Ready-made Materials

Աշխատությունը գործնական և մեթոդական բնույթի նյութ է, որը նվիրված է գրադարաններում սկզբնական հաշվառման կազմակերպմանը, համապատասխան փաստաթղթերի ձևավորմանը և դրանց վարման միասնական սկզբունքների ներկայացմանը։ Ուղեցույցի հիմնական նպատակը գրադարանային ֆոնդերի համալրման, շարժի, պահպանության և օգտագործման վերաբերյալ սկզբնական տվյալների ճշգրիտ ու համակարգված գրանցման ապահովումն է։ Նյութում կարող են ներկայացվել գրադարան մուտք գործող տպագիր և այլ տեղեկատվական նյութերի ընդունման, գրանցման ու հաշվառման հիմնական մոտեցումները, ինչպես նաև ֆոնդից դուրս գրվող կամ այլ ստորաբաժանում փոխանցվող միավորների փաստաթղթավորման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հաշվառման փաստաթղթերի նշանակությանը, դրանց փոխադարձ կապին և գրադարանի ընդհանուր հաշվետվողական համակարգում ունեցած դերին։ Սկզբնական փաստաթղթերը դիտարկվում են որպես այն տեղեկատվական հիմքը, որի միջոցով հետագայում հնարավոր է կազմել ամփոփ հաշվետվություններ, վերահսկել ֆոնդի քանակական փոփոխությունները և ապահովել գրադարանային նյութերի շարժի փաստաթղթային հետագծելիությունը։ Մեթոդական ցուցումները կարող են պարզաբանել գրանցամատյանների, ընդունման և փոխանցման փաստաթղթերի, դուրսգրման վերաբերյալ արձանագրությունների, հաշվառման թերթիկների և այլ աշխատանքային ձևերի լրացման ընդհանուր պահանջները։ Կարևորվում են տվյալների ամբողջականությունը, գրանցումների հետևողականությունը և տարբեր փաստաթղթերում ներկայացված տեղեկությունների համապատասխանությունը։ Նյութը կարող է անդրադառնալ նաև գրադարանի կառուցվածքային ստորաբաժանումների միջև հաշվառման աշխատանքների բաշխմանը, պատասխանատվության սահմանմանը և փաստաթղթերի պահպանության կազմակերպմանը։ Հրահանգչական բնույթը հնարավորություն է տալիս այն օգտագործել որպես գործնական օժանդակ նյութ գրադարանավարների, ֆոնդերի համալրման և մշակման բաժինների աշխատակիցների, ինչպես նաև գրադարանային գործ ուսումնասիրող մասնագետների համար։ Միաժամանակ նման մեթոդական նյութերը նպաստում են տարբեր գրադարաններում հաշվառման միասնական մոտեցումների կիրառմանը, վիճակագրական տվյալների համադրելիության բարձրացմանը և ֆոնդերի կառավարման կազմակերպվածության բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրադարանային ֆոնդերի հաշվառման, փաստաթղթավորման, գրադարանային կառավարման և մեթոդական աշխատանքի սկզբունքները՝ ներկայացնելով սկզբնական հաշվառման փաստաթղթերի նշանակությունն ու դրանց համակարգված վարման հիմնական կազմակերպական մոտեցումները։

Աշխատությունը նվիրված է մասնագիտական նպատակներով անգլերենի ուսուցման ընթացքում սովորողների հնչարտաբերական իրազեկության ձևավորման և զարգացման տեսական ու մեթոդական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում օտար լեզվով արդյունավետ մասնագիտական հաղորդակցության համար անհրաժեշտ արտասանական կարողությունների զարգացումն է՝ հնչյունների ճիշտ տարբերակման և արտաբերման, բառային շեշտի, նախադասության ռիթմի, հնչերանգի և կապակցված խոսքի առանձնահատկությունների գիտակցված յուրացման միջոցով։ Հնչարտաբերական իրազեկությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին հնչյունների ճիշտ արտասանելու կարողություն, այլև որպես սովորողի՝ խոսքի հնչյունական կառուցվածքը նկատելու, վերլուծելու, սեփական արտասանությունը վերահսկելու և հաղորդակցական իրավիճակին համապատասխանեցնելու ունակություն։ Մասնագիտական անգլերենի դասընթացում այն առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ սովորողները պետք է կարողանան հասկանալի և վստահ հաղորդակցվել մասնագիտական քննարկումների, ներկայացումների, հանդիպումների և այլ մասնագիտական իրավիճակների ընթացքում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել սովորողների մայրենի լեզվի հնչյունական համակարգի հնարավոր ազդեցությունները անգլերենի արտասանության վրա, առավել հաճախ հանդիպող դժվարությունները և դրանց հաղթահարմանն ուղղված մանկավարժական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել լսողական տարբերակման և արտասանական կարողությունների փոխկապակցված զարգացմանը, քանի որ խոսքային հնչյունների և հնչերանգային օրինաչափությունների ճանաչումը նպաստում է դրանց ավելի գիտակցված վերարտադրմանը։ Կարևորվում է մասնագիտական բառապաշարի արտասանության յուրացումը՝ ներառելով տերմինների շեշտադրությունը և մասնագիտական խոսքում դրանց բնական կիրառումը։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ձայնագրությունների, թվային ուսումնական միջոցների, ինքնագնահատման և հետադարձ կապի կիրառումը՝ սովորողներին հնարավորություն տալով լսել, համեմատել և աստիճանաբար կատարելագործել սեփական խոսքը։ Միաժամանակ առաջնային նպատակ կարող է համարվել ոչ թե որևէ կոնկրետ լեզվակրի արտասանության ամբողջական ընդօրինակումը, այլ խոսքի հասկանալիությունը և հաղորդակցական արդյունավետությունը միջազգային մասնագիտական միջավայրում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի, կիրառական լեզվաբանության, հնչյունաբանության և մասնագիտական նպատակներով անգլերենի ուսուցման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել սովորողների հնչարտաբերական իրազեկության հետևողական զարգացման արդյունավետ մեթոդական համակարգը։

