝ բառապաշարի զարգացումը ներկայացնելով որպես լեզվի ներքին օրինաչափությունների, պատմական փոփոխությունների և միջլեզվական շփումների փոխկապակցված գործընթաց։

Literature

Սա ժամանակակից հայ պոեզիայի ժողովածու է, որի հեղինակը Կարեն Անտաշյան է, և այն ներկայացնում է արդի մարդու ներաշխարհը՝ իր փխրուն զգացմունքներով, ինքնության որոնումներով և իրականության հետ բախվող մտավոր ու հուզական վիճակներով։ Բանաստեղծությունները կառուցված են ազատ ձևերի և պատկերային մտածողության վրա՝ հաճախ միավորելով առօրեականը և փիլիսոփայականը, անձնականը և հասարակականը։ Ժողովածուում զգալի տեղ ունի ժամանակի ընկալման թեման՝ որտեղ «վերջից հետո» և «սկզբից առաջ» ձևակերպումները դառնում են ոչ միայն ժամանակային, այլ նաև գոյաբանական խորհրդանիշներ՝ ցույց տալով կյանքի շրջանաձև բնույթը և մարդու մշտական շարժումը փոփոխությունների մեջ։ Անտաշյանի պոեզիան հաճախ առանձնանում է լեզվական փորձարարությամբ, սուր դիտարկումներով և ներքին հակասությունների ընդգծմամբ՝ ստեղծելով տեքստեր, որոնք միաժամանակ ինտիմ են և լայն իմաստային դաշտ բացող։ Ընդհանուր առմամբ ժողովածուն ներկայացնում է ժամանակակից քաղաքային մարդու հոգեբանական և փիլիսոփայական վիճակները՝ պոետիկ ձևի միջոցով։

