История

Այս հրատարակությունը կրում է Աբուսահլ Հայ անունը և վերաբերում է հայ պատմական ու մշակութային ժառանգության մեջ հիշատակվող անձի կամ կերպարի ներկայացմանը։ Անվան հիշատակումը հետաքրքրություն է առաջացնում հայ և արևելյան մտավոր միջավայրերի, պատմական հիշողության ու մշակութային փոխազդեցությունների տեսանկյունից։ Նման վերնագրով աշխատության ուսումնասիրությունը կարող է առնչվել անձի ինքնության, գործունեության, ժամանակաշրջանի և հայ պատմության մեջ նրա ունեցած հնարավոր դերի բացահայտմանը։ 19-րդ դարի հայագիտական գրականության մեջ առանձնահատուկ տեղ էին զբաղեցնում անցյալի գործիչների, մատենագրական հիշատակությունների և պատմական ավանդությունների ուսումնասիրությունները։ Դրանք նպաստում էին ազգային պատմության տարբեր շերտերի ճանաչմանը և հայ մշակույթի կապերի բացահայտմանը հարևան ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության հայագիտական գործունեության համատեքստում, որի շրջանակում հավաքվում, ուսումնասիրվում և հրատարակվում էին հայ պատմության ու մատենագրության վերաբերյալ նյութեր։ Այն կարող է դիտարկվել որպես հայ պատմական հիշողության և գիտական հետաքրքրությունների զարգացմանը վերաբերող գրական նմուշ։

Աշխատությունը նվիրված է Ագաթանգեղոսի պատմագրական ժառանգությանը և նրա երկի շուրջ դարերի ընթացքում ձևավորված հարցերին ու ուսումնասիրություններին։ Ագաթանգեղոսը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ պատմագրության մեջ, քանի որ նրա անունով պահպանված պատմությունը ներկայացնում է Հայաստանի քրիստոնեացման ավանդությունը, Տրդատ Գ թագավորի և Գրիգոր Լուսավորչի գործունեությունը, ինչպես նաև հին հայկական հասարակության կրոնական ու քաղաքական կյանքի կարևոր դրվագները։ Նրա երկը երկար ժամանակ ծառայել է որպես հայ ժողովրդի քրիստոնեական ինքնության և եկեղեցական պատմության առանցքային սկզբնաղբյուր։ Հեղինակի և երկի ծագման, ստեղծման ժամանակաշրջանի, տարբեր խմբագրությունների ու պատմական հավաստիության հարցերը գիտական քննարկումների առարկա են եղել։ Այս աշխատությունը վերնագրով իսկ մատնանշում է այդ բազմաշերտ ժառանգության ուսումնասիրության ձգտումը՝ ուշադրություն դարձնելով պատմական հիշողության, մատենագրական ավանդության և հետագա մեկնությունների փոխհարաբերություններին։ Այն կարևոր նշանակություն ունի հայ հին գրականության, պատմագրության և քրիստոնեության տարածման պատմության ուսումնասիրության համար՝ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով Ագաթանգեղոսի երկի գիտական ու մշակութային արժեքին։

Աշխատությունը նվիրված է Սանահինի հետ կապված Երուանդյան տոհմի ծագման և տոհմական պատմության ներկայացմանը։ Ազգաբանական ուսումնասիրության հիմնական նպատակը տոհմի անցյալի, ընտանեկան կապերի, սերունդների հաջորդականության և պատմական հիշողության պահպանությունն է։ Նման աշխատությունները կարևոր նշանակություն ունեն հայկական տոհմերի ինքնության, հասարակական դիրքի և տարբեր ժամանակաշրջաններում ունեցած դերի ուսումնասիրության համար։ Սանահինը՝ որպես պատմական Լոռու նշանավոր բնակավայր և միջնադարյան հոգևոր ու մշակութային կենտրոն, առանձնահատուկ միջավայր է տոհմական պատմության դիտարկման համար։ Տոհմաբանության միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել ընտանիքների միջև կապերը, ժառանգական ավանդույթները և այն պատմական միջավայրը, որտեղ ձևավորվել ու զարգացել են տեղական ազդեցիկ տոհմերը։ Այսպիսի նյութերը նաև նպաստում են բնակավայրի պատմության ամբողջական ընկալմանը՝ անձնական և ընտանեկան հիշողությունը կապելով ավելի լայն հասարակական գործընթացների հետ։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ ազգաբանության և տոհմաբանության պատմության, Սանահինի ու Լոռու տեղական պատմության, ինչպես նաև հայկական տոհմական հիշողության պահպանման ավանդույթների ուսումնասիրության համար։

