Հոգեբանի հետազոտական և գործնական դիագնոստիկայում տեսական մոտեցումների և սկզբունքների կիրառման յուրահատկությունները

Математика

Գիտական աշխատությունը նվիրված է տարբեր գրգռման պայմաններում լազերային ճառագայթման և օպտիկական բջիջներում պարունակվող մետաղների գոլորշիների ռեզոնանսային փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ատոմային ֆիզիկայի, լազերային սպեկտրոսկոպիայի, քվանտային օպտիկայի և ոչ գծային օպտիկական երևույթների կարևորագույն հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է մետաղների գոլորշիներում ատոմների էներգետիկ մակարդակների, լազերային դաշտի ազդեցությամբ առաջացող օպտիկական անցումների, ռեզոնանսային կլանման և ճառագայթման գործընթացների, ինչպես նաև տարբեր արտաքին պայմաններում ատոմային համակարգերի վարքագծի օրինաչափությունների բացահայտման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է լազերային ճառագայթման հաճախականության, ինտենսիվության, բևեռացման, սպեկտրային լայնության և գրգռման ռեժիմների ազդեցությունը մետաղների գոլորշիների օպտիկական արձագանքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի այն ֆիզիկական երևույթները, որոնք առաջանում են, երբ լազերային ճառագայթման հաճախականությունը համընկնում է կամ մոտենում է ատոմների թույլատրելի էներգետիկ անցումների հաճախականություններին։ Նման պայմաններում հնարավոր է դիտարկել ռեզոնանսային կլանման ուժեղացում, ատոմային մակարդակների բնակեցվածության փոփոխություններ, հարկադրական ճառագայթման գործընթացներ և օպտիկական միջավայրի հատկությունների էական փոփոխություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է օպտիկական բջիջներում մետաղների գոլորշիների ֆիզիկական վիճակի ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով ջերմաստիճանի, գոլորշու խտության, բջջի երկրաչափական չափերի, ճնշման և միջավայրի այլ պարամետրերի ազդեցությունը ռեզոնանսային փոխազդեցությունների վրա։ Օպտիկական բջիջները հնարավորություն են տալիս ստեղծելու վերահսկելի պայմաններ ատոմային համակարգերի հետազոտության համար՝ ապահովելով լազերային ճառագայթման և գոլորշային միջավայրի փոխազդեցության չափումների իրականացումը։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է նաև ատոմային սպեկտրային գծերի ձևավորման և լայնացման մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, մասնավորապես՝ Դոպլերյան լայնացումը, բախումներով պայմանավորված փոփոխությունները, բնական լայնացումը և ուժեղ լազերային դաշտի ազդեցությամբ առաջացող հագեցման երևույթները։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում ռեզոնանսային ֆլուորեսցենցիան, օպտիկական մղումը, մակարդակների բնակեցվածության վերաբաշխումը և ատոմային համակարգերում կոհերենտության ձևավորման հնարավորությունները։ Լազերային գրգռման տարբեր պայմանների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու շարունակական և իմպուլսային ճառագայթման ազդեցության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև թույլ և ուժեղ օպտիկական դաշտերում առաջացող ֆիզիկական գործընթացների տարբերությունները։ Հետազոտության թեմատիկան առնչվում է նաև ոչ գծային օպտիկական երևույթներին, որոնք կարող են դրսևորվել լազերային ճառագայթման բարձր ինտենսիվությունների դեպքում՝ պայմանավորելով միջավայրի կլանման, բեկման և ճառագայթման բնութագրերի փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն հագեցած կլանման, ռեզոնանսային դիսպերսիայի, օպտիկական կոհերենտության և բազմամակարդակ ատոմային համակարգերում լազերային դաշտերի փոխազդեցության ուսումնասիրությունները։ Աշխատության տեսական հիմքում կարող են կիրառվել քվանտային մեխանիկայի, ատոմային սպեկտրոսկոպիայի և լույսի ու նյութի փոխազդեցության մաթեմատիկական նկարագրության մեթոդները, մասնավորապես՝ ատոմային վիճակների բնակեցվածության և կոհերենտության ժամանակային փոփոխությունները նկարագրող մոտեցումները։ Նման մեթոդները հնարավորություն են տալիս գնահատելու գրգռման և թուլացման գործընթացների