Աշխատությունը նվիրված է բլազարների ուլտրամանուշակագույն և ռենտգենյան ճառագայթման հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանց ֆիզիկական բնույթի, փոփոխականության և էներգիայի արտազատման մեխանիզմների վերաբերյալ ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նպատակով։ Բլազարները դիտարկվում են որպես ակտիվ գալակտիկական միջուկների առանձնահատուկ դաս, որոնց դիտվող ճառագայթման մեջ կարևոր դեր ունի դիտողի ուղղությանը մոտ կողմնորոշված ռելյատիվիստական շիթը։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր էներգետիկ տիրույթներում գրանցված ճառագայթման սպեկտրային և ժամանակային բնութագրերի վերլուծությունն է։ Ուլտրամանուշակագույն դիտումները կարող են տեղեկատվություն տրամադրել ինչպես շիթի ճառագայթման, այնպես էլ որոշ դեպքերում ակրեցիոն սկավառակի հնարավոր ներդրման մասին, մինչդեռ ռենտգենյան տիրույթը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու բարձր էներգիաներով մասնիկների հետ կապված ճառագայթային գործընթացները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հոսքի ինտենսիվության փոփոխությունները, սպեկտրային ցուցիչները, տարբեր ալիքային տիրույթներում դիտվող փոփոխականության փոխկապակցվածությունը և ժամանակի ընթացքում աղբյուրների սպեկտրային վիճակների փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բազմալիքային դիտումների համադրմանը, քանի որ տարբեր հաճախականային տիրույթների տվյալների համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս կառուցելու էներգիայի սպեկտրային բաշխումը և գնահատելու ճառագայթման տարբեր բաղադրիչների հարաբերակցությունը։ Կարևորվում է նաև բլազարների տարբեր ենթադասերի համեմատությունը՝ պարզելու դրանց սպեկտրային և փոփոխականության հատկությունների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ռենտգենյան և ուլտրամանուշակագույն տվյալների ժամանակային վերլուծությունը կարող է օգտագործվել բռնկումների, արագ պայծառության փոփոխությունների և ակտիվության տարբեր վիճակների բնութագրման համար, իսկ նման փոփոխությունների բնորոշ ժամանակային մասշտաբները կարող են լրացուցիչ տեղեկություն տալ ճառագայթող տիրույթի ֆիզիկական առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Դիտողական արդյունքների համադրումը տեսական մոդելների հետ հնարավորություն է տալիս գնահատելու ռելյատիվիստական շիթերում տեղի ունեցող մասնիկների արագացման և ճառագայթման գործընթացների հնարավոր դերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է արտագալակտիկական աստղագիտության, բարձր էներգիաների աստղաֆիզիկայի, ռենտգենյան աստղագիտության և բազմալիքային դիտողական վերլուծության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել ակտիվ գալակտիկական միջուկների ամենափոփոխական և էներգետիկ դասերից մեկի ֆիզիկական բնույթի վերաբերյալ պատկերացումները։

Աշխատությունը նվիրված է էներգետիկայի ոլորտում ռազմավարական կառավարման մոդելի ձևավորման տեսական և մեթոդաբանական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգի կիրառման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում ոլորտի երկարաժամկետ նպատակները չափելի ցուցանիշների, կառավարման առաջնահերթությունների և փոխկապակցված գործողությունների համակարգի վերածելու խնդիրն է։ Ռազմավարական կառավարումը դիտարկվում է որպես շարունակական գործընթաց, որի շրջանակում անհրաժեշտ է համադրել տնտեսական արդյունավետությունը, արտադրական և տեխնոլոգիական զարգացումը, սպառողների պահանջները, ներքին կառավարման գործընթացները, մարդկային կապիտալը և կազմակերպությունների զարգացման հնարավորությունները։ Հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգը կարող է ծառայել որպես ռազմավարության իրականացման և վերահսկման գործիք՝ հնարավորություն տալով ֆինանսական արդյունքները դիտարկել ոչ ֆինանսական ցուցանիշների հետ միասին և բացահայտել դրանց միջև պատճառահետևանքային կապերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել էներգետիկ ոլորտի առանձնահատկություններին համապատասխան ռազմավարական նպատակների խմբեր և դրանց գնահատման հիմնական ցուցանիշներ՝ ներառելով տնտեսական արդյունավետությունը, էներգամատակարարման հուսալիությունը, արտադրական կարողությունների օգտագործումը, ենթակառուցվածքների զարգացումը, տեխնոլոգիական արդիականացումը և կառավարման որակը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ռազմավարական քարտեզի ձևավորմանը, որի միջոցով հնարավոր է ներկայացնել ոլորտի նպատակների փոխկապակցվածությունը և որոշել, թե կառավարման տարբեր ուղղություններում իրականացվող փոփոխություններն