Այս հրատարակությունը վերաբերում է հայ կանանց հասարակական միավորման գործունեությանը՝ ներկայացնելով ազգային կյանքին, համայնքային զարգացմանն ու հանրօգուտ նախաձեռնություններին մասնակցելու գաղափարը։ Ազգանվեր հայուհիների ընկերության անվանումն ընդգծում է ազգային շահերի հանդեպ նվիրվածությունը և կանանց համատեղ աշխատանքի կարևորությունը։ Նման ընկերությունների գործունեությունը 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքում կապված էր բարեգործության, կրթության խթանման, կարիքավորների աջակցության և ազգային մշակութային արժեքների պահպանման ձգտումների հետ։ Կանանց կազմակերպված մասնակցությունը հնարավորություն էր ստեղծում հասարակական խնդիրները քննարկելու, ընդհանուր նպատակներ ձևակերպելու և դրանք համատեղ ջանքերով իրականացնելու համար։ Այսպիսի նախաձեռնությունները նաև նպաստում էին կանանց հասարակական դերի ընդլայնմանը՝ նրանց դիտարկելով ոչ միայն ընտանիքի, այլև համայնքի և ազգային կյանքի ակտիվ մասնակիցներ։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է հայ կանանց կազմակերպական պատմության, Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի հասարակական հարաբերությունների և 19-րդ դարի ազգային բարեգործական շարժման ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է կրթության, փոխօգնության, համերաշխության և ազգային պատասխանատվության գաղափարները, որոնք նշանակալի տեղ էին զբաղեցնում ժամանակաշրջանի հայ հասարակական մտածողության մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է Գաղիայի՝ Ֆրանսիայի և Պրուսիայի պատմական ու աշխարհաքաղաքական միջավայրին։ Երկու պետությունների պատմությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում եվրոպական նոր ժամանակների քաղաքական զարգացումների մեջ՝ կապված պետական կառավարման, տարածքային փոփոխությունների, ռազմական հակամարտությունների, դիվանագիտական հարաբերությունների և ազգային ինքնության ձևավորման հետ։ Ֆրանսիան և Պրուսիան տարբեր ժամանակաշրջաններում եղել են եվրոպական քաղաքականության ազդեցիկ դերակատարներ, իսկ նրանց միջև հարաբերությունները նշանակալի ազդեցություն են ունեցել մայրցամաքի ուժերի հավասարակշռության վրա։ Այս թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու եվրոպական պետությունների ձևավորման, իշխանության կենտրոնացման, հասարակական վերափոխումների և միջազգային մրցակցության մասին։ Աշխատության առաջին մասը ներկայացնում է թեմայի սկզբնական հատվածը և կարող է դիտարկվել որպես ավելի ընդգրկուն պատմական շարադրանքի բաղկացուցիչ։ Նման գրականությունը կարևոր նշանակություն է ունեցել հայ ընթերցողի աշխարհագրական ու պատմական գիտելիքների ընդլայնման, եվրոպական երկրների ճանաչման և համաշխարհային իրադարձությունների վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործում։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում Եվրոպայի պատմությամբ, միջազգային հարաբերություններով և 19-րդ դարի հայ կրթական ու պատմագիտական գրականությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը մատենագիտական բնույթի ուսումնասիրություն է՝ նվիրված Կովկասի և Անդրկովկասի վերաբերյալ հրատարակված գրականության, գիտական աշխատությունների և տպագիր նյութերի համակարգմանը։ Այն կարևոր տեղեկատու նշանակություն ունի տարածաշրջանի պատմության, աշխարհագրության, ազգագրության, լեզուների, գրականության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Մատենագիտական ժողովածուները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու տարբեր ժամանակներում ստեղծված գիտական ու գրական աղբյուրները, հետևելու դրանց հրատարակման պատմությանը և կողմնորոշվելու հետազոտական նյութերի լայն շրջանակում։ Կովկասը և Անդրկովկասը ներկայացված են որպես բազմազգ ու բազմալեզու տարածաշրջան, որի պատմական զարգացումները, ժողովուրդների փոխհարաբերությունները և մշակութային առանձնահատկությունները ձևավորել են հարուստ գրավոր ժառանգություն։ Այսպիսի մատենագիտական աշխատանքը կարող է ծառայել որպես հիմք ինչպես առանձին ժողովուրդների ու երկրների, այնպես էլ ամբողջ տարածաշրջանի համեմատական ուսումնասիրությունների համար։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, լեզվաբանների, աշխարհագրագետների, ազգագրագետների, գրադարանագետների և Կովկասի գիտական ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար՝ նպաստելով աղբյուրների որոնմանը, դասակարգմանը և հետագա հետազոտությունների կազմակերպմանը։