արագությունները, ռեզոնանսային անցումների հավանականությունները, օպտիկական ազդանշանների ինտենսիվությունները և դրանց կախվածությունը փորձարարական պայմաններից։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի նաև արտաքին մագնիսական և էլեկտրական դաշտերի հնարավոր ազդեցությունները, որոնք կարող են փոփոխել ատոմային էներգետիկ մակարդակների կառուցվածքը և ազդել ռեզոնանսային սպեկտրների բնութագրերի վրա։ Հետազոտության փորձարարական նշանակությունը կապված է բարձր ճշգրտությամբ սպեկտրոսկոպիական չափումների, լազերային հաճախականության կարգավորման, օպտիկական ազդանշանների գրանցման և մետաղների գոլորշիներում տեղի ունեցող ֆիզիկական գործընթացների քանակական գնահատման հետ։ Մետաղների գոլորշիների և լազերային ճառագայթման ռեզոնանսային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարևոր կիրառական հեռանկարներ ունի լազերային տեխնոլոգիաների, ատոմային հաճախականային ստանդարտների, բարձր զգայունությամբ մագնիսաչափերի, օպտիկական սենսորների և ճշգրիտ չափումների համակարգերի զարգացման համար։ Նման հետազոտությունները նպաստում են նաև ատոմային միջավայրերում լույսի տարածման և կառավարման մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնմանը, ինչը կարևոր է քվանտային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և ժամանակակից ֆոտոնային համակարգերի համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է լազերային դաշտի և ատոմային միջավայրի փոխազդեցության հիմնարար օրինաչափությունների բացահայտմամբ, տարբեր գրգռման պայմաններում ռեզոնանսային երևույթների համեմատական վերլուծությամբ և օպտիկական համակարգերի ֆիզիկական բնութագրերի կառավարման հնարավորությունների ուսումնասիրությամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել ատոմային և մոլեկուլային ֆիզիկայի, լազերային ֆիզիկայի, քվանտային օպտիկայի, սպեկտրոսկոպիայի, ֆոտոնիկայի և կիրառական օպտիկայի ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Աշխատությունն ունի տեսական, փորձարարական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով մետաղների գոլորշիներում ռեզոնանսային օպտիկական գործընթացների, լազերային գրգռման մեխանիզմների և լույսի ու նյութի փոխազդեցության ֆիզիկական առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Литература

Գիրքը կապված է իսպանացի գրող Միգել դե Սերվանտեսի հանրահայտ ստեղծագործության հետ, որի գլխավոր հերոսը Լա Մանչայից Դոն Կիխոտն է։ Վեպը համաշխարհային գրականության նշանավոր երկերից է և միավորում է արկածային պատմությունը, երգիծանքը, հումորը և մարդկային բնավորության խորքային դիտարկումները։ Գլխավոր հերոսը, տարված ասպետական վեպերի ընթերցանությամբ, որոշում է դառնալ թափառական ասպետ և աշխարհում վերականգնել արդարությունը՝ պայքարելով չարիքի ու անարդարության դեմ։ Իր ուղեկից Սանչո Պանսայի հետ նա հայտնվում է տարբեր իրավիճակներում, որոնց միջոցով բացահայտվում են երևակայության և իրականության, իդեալների ու առօրյա կյանքի հակասությունները։ Հերոսի գործողությունները միաժամանակ ծիծաղելի են և մարդկայնորեն հուզիչ․ նրա ազնիվ մտադրությունները հաճախ բախվում են շրջապատող աշխարհի գործնական ու նյութական պատկերացումներին։ Ստեղծագործությունը ծաղրում է ասպետական գրականության պայմանականությունները, սակայն նաև անդրադառնում է երազանքի, ազատության, արժանապատվության և իդեալներին հավատարիմ մնալու հարցերին։ Վերնագիրը վկայում է Դոն Կիխոտի պատմության հայերեն ներկայացման մասին, սակայն միայն այս մատենագիտական տվյալներով հնարավոր չէ հստակեցնել՝ հրատարակությունն ամբողջական թարգմանությո՞ւն է, թե՞ ստեղծագործության համառոտ կամ հարմարեցված տարբերակ։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում համաշխարհային դասական գրականության հայերեն թարգմանությունների և 19-րդ դարի հայ ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Литература

Այս գրականագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Աղասի Այվազյանի ստեղծագործական ժառանգության քննությանը, նրա գրական աշխարհի, թեմատիկ նախասիրությունների, կերպարների, գեղարվեստական մտածողության և ինքնատիպ ոճի բացահայտմանը։ Աշխատանքի շրջանակում դիտարկվում է հեղինակի արձակը որպես բազմաշերտ գեղարվեստական համակարգ, որտեղ առօրյա կյանքի իրադարձությունները, մարդկային հարաբերությունները, հիշողությունը, պատմական անցյալը, ազգային ինքնությունը և անհատի ներաշխարհը հաճախ ներկայացվում են միաժամանակ իրական և երևակայական շերտերի միջոցով։ Այվազյանի ստեղծագործությունների կարևոր առանձնահատկություններից է սովորական թվացող իրավիճակներում անսովոր իմաստներ և մարդկային հոգեբանության խորքային կողմեր բացահայտելու կարողությունը։ Նրա կերպարները հաճախ գտնվում են իրականության և ներքին աշխարհի սահմանագծին, իսկ նրանց վարքագիծը, հիշողությունները, երազները և ապրումները դառնում են պատմության գաղափարական ու հոգեբանական զարգացման կարևոր միջոցներ։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են քննվել նաև գրողի հումորը, երգիծական դիտարկումները, երբեմն՝ ֆանտաստիկ և պայմանական պատկերները, որոնց միջոցով նա վերաիմաստավորում է իրականությունը և ընթերցողին առաջարկում դրա նկատմամբ այլ տեսանկյուն։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի պատմական հիշողության թեման, քանի որ անցյալը նրա ստեղծագործություններում հաճախ ներկայանում է ոչ միայն որպես ժամանակագրական փաստերի ամբողջություն, այլև որպես անհատի և հասարակության գիտակցության մեջ պահպանվող կենդանի փորձառություն։ Հայկական միջավայրը, ազգային մշակութային հիշողությունը, քաղաքի և մարդու փոխհարաբերությունը, ընտանիքի և սերունդների կապը նույնպես կարող են դիտարկվել որպես նրա գրական աշխարհի կարևոր բաղադրիչներ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ հեղինակի լեզվական և ոճական առանձնահատկություններին՝ խոսքի պատկերավորությանը, երկխոսությունների կառուցմանը, կարճ և դիպուկ նկարագրություններին, անսպասելի համադրումներին ու ենթատեքստային նշանակություններին։ Նրա ստեղծագործական եղանակը հաճախ թույլ է տալիս միևնույն պատումի մեջ համատեղել կենցաղայինն ու փիլիսոփայականը, իրականն ու երևակայականը, հումորն ու ողբերգականը՝ ստեղծելով յուրահատուկ գեղարվեստական մթնոլորտ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև մարդու բարոյական ընտրության, միայնության, սիրո, կորստի, ժամանակի և ինքնության խնդիրների բացահայտումը, որոնք տարբեր կերպերով արտահայտվում են նրա ստեղծագործություններում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Աղասի Այվազյանի գրականությունը որպես ինքնատիպ և բազմաշերտ գեղարվեստական աշխարհ, որտեղ պատմական հիշողությունը, մարդկային հոգեբանությունը, ազգային մշակույթը և երևակայությունը միահյուսվում են՝ ձևավորելով ժամանակակից հայ արձակի առանձնահատուկ դրսևորում։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում վաղ մանկության շրջանում երեխաների առողջական վիճակի որոշ կարևոր ցուցանիշների ուսումնասիրությանը, դրանց փոփոխությունների գնահատմանը և բարելավման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը 1990–2005 թվականների ընթացքում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են վաղ մանկական տարիքի երեխաների առողջության վրա ազդող հիմնական գործոնները, առողջական վիճակի բնութագրող ցուցանիշների դինամիկան, դրանց տարածվածության առանձնահատկությունները և ժամանակային փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պայմաններին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ երեխաների ֆիզիկական զարգացման, հիվանդացության, աճի և ընդհանուր առողջական վիճակի վրա, ինչպես նաև ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական պայմանների, սնուցման, բժշկական օգնության հասանելիության և կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակությանը։ Աշխատության մեջ տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում մանկական առողջապահության ոլորտում առկա խնդիրները, բացահայտել առողջական ցուցանիշների բարելավմանը կամ վատթարացմանը նպաստող գործոնները և առանձնացնել առավել խոցելի ուղղությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում առողջապահական ծառայությունների կազմակերպմանը, վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման մեխանիզմներին, ծնողների առողջապահական իրազեկվածությանը և երեխաների առողջության պահպանմանն ուղղված համալիր միջոցառումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել մանկաբույժների, հանրային առողջապահության մասնագետների, առողջապահության կազմակերպիչների, բժշկական հետազոտողների, ուսանողների և մանկական առողջության հիմնահարցերով հետաքրքրվող այլ մասնագետների համար՝ որպես Հայաստանում վաղ մանկության առողջական վիճակի պատմական գնահատման և դրա բարելավման ռազմավարությունների ուսումնասիրման աղբյուր։

Религия

Ֆ. Մոնֆորի հեղինակած այս փոքրածավալ հրատարակությունը ներկայացնում է 19-րդ դարի հայերեն տպագիր գրականության մի նմուշ, որը կարևոր է ինչպես գրական, այնպես էլ մատենագիտական ուսումնասիրությունների տեսանկյունից։ Վերնագրի «Թէպրիր» ձևը պահպանվում է արդի հայերեն տառադարձությամբ, քանի որ միայն վերնագրի և մատենագիտական տվյալների հիման վրա դրա իմաստային բովանդակությունը միանշանակ որոշել հնարավոր չէ։ Հեղինակի անունը և հայերենով հրատարակված լինելը թույլ են տալիս գիրքը դիտարկել ժամանակաշրջանի գրական շրջանառության ավելի լայն համատեքստում, երբ տարբեր լեզուներով ստեղծված երկերը թարգմանվում կամ հարմարեցվում էին հայ ընթերցողների համար։ Նման հրատարակությունները նպաստել են գրական հետաքրքրությունների ընդլայնմանը, ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը և հայերեն տպագիր գրքի տեսականու բազմազանեցմանը։ Փոքրածավալ գրքույկները հաճախ հնարավորություն էին տալիս ընթերցողներին ծանոթանալու առանձին ստեղծագործությունների կամ թեմաների՝ առանց ծավալուն հատորներ ձեռք բերելու անհրաժեշտության։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմության, 19-րդ դարի տպագրական մշակույթի, Կոստանդնուպոլսի հայերեն հրատարակչական գործունեության և գրական երկերի տարածման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մատենագետներին, հայագետներին և պատմական տպագիր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Математика

Գիտական աշխատությունը նվիրված է զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքների էլեկտրադինամիկական և օպտիկական հատկությունների տեսական ու կիրառական ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նանոֆիզիկայի, քվանտային մեխանիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի և ժամանակակից օպտոէլեկտրոնիկայի կարևորագույն հիմնախնդիրները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է նանոմետրական չափեր ունեցող համակարգերում լիցքակիրների վարքագծի, էլեկտրամագնիսական դաշտերի հետ դրանց փոխազդեցության, էներգետիկ վիճակների քվանտացման և լույսի կլանման ու ճառագայթման առանձնահատկությունների բացահայտման հետ։ Զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքները, որոնց բնորոշ օրինակներից են քվանտային կետերը, առանձնանում են նրանով, որ լիցքակիրների շարժումը սահմանափակված է տարածական բոլոր երեք ուղղություններով, ինչի հետևանքով ձևավորվում է դիսկրետ էներգետիկ մակարդակներով բնութագրվող համակարգ։ Նման կառուցվածքներում քվանտային սահմանափակման ազդեցությունը էականորեն փոխում է նյութի էլեկտրոնային, օպտիկական և էլեկտրադինամիկական հատկությունները՝ հնարավորություն ստեղծելով կառավարելու դրանց բնութագրերը երկրաչափական չափերի, ձևի, նյութական բաղադրության և արտաքին ֆիզիկական ազդեցությունների փոփոխման միջոցով։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է քվանտային կառուցվածքների էներգետիկ սպեկտրների, ալիքային ֆունկցիաների, էլեկտրոնային վիճակների, օպտիկական անցումների և էլեկտրամագնիսական դաշտի նկատմամբ արձագանքի ուսումնասիրությունը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն արտաքին էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի ազդեցությամբ առաջացող ֆիզիկական երևույթները, լիցքակիրների էներգետիկ մակարդակների փոփոխությունները, օպտիկական կլանման սպեկտրների առանձնահատկությունները և ճառագայթային անցումների հավանականությունների գնահատումը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է քվանտային սահմանափակման պայմաններում էլեկտրոնների և խոռոչների փոխազդեցության, էքսիտոնային վիճակների ձևավորման, կուլոնյան փոխազդեցությունների և համակարգի երկրաչափական պարամետրերի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Էլեկտրադինամիկական բնութագրերի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման, կլանման, ցրման և տեղայնացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նանոկառուցվածքների դիէլեկտրական արձագանքը և հաճախականային կախվածությունները։ Օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից կարևոր են գծային և ոչ գծային օպտիկական երևույթները, միջմակարդակային անցումները, օպտիկական հաղորդականությունը, բևեռացման ազդեցությունը և լուսային ճառագայթման հետ քվանտային համակարգերի փոխազդեցության մեխանիզմները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև քվանտային կառուցվածքների ֆիզիկական և մաթեմատիկական մոդելավորմանը, Շրյոդինգերի հավասարման լուծման մեթոդներին, քվանտային վիճակների հաշվարկմանը և համակարգերի էլեկտրամագնիսական բնութագրերի քանակական գնահատմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի նյութերի չափային էֆեկտները, սահմանային պայմանների ազդեցությունը, պոտենցիալային փոսերի կառուցվածքը և քվանտային կետերի երկրաչափական առանձնահատկություններով պայմանավորված էներգետիկ ու օպտիկական փոփոխությունները։ Նման հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն ժամանակակից նանոտեխնոլոգիաների զարգացման համար, քանի որ զրոյաչափ քվանտային համակարգերի կառավարելի հատկությունները հնարավորություն են տալիս ստեղծելու բարձր արդյունավետությամբ օպտոէլեկտրոնային և ֆոտոնային սարքեր։ Քվանտային կետերի կիրառական հնարավորությունները ներառում են լուսարձակող դիոդների, կիսահաղորդչային լազերների, ֆոտոդետեկտորների, արևային էներգիայի փոխակերպման սարքերի, օպտիկական սենսորների և քվանտային տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացումը։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նանոմասշտաբային համակարգերում դասական էլեկտրադինամիկայի և քվանտային մեխանիկայի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությամբ, ինչպես նաև նյութի էլեկտրոնային կառուցվածքի և օպտիկական արձագանքի միջև գոյություն ունեցող օրինաչափությունների բացահայտմամբ։ Աշխատության շրջանակում կիրառվող տեսական մոտեցումները և հաշվարկային մեթոդները կարող են նպաստել նոր նյութերի հատկությունների կանխատեսմանը, նանոկառուցվածքների պարամետրերի օպտիմալացմանը և որոշակի ֆունկցիոնալ բնութագրերով քվանտային համակարգերի նախագծմանը։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում նաև արտաքին ֆիզիկական պայմանների փոփոխության ազդեցությամբ քվանտային կառուցվածքների օպտիկական արձագանքի կառավարման հնարավորությունները, որոնք կարևոր են կարգավորվող օպտոէլեկտրոնային սարքերի և բարձր զգայունությամբ չափիչ համակարգերի մշակման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տեսական և կիրառական ֆիզիկայի, նանոֆիզիկայի, քվանտային էլեկտրոնիկայի, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, ֆոտոնիկայի, նյութագիտության և օպտոէլեկտրոնիկայի ոլորտներում մասնագիտացող գիտաշխատողների, ինժեներների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար։ Այն ունի տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով զրոյաչափ քվանտային կառուցվածքների էլեկտրադինամիկական ու օպտիկական հատկությունների, քվանտային սահմանափակման երևույթների և նանոմասշտաբային համակարգերում լույսի ու նյութի փոխազդեցության ֆիզիկական օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։