Ադդիկտիվ վարքով դեռահասների անձնային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկությունները

Политология

Այս գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման համակարգի կատարելագործման գործընթացում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով ժամանակակից կառավարման արդյունավետության բարձրացման կարևոր ուղղություններից մեկը։ Աշխատանքում վերլուծվում են թվային լուծումների ներդրման հնարավորությունները պետական կառավարման ոլորտում, էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի զարգացման առանձնահատկությունները, կառավարման գործընթացների ավտոմատացման և տեղեկատվական հոսքերի արդյունավետ կազմակերպման մեխանիզմները։ Գրքում քննարկվում են պետական ծառայությունների որակի բարելավման, կառավարման թափանցիկության բարձրացման, որոշումների ընդունման արդյունավետության և քաղաքացիների հետ փոխգործակցության կատարելագործման ուղիները՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել պետական կառավարման մասնագետների, ՏՏ ոլորտի փորձագետների, տնտեսագետների, հետազոտողների, ուսանողների և թվային կառավարման զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Информатика

Տեխնիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գերմեծ ինտեգրալ սխեմաների նախագծման կարևոր փուլերից մեկի՝ տարրերի հատակագծման մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ինտեգրալ սխեմայի բաղադրիչների տարածական տեղաբաշխման սկզբունքները, դրանց փոխադարձ դիրքի ընտրությունը և միացումների կազմակերպման հետ կապված խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հատակագծման գործընթացի օպտիմալացմանը՝ հաշվի առնելով սխեմայի զբաղեցրած մակերեսը, տարրերի միջև կապերը, հաղորդուղիների երկարությունը և նախագծային սահմանափակումները։ Վերլուծվում են հաշվարկային մեթոդների և ալգորիթմական մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները՝ տարրերի արդյունավետ տեղաբաշխման և նախագծման գործընթացի ավտոմատացման նպատակով։ Քննարկվում են նաև հատակագծման արդյունքների ազդեցությունը ինտեգրալ սխեմայի կառուցվածքային կազմակերպման, աշխատանքի արդյունավետության և հետագա նախագծային փուլերի վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները միկրոէլեկտրոնային համակարգերի ավտոմատացված նախագծման խնդիրների և դրանց լուծման մեթոդների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել միկրոէլեկտրոնիկայի, ինտեգրալ սխեմաների նախագծման, հաշվողական տեխնիկայի և ավտոմատացված նախագծման համակարգերի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Сельское хозяйство

Աշխատությունը նվիրված է Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի կարտոֆիլի ցանքատարածություններում չրխկանների տարածվածության, տեսակային կազմի, կենսաբանական առանձնահատկությունների և մշակաբույսերին պատճառվող վնասի ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է վնասատուների տարածման տարածքային օրինաչափությունների բացահայտման, պոպուլյացիաների խտության գնահատման և կարտոֆիլի մշակության տարբեր պայմաններում դրանց վնասակարության աստիճանի որոշման վրա։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի բույսերի պաշտպանության տեսանկյունից, քանի որ հողաբնակ վնասատուները և հատկապես դրանց թրթուրային փուլերը կարող են վնասել կարտոֆիլի ստորգետնյա օրգանները՝ բացասաբար անդրադառնալով բերքի քանակական և ապրանքային ցուցանիշների վրա։ Քննության են առնվում Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի բնակլիմայական ու հողային առանձնահատկությունները, գյուղատնտեսական նշանակության տարածքների կառուցվածքը, կարտոֆիլի մշակության պայմանները և այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել վնասատուների բազմացման ու տարածման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր բարձրադիր գոտիներում, հողատեսակներում և մշակության համակարգերում դրանց հանդիպման հաճախականությանը։ Հետազոտությունների ընթացքում կարևոր է վնասատուների տեսակային կազմի ճշգրտումը, քանի