Ժողովածուն ընդգրկում է հայ պատմագրական ժառանգության նմուշներ և ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հայ պատմիչների երկերին, պատմական մտածողությանը և անցյալի իրադարձությունների արձանագրման ավանդույթներին։ Հայ պատմագրությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է ոչ միայն քաղաքական ու ռազմական իրադարձությունների, այլև հասարակական հարաբերությունների, պետական կառավարման, եկեղեցական կյանքի, մշակույթի, կրթության և առօրյա կենցաղի ուսումնասիրության համար։ Պատմիչների երկերում պահպանվել են տեղեկություններ Հայաստանի տարբեր ժամանակաշրջանների, իշխանական տների, թագավորությունների, հարևան ժողովուրդների հետ հարաբերությունների և տարածաշրջանի պատմական զարգացումների մասին։ Նման ժողովածուները նպաստում են տարբեր հեղինակների պատմական հայացքների, շարադրանքի առանձնահատկությունների և տեղեկությունների համադրմանը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրողին տարբերակելու պատմական փաստերը, հեղինակային մեկնաբանությունները և ժամանակաշրջանին բնորոշ պատկերացումները։ Հատորը կարևոր նշանակություն ունի հայ միջնադարյան գրավոր ժառանգության պահպանման, շրջանառության և գիտական ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է հայոց պատմությամբ, պատմագրությամբ, աղբյուրագիտությամբ և հայ մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Մամիկոնեից եպիսկոպոս Աբրահամի անձին և Վաչագան թագավորին ուղղված նրա նամակին՝ ներկայացնելով հայ պատմական ու եկեղեցական ժառանգության կարևոր գրավոր նյութերից մեկը։ Նամակագրությունը միջնադարյան հասարակական և հոգևոր կյանքի ուսումնասիրության արժեքավոր աղբյուր է, քանի որ կարող է արտացոլել ժամանակի կրոնական պատկերացումները, եկեղեցական գործիչների դիրքորոշումները, իշխանական իշխանության հետ նրանց հարաբերությունները և հասարակական կարգի վերաբերյալ մտահոգությունները։ Վաչագան թագավորի հիշատակությունը կապվում է Աղվանքի պատմական միջավայրի և հայոց արևելյան պատմական շրջանների հետ, որտեղ քրիստոնեական հավատքի տարածումն ու ամրապնդումը կարևոր դեր են ունեցել մշակութային կյանքի ձևավորման գործում։ Նամակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ուշադրություն դարձնելու գրավոր խոսքի՝ որպես համոզման, խորհրդատվության և գաղափարների փոխանցման միջոցի նշանակությանը։ Այն կարևոր է նաև պատմական անձանց գործունեության, եկեղեցու և աշխարհիկ իշխանության փոխհարաբերությունների ու միջնադարյան մտավոր մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր նյութ է հայ պատմաբանների, բանասերների և միջնադարյան սկզբնաղբյուրներով հետաքրքրվողների համար՝ նպաստելով անցյալի գրավոր ժառանգության ճանաչմանն ու պահպանմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդի ծագման, կազմավորման և պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը։ Ազգաբանությունը որպես գիտական բնագավառ անդրադառնում է ժողովրդի ձևավորման գործընթացներին, էթնիկ ինքնության առանձնահատկություններին, պատմական հիշողությանը, լեզվին, մշակույթին և ավանդույթներին։ Հայոց ազգաբանության ուսումնասիրությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես են տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում ձևավորվել հայ ժողովրդի ինքնության բաղադրիչները, ինչպես են պահպանվել ազգային սովորույթներն ու մշակութային առանձնահատկությունները, և ինչ դեր են ունեցել պատմական իրադարձություններն ու հասարակական փոփոխությունները այդ գործընթացներում։ Նման աշխատություններում կարող են քննարկվել նաև հայ ժողովրդի բնակության տարածքները, համայնքային կառուցվածքը, կենցաղը, ընտանեկան հարաբերությունները, հավատալիքները և հարևան ժողովուրդների հետ մշակութային փոխազդեցությունները։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության պատմության տեսանկյունից՝ որպես 19-րդ դարում ազգային ծագման և ինքնության հարցերի նկատմամբ ձևավորված հետաքրքրության արտահայտություն։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ ժողովրդի պատմությամբ, ազգագրությամբ, մշակութային ժառանգությամբ և ազգային ինքնագիտակցության զարգացմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ միաժամանակ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի գիտական պատկերացումներն ու ազգաբանական մոտեցումները։