Medicine

Աշխատանքը նվիրված է շաքարային դիաբետի ծանր բարդություններից մեկի՝ ոտնաթաթի գանգրենայի դեպքում վիրահատական միջամտությունների անեսթեզիոլոգիական ապահովման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը այս խմբի հիվանդների վիրահատության ընթացքում անվտանգ և արդյունավետ ցավազրկման ու անզգայացման կազմակերպման, նախավիրահատական պատրաստման, ներվիրահատական հսկողության և հետվիրահատական շրջանի վարման օպտիմալ մոտեցումների բացահայտումն է։ Այս հիվանդների անեսթեզիոլոգիական կառավարումը բարդանում է ոչ միայն տեղային հյուսվածքային ախտահարմամբ, այլև շաքարային դիաբետին ուղեկցող բազմաթիվ համակարգային փոփոխություններով։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում հիվանդների ընդհանուր վիճակի նախավիրահատական գնահատմանը։ Քննության են առնվում ածխաջրային նյութափոխանակության վերահսկման մակարդակը, սրտանոթային և երիկամային համակարգերի վիճակը, ջրա-էլեկտրոլիտային հավասարակշռությունը, վարակային գործընթացի տարածվածությունը, ինտոքսիկացիայի աստիճանը և ուղեկցող հիվանդությունները։ Այս գործոնների համադրությունը կարող է էականորեն ազդել անզգայացման մեթոդի ընտրության և վիրահատության ընթացքում բարդությունների զարգացման ռիսկի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շաքարային դիաբետով հիվանդների նյութափոխանակային վիճակի շտկմանը։ Վիրահատական սթրեսը կարող է հանգեցնել գլյուկոզի մակարդակի զգալի փոփոխությունների, իսկ ծանր վարակային կամ նեկրոտիկ գործընթացը կարող է լրացուցիչ խորացնել նյութափոխանակային խանգարումները։ Հետևաբար անեսթեզիոլոգիական ապահովման կարևոր բաղադրիչ է արյան գլյուկոզի պարբերական վերահսկումը և անհրաժեշտության դեպքում դրա կարգավորումը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով հիպոգլիկեմիայի և հիպերգլիկեմիայի վտանգները։ Աշխատանքը կարող է համեմատել ընդհանուր և տարածաշրջանային անզգայացման տարբեր մեթոդներ՝ գնահատելով դրանց արդյունավետությունը, անվտանգությունը և կիրառելիությունը տարբեր կլինիկական իրավիճակներում։ Անզգայացման մեթոդի ընտրությունը կախված է վիրահատության ծավալից, հիվանդի ընդհանուր վիճակից, վարակային գործընթացի առանձնահատկություններից, սրտանոթային և շնչառական համակարգերի հնարավոր խանգարումներից և այլ անհատական գործոններից։ Տարածաշրջանային մեթոդների կիրառման դեպքում կարևոր է նաև գնահատել նյարդային համակարգի վիճակը և հնարավոր հակացուցումները, իսկ ընդհանուր անզգայացման դեպքում՝ հաշվի առնել շնչուղիների կառավարման և հեմոդինամիկ կայունության ապահովման խնդիրները։ Հատուկ նշանակություն ունի ներվիրահատական մոնիթորինգը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ զարկերակային ճնշման, սրտի աշխատանքի, շնչառության, արյան թթվածնավորման, ջերմաստիճանի և գլյուկոզի շարունակական կամ պարբերական վերահսկմանը։ Գանգրենայի և ծանր վարակային գործընթացի դեպքում հեմոդինամիկ անկայունության ռիսկը կարող է բարձր լինել, ուստի անհրաժեշտ է ժամանակին հայտնաբերել շրջանառության խանգարումները և համապատասխանաբար կազմակերպել հեղուկային ու դեղորայքային աջակցությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է նաև ցավի վերահսկումը։ Վիրահատությունից առաջ, ընթացքում և հետո արդյունավետ ցավազրկումը ոչ միայն բարձրացնում է հիվանդի հարմարավետությունը, այլև կարող է նվազեցնել սթրեսային արձագանքը և նպաստել հետվիրահատական վերականգնմանը։ Կարող են ուսումնասիրվել բազմամոդալ ցավազրկման մոտեցումները, որոնց դեպքում տարբեր մեխանիզմներով գործող միջոցների համադրումը թույլ է տալիս ապահովել բավարար անալգեզիա՝ միաժամանակ նվազեցնելով առանձին դեղերի բարձր դոզաների անհրաժեշտությունը։ Հետվիրահատական շրջանում կարևոր է վերահսկել ոչ միայն ցավը, այլև շնչառական, սրտանոթային և նյութափոխանակային ցուցանիշները։ Շաքարային դիաբետով և ծանր վարակային գործընթացով հիվանդները կարող են ունենալ վերքերի ապաքինման, վարակային բարդությունների և այլ հետվիրահատական խնդիրների բարձր ռիսկ, ուստի անեսթեզիոլոգիական ապահովումը դիտարկվում է որպես վիրաբուժական բուժման ամբողջական համակարգի բաղադրիչ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև հիվանդների տարբեր խմբերի համեմատություն՝ կախված գանգրենայի տարածվածությունից, վիրահատության ծավալից, դիաբետի տևողությունից և ծանրությունից, ուղեկցող անոթային հիվանդություններից և այլ կլինիկական գործոններից։ Այդպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն հանգամանքները, որոնք առավել մեծ ազդեցություն ունեն անզգայացման ընթացքի և բարդությունների առաջացման վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել այս ծանր հիվանդների նախավիրահատական գնահատման, անզգայացման մեթոդի ընտրության, ներվիրահատական հսկողության և հետվիրահատական ցավի ու նյութափոխանակային վիճակի կառավարման մոտեցումների կատարելագործման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է անեսթեզիոլոգիայի, վիրաբուժության, ինտենսիվ թերապիայի և էնդոկրինոլոգիայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով մշակել կամ հիմնավորել ոտնաթաթի դիաբետիկ գանգրենայով հիվանդների վիրահատական բուժման ընթացքում անեսթեզիոլոգիական ապահովման առավել անվտանգ և արդյունավետ սկզբունքները։ Թեման ունի կարևոր կլինիկական նշանակություն, քանի որ տվյալ հիվանդների մոտ վիրահատական և անզգայացման ռիսկերը պայմանավորված են ինչպես տեղային ծանր ախտահարմամբ, այնպես էլ շաքարային դիաբետի համակարգային ազդեցություններով, և դրանց ճիշտ գնահատումն ու կառավարումը կարող են էական դեր ունենալ բուժման ելքի և հետվիրահատական վերականգնման վրա։

History

Աշխատությունը ներկայացնում է Անիի հնագիտական արշավախմբի 1907 թվականի՝ վեցերորդ արշավի ընթացքում հայտնաբերված հնագիտական առարկաների գրանցամատյանը։ Այն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է Անիի հնավայրի նյութական մշակույթի, հնագիտական ուսումնասիրության պատմության և քաղաքի բազմաշերտ անցյալի հետազոտության համար։ Գրքում համակարգված կերպով ներկայացվում են պեղումների ընթացքում հայտնաբերված հնության առարկաները՝ դրանց վերաբերյալ հնարավոր նկարագրություններով և նույնականացման տվյալներով, ինչը թույլ է տալիս պատկերացում կազմել արշավախմբի աշխատանքի արդյունքների և հավաքված հնագիտական նյութի բնույթի մասին։ Աշխատանքի կարևոր առանձնահատկություններից է հնագիտական գտածոների գրանցման և դասակարգման սկզբունքը, քանի որ նման կատալոգները հնարավորություն են տալիս ոչ միայն պահպանել առանձին առարկաների մասին տեղեկությունը, այլև հետագայում դրանք համադրել այլ պեղումների նյութերի, թանգարանային հավաքածուների և Անիի հնագիտական ուսումնասիրությունների հետ։ Նյութը հատկապես կարևոր է Անիի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ քաղաքը միջնադարյան Հայաստանի կարևորագույն կենտրոններից էր և իր տարածքում պահպանել է տարբեր ժամանակաշրջանների մշակութային շերտեր։ Գրանցամատյանը կարող է տեղեկություններ տրամադրել առարկաների ձևի, նյութի, նշանակության, հայտնաբերման հանգամանքների և հնագիտական համատեքստի վերաբերյալ՝ այդպիսով լրացնելով Անիի նյութական մշակույթի մասին պատկերացումները։ Տեքստում ներառված տասը պատկերները ևս էական նշանակություն ունեն, քանի որ դրանք տեսողականորեն լրացնում են նկարագրվող հնագիտական նյութը և հնարավորություն են տալիս ավելի հստակ պատկերացնել որոշ առարկաների արտաքին տեսքն ու առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն հնագետների և պատմաբանների, այլև մշակութաբանների, արվեստաբանների, թանգարանագետների և Անիի պատմությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Այն նաև կարևոր է հնագիտական փաստագրության պատմության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես էին 20-րդ դարի սկզբին իրականացվում պեղումների արդյունքների գրանցումը, նյութերի նկարագրությունն ու գիտական շրջանառության մեջ ներառումը։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես մասնագիտացված հնագիտական կատալոգ և սկզբնաղբյուր, որը պահպանել է Անիի 1907 թվականի պեղումների ընթացքում ձեռք բերված նյութական վկայությունների մասին տեղեկություններ և կարող է օգտագործվել քաղաքի հնագիտական ժառանգության, նյութական մշակույթի և ուսումնասիրության պատմության հետագա հետազոտություններում։

Economics

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման համակարգի տնտեսական զարգացման հիմնախնդիրներին և դրանց լուծման հիմնական ուղղություններին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են համայնքային մակարդակում տնտեսական քաղաքականության ձևավորման առանձնահատկությունները, տեղական բյուջեների կառավարման արդյունավետությունը, ֆինանսական ինքնուրույնության աստիճանը և համայնքների զարգացման ներուժը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղական ինքնակառավարման մարմինների դերին տնտեսական ակտիվության խթանման, ներդրումային միջավայրի բարելավման և սոցիալ-տնտեսական անհավասարությունների նվազեցման գործընթացներում։ Ներկայացվում են նաև տարածաշրջանային զարգացման ծրագրերի ազդեցությունը համայնքային տնտեսության վրա, պետական և տեղական մակարդակների համագործակցության մեխանիզմները, ինչպես նաև միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները Հայաստանի պայմաններում։ Աշխատությունը կարևոր է ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական տեսանկյունից՝ նպաստելով տեղական ինքնակառավարման արդյունավետության բարձրացմանը և համայնքային կայուն տնտեսական զարգացման քաղաքականությունների մշակմանը։

Literature

Ալեքսանդր Շիրվանզադե - Վերջին շատրվանը Այս ստեղծագործությունը Շիրվանզադեի սոցիալ-հոգեբանական արձակի բնորոշ օրինակներից է, որտեղ հեղինակը խորհրդանշական պատկերների միջոցով ներկայացնում է մարդկային հարաբերությունների անկայունությունը, կյանքի անցողիկությունը և բարոյական արժեքների փոփոխական բնույթը։ «Վերջին շատրվան» պատկերն այստեղ ունի խորհրդանշական իմաստ՝ կապված անցնող ժամանակի, մարումի և երբեմնի կենսունակ իրականության աստիճանական քայքայման գաղափարի հետ, որի ֆոնին բացահայտվում են կերպարների ներքին ապրումները, հիասթափությունները և չիրականացված սպասումները։ Շիրվանզադեն հոգեբանական մանրակրկիտ վերլուծությամբ ցույց է տալիս, թե ինչպես են արտաքին հանգամանքները և հասարակական միջավայրը ազդում մարդու ճակատագրի վրա՝ հաճախ նրան հասցնելով ներքին դատարկության կամ արժեքային վերագնահատման։ Ստեղծագործությունը բնորոշ է իր ռեալիստական դիտարկումներով և խորհրդանշական շերտերով, որոնք միավորում են առօրյա կյանքի պատկերները ավելի խոր գաղափարական իմաստների հետ։ Լեզուն պարզ է, բայց հուզականորեն և մտավոր կերպով խտացված, ինչը թույլ է տալիս ընթերցողին ընկալել ինչպես սյուժեն, այնպես էլ դրա ենթատեքստային նշանակությունը։