որ տարբեր տեսակներ կարող են տարբերվել զարգացման տևողությամբ, կենսակերպով, սննդային նախասիրություններով և վնասակարության աստիճանով։ Տեսակային կազմի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված ընտրել պայքարի մեթոդները և կանխատեսել վնասատուների զարգացման հնարավոր փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում չրխկանների կենսաբանական զարգացման փուլերին և սեզոնային դինամիկային։ Դիտարկվում են ձվադրման, թրթուրների զարգացման, հողում պահպանման և հասուն միջատների ակտիվության առանձնահատկությունները։ Հողում բնակվող թրթուրների տարածվածության ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ դրանց առկայությունը միշտ չէ, որ հնարավոր է ժամանակին նկատել միայն բույսերի վերգետնյա մասերի զննությամբ։ Այդ պատճառով կարևորվում են հողի հետազոտության և վնասատուների քանակական հաշվառման համապատասխան մեթոդները։ Ուսումնասիրվում է վնասատուների թվաքանակի փոփոխությունը կարտոֆիլի աճի և զարգացման տարբեր փուլերում, ինչպես նաև դրա կապը ջերմաստիճանի, հողի խոնավության, տեղումների և այլ բնապահպանական գործոնների հետ։ Նման դիտարկումները հնարավորություն են տալիս որոշել վնասակարության առավել բարձր ռիսկ ունեցող ժամանակաշրջանները և համապատասխանաբար կազմակերպել բույսերի պաշտպանության միջոցառումները։ Կարևոր ուղղություն է չրխկանների տարածվածության և նախորդ մշակաբույսերի միջև հնարավոր կապերի ուսումնասիրությունը։ Ցանքաշրջանառության կառուցվածքը, բազմամյա խոտաբույսերի առկայությունը, հողի մշակման եղանակները և դաշտերի նախկին օգտագործումը կարող են ազդել հողաբնակ վնասատուների պոպուլյացիաների ձևավորման վրա։ Այս գործոնների համադրումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել վնասատուների բարձր թվաքանակի ձևավորմանը նպաստող ագրոտեխնիկական պայմանները։ Քննության են առնվում նաև կարտոֆիլի պալարների վնասման բնույթը և բերքի վրա դրա ազդեցությունը։ Վնասված պալարները կարող են կորցնել ապրանքային արժեքի մի մասը և ավելի խոցելի դառնալ պահպանման ընթացքում առաջացող որոշ երկրորդային խնդիրների նկատմամբ։ Հետևաբար վնասակարության գնահատման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել ոչ միայն բերքի ընդհանուր զանգվածը, այլև պալարների որակական վիճակը և վնասված արտադրանքի բաժինը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է վնասատուների քանակի հաշվառման և տարածվածության գնահատման մեթոդների կատարելագործումը։ Դաշտային ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է առանձնացնել առավել վարակված տեղամասերը, համեմատել տարբեր համայնքների կամ գյուղատնտեսական գոտիների ցուցանիշները և կազմել վնասատուների տարածման վերաբերյալ տարածական պատկերացում։ Նման տեղեկատվությունը կարող է օգտագործվել բուսասանիտարական մշտադիտարկման և կանխատեսման համակարգերի զարգացման համար։ Առանձին տեղ է հատկացվում ագրոտեխնիկական պայքարի միջոցառումներին։ Հողի մշակման ճիշտ կազմակերպումը, ցանքաշրջանառության կիրառումը, մոլախոտային բուսականության կառավարումը, տնկանյութի և դաշտերի ճիշտ ընտրությունը կարող են նպաստել վնասատուների համար անբարենպաստ պայմանների ձևավորմանը։ Ագրոտեխնիկական մեթոդները դիտարկվում են որպես համալիր պաշտպանության կարևոր բաղադրիչ, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս երկարաժամկետ հեռանկարում նվազեցնել վնասատուների պոպուլյացիաների զարգացման համար նպաստավոր պայմանները։ Ուսումնասիրվում են նաև կենսաբանական և այլ բնապահպանական առումով հիմնավորված մոտեցումների կիրառման հնարավորությունները։ Վնասատուների բնական թշնամիների պահպանությունը, կենսաբանական միջոցների կիրառման հեռանկարները և ագրոէկոհամակարգի կայունության բարձրացումը կարող են լրացնել ավանդական պայքարի միջոցառումները։ Քիմիական պաշտպանության միջոցները դիտարկվում են նպատակային և հիմնավորված կիրառման տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով վնասատուների իրական թվաքանակը, վնասակարության տնտեսական նշանակությունը և շրջակա միջավայրի պահպանության պահանջները։ Կարևորվում է անհարկի մշակումների սահմանափակումը և այնպիսի մոտեցման ձևավորումը, որի դեպքում պաշտպանության միջոցառումների ընտրությունը հիմնվում է դաշտային մշտադիտարկման արդյունքների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է հատկացվում պայքարի տարբեր մեթոդների համակցմանը։ Ինտեգրված բույսերի պաշտպանության սկզբունքներով ագրոտեխնիկական, կենսաբանական, կազմակերպական և անհրաժեշտության դեպքում բուսապաշտպանական միջոցների համատեղ կիրառումը կարող է ապահովել ավելի կայուն արդյունք, քան որևէ առանձին մեթոդի մեկուսացված օգտագործումը։ Այս մոտեցման դեպքում վնասատուի ամբողջական ոչնչացումը չի դիտարկվում որպես հիմնական նպատակ․ առավել կարևոր է դրա թվաքանակը պահել այնպիսի մակարդակում, որը չի առաջացնում տնտեսապես նշանակալի վնաս։ Ուսումնասիրվում է նաև առաջարկվող միջոցառումների տնտեսական արդյունավետությունը։ Պաշտպանության համակարգի գնահատման ժամանակ կարևոր է համադրել կատարվող ծախսերը, պահպանված բերքի քանակը և ստացված արտադրանքի որակը։ Այսպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գյուղացիական տնտեսությունների համար ընտրել ոչ միայն կենսաբանական տեսանկյունից արդյունավետ, այլև տնտեսապես հիմնավորված միջոցառումներ։ Արագածոտնի և Կոտայքի մարզերի պայմաններում ստացված տվյալների համադրումը կարող է ցույց տալ, թե ինչպես են տեղական բնակլիմայական և ագրոտեխնիկական առանձնահատկությունները պայմանավորում վնասատուների տարածվածության տարբերությունները։ Դա հնարավորություն է տալիս ընդհանուր հանձնարարականների փոխարեն մշակել առանձին գյուղատնտեսական գոտիների պայմաններին առավել համապատասխանեցված պաշտպանության մոտեցումներ։ Կարևորվում է նաև պարբերական բուսասանիտարական մոնիթորինգը, որի միջոցով հնարավոր է հետևել վնասատուների պոպուլյացիաների փոփոխություններին և ժամանակին արձագանքել դրանց թվաքանակի աճին։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է կարտոֆիլի ագրոցենոզներում չրխկանների տարածման, կենսաբանության և վնասակարության առանձնահատկությունների համալիր գնահատմամբ, իսկ կիրառական նշանակությունը՝ Հայաստանի կարևոր կարտոֆիլագործական շրջաններից երկուսում վնասատուների դեմ արդյունավետ և տնտեսապես հիմնավորված պաշտպանության համակարգի ձևավորման հնարավորությամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել կարտոֆիլի բերքատվության և ապրանքային որակի պահպանմանը, բույսերի պաշտպանության միջոցների ավելի նպատակային կիրառմանը և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության բարձրացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել բույսերի պաշտպանության, գյուղատնտեսական միջատաբանության, կարտոֆիլաբուծության և ագրոնոմիայի ոլորտների հետազոտողների, գյուղատնտեսների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Право

Աշխատությունը նվիրված է իրավունքի տեսության հիմնարար հասկացություններից երկուսի՝ իրավախախտ վարքագծի և դրա հետևանքով առաջացող իրավական պատասխանատվության փոխկապակցված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում իրավախախտման հասկացությունը, դրա իրավական հատկանիշները, կառուցվածքը և տարբեր տեսակների դասակարգումն են։ Քննվում է իրավաչափ և հակաիրավական վարքագծի սահմանազատումը, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց առկայության դեպքում անձի գործողությունը կամ անգործությունը կարող է առաջացնել իրավական հետևանքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավախախտման կազմի հիմնական տարրերին՝ իրավական պաշտպանության ենթակա հարաբերություններին, արարքի արտաքին դրսևորմանը, իրավախախտման սուբյեկտին և մեղավորության հետ կապված սուբյեկտիվ հատկանիշներին։ Դիտարկվում են մեղքի ձևերի, պատճառահետևանքային կապի, վնասակար հետևանքների և հակաիրավական վարքագծի հասարակական նշանակության հետ կապված տեսական հարցերը։ Իրավաբանական պատասխանատվությունը ներկայացվում է որպես իրավական կարգավորման և իրավակարգի պահպանման կարևոր մեխանիզմ, որի կիրառումը կապված է օրենքով սահմանված հիմքերի, ընթացակարգերի և