ինչպես կարող են անդրադառնալ վերջնական արդյունքների վրա։ Կարևորվում է նաև ցուցանիշների ընտրության հիմնավորվածությունը, քանի որ չափազանց մեծ կամ ոչ համապատասխան ցուցանիշների համակարգը կարող է դժվարացնել ռազմավարական վերահսկողությունը և կառավարչական որոշումների ընդունումը։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել նպատակային և փաստացի արդյունքների համեմատման, շեղումների բացահայտման և ռազմավարության ճշգրտման մեխանիզմների ձևավորումը։ Էներգետիկայի առանձնահատկություններից ելնելով՝ կարող են դիտարկվել նաև ներդրումային ծրագրերի, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, էներգաարդյունավետության, տեխնոլոգիական նորարարությունների և համակարգի կայունության հետ կապված ցուցանիշները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ռազմավարական կառավարման, էներգետիկ տնտեսագիտության, կատարողականի գնահատման և հաշվեկշռված ցուցանիշների համակարգի մեթոդաբանությունը՝ նպատակ ունենալով ձևավորել էներգետիկ ոլորտի զարգացման նպատակների պլանավորման, իրականացման, գնահատման և վերահսկման միասնական կառավարչական մոտեցում։

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի քաղաքային կառուցվածքում բարձր քաղաքաշինական, ճարտարապետական, պատմամշակութային կամ հասարակական արժեք ունեցող տարածքների կազմակերպման, պահպանման և զարգացման ճարտարապետահատակագծային հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքի պատմականորեն ձևավորված տարածական կառուցվածքի և ժամանակակից զարգացման պահանջների փոխհարաբերությունն է՝ կառուցապատման խտության, շենքերի ծավալատարածական լուծումների, փողոցների և հրապարակների համակարգի, հանրային տարածքների, կանաչ գոտիների ու քաղաքային համայնապատկերի տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պատմական կենտրոնին և այն քաղաքային հատվածներին, որտեղ առկա կառուցապատումն ունի ճարտարապետական ու միջավայրային արժեք, և որտեղ նոր շինարարությունը պահանջում է գոյություն ունեցող քաղաքային հյուսվածքի առանձնահատկությունների մանրակրկիտ հաշվառում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարածքների գործառական օգտագործումը, կառուցապատման ձևաբանական առանձնահատկությունները, շենքերի բարձրությունների և ծավալների հարաբերակցությունը, փողոցային ճակատների շարունակականությունը, տեսողական առանցքները և քաղաքային նշանակալի օբյեկտների ընկալման պայմանները։ Կարևորվում է պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և ժամանակակից քաղաքաշինական միջամտությունների համադրման խնդիրը, քանի որ նոր կառուցապատումը կարող է փոխել ոչ միայն առանձին հատվածների ֆիզիկական կառուցվածքը, այլև քաղաքի պատմական կերպարը և տարածական ամբողջականությունը։ Առանձին ուղղություն է հանրային տարածքների որակի ուսումնասիրությունը՝ հետիոտնային հասանելիության, տրանսպորտային կապերի, կանաչապատման, քաղաքային կահավորման և հասարակական գործառույթների կազմակերպման տեսանկյունից։ Կարող են դիտարկվել նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված հատակագծային լուծումների փոխհարաբերությունները և դրանց ազդեցությունը քաղաքի ներկայիս կառուցվածքի վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է զարգացման այնպիսի սկզբունքների հիմնավորումը, որոնք հնարավորություն կտան պահպանել արժեքավոր քաղաքային միջավայրի ինքնատիպությունը՝ միաժամանակ ապահովելով տարածքների ժամանակակից և կենսունակ օգտագործումը։ Այս համատեքստում քաղաքաշինական արժեքը դիտարկվում է ոչ միայն առանձին հուշարձանների առկայությամբ, այլև կառուցապատման մասշտաբով, տարածական հարաբերություններով, փողոցային ցանցով, պատմական շերտերով և քաղաքի ընդհանուր կերպարի ձևավորմանը տվյալ տարածքի մասնակցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքաշինության, ճարտարապետական նախագծման, պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և քաղաքային միջավայրի կազմակերպման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել Երևանի արժեքավոր տարածքների հավասարակշռված պահպանման ու զարգացման ճարտարապետահատակագծային սկզբունքները։

Աշխատությունը նվիրված է Արևելքի հասարակությունների սոցիալական և կրոնական կյանքի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով առօրյա կենցաղի, համայնքային հարաբերությունների, հավատալիքների, կրոնական հաստատությունների և մշակութային սովորույթների փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հասարակական կյանքը դիտարկվում է ոչ միայն քաղաքական կամ տնտեսական հարաբերությունների տեսանկյունից, այլև ընտանիքի, համայնքի, կրթության, բարեգործության, ավանդույթների և հասարակական վարքի ձևերի միջոցով։ Կրոնը ներկայացվում է որպես սոցիալական միջավայրի կարևոր բաղադրիչ, որը տարբեր պատմական պայմաններում կարող էր ազդեցություն ունենալ համայնքային ինքնության, բարոյական պատկերացումների, տոնական մշակույթի, կրթական հաստատությունների