Պատրաստի նյութեր

Այս աշխատանքը նվիրված է երիկամի փոխպատվաստման (տրանսպլանտացիայի) անմիջական և հեռակա արդյունքների բարելավման ուղիների ուսումնասիրությանը Հայաստան-ում՝ ընդգծելով ինչպես բժշկական, այնպես էլ կազմակերպչական և իմունոլոգիական գործոնների դերը բուժման արդյունավետության բարձրացման գործում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են փոխպատվաստման նախավիրահատական գնահատման գործընթացները, դոնորների ընտրության չափանիշները, վիրահատական տեխնոլոգիաների կատարելագործումը և հետվիրահատական վարակի կանխարգելման միջոցառումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում իմունոսուպրեսիվ թերապիայի օպտիմալացմանը, օրգանի մերժման կանխարգելման ռազմավարություններին և հիվանդների երկարաժամկետ հսկողության համակարգին։ Քննարկվում են նաև առողջապահական համակարգի կազմակերպչական խնդիրները՝ մասնագիտացված կենտրոնների զարգացումը, կադրերի պատրաստումը և ժամանակակից տեխնոլոգիաների ներդրումը, որոնք անմիջական ազդեցություն ունեն փոխպատվաստման արդյունքների վրա։ Աշխատության նպատակն է բացահայտել այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել երիկամի փոխպատվաստման հաջողության բարձրացմանը և հիվանդների կյանքի որակի բարելավմանը՝ ինչպես վաղ, այնպես էլ հեռակա փուլերում։

Այս աշխատանքը նվիրված է մարզիկների հոգեֆիզիոլոգիական կայունության ուսումնասիրությանը՝ հոգակարգավորիչ (պսիխոռեգուլյատոր) ազդեցության գործընթացում, որի նպատակն է բացահայտել հոգեբանական կարգավորման մեթոդների ազդեցությունը օրգանիզմի ֆունկցիոնալ վիճակի և սթրեսակայունության վրա։ Հոգեֆիզիոլոգիական կայունությունը դիտարկվում է որպես մարզիկի կարողություն պահպանելու արդյունավետ աշխատանքային մակարդակ մրցակցային սթրեսի, բարձր ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության և էմոցիոնալ լարվածության պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ինքնակարգավորման տեխնիկաները՝ շնչառական վարժություններ, ավտոգեն մարզում, պատկերային (իմագինատիվ) մեթոդներ և կենտրոնացման ռազմավարություններ, որոնք նպաստում են նյարդային համակարգի հավասարակշռմանը և կատարողականության բարձրացմանը։ Վերլուծվում է նաև սրտանոթային, շնչառական և նյարդային համակարգերի արձագանքը հոգակարգավորիչ ազդեցությանը՝ գնահատելով դրանց դինամիկան մարզական գործունեության տարբեր փուլերում։ Աշխատության արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն սպորտային հոգեբանության և մարզական պատրաստության ոլորտում, քանի որ թույլ են տալիս մշակել արդյունավետ մեթոդներ մարզիկների հոգեկան կայունության բարձրացման և մրցակցային արդյունքների օպտիմալացման համար։

Այս աշխատությունը ներկայացնում է ռազմավիճակագրական բնույթի նյութերի ժողովածու, որը վերաբերում է Ասիական Թուրքիա-ի տարածքներում XIX դարի ռազմական, վարչական, ժողովրդագրական և տնտեսական վիճակի ուսումնասիրությանը։ Նյութը կազմված է տարբեր վիճակագրական տվյալներից, հաշվետվություններից և դիտարկումներից, որոնք նպատակ ունեն համակարգված կերպով նկարագրել տարածաշրջանի բնակչության կազմը, բնակավայրերի բաշխվածությունը, հաղորդակցության ուղիները, ռազմական կայազորների տեղաբաշխումը և վարչական կառուցվածքը։ Ուշադրություն է դարձվում նաև տնտեսական ռեսուրսներին, գյուղատնտեսական արտադրությանը, հարկային համակարգին և ռազմավարական նշանակություն ունեցող շրջաններին, որոնք կարևոր դեր են ունեցել կայսրության կառավարման և ռազմական պլանավորման մեջ։ Այսպիսի նյութերը արժեքավոր են որպես պատմական սկզբնաղբյուրներ, քանի որ թույլ են տալիս վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի տարածաշրջանային զարգացման ընդհանուր պատկերը և հասկանալ ռազմական-վարչական համակարգի առանձնահատկությունները։

Այս աշխատանքը նվիրված է ֆիզիկական և քիմիական գործոնների ազդեցության ուսումնասիրությանը բակտերիաների աճի և կենսունակության վրա՝ նպատակ ունենալով հասկանալ միկրոօրգանիզմների զարգացման պայմանները և դրանց վերահսկման մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են ֆիզիկական գործոններ՝ ջերմաստիճան, pH, ճնշում, ճառագայթում և թթվածնի առկայություն, ինչպես նաև քիմիական գործոններ՝ սննդանյութերի կազմ, աղերի կոնցենտրացիա, հակաբակտերիալ նյութերի և թունավոր միացությունների ազդեցություն։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են այդ գործոնները ազդում բակտերիաների բջջային նյութափոխանակության, բազմացման արագության և կենսունակության վրա՝ փոփոխելով դրանց ֆիզիոլոգիական ակտիվությունը և ադապտացիոն հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր միջավայրային պայմաններում բակտերիաների դիմադրողականության մեխանիզմներին, ինչպես նաև աճի օպտիմալ և սահմանափակող գործոնների որոշմանը։ Աշխատության արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն մանրէաբանության, բժշկության, սննդի անվտանգության և կենսատեխնոլոգիայի ոլորտներում՝ թույլ տալով մշակել միկրոօրգանիզմների վերահսկման և կիրառման արդյունավետ մեթոդներ։

Այս աշխատանքը նվիրված է գործառնական ֆինանսական կառավարման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը արտադրական-առևտրային կազմակերպություններում՝ Հայաստանի Հանրապետության մշակող արդյունաբերության օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են ֆինանսական կառավարման հիմնական գործառույթները՝ շրջանառու կապիտալի կառավարում, դրամական հոսքերի պլանավորում, ծախսերի վերահսկում, շահութաբերության գնահատում և կարճաժամկետ ֆինանսավորման աղբյուրների ընտրություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մեխանիզմներին, որոնք ապահովում են արտադրական գործընթացների անընդհատությունը և առևտրային գործունեության արդյունավետ կազմակերպումը՝ հաշվի առնելով շուկայի տատանումները և արտադրանքի իրացման առանձնահատկությունները Հայաստան-ում։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է ֆինանսական որոշումների ազդեցությունը ձեռնարկությունների մրցունակության վրա՝ ընդգծելով պլանավորման, վերահսկման և վերլուծության դերը կառավարման արդյունավետության բարձրացման գործում Կորպորատիվ ֆինանսներ-ի շրջանակում։ Վերլուծության նպատակն է բացահայտել այն գործոնները, որոնք նպաստում են արտադրական-առևտրային կազմակերպությունների ֆինանսական կայունությանը և կայուն զարգացմանը փոփոխվող տնտեսական միջավայրում։

Այս աշխատանքը նվիրված է սինովիալ հեղուկում ադենոզինդեզամինազայի (adenosine deaminase) ցիտրուլինացված ձևերի հայտնաբերմանը և դրանց նույնականացմանը որպես նոր աուտոանտիգեն ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հիվանդության իմունաբանական մեխանիզմների նոր կողմերը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է սպիտակուցների հետթարգմանական փոփոխությունների, մասնավորապես ցիտրուլինացման գործընթացի դերը աուտոիմուն պատասխանների ձևավորման մեջ, ինչպես նաև դրա կապը հոդային բորբոքային գործընթացների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սինովիալ հեղուկի կենսաքիմիական վերլուծությանը, որտեղ գնահատվում են ադենոզինդեզամինազայի փոփոխված ձևերի առկայությունը և դրանց իմունոգեն հատկությունները։ Աշխատությունը վերլուծում է նաև ցիտրուլինացված սպիտակուցների դերը որպես հնարավոր կենսամարկերներ՝ ռևմատոիդ արթրիտի վաղ ախտորոշման և հիվանդության ընթացքի մոնիթորինգի համար։ Ստացված տվյալները կարող են նպաստել աուտոիմուն հիվանդությունների պաթոգենեզի ավելի խոր ըմբռնմանը և նոր ախտորոշիչ ու թերապևտիկ մոտեցումների մշակմանը։

Այլաբանությունը հայ կինոարվեստում հանդես է գալիս որպես արվեստի բովանդակային և ձևաչափային կարևորագույն միջոց, որը թույլ է տալիս ստեղծագործին արտահայտել գաղափարներն ու զգացմունքները ոչ ուղղակի, այլ խորհրդանշական, պատկերագրական և դրսևորողական ձևերով, ինչը ուժեղացնում է ֆիլմի էմոցիոնալ ազդեցությունը և դիտողի մտավոր մասնակցությունը։ Հայ կինոյում այլաբանությունը հաճախ օգտագործվում է սոցիալական, քաղաքական կամ պատմական թեմաների մշակման ժամանակ, երբ ֆիլմի իրական ասելիքը ճնշված կամ զգայուն է, և պահանջում է նրբագեղ մատնանշումներ՝ դիսկուրսի մեջ դնելով կերպարների գործողությունները, սյուժետային իրավիճակները, բնապատկերների և օբյեկտների խորհրդանշականությունը։ Այս տեխնիկան տեսանելի է ինչպես դոկումենտալ, այնպես էլ խաղարկային ֆիլմերում, որտեղ ռեժիսորները կիրառում են պատկերների, գույների, լուսավորության, ձայնային դիզայնի և սիմվոլիկ գործողությունների բազմաշերտ համակարգ, որպեսզի փոխանցեն անհատական կամ համազգային հոգեբանական դինամիկա, ներքին զգացմունքների հակասություններ, հոգեբանական տրավմայի ազդեցություն կամ պատմական վերապրումների հզոր արտացոլումներ։ Այլաբանությունը հայ կինոյում նաև թույլ է տալիս խուսափել ցայտուն բովանդակային կլիշեներից, ստեղծել էստետիկ առանձնահատկություններ և խթանել քննարկման և մեկնաբանության լայն հնարավորություններ՝ դիտողի կողմից ճանաչողական և զգայական ակտիվ մասնակցությունը ապահովելով։ Ռեժիսորների կողմից օգտագործվող այլաբանության օրինակներն ընդգրկում են կերպարների շարժումների ու արարքների խորհրդանշական ներկայացումը, սյուժետային ժամանակի և տարածության փոփոխությունների հնարհամակարգային կառուցվածքը, առարկաների ու պատկերների սիմվոլիկ նշանակությունը, որոնք համալրում են ֆիլմի հիմնական ուղերձը և հնարավորություն տալիս արտահայտել դժվար հասկանալի հոգեբանական և սոցիալական գործընթացներ՝ ստեղծելով հայկական կինոարվեստի յուրահատուկ ոճային և էմոցիոնալ դիմագիծ։

Եվկլիդյան տարածքներում նորմալ հարթ Էյնշտեյնյան և կիսա-էյնշտեյնյան ենթամակերների երկրաչափությունը ուսումնասիրում է այդ ենթամակերների խիստ սահմանափակված կարվիճային հատկությունները, որոնցում կրիավորների քառանկյունական ձևը և ռիչտի կորությունը բավարարում են հատուկ պայմանների՝ ապահովելով այնպիսի կառուցվածքային հարթություն, որտեղ միջավայրի և ենթամակերայի միջեւ հարաբերությունները պահպանվում են օպտիմալ հավասարությամբ։ Նորմալ հարթ Էյնշտեյնյան ենթամակերաները առանձնանում են ռիչտի կորության համաչափության և կոմպակտության կամ համաչափ տարածական տեղաբաշխման հատկություններով, ինչը թույլ է տալիս ձևավորել ճշգրիտ դասակարգումներ և գնահատել տարբերակային հատկությունները, օրինակ՝ կայունության, սիմետրիայի և ֆունկցիոնալ ինտեգրալների պահպանման առումով։ Կիսա-էյնշտեյնյան ենթամակերաները, հակառակը, ցուցաբերում են որոշակի աուտոմորֆիզմների կամ մասնակի հավասարության պայմաններ՝ պահպանելով որոշ երկրաչափական և տոպոլոգիական invariant-ներ, որոնք կարևոր են բարդ բազմաչափ տարածքների բնութագրում, հատկապես այն դեպքերում, երբ ենթամակերայի մետրիկան ինդուկցիայով է ստացվում մայր-տեղանքից։ Նման ենթամակերաների ուսումնասիրությունը ներառում է դիֆերենցիալ ձևերի, կորության օպերատորների, սիմետրիկ տենզորների և բարձրագույն ինտեգրալների վերլուծություն, ինչը թույլ է տալիս ձևակերպել և ապացուցել դասակարգիչ թեորեմներ, գնահատել համաչափության սահմանները, ինչպես նաև կիրառել արդյունքները մաթեմատիկական ֆիզիկայի, օպտիմալիզացիայի և բազմաչափ դինամիկական համակարգերի տեսության մեջ, որտեղ նորմալ հարթ կամ կիսա-հարթ կառուցվածքները ապահովում են համակարգերի կառուցվածքային կայունություն և լուծումների եզակիություն։

Բազմաբնութային նպատակային խմբերով խաղային խնդիրների լուծումների կայունությունը ուսումնասիրում է, թե ինչպես են օպտիմալ կամ հավասարակշռված ռազմավարություններն արձագանքում սկզբնական պայմանների, պարամետրերի կամ խաղային համակարգի փոքր փոփոխություններին, և նպաստում է որոշելու այն պայմանները, երբ լուծումները մնացյալ են, չնայած արտաքին խանգարումներ կամ բազմամասնական նպատակի առկայությունը։ Նման ուսումնասիրություններում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նպատակային ֆունկցիաների միջեւ հակասությունների և փոխկապակցվածության վերլուծությանը, քանի որ մի քանի նպատակների առկայությունը ստեղծում է կոնֆլիկտային վիճակ, որտեղ փոփոխությունները մեկ նպատակային խմբում կարող են ազդել ընդհանուր լուծման կայունության վրա։ Մեթոդական մակարդակում օգտագործվում են տարբեր մոտեցումներ՝ չորրորդ կարգի խաղային մոդելավորում, բազմաշրջանակային օպտիմիզացիա և նորմավորված պրագմատիկ չափորոշիչներ, որոնք թույլ են տալիս որոշել ռազմավարությունների փոխարինելիությունը, լուծումների խտությունը և զգայունությունը փոփոխվող պարամետրերին։ Կայունության գնահատումը կարևոր է գործնական կիրառությունների համար՝ տնտեսության, ինժեներիայի, համակարգային կառավարման և ռազմավարական պլանավորման ոլորտներում, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս կանխատեսել համակարգի վարքագիծը, ընտրել ռիսկերը նվազեցնող ռազմավարություններ և ապահովել օպտիմալ լուծումների երկարատև պահպանման հնարավորությունը բազմաշրջանակային նպատակների առկայության դեպքում, ինչի արդյունքում ստեղծվում է ավելի վստահելի և կանխատեսելի հիմք որոշումների ընդունման և գործառնական գործընթացների համար։

Հայաստանի Հանրապետության արտահանման ներուժի ընդլայնման հիմնախնդիրները հիմնականում կապված են երկրում արտադրության, ֆինանսների և միջազգային շուկաների հասանելիության սահմանափակումների հետ, որոնք կրճատում են տնտեսության արտաքին մրցունակությունը և խոչընդոտում կայուն արտահանման աճին։ Հիմնական դժվարություններից մեկը ներքին արդյունաբերության փոքր ծավալն է և տեխնոլոգիական հետամնացությունը, ինչը սահմանափակում է բարձրարժեք և մրցունակ արտադրանքի արտադրությունը և արտահանման հնարավորությունները՝ հատկապես եվրոպական և միջազգային շուկաներում, որտեղ պահանջները բարձր են և մրցակցությունը մեծ։ Երկրորդ հիմնախնդիրը լոգիստիկ ենթակառուցվածքների թերի զարգացումն է, ներառյալ տրանսպորտային ցանցերի, պահեստային հզորությունների և մաքսային գործընթացների արդյունավետության սահմանափակումները, ինչը բարձրացնում է արտահանման ծախսերը և նվազեցնում ժամանակային արդյունավետությունը։ Ավելին, արտահանող տնտեսվարողների ֆինանսական և վարկային ռեսուրսների պակասն առաձգականություն չի թողնում արտադրության ընդլայնման և նոր շուկաների ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև խոչընդոտում է նորարարության ներդրմանը և արտադրանքի համապատասխանեցմանը միջազգային ստանդարտներին։ Մեկ այլ կարևոր խնդիր է միջազգային շուկաների հետ համագործակցության փորձի և առևտրային կապերի սահմանափակ լինելը, ինչը դժվարացնում է դիվերսիֆիկացված արտահանման ռազմավարության մշակումը և նոր գործընկերների ներգրավումը, իսկ ներքին առևտրային աջակցության համակարգերի և պետական աջակցման ծրագրերի թերի կամ ոչ բավարար իրականացումը ավելացնում է ռիսկերը և տնտեսվարողի պատասխանատվությունը։ Արտահանման ներուժի ընդլայնման համար անհրաժեշտ են համապարփակ ռազմավարական մոտեցումներ, այդ թվում՝ արդյունաբերության արդիականացում, տեխնոլոգիական նորարարությունների խթանում, լոգիստիկ ենթակառուցվածքների բարելավում, ֆինանսական մոդելների և պետական աջակցման ծրագրերի ընդլայնում, ինչպես նաև արտաքին շուկաների հետ դիվերսիֆիկացված և շարունակական համագործակցություն ապահովող մեխանիզմների ներդրում, որոնք թույլ կտան բարձրացնել Հայաստանի Հանրապետության արտադրանքի միջազգային մրցունակությունը և ապահովել տնտեսության կայուն աճ և արտաքին եկամուտների մեծացում։

Հիսուս Քրիստոսի կերպարը XX դարի սկզբի հայ կերպարվեստում (1900-1920-ական թվականներ) արտահայտում է թե՛ ազգային ինքնության և քրիստոնեական հավատքի վերարժևորումը, թե՛ ժամանակի սոցիալ-քաղաքական մարտահրավերների ու հոգեբանական լարվածության արտացոլումը, երբ նկարչներն ու գեղանկարիչները փորձում էին համատեղել ավանդական եկեղեցական պատկերագրությունն ու արևելյան միջնադարյան արվեստի ազդեցությունները ժամանակակից գեղարվեստական ոճերի, օրինակ՝ ռեալիզմի և սիմվոլիզմի հետ։ Այդ շրջանում Հիսուսը հաճախ ներկայացվում է որպես մարդկային զգացմունքների, ողբերգության և արդարության խորհրդանիշ՝ ընդգծելով նրա տառապանքները, համառությունը և մարդկային հոգու մաքրությունը, ինչը արտացոլում էր ոչ միայն կրոնական թեմաները, այլև ազգագրական ու պատմական իրողություններն՝ ցեղասպանության նախաշեմին և հայրենիքից արտագաղթի պայմաններում։ Նկարիչները օգտագործում էին դեմքի հստակ արտահայտությունը, լույսի և ստվերի խիստ կոնտրաստները, գույնի խորհրդանշական համադրությունները և կոմպոզիցիայի կենտրոնացումը Հիսուսի կերպարի վրա, որպեսզի դիտողին հաղորդեն հոգևոր լարվածություն, ներքին մենություն և հավատքի անսասանություն, ինչպես նաև ստեղծեն հոգևոր կապ ժամանակակից հայ հասարակության հետ։ Հիսուսի կերպարի այս պատկերումները, մանավանդ փոքր ֆորմատի պաստելային, գուաշ կամ վիտրաժային աշխատանքներում, հանդես են գալիս որպես նաև սոցիալական հաղորդագրություն, որտեղ կրոնական խորհրդանիշը միաժամանակ ծառայում է որպես ազգային ոգու, մարդկային տառապանքների և հույսի ցուցիչ, և այդպիսի մեկնաբանությունը ապահովում է XX դարի հայ կերպարվեստում կրոնական թեմաների նոր արդիականություն, որտեղ արվեստի էսթետիկությունը և հոգևոր ասելիքը չեն տարանջատվում, այլ համադրվում են հոգեբանական խորը վերլուծության և ժամանակի իրականության զգայուն արտացոլման հետ։

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Ռուսաստանի մշակութային և քաղաքական կարևորագույն կենտրոններից մեկում՝ Սանկտ Պետերբուրգում, ձևավորված հայ գրական կյանքի պատմությունը՝ ընդգրկելով 18-րդ դարից մինչև 20-րդ դարի առաջին երկու տասնամյակները։ Գիրքը մանրամասն ուսումնասիրում է այն հասարակական, կրթական և մշակութային միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել և զարգացել է տեղի հայկական մտավոր կյանքը, անդրադառնում է հայ գրողների, հրապարակախոսների, թարգմանիչների, հրատարակիչների և հասարակական գործիչների գործունեությանը, ինչպես նաև նրանց դերին ազգային ինքնության պահպանման և մշակութային առաջընթացի գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական տպագրության, մամուլի, գրական խմբակների, կրթական հաստատությունների և մշակութային կազմակերպությունների գործունեությանը, որոնք կարևոր դեր են ունեցել հայ համայնքի զարգացման և հայ-ռուսական մշակութային կապերի ամրապնդման գործում։ Հեղինակը վերլուծում է նաև ժամանակաշրջանի գրական ուղղությունները, գաղափարական հոսանքները, գրական փոխազդեցությունները և այն ազդեցությունները, որոնք Պետերբուրգի բազմազգ միջավայրը թողել է հայ գրական մտքի վրա։ Աշխատությունը հիմնված է պատմական փաստերի, արխիվային նյութերի և գրական աղբյուրների ուսումնասիրության վրա՝ ընթերցողին առաջարկելով համակողմանի պատկերացում այն մասին, թե ինչպես է ձևավորվել և զարգացել Պետերբուրգի հայկական գրական ու մշակութային կյանքը՝ դառնալով ազգային մշակույթի կարևոր կենտրոններից մեկը։

Գերմանաբնակ թուրք միգրանտների սոցիալական և մշակութային խնդիրների արտացոլումը թուրքական արձակում 1960–2000-ական թվականներին ձևավորվել է որպես կարևոր գրական և սոցիալ-մշակութային ուղղություն, որը կապված է հատկապես «գաստարբայթեր» (Gastarbeiter) աշխատանքի միգրացիայի հետ՝ սկսած 1960-ականներից, երբ Թուրքիայից մեծ թվով աշխատուժ տեղափոխվեց Գերմանիա տնտեսական պայմանագրերի շրջանակում։ Այս երևույթը աստիճանաբար դարձավ գրական թեմա, որտեղ թուրք գրողները սկսեցին անդրադառնալ միգրանտների երկակի ինքնությանը, լեզվական և մշակութային օտարացմանը, սոցիալական մեկուսացմանը և հայրենիքի ու ընդունող երկրի միջև մշտական հոգեբանական լարվածությանը։ «Գաստարբայթերական գրականության» կայացումը պայմանավորված էր այն հանգամանքով, որ միգրանտների առաջին և երկրորդ սերունդները սկսեցին արտահայտել իրենց փորձառությունները գրականության միջոցով՝ ստեղծելով նոր թեմատիկ դաշտ, որտեղ կենտրոնական են դարձել ինքնության ճգնաժամը, ինտեգրման դժվարությունները, խտրականությունը և սոցիալական անհավասարությունը։

Արևելյան Հայաստանի՝ Ռուսական կայսրության կազմում 1801–1867 թվականների վարչական բաժանումները հիմնված են կայսրության վարչական ռեֆորմների վրա, որոնք նպատակ ունեին newly annexed շրջանները ինտեգրել ընդհանուր կառավարման համակարգի մեջ և վերահսկել տնտեսական, ռազմական ու դատական գործընթացները։ 1801 թվականին Կարսի, Գյումրիի, Էրզրումի և հարակից շրջանների մասով Ռուսաստանը սկսեց իրականացնել վարչական միավորումների՝ օկրուգների և գուբեռնիաների համակարգը, որտեղ տեղական բնակչությունը բաժանվում էր գյուղացիության, քաղաքացիության և զինվորական ծառայության հիմնարար դասակարգերի միջև։ 1828–1829 թվականների ռուս-պարսկական և ռուս-թուրքական պայմանագրերից հետո՝ Արևելյան Հայաստանի մի շարք շրջաններ (Երևան, Նախիջևան, Գյուլիստանյան և Թիֆլիսի գուբերնիաների մասեր) դարձան կայսրության մի մասը, և սկսվեց նոր վարչական բաժանման մշակում՝ սահմանելով գավառներ, ստորադաս շրջաններ, ինչպես նաև գյուղական ու քաղաքային վարչակազմի ձևաչափեր։