սկզբունքների հետ։ Քննվում են պատասխանատվության օրինականության, արդարության, համաչափության, անհատականացման և պատասխանատվության անխուսափելիության վերաբերյալ տեսական մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում իրավաբանական պատասխանատվության տարբեր տեսակների՝ քրեական, վարչական, քաղաքացիաիրավական, կարգապահական և այլ ձևերի ընդհանուր ու տարբերակիչ հատկանիշների ուսումնասիրությունը։ Վերլուծվում են նաև իրավական պատասխանատվության գործառույթները՝ իրավակարգի պաշտպանությունը, խախտված իրավունքների վերականգնումը, նոր իրավախախտումների կանխարգելումը և իրավաչափ վարքագծի խթանումը։ Անդրադարձ է կատարվում պատասխանատվությունից ազատելու կամ այն բացառող իրավական հանգամանքների ընդհանուր տեսական նշանակությանը՝ ընդգծելով, որ իրավական ներգործությունը պետք է իրականացվի սահմանված իրավական ընթացակարգերի շրջանակում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու նաև իրավախախտման, իրավական նորմի, իրավահարաբերության և պետական հարկադրանքի միջև գոյություն ունեցող համակարգային կապերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է իրավախախտումների և իրավաբանական պատասխանատվության տեսական հիմքերը՝ նպաստելով իրավական կարգավորման, օրինականության և իրավակարգի պահպանման մեխանիզմների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Лингвистика

Այս աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ադրբեջանալեզու մամուլի բառապաշարային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հայերենի հետ համեմատական վերլուծության շրջանակում։ Հեղինակը հետազոտում է մամուլի լեզվի ձևավորման և զարգացման միտումները, բառապաշարի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, նորաբանությունների, փոխառությունների, հասարակական-քաղաքական և մշակութային բառապաշարի կիրառման դրսևորումները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են երկու լեզուների մամուլի լեզվի ընդհանրություններն ու տարբերությունները, բառերի իմաստային փոփոխությունները, արտահայտչական միջոցների կիրառությունը և լեզվական ընտրության ազդեցությունը տեղեկատվական հաղորդակցության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից լրատվական տեքստերում լեզվական գործընթացների, հասարակական իրադարձությունների արտացոլման, տերմինաբանության ձևավորման և լեզվամշակութային առանձնահատկությունների վերլուծությանը։ Ներկայացված են համեմատական դիտարկումներ, լեզվաբանական եզրահանգումներ և մեթոդական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու մամուլի լեզվի զարգացման օրինաչափությունները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, թարգմանիչներին, լրագրողներին, բանասիրական ֆակուլտետների դասախոսներին, ուսանողներին և համեմատական լեզվաբանությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

История

Աշխատությունը նվիրված է 1878-1914 թվականներին Օսմանյան կայսրության տարածքում, մասնավորապես Արևմտյան Հայաստանի վեց հիմնական նահանգներում՝ Վանի, Բիթլիսի, Էրզրումի, Խարբերդի, Դիարբեքիրի և Սեբաստիայի վիլայեթներում, հայ բնակչության թվաքանակի վերաբերյալ առկա վիճակագրական տվյալների ուսումնասիրությանը և համեմատական վերլուծությանը։ Հետազոտության առանցքում Օսմանյան կառավարության և Կոստանդնուպոլսի Հայոց պատրիարքարանի կողմից հավաքագրված ու հրապարակված ժողովրդագրական տվյալներն են, դրանց ձևավորման մեթոդաբանությունը, հավաստիության աստիճանը, տարբերությունների պատճառները և քաղաքական նշանակությունը։ Ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է նրանով, որ տվյալ ժամանակաշրջանում հայ բնակչության թվաքանակի և դրա հարաբերակցության հարցը մյուս էթնիկ ու կրոնական խմբերի նկատմամբ դուրս էր գալիս զուտ ժողովրդագրական վիճակագրության շրջանակներից և անմիջականորեն առնչվում էր Հայկական հարցին, միջազգային դիվանագիտությանը և Օսմանյան կայսրության արևելյան նահանգներում բարեփոխումների իրականացման խնդրին։ Աշխատանքը ներկայացնում է այն հանգամանքները, որոնց պայմաններում բնակչության