Աշխատությունը ներկայացնում է ամառային ճանապարհորդության ընթացքում Հայաստան կատարած ուղևորության տպավորություններն ու դիտարկումները՝ ընթերցողին ծանոթացնելով հայրենի երկրի բնությանը, բնակավայրերին, պատմական միջավայրին և մշակութային առանձնահատկություններին։ Ուղեգրական ժանրը հնարավորություն է տալիս ճանապարհորդության նկարագրությունը համադրել անձնական տպավորությունների, աշխարհագրական տեղեկությունների և հասարակական կյանքի դիտարկումների հետ։ Հայաստանի տարբեր վայրերի ներկայացումը կարող է ընթերցողի համար բացահայտել երկրի բնական բազմազանությունը, բնակչության կենցաղը, տեղական սովորույթները, պատմական հիշատակարաններն ու մշակութային ժառանգությունը։ Ճանապարհորդական պատումը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ հայրենիքը ներկայացնում է ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլև որպես պատմական հիշողության, ազգային ինքնության և մշակութային շարունակականության միջավայր։ Ամառային ուղևորության համատեքստը ստեղծում է հնարավորություն՝ անդրադառնալու ճանապարհի ընթացքում տեսած վայրերին, մարդկանց, բնապատկերներին և դրանց շուրջ ձևավորված մտորումներին։ Նման գործերը նպաստում են Հայաստանի ճանաչմանը, հայրենի երկրի նկատմամբ հետաքրքրության խորացմանը և պատմաաշխարհագրական գիտելիքների տարածմանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է 19-րդ դարի հայ ուղեգրական գրականության, ճանապարհորդական նկարագրությունների և Հայաստանի պատմամշակութային միջավայրի ուսումնասիրման համար։

Աշխատության վերնագիրը մատնանշում է Կոստանդնուպոլսում ծավալված մի իրադարձության կամ քննարկման ներկայացում՝ այն կապելով Արևելյան հայերի և պրոպագանդայի խնդրի հետ։ Թեման առնչվում է XIX դարի երկրորդ կեսի հայ հասարակական կյանքին, երբ Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների ներքին հարաբերությունները, ազգային ինքնության հարցերը և տարբեր գաղափարական ու քաղաքական ազդեցությունները դարձել էին հասարակական քննարկումների կարևոր առարկաներ։ Կոստանդնուպոլիսը՝ որպես Օսմանյան կայսրության մայրաքաղաք և հայ մտավոր ու հասարակական կյանքի խոշոր կենտրոն, կարևոր դեր ուներ արևմտահայ և արևելահայ շրջանակների միջև կապերի, տեղեկությունների տարածման և գաղափարների շրջանառության մեջ։ Վերնագրում հիշատակված պրոպագանդայի թեման հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հասարակական կարծիքի ձևավորման, տեղեկատվության տարածման և տարբեր խմբերի ազդեցության միջոցների պատմական նշանակությանը։ Գրքույկը կարող է դիտարկվել որպես իր ժամանակի հասարակական-քաղաքական բանավեճերի արտահայտություն և հետաքրքրություն ներկայացնել հայերի ազգային ու հասարակական կյանքի, Օսմանյան կայսրության հայ համայնքների պատմության և XIX դարի քաղաքական մտածողության ուսումնասիրության համար։ Այն նաև վկայում է ժամանակաշրջանի հայ տպագիր մշակույթում հրատապ հասարակական հարցերին անդրադառնալու ձգտման մասին։

Գիրքը նվիրված է Ջորջ Վաշինգտոնին՝ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հիմնադիր գործիչներից մեկին և երկրի առաջին նախագահին։ Նրա կենսագրությունն առնչվում է Հյուսիսային Ամերիկայի գաղութների անկախության պայքարին, ամերիկյան հեղափոխությանը և նոր պետականության ձևավորմանը։ Վաշինգտոնը հայտնի է որպես զորահրամանատար, քաղաքական առաջնորդ և պետական գործիչ, որը կարևոր դեր է ունեցել անկախության պատերազմի ընթացքում մայրցամաքային բանակի ղեկավարման և Միացյալ Նահանգների անկախության հաստատման գործում։ Նրա գործունեությունը կապված է նաև ամերիկյան սահմանադրական կարգի ձևավորման, պետական կառավարման սկզբունքների ամրապնդման և նախագահական իշխանության ավանդույթների սկզբնավորման հետ։ Կենսագրական պատումը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու նրա կյանքի հիմնական իրադարձություններին, հասարակական գործունեությանը, առաջնորդական հատկանիշներին և պատմական ժամանակաշրջանին, որի պայմաններում ձևավորվեց ամերիկյան հանրապետությունը։ Վաշինգտոնի կերպարը համաշխարհային պատմության մեջ ներկայացվում է որպես անկախության, պետականաշինության և հանրային ծառայության խորհրդանիշ։ Հայերեն այս հրատարակությունը կարևոր է նաև XIX դարի հայ ընթերցողին համաշխարհային պատմության և նշանավոր օտարազգի գործիչների կենսագրությունների հետ ծանոթացնելու տեսանկյունից։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում կենսագրական գրականությամբ, ամերիկյան պատմությամբ և հայ տպագիր մշակույթի պատմությամբ զբաղվողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է Սյունիքի տարածաշրջանի մշակութային և բնական առանձնահատկություններին նվիրված գիտական քննարկումների ամփոփագրերը։ Այն ընդգրկում է երկու փոխկապակցված ուղղություն՝ մարդու և հասարակության ստեղծած մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունը և տարածաշրջանի բնական միջավայրի ճանաչումը։ Սյունիքը Հայաստանի պատմամշակութային կարևոր շրջաններից է, որի ինքնատիպությունը ձևավորվել է պատմական իրադարձությունների, բնակչության կենսակերպի, ավանդույթների, հոգևոր ու նյութական մշակույթի և բնաշխարհի փոխազդեցությամբ։ Ժողովածուի թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու տարածաշրջանը տարբեր գիտակարգերի տեսանկյունից՝ ուշադրություն դարձնելով պատմական հիշողությանը, տեղական սովորույթներին, մշակութային արժեքներին, բնակավայրերին, բնական պայմաններին և բնության պահպանության խնդիրներին։ Գիտաժողովի ամփոփագրերը ներկայացնում են մասնագիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղություններն ու արդյունքները՝ միաժամանակ ցույց տալով Սյունիքի ուսումնասիրության բազմակողմանի բնույթը։ Նյութերը կարող են օգտակար լինել պատմաբանների, ազգագրագետների, մշակութաբանների, բնագետների, բնապահպանության ոլորտի մասնագետների, ինչպես նաև տարածաշրջանի պատմությամբ, մշակույթով և բնությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ժողովածուն կարևոր է նաև միջգիտակարգային մոտեցման տեսանկյունից, քանի որ մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությունը կապում է բնական միջավայրի և մարդկային գործունեության փոխհարաբերությունների հետ։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ալվարդ Սարուխանի Ղազիյանի կենսագրական և մատենագիտական տվյալները՝ նպատակ ունենալով ամփոփել նրա մասնագիտական գործունեությունն ու գիտական ժառանգությունը։ Կենսամատենագիտությունը գիտական և մշակութային գործչի կյանքի ու աշխատանքի մասին տեղեկությունները համակարգված ներկայացնելու կարևոր ձև է։ Այն միավորում է կենսագրական տեղեկությունները, մասնագիտական գործունեության հիմնական դրվագները և հեղինակին վերաբերող մատենագիտական նյութերը՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմելու նրա աշխատանքի բնույթի, գիտական հետաքրքրությունների և մասնագիտական ներդրման մասին։ Հատուկ նշանակություն ունի հրատարակված աշխատությունների, հոդվածների և այլ մատենագիտական գրառումների ամբողջացումը, քանի որ դրանք հետազոտողներին հնարավորություն են տալիս հետևելու գիտական գործունեության ընթացքին, ուսումնասիրելու թեմատիկ ուղղությունները և օգտվելու համապատասխան աղբյուրներից։ Նման հրատարակությունները կարևոր դեր են կատարում գիտական հիշողության պահպանման, մասնագիտական ժառանգության համակարգման և հետագա ուսումնասիրությունների համար անհրաժեշտ տեղեկատու հիմքի ստեղծման գործում։ Այն օգտակար է նաև գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքների, գիտական կենսագրությունների կազմման ու հայագիտական ուսումնասիրությունների իրականացման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հետազոտողներին, մատենագետներին, գրադարանավարներին, ուսանողներին և Ալվարդ Ղազիյանի գործունեությամբ ու գիտական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում 1981–1982 թվականներին իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական նստաշրջանի նյութերը։ Այն արտացոլում է տվյալ ժամանակահատվածում Հայաստանի հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրման ընթացքը, հետազոտական ուղղություններն ու պեղումների արