Ալլահը հավերժ է

Pedagogy

Այս աշխատությունը նվիրված է պրոբլեմահարույց ուսուցման տեսության ժամանակակից հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և կրթական գործընթացում դրա տեսական ու գործնական նշանակության բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, ըստ որի ուսուցումը պետք է ոչ միայն պատրաստի գիտելիքների փոխանցում ապահովի, այլև սովորողին ներգրավի խնդիրների ինքնուրույն բացահայտման, վերլուծության, առաջադրման և լուծման գործընթացում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են պրոբլեմահարույց ուսուցման էությունը, նպատակները, սկզբունքները, կառուցվածքը և իրականացման մանկավարժական պայմանները, ինչպես նաև դրա կապը սովորողների ճանաչողական ակտիվության և ստեղծագործական մտածողության զարգացման հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման ընթացքում պրոբլեմային իրավիճակների ստեղծմանը, դրանց մանկավարժական նպատակահարմարությանը և սովորողների տարիքային ու անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան խնդիրների ընտրությանը։ Քննարկվում է ուսուցչի դերի փոփոխությունը՝ ավանդական գիտելիք փոխանցողից դեպի սովորողի ճանաչողական գործունեությունը կազմակերպող և ուղղորդող մասնագետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է սովորողի ակտիվ դիրքը, ինքնուրույնության աստիճանը և ուսումնական խնդիրների լուծման ընթացքում վերլուծական, քննադատական ու ստեղծագործական կարողությունների ձևավորումը։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև պրոբլեմահարույց ուսուցման ժամանակակից տեխնոլոգիաների և մեթոդների կիրառման հնարավորություններին, դրանց համադրմանը համագործակցային, հետազոտական և ակտիվ ուսուցման այլ ձևերի հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ուսուցման արդյունավետության գնահատման խնդրին, քանի որ պրոբլեմային մոտեցման դեպքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն վերջնական պատասխանը, այլև սովորողի կողմից խնդրի ըմբռնման, հիմնավորման, վարկածների առաջադրման և լուծման որոնման գործընթացը։ Ուսումնասիրությունը բացահայտում է նաև տեսության կիրառման ընթացքում առաջացող դժվարությունները՝ կապված ուսուցչի մասնագիտական պատրաստվածության, ուսումնական նյութի բարդության, ժամանակային սահմանափակումների և կրթական միջավայրի կազմակերպման հետ։ Աշխատությունը կարևոր է ժամանակակից կրթության այնպիսի մոդելների ձևավորման տեսանկյունից, որոնք նպատակ ունեն զարգացնելու սովորողի ինքնուրույնությունը, նախաձեռնողականությունը, մտածողության ճկունությունը և նոր իրավիճակներում գիտելիքները կիրառելու կարողությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, դասախոսների, կրթության կազմակերպիչների, մանկավարժական բուհերի ուսանողների և կրթության տեսության ու մեթոդաբանության հարցերով զբաղվող հետազոտողների համար։

History

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայ Առաքելական Եկեղեցու պատմության մեջ եպիսկոպոսական աստիճանի ձևավորման, զարգացման, եկեղեցական նվիրապետության համակարգում ունեցած դիրքի և հոգևոր ու հասարակական նշանակության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է եպիսկոպոսի հոգևոր իշխանության, կանոնական իրավասությունների, եկեղեցական կառավարման գործառույթների և հայ ժողովրդի կրոնական ու մշակութային կյանքում ունեցած պատմական դերակատարության բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է քրիստոնեական եկեղեցու վաղ շրջանից սկսած եպիսկոպոսական ծառայության առաջացման նախադրյալները, առաքելական հաջորդականության գաղափարը, եպիսկոպոսական ձեռնադրության աստվածաբանական հիմքերը և Հայ Եկեղեցու նվիրապետական կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի եպիսկոպոսի կարգավիճակը՝ որպես եկեղեցական բարձրագույն ձեռնադրական աստիճանի կրողի, նրա հարաբերությունները կաթողիկոսի, արքեպիսկոպոսների, վարդապետների, քահանաների և եկեղեցական մյուս սպասավորների հետ, ինչպես նաև թեմական կառավարման շրջանակներում իրականացվող հոգևոր, վարչական և հովվական պարտականությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է եպիսկոպոսական իշխանության պատմական զարգացումը Հայաստանում քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելուց հետո, երբ եկեղեցական կազմակերպությունը աստիճանաբար վերածվեց հասարակական, կրթական և մշակութային կյանքի կարևորագույն հաստատություններից մեկի։ Հայ Եկեղեցու պատմության տարբեր ժամանակաշրջաններում եպիսկոպոսները նշանակալի դեր են ունեցել քրիստոնեական հավատքի տարածման, եկեղեցական կանոնների պահպանման, ծիսական ավանդույթների զարգացման և հոգևոր համայնքների կազմակերպման գործում։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև եկեղեցական ժողովների գործունեությանը, դավանաբանական որոշումների ընդունմանը, կանոնական իրավունքի ձևավորմանը և եկեղեցական կարգապահության ապահովմանը։ Կարևոր նշանակություն ունեն եպիսկոպոսների մասնակցությունը հայ ժողովրդի պատմական ճակատագրին առնչվող իրադարձություններին, նրանց գործունեությունը պետականության առկայության և բացակայության պայմաններում, ինչպես նաև եկեղեցական կառույցների դերը ազգային ինքնության և մշակութային շարունակականության պահպանման գործում։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում միջնադարյան Հայաստանի եպիսկոպոսական աթոռների պատմությունը, թեմերի կազմավորումն ու վերակազմավորումը, եկեղեցական վարչատարածքային բաժանումների առանձնահատկությունները և հոգևոր իշխանության փոխհարաբերությունները աշխարհիկ իշխանությունների հետ։ Եպիսկոպոսական ծառայության պատմական նշանակությունը դիտարկվում է նաև հայ կրթական և մշակութային ժառանգության զարգացման համատեքստում, քանի որ բազմաթիվ բարձրաստիճան հոգևորականներ մասնակցել են դպրոցների, վանական կրթական կենտրոնների, գրչության օջախների և մատենագիտական ավանդույթների ձևավորմանն ու պահպանմանը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու եպիսկոպոսների գործունեությանը հայ մատենագրության, աստվածաբանական մտքի, եկեղեցական պատմագրության և ձեռագրական մշակույթի զարգացման գործում։ Առանձին նշանակություն ունեն եպիսկոպոսի հոգևոր պատասխանատվության, հովվական առաջնորդության, հավատացյալների կրոնական դաստիարակության և եկեղեցական համայնքների միասնության պահպանման հարցերը։ Եպիսկոպոսական ծառայությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես եկեղեցական վարչական պաշտոն, այլև որպես հոգևոր կոչում, որը Հայ Առաքելական Եկեղեցու ավանդության համաձայն ենթադրում է հավատքի ուսուցում, ծիսական առաջնորդություն, ձեռնադրական իրավասությունների իրականացում և եկեղեցական կյանքի կանոնական կարգավորում։ Հետազոտության համար կարևոր են նաև հայ եկեղեցական կանոնագրքերի, պատմական վավերագրերի, մատենագրական սկզբնաղբյուրների և եկեղեցական ավանդությունների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է բացահայտել եպիսկոպոսական իշխանության իրավական, աստվածաբանական և պատմական հիմքերը։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է Հայ Եկեղեցու նվիրապետական համակարգի զարգացման օրինաչափությունների, հոգևոր իշխանության կազմակերպման սկզբունքների և եկեղեցական հաստատությունների պատմական շարունակականության ուսումնասիրությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ եկեղեցու պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, աստվածաբաններին, կրոնագետներին, հայագետներին, միջնադարագետներին, եկեղեցական իրավունքի մասնագետներին, հոգևոր կրթական հաստատությունների ուսանողներին և դասախոսներին, ինչպես նաև հայկական քրիստոնեական մշակույթի և եկեղեցական կառավարման պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը նպաստում է եպիսկոպոսական աստիճանի պատմական, հոգևոր, կանոնական և հասարակական նշանակության առավել խորքային ընկալմանը՝ ընդգծելով եպիսկոպոսների դերը Հայ Առաքելական Եկեղեցու կազմակերպական միասնության, դավանաբանական ավանդույթների, հոգևոր ժառանգության և ազգային մշակութային ինքնության պահպանման գործում։

History

Աշխատությունը նվիրված է իսլամական մտքի և պատմության շրջանակում ձևավորված իսմաիլական ավանդույթի ծագման, ինքնության կառուցման և պատմական զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կրոնական համայնքի ինքնընկալման ձևավորումն է, գաղափարական ու աստվածաբանական սկզբունքների զարգացումը, համայնքային հաստատությունների կայացումը և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում արտաքին քաղաքական ու մշակութային միջավայրերի հետ փոխազդեցությունը։ Ինքնությունը դիտարկվում է որպես պատմականորեն փոփոխվող բազմաշերտ երևույթ, որի ձևավորման վրա ազդեցություն են ունեցել կրոնական մեկնաբանությունները, առաջնորդության վերաբերյալ պատկերացումները, համայնքային հիշողությունը, մտավոր ավանդույթները և սոցիալական հարաբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել վաղ շիական միջավայրում տեղի ունեցած գաղափարական և համայնքային տարբերակումները, իմամության գաղափարի առանձնահատուկ մեկնաբանությունները և դրանց նշանակությունը կրոնական ինքնության ամրապնդման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել Ֆաթիմյան ժամանակաշրջանին, երբ համայնքային և մտավոր ավանդույթները զարգացան պետական ու ինստիտուցիոնալ նոր պայմաններում՝ նպաստելով աստվածաբանության, փիլիսոփայության, կրթության և մշակույթի զարգացմանը։ Հետագա պատմական փուլերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու տարբեր ճյուղերի առաջացումը, աշխարհագրական տարածումը և համայնքային կազմակերպման բազմազան ձևերի զարգացումը Մերձավոր Արևելքում, Կենտրոնական ու Հարավային Ասիայում և այլ տարածաշրջաններում։ Կարևորվում է նաև կրոնական գիտելիքի փոխանցման, հեղինակության և համայնքային կառույցների դերը սերունդների միջև ինքնության շարունակականությունն ապահովելու գործում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով համայնքները պահպանել են իրենց առանձնահատկությունները քաղաքական իշխանությունների փոփոխության, միգրացիայի, մշակութային շփումների և սոցիալական վերափոխումների պայմաններում։ Միաժամանակ հնարավոր է ուսումնասիրել ներքին բազմազանությունը՝ խուսափելով ամբողջ ավանդույթը մեկ միասնական և անփոփոխ համակարգ ներկայացնելուց։ Ինքնության զարգացման դինամիկան այսպիսով բացահայտվում է կրոնական գաղափարների, պատմական հիշողության, սոցիալական կառույցների և տարբեր մշակութային միջավայրերի շարունակական փոխազդեցության միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իսլամագիտության, կրոնագիտության, պատմության և ինքնության ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել իսմաիլական համայնքների պատմական ձևավորման, ներքին բազմազանության և տարբեր ժամանակաշրջաններում նրանց ինքնության վերափոխումների մասին։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է իոնացնող ռենտգենյան ճառագայթման ազդեցության պայմաններում խմորասնկային բջիջներում առաջացող նյութափոխանակային փոփոխությունների և ԴՆԹ-ի կառուցվածքային վնասումների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ճառագայթային ազդեցության նկատմամբ բջջային պատասխանի կենսաքիմիական և մոլեկուլային առանձնահատկություններն են՝ դիտարկելով գենետիկական նյութի վնասման և նյութափոխանակության վերակազմավորման միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները։ Իոնացնող ճառագայթումը կարող է փոփոխություններ առաջացնել բջջի տարբեր կենսամոլեկուլներում, իսկ ԴՆԹ-ն այդ ազդեցությունների ուսումնասիրման կարևոր թիրախներից է, քանի որ դրա կառուցվածքային ամբողջականությունը էական նշանակություն ունի գենետիկական տեղեկատվության պահպանման և բջջային բնականոն գործունեության համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ԴՆԹ-ի կառուցվածքային վիճակի փոփոխությունների ընդհանուր բնույթին, բջջի պաշտպանական և վերականգնողական արձագանքներին, ինչպես նաև ճառագայթային սթրեսի հետևանքով նյութափոխանակային գործընթացների հնարավոր վերակազմավորմանը։ Կարևորվում է էներգետիկ նյութափոխանակության, օքսիդավերականգնման հավասարակշռության, կենսասինթետիկ գործընթացների և բջջային կենսունակության միջև կապերի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն հարցը, թե նյութափոխանակային համակարգերի փոփոխություններն ինչպիսի դեր կարող են ունենալ ճառագայթման նկատմամբ բջիջների զգայունության կամ հարմարվողական արձագանքի ձևավորման մեջ։ Հետազոտությունը կարող է համադրել կենսաքիմիական և մոլեկուլային ցուցանիշների գնահատումը՝ նպատակ ունենալով ստանալ ճառագայթային ազդեցության հետևանքով բջջում տեղի ունեցող փոփոխությունների ամբողջական պատկեր։ Խմորասնկային մոդելի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընդհանուր կենսաբանական մակարդակում վերլուծելու իոնացնող ճառագայթման և բջջային համակարգերի փոխազդեցությունը՝ առանց ստացված օրինաչափությունները մեխանիկորեն տարածելու այլ օրգանիզմների վրա։ Կարևոր ուղղություն է նաև ճառագայթային ազդեցությունից հետո բջջային վերականգնման գործընթացների և գենոմային կայունության պահպանման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճառագայթային կենսաբանության, մոլեկուլային կենսաբանության, կենսաքիմիայի և բջջային ֆիզիոլոգիայի մոտեցումները՝ նպաստելով իոնացնող ճառագայթման հետևանքով առաջացող նյութափոխանակային ու գենետիկական փոփոխությունների և դրանց միջև առկա փոխկապակցվածությունների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Mathematics

Գիրքը նվիրված է ուղղորդված (օրիենտացված) գրաֆների գագաթային համարակալման խնդիրների տեսական և ալգորիթմական ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով դրանց դերը դիսկրետ մաթեմատիկայի և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտներում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են գրաֆների հիմնական հասկացությունները, համարակալման տարբեր տեսակները և դրանց կիրառման ոլորտները՝ ներառյալ օպտիմալացման խնդիրները, ցանցային մոդելավորումը և հաշվարկային բարդության գնահատումը։ Հեղինակը վերլուծում է գագաթային համարակալման տարբեր մեթոդներ, սահմանափակումներով և օպտիմալության չափանիշներով խնդիրների լուծման մոտեցումները, ինչպես նաև ալգորիթմների արդյունավետության համեմատական գնահատումը։ Գրքում քննարկվում են նաև ուղղորդված գրաֆների կառուցվածքային հատկությունները, ցիկլերի և ուղիների ազդեցությունը համարակալման վրա, ինչպես նաև կիրառական խնդիրներ՝ կապված տվյալների կառուցվածքների և տեղեկատվական համակարգերի հետ։ Աշխատությունը համադրում է տեսական արդյունքները և ալգորիթմական լուծումները՝ ներկայացնելով նոր մոտեցումներ բարդ կոմբինատոր խնդիրների լուծման համար։ Գիրքը նախատեսված է մաթեմատիկոսների, ինֆորմատիկայի մասնագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և բարձրագույն մաթեմատիկայի ու համակարգչային գիտությունների ոլորտների ուսանողների համար։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է բարձր կարգի սպեկտրային վերլուծության մեթոդների կիրառմանը հեռահաղորդակցական և ռադիոլոկացիոն համակարգերում օգտագործվող ազդանշանների կառուցվածքային ու վիճակագրական առանձնահատկությունների գնահատման համար։ Հետազոտության կենտրոնում բիսպեկտրի տեղեկատվական հնարավորություններն են, որոնք սովորական հզորության սպեկտրային վերլուծության համեմատ թույլ են տալիս ուսումնասիրել ազդանշանի բաղադրիչների միջև ավելի բարդ փոխկապակցվածություններ և բացահայտել ոչ գաուսյան ու ոչ գծային երևույթների որոշ դրսևորումներ։ Քննվում են ազդանշանների հաճախականային բաղադրիչների փոխազդեցությունը, փուլային կապերի պահպանման առանձնահատկությունները և բարձր կարգի վիճակագրական բնութագրերի օգտագործման հնարավորությունները ազդանշանի վիճակի գնահատման խնդիրներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում օգտակար ազդանշանի և աղմուկային բաղադրիչների տարբերակմանը, քանի որ հաղորդակցական և ռադիոլոկացիոն համակարգերում չափումների հուսալիությունը հաճախ պայմանավորված է խանգարումների առկայությամբ և ազդանշան-աղմուկ հարաբերակցությամբ։ Բիսպեկտրալ ներկայացումը դիտարկվում է որպես լրացուցիչ տեղեկատվության աղբյուր, որի միջոցով հնարավոր է բնութագրել այնպիսի կառուցվածքային հատկություններ, որոնք կարող են չարտահայտվել երկրորդ կարգի սպեկտրային գնահատումներում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել դասական սպեկտրային և բարձր կարգի սպեկտրային մեթոդները՝ գնահատելով դրանց տեղեկատվական հնարավորությունները տարբեր տիպի ազդանշանների դեպքում։ Կարևորվում են նաև բիսպեկտրային գնահատականների կայունության, ճշգրտության, հաշվարկային բարդության և տվյալների ծավալի հետ կապված խնդիրները։ Հեռահաղորդակցական կիրառություններում նման վերլուծությունը կարող է օգտակար լինել ազդանշանների դասակարգման, աղավաղումների հայտնաբերման և հաղորդման համակարգերի աշխատանքի գնահատման համար, իսկ ռադիոլոկացիոն խնդիրներում՝ վերադարձվող ազդանշանների կառուցվածքային առանձնահատկությունների և խանգարումների ֆոնի վրա դրանց բնութագրերի ուսումնասիրության համար։ Մաթեմատիկական մոդելավորումը և թվային մշակումը հնարավորություն են տալիս համեմատել տարբեր պայմաններում ստացված արդյունքները և գնահատել ընտրված մեթոդների արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է թվային ազդանշանների մշակման, վիճակագրական ռադիոտեխնիկայի և բարձր կարգի սպեկտրային վերլուծության մոտեցումները՝ հեռահաղորդակցական ու ռադիոլոկացիոն ազդանշանների վերաբերյալ առավել ամբողջական տեղեկատվություն ստանալու և դրանց գնահատման մեթոդները կատարելագործելու նպատակով։