թվաքանակի վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները կարող էին դառնալ քաղաքական ու դիվանագիտական պայքարի կարևոր գործիք։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Բեռլինի պայմանագրից հետո ձևավորված իրավիճակին, երբ արևմտահայաբնակ նահանգներում բնակչության ժողովրդագրական պատկերի վերաբերյալ տվյալները կարևոր նշանակություն ստացան բարեփոխումների անհրաժեշտության և դրանց տարածքային ու քաղաքական հիմնավորման քննարկումներում։ Հետազոտության կարևոր բաժիններից է Օսմանյան պաշտոնական վիճակագրության և Հայոց պատրիարքարանի տվյալների համադրումը։ Ուսումնասիրության մեջ մանրամասն անդրադարձ է կատարվում պատրիարքարանի կողմից 1878-1880 և 1913-1914 թվականներին կազմակերպված մարդահամարներին, դրանց անցկացման ընթացքին, հարցաթերթերի բովանդակությանը, տեղական հոգևոր և վարչական կառույցների մասնակցությանը, ինչպես նաև այն դժվարություններին ու խոչընդոտներին, որոնց հանդիպել են տվյալների հավաքագրման ընթացքում։ Միաժամանակ վերլուծվում են Օսմանյան վիճակագրության առանձնահատկությունները և այն գործոնները, որոնք կարող էին ազդել բնակչության հաշվառման ամբողջականության ու արդյունքների վրա։ Համեմատական տվյալները ցույց են տալիս, որ երկու կառույցների ներկայացրած թվերը էականորեն տարբերվում էին միմյանցից, հատկապես վեց նահանգների հայ բնակչության հաշվարկներում, ինչն ուսումնասիրության մեջ դիտարկվում է ոչ միայն որպես վիճակագրական մեթոդների տարբերության, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրության համատեքստում։ Աշխատանքը փորձում է պարզել, թե որքանով կարող էին վարչական սահմանները, հաշվառման մեթոդները, կրոնական պատկանելության հիմքով բնակչության դասակարգումը, տեղական իշխանությունների գործունեությունը, միգրացիաները և այլ ժողովրդագրական գործընթացներ ազդել վերջնական թվերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև այն հարցին, թե ինչպես էր բնակչության թվաքանակի խնդիրը ներկայացվում միջազգային դիվանագիտական գործընթացներում, հատկապես այն ժամանակաշրջաններում, երբ հայկական բարեփոխումների հարցը կրկին ակտիվորեն հայտնվում էր միջազգային օրակարգում։ Հետազոտությունը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունի, քանի որ ոչ միայն ներկայացնում է վիճակագրական թվերը, այլև փորձում է գնահատել դրանց՝ որպես պատմական աղբյուրների արժեքը, սահմանափակումները և փոխադարձ համադրելիությունը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խուսափել որևէ մեկ վիճակագրական համակարգի տվյալները մեխանիկորեն ընդունելուց և խնդիրը դիտարկել ավելի լայն՝ քաղաքական, վարչական, ժողովրդագրական և աղբյուրագիտական համատեքստում։ Աշխատանքի կարևորությունը հատկապես ընդգծվում է Հայոց ցեղասպանության նախօրյակի ժողովրդագրական պատկերը վերականգնելու տեսանկյունից, քանի որ նախապատերազմյան հայ բնակչության թվաքանակի վերաբերյալ տարբեր տվյալները հետագայում նշանակալի դեր են ունեցել ինչպես պատմագիտական ուսումնասիրություններում, այնպես էլ զոհերի թվաքանակի և ցեղասպանության ժողովրդագրական հետևանքների վերաբերյալ քննարկումներում։ Ուսումնասիրությունը նաև հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել Օսմանյան կայսրության բազմազգ և բազմակրոն հասարակության ժողովրդագրական կառուցվածքի մասին՝ ուշադրություն դարձնելով ոչ միայն հայերի բացարձակ թվաքանակին, այլև նրանց տեսակարար կշռին տվյալ տարածքների ընդհանուր բնակչության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է պատմական ժողովրդագրության, աղբյուրագիտության, վիճակագրական վերլուծության և Հայկական հարցի պատմության մոտեցումները՝ բացահայտելու համար արևմտահայության թվաքանակի վերաբերյալ տվյալների ձևավորման, ներկայացման և քաղաքական օգտագործման առանձնահատկությունները 1878-1914 թվականներին։ Այն արժեքավոր է հայոց պատմությամբ, Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, Հայկական հարցով, արևմտահայության ժողովրդագրությամբ և Հայոց ցեղասպանության նախապատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։