և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տարբեր կրոնական համայնքների համակեցությանը և փոխհարաբերություններին՝ ներառելով իսլամական, քրիստոնեական, հրեական և տարածաշրջանում պատմականորեն ներկայացված այլ ավանդույթներ։ Կարևորվում է նաև քաղաքային և գյուղական միջավայրերի համեմատությունը, քանի որ սոցիալական կազմակերպման ձևերը, մասնագիտական խմբերի հարաբերությունները, ընտանեկան կառուցվածքները և կրոնական կյանքի դրսևորումները կարող էին տարբեր լինել բնակավայրի բնույթից և տեղական մշակութային պայմաններից կախված։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել պաշտամունքային կառույցների և կրոնական հաստատությունների հասարակական գործառույթները, ուխտագնացության և տոնական արարողությունների համայնքային նշանակությունը, ինչպես նաև կրոնական առաջնորդների և կրթական կենտրոնների տեղը հասարակական կյանքում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև կանանց և տղամարդկանց սոցիալական դերերի, ընտանեկան հարաբերությունների, հագուստի, հյուրասիրության, առևտրի, բարեգործության և առօրյա հաղորդակցության վերաբերյալ պատմական նկարագրություններին։ Միաժամանակ կարևոր է նման աղբյուրների քննադատական ընթերցումը, հատկապես եթե ուսումնասիրությունը հիմնված է եվրոպացի կամ ամերիկացի ճանապարհորդների, միսիոներների և այլ արտաքին դիտորդների վկայությունների վրա, քանի որ նրանց նկարագրություններում տեղական իրականությունը երբեմն ներկայացվել է ժամանակաշրջանին բնորոշ «Արևելքի» մասին ընդհանրացումների և մշակութային կանխադրույթների ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով սոցիալական ու կրոնական կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները նպատակահարմար է դիտարկել դրանց ստեղծման պատմական և մշակութային համատեքստի հետ միասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական պատմության, կրոնագիտության, մշակութային մարդաբանության և արևելագիտության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել Արևելքի հասարակությունների բազմազան համայնքային, կրոնական և առօրյա կյանքի ձևերը։

Աշխատությունը նվիրված է իսլամական մտքի և պատմության շրջանակում ձևավորված իսմաիլական ավանդույթի ծագման, ինքնության կառուցման և պատմական զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կրոնական համայնքի ինքնընկալման ձևավորումն է, գաղափարական ու աստվածաբանական սկզբունքների զարգացումը, համայնքային հաստատությունների կայացումը և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում արտաքին քաղաքական ու մշակութային միջավայրերի հետ փոխազդեցությունը։ Ինքնությունը դիտարկվում է որպես պատմականորեն փոփոխվող բազմաշերտ երևույթ, որի ձևավորման վրա ազդեցություն են ունեցել կրոնական մեկնաբանությունները, առաջնորդության վերաբերյալ պատկերացումները, համայնքային հիշողությունը, մտավոր ավանդույթները և սոցիալական հարաբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել վաղ շիական միջավայրում տեղի ունեցած գաղափարական և համայնքային տարբերակումները, իմամության գաղափարի առանձնահատուկ մեկնաբանությունները և դրանց նշանակությունը կրոնական ինքնության ամրապնդման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել Ֆաթիմյան ժամանակաշրջանին, երբ համայնքային և մտավոր ավանդույթները զարգացան պետական ու ինստիտուցիոնալ նոր պայմաններում՝ նպաստելով աստվածաբանության, փիլիսոփայության, կրթության և մշակույթի զարգացմանը։ Հետագա պատմական փուլերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու տարբեր ճյուղերի առաջացումը, աշխարհագրական տարածումը և համայնքային կազմակերպման բազմազան ձևերի զարգացումը Մերձավոր Արևելքում, Կենտրոնական ու Հարավային Ասիայում և այլ տարածաշրջաններում։ Կարևորվում է նաև կրոնական գիտելիքի փոխանցման, հեղինակության և համայնքային կառույցների դերը սերունդների միջև ինքնության շարունակականությունն ապահովելու գործում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով համայնքները պահպանել են իրենց առանձնահատկությունները քաղաքական իշխանությունների փոփոխության, միգրացիայի, մշակութային շփումների և սոցիալական վերափոխումների պայմաններում։ Միաժամանակ հնարավոր է ուսումնասիրել ներքին բազմազանությունը՝ խուսափելով ամբողջ ավանդույթը մեկ միասնական և անփոփոխ համակարգ ներկայացնելուց։ Ինքնության զարգացման դինամիկան այսպիսով բացահայտվում է կրոնական գաղափարների, պատմական հիշողության, սոցիալական կառույցների և տարբեր մշակութային միջավայրերի շարունակական փոխազդեցության միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իսլամագիտության, կրոնագիտության, պատմության և ինքնության ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել իսմաիլական համայնքների պատմական ձևավորման, ներքին բազմազանության և տարբեր ժամանակաշրջաններում նրանց ինքնության վերափոխումների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում նորարարական զարգացման ինստիտուցիոնալ միջավայրի ձևավորման, գործունեության և կառավարման տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գիտության, կրթության, ձեռնարկատիրության, պետական կառավարման և ֆինանսական համակարգի միջև փոխգործակցության այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով գիտելիքը, հետազոտական արդյունքները և տեխնոլոգիական մշակումները կարող են վերածվել տնտեսական ու հասարակական արժեք ստեղծող նորարարությունների։ Համակարգային մոտեցման շրջանակում նորարարական գործունեությունը դիտարկվում է ոչ թե առանձին կազմակերպությունների գործունեության արդյունք, այլ փոխկապակցված դերակատարների, հաստատությունների, իրավական կարգավորումների և տնտեսական խթանների ամբողջություն։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել գիտահետազոտական հաստատությունների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ներուժը, մասնավոր հատվածի նորարարական ակտիվությունը, գիտելիքի և տեխնոլոգիաների փոխանցման հնարավորությունները, նորարար ձեռնարկությունների ձևավորման պայմանները և հետազոտությունների առևտրայնացման հետ կապված խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պետական կառավարման դերին՝ ռազմավարական առաջնահերթությունների սահմանման, համապատասխան ենթակառուցվածքների զարգացման և նորարարական գործունեության համար նպաստավոր ինստիտուցիոնալ միջավայրի ձևավորման տեսանկյունից։ Կարևորվում է նաև ֆինանսավորման աղբյուրների և մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, քանի որ նոր գաղափարների ու տեխնոլոգիաների զարգացման տարբեր փուլերում անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը կարող է էական նշանակություն ունենալ դրանց գործնական կիրառման համար։ Առանձին ուղղություն է մարդկային կապիտալի, մասնագիտական կարողությունների և կրթական համակարգի կապի գնահատումը նորարարական զարգացման հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև գիտություն-բիզնես համագործակցության, մտավոր սեփականության կառավարման, տեխնոլոգիական ձեռնարկատիրության, նորարարական ենթակառուցվածքների և միջազգային գիտատեխնոլոգիական համագործակցության նշանակությունը։ Համեմատական ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է դիտարկել այլ երկրների փորձը՝ առանձնացնելով այն ինստիտուցիոնալ և կառավարչական մոտեցումները, որոնք կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի տնտեսական և գիտատեխնոլոգիական միջավայրի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նորարարությունների տնտեսագիտության, ռազմավարական կառավարման, գիտատեխնոլոգիական քաղաքականության և ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանում գիտելիքի ստեղծումից մինչև դրա կիրառություն և առևտրայնացում ձևավորվող փոխկապակցված գործընթացների արդյունավետ կազմակերպման ու կառավարման հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղում ձևավորված տեղեկատվական դաշտի կառուցվածքի, տեղական լրատվամիջոցների գործունեության և միջազգային ճանաչում չունեցող քաղաքական միավորի պայմաններում լրագրության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տեղեկատվության ստեղծման, տարածման և սպառման գործընթացներն են, ինչպես նաև այն քաղաքական, հասարակական, տեխնոլոգիական և մասնագիտական գործոնները, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում ազդել են տեղական լրատվական համակարգի զարգացման վրա։ Միջազգային ճանաչման բացակայությունը տվյալ դեպքում դիտարկվում է որպես տեղեկատվական միջավայրի վրա ազդող առանձնահատուկ հանգամանք, քանի որ այն կարող էր սահմանափակել միջազգային լրատվական ցանցերին անմիջական ինտեգրումը, արտաքին լրագրողների հասանելիությունը և տեղեկատվության անկախ ստուգման հնարավորությունները։ Միաժամանակ տեղական լրատվամիջոցները կատարել են հասարակությանը ներքին իրադարձությունների մասին տեղեկացնելու և արտաքին լսարաններին տարածաշրջանի վերաբերյալ տեղեկատվություն փոխանցելու գործառույթներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հեռուստատեսության, ռադիոյի, տպագիր մամուլի և առցանց լրատվամիջոցների տեղն ու փոխհարաբերությունները, պետական և ոչ պետական տեղեկատվական աղբյուրների դերը, ինչպես նաև սոցիալական մեդիայի տարածման հետևանքով լրատվական հաղորդակցության ձևերի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խոսքի և մամուլի ազատության, խմբագրական անկախության, տեղեկատվության բազմակարծության, ինքնագրաքննության և մասնագիտական լրագրության խնդիրներին։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղական մեդիա միջավայրում արձանագրվել են ինչպես կարծիքների ավելի լայն ներկայացման միտումներ, այնպես էլ անվտանգության ու հակամարտության թեմաներով տեղեկատվական սահմանափակումներ և լրագրողական ինքնագրաքննության դրսևորումներ։ Կարևորվում է նաև հակամարտային միջավայրում լրագրության խնդիրը, երբ տեղեկատվությունը կարող է ձեռք բերել ոչ միայն հասարակական իրազեկման, այլև քաղաքական հաղորդակցության և հանրային ընկալումների ձևավորման նշանակություն։ Այդ պայմաններում առանձնահատուկ կարևորություն են ստանում աղբյուրների ստուգումը, փաստի և մեկնաբանության տարբերակումը, հակասական տեղեկությունների համադրումը և ապատեղեկատվության նկատմամբ մասնագիտական մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել նաև տեղական և արտաքին լրատվամիջոցների կողմից նույն իրադարձությունների ներկայացման համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելով տեղեկատվական օրակարգերի և հաղորդագրությունների կառուցման տարբերությունները։ 2023 թվականի իրադարձություններից հետո տեղական լրատվական համակարգի պայմանները արմատապես փոխվեցին․ տեղական լրագրողներն ու բնակչության մեծ մասը հեռացան տարածքից, իսկ նախկին տեղական ռադիո- և հեռուստահեռարձակումը դադարեց գործել։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մեդիագիտության, լրագրության տեսության, քաղաքական հաղորդակցության և հակամարտությունների լուսաբանման ուսումնասիրությունները՝ տեղեկատվական դաշտը դիտարկելով որպես քաղաքական կարգավիճակի, հասարակական հարաբերությունների և հաղորդակցական գործընթացների փոխազդեցությամբ ձևավորված համակարգ։

Աշխատությունը նվիրված է գլխուղեղի նշաձև համալիրի մասնակցության ուսումնասիրությանը արյան մակարդման գործընթացների նյարդային կարգավորման մեջ։ Հետազոտության կենտրոնում կենտրոնական նյարդային համակարգի և հեմոստազի միջև առկա ֆունկցիոնալ փոխկապակցվածությունն է՝ հատկապես այն տեսանկյունից, թե ինչպես կարող են ուղեղի հուզական, վեգետատիվ և սթրեսային արձագանքների ձևավորմանը մասնակցող կառուցվածքները ներգործել արյան մակարդման համակարգի ընդհանուր վիճակի վրա։ Նշաձև համալիրը դիտարկվում է որպես լիմբիկ համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը մասնակցում է հուզական ազդակների մշակմանը, վեգետատիվ արձագանքների կազմակերպմանը և օրգանիզմի հարմարվողական գործընթացների կարգավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել այս նյարդային կառուցվածքի ֆունկցիոնալ վիճակի և հեմոստազի տարբեր ցուցանիշների միջև հնարավոր կապերը՝ գնահատելով մակարդման և հակամակարդման մեխանիզմների հավասարակշռության փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն նյարդահումորալ ուղիներին, որոնց միջոցով կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեությունը կապված է արյան շրջանառության և հեմոստազի կարգավորման հետ։ Այդ համատեքստում կարևոր նշանակություն ունեն վեգետատիվ նյարդային համակարգի, ներզատական պատասխանների և կենսաբանական ակտիվ միջնորդների մասնակցության վերաբերյալ պատկերացումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սթրեսային և հուզական վիճակների ժամանակ դիտվող ֆիզիոլոգիական փոփոխություններին՝ պարզաբանելով, թե ինչպիսի դեր կարող են ունենալ լիմբիկ համակարգի կառուցվածքները օրգանիզմի համալիր հարմարվողական արձագանքների ձևավորման մեջ։ Հեմոկոագուլյացիան այս դեպքում դիտարկվում է ոչ թե մեկուսացված կենսաքիմիական գործընթաց, այլ նյարդային, հորմոնային և անոթային կարգավորման մեխանիզմների հետ փոխկապակցված համակարգի բաղադրիչ։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են նյարդային համակարգի և արյան մակարդման ֆիզիոլոգիայի փոխհարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և կարող են կարևոր լինել սթրեսի, վեգետատիվ կարգավորման ու հեմոստազի միջև գոյություն ունեցող կապերի տեսական մեկնաբանման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, հեմատոլոգիայի, հեմոստազի ֆիզիոլոգիայի և նյարդահումորալ կարգավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել գլխուղեղի լիմբիկ կառուցվածքների հնարավոր մասնակցությունը արյան մակարդման համակարգի կարգավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության որոշ գետերի ջրաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնելով գլխավոր իոնների և կենսածին նյութերի տարածաժամանակային փոփոխությունների ու դրանց վարքը պայմանավորող բնական և մարդածին գործոնների վրա։ Հետազոտության շրջանակում գետային ջրերի քիմիական կազմը դիտարկվում է որպես ջրահավաք ավազանի երկրաբանական կառուցվածքի, հողային և կլիմայական պայմանների, ջրաբանական ռեժիմի, կենսաբանական գործընթացների և տնտեսական գործունեության համատեղ ազդեցության արդյունք։ Գլխավոր իոնների հարաբերակցությունը հնարավորություն է տալիս բնութագրելու ջրի հանքայնացման առանձնահատկությունները, ջրաքիմիական տիպը և գետային համակարգում տեղի ունեցող բնական փոփոխությունները։ Միաժամանակ կենսածին նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ջրային էկոհամակարգերի վիճակի գնահատման համար, քանի որ ազոտի և ֆոսֆորի միացությունների պարունակության փոփոխությունները կարող են կապված լինել ինչպես բնական կենսաերկրաքիմիական շրջանառության, այնպես էլ բնակավայրերից, գյուղատնտեսական տարածքներից և տնտեսական այլ աղբյուրներից առաջացող ազդեցությունների հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր գետերի և նույն գետի տարբեր հատվածների ջրաքիմիական ցուցանիշները՝ բացահայտելու տարածական օրինաչափությունները, ինչպես նաև տարբեր եղանակներին կամ ջրաբանական փուլերում արձանագրվող փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել գետի ջրատվության, տեղումների, ձնհալի և մակերևութային հոսքի ազդեցությանը լուծված նյութերի պարունակության և տեղափոխման վրա։ Կարևորվում է նաև գետային ջրերում քիմիական բաղադրիչների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ տարբերակելու բնական երկրաքիմիական աղբյուրները հնարավոր մարդածին ներգործություններից։ Ստացված տվյալների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ գնահատելու ջրային միջավայրի որակը, բացահայտելու առավել զգայուն հատվածները և հասկանալու ջրահավաք ավազանում տեղի ունեցող գործընթացների ազդեցությունը գետերի քիմիական ռեժիմի վրա։ Երկարաժամկետ դիտարկումների առկայության դեպքում հնարավոր է նաև գնահատել ջրաքիմիական ցուցանիշների փոփոխման միտումները և դրանց կապը բնական պայմանների ու տնտեսական գործունեության փոփոխությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հիդրոքիմիայի, ջրաբանության, ջրային էկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել Հայաստանի գետային համակարգերում հիմնական լուծված բաղադրիչների ձևավորման, տեղափոխման և փոփոխման օրինաչափությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումները։

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի հայ գրականության և հասարակական մտքի մի շարք նշանավոր ներկայացուցիչների գաղափարական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ազգային ինքնագիտակցության, արևմտահայության դրության, հասարակական վերափոխումների և ազգային-ազատագրական գաղափարների ձևավորման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում Րաֆֆու, Ծերենցի, Ռափայել Պատկանյանի և Գրիգոր Արծրունու գրական ու հրապարակախոսական գործունեությունն է՝ որպես նույն ժամանակաշրջանի հասարակական խնդիրներին տարբեր ժանրերով արձագանքող մտավորականների։ Նրանց ստեղծագործական ժառանգությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին գեղարվեստական արձակը, պատմավեպը, պոեզիան և հրապարակախոսությունը ներգրավվում ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, կրթության, հասարակական կազմակերպման և ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Րաֆֆու վիպական աշխարհում պատմական և հասարակական թեմաների փոխհարաբերությանը, Ծերենցի պատմական արձակում անցյալի իրադարձությունների գեղարվեստական վերաիմաստավորմանը, Պատկանյանի պոեզիայի ազգային ու հասարակական շեշտադրումներին և Արծրունու հրապարակախոսական գործունեության գաղափարական նշանակությանը։ Կարևորվում է նրանց հայացքների ոչ միայն ընդհանրությունների, այլև տարբերությունների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր հեղինակի ստեղծագործական մեթոդը, հասարակական գործունեությունը և գաղափարների արտահայտման ձևերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել պատմական հիշողության և ժամանակակից իրականության հարաբերակցությունը, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման միջոցները, կրթության և մշակույթի դերի վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես նաև հասարակական առաջընթացի և ինքնակազմակերպման շուրջ ձևավորված մոտեցումները։ Առանձին ուղղություն է գրականության և մամուլի ազդեցության ուսումնասիրությունը հասարակական գաղափարների տարածման գործում, քանի որ XIX դարում գեղարվեստական ստեղծագործությունն ու պարբերական մամուլը կարևոր հարթակներ էին հանրային քննարկումների և մտավոր շարժումների զարգացման համար։ Այս գործիչների ժառանգության համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի հայ հասարակական մտքի գաղափարական բազմազանության և գրականության ու հրապարակախոսության փոխազդեցության մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ գրականության պատմության, հասարակական մտքի պատմության, հրապարակախոսության և գաղափարների պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով նշված հեղինակների ներդրումը XIX դարի հայ ազգային և հասարակական մտքի զարգացման գործընթացներում։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի առաջին կեսի հայ բանաստեղծության մեջ ազատ ոտանավորի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ավանդական չափածոյի կանոններից աստիճանաբար հեռացող բանաստեղծական կառուցվածքների առաջացումն է և դրանց դերը հայ պոեզիայի նորացման գործընթացում։ Ազատ ոտանավորը դիտարկվում է որպես բանաստեղծական խոսքի կազմակերպման այնպիսի ձև, որտեղ տողի երկարությունը, ռիթմական կառուցվածքը, հանգավորումը և չափական օրինաչափությունները կարող են ենթարկվել ավելի ազատ սկզբունքների՝ պահպանելով ստեղծագործության ներքին ռիթմը և գեղարվեստական ամբողջականությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել արևելահայ և արևմտահայ բանաստեղծական ավանդույթներում տեղի ունեցած փոփոխությունները, դասական տաղաչափական համակարգերի և նոր ձևերի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ազատ բանաստեղծության տարածմանը նպաստած գրական ու մշակութային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռիթմի վերակազմավորմանը, քանի որ կանոնավոր չափի բացակայությունը չի նշանակում ռիթմի վերացում․ այն կարող է ձևավորվել շարահյուսական կրկնությունների, բառային շեշտադրումների, հնչերանգի, տողատման, դադարների և պատկերային կառուցվածքի միջոցով։ Կարևորվում է նաև բանաստեղծական տողի և նախադասության փոխհարաբերությունը, քանի որ ազատ կառուցվածքում տողատումը կարող է ինքնուրույն արտահայտչական դեր ստանալ և ազդել ստեղծագործության ընթերցման ու իմաստային ընկալման վրա։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ազատ ոտանավորի կապը ժամանակաշրջանի գրական նորարարությունների և եվրոպական պոեզիայի զարգացման միտումների հետ՝ միաժամանակ բացահայտելով հայկական բանաստեղծական ավանդույթի ներսում դրա ինքնատիպ դրսևորումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև թեմատիկ և պատկերային համակարգի փոփոխություններին՝ պարզաբանելով, թե ինչպես են նոր բանաստեղծական ձևերը հնարավորություն տվել արտահայտելու անհատական ապրումներ, հասարակական փոփոխություններ, քաղաքային կյանքի պատկերներ և ժամանակաշրջանի մշակութային փորձառությունը։ Համեմատական քննության միջոցով հնարավոր է տարբերակել ազատ ոտանավորի տարատեսակները և ցույց տալ անցումը կանոնավոր չափածոյից դեպի առավել ճկուն բանաստեղծական կառուցվածքներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ գրականության պատմության, պոետիկայի, տաղաչափության և համեմատական գրականագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ազատ ոտանավորի նշանակությունը XX դարի առաջին կեսի հայ բանաստեղծական լեզվի և ձևային մտածողության զարգացման մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում համակարգչային կրթության կազմակերպման մեթոդական համակարգի ձևավորման, կառուցվածքի և արդյունավետ կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում համակարգչային գիտելիքների և թվային կարողությունների ուսուցման նպատակների, բովանդակության, մեթոդների, միջոցների և կազմակերպական ձևերի փոխկապակցվածությունն է։ Համակարգչային կրթությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնիկական միջոցների օգտագործման հմտությունների փոխանցում, այլև որպես սովորողների տրամաբանական և ալգորիթմական մտածողության, տեղեկատվության հետ աշխատելու կարողությունների, խնդիրների լուծման և թվային միջավայրում գիտակցված գործունեության զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր տարիքային խմբերի համար ուսումնական նյութի ընտրության և հաջորդական ներկայացման սկզբունքները, տեսական գիտելիքների ու գործնական առաջադրանքների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև սովորողների անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան ուսուցման կազմակերպման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսուցչի գործունեությանը՝ որպես մեթոդական համակարգի առանցքային բաղադրիչի, ներառյալ դասի պլանավորումը, ուսումնական առաջադրանքների մշակումը, սովորողների առաջընթացի գնահատումը և թվային գործիքների նպատակային կիրառումը։ Կարևորվում է համակարգչային կրթության կապը հանրակրթական մյուս առարկաների հետ, քանի որ թվային տեխնոլոգիաները կարող են ծառայել ինչպես առանձին ուսումնառության առարկա, այնպես էլ տարբեր ուսումնական խնդիրների լուծման միջոց։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ծրագրավորման տարրերի, ալգորիթմների, տվյալների մշակման, տեղեկատվական համակարգերի և թվային հաղորդակցության վերաբերյալ հիմնական պատկերացումների աստիճանական ձևավորումը։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական անվտանգության, թվային պատասխանատվության և տեխնոլոգիաների գիտակցված օգտագործման վերաբերյալ սովորողների համապատասխան կարողությունների զարգացմանը։ Մեթոդական համակարգի արդյունավետությունը կարող է գնահատվել սովորողների գիտելիքների, գործնական հմտությունների, ինքնուրույն աշխատանքի և խնդիրների լուծման կարողությունների փոփոխությունների միջոցով։ Կարևոր է նաև ուսուցման բովանդակության պարբերական արդիականացումը՝ հաշվի առնելով տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արագ զարգացումը և կրթական միջավայրի փոփոխվող պահանջները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, ինֆորմատիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, կրթական տեխնոլոգիաների և թվային գրագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել դպրոցական համակարգչային կրթության ամբողջական և արդյունավետ մեթոդական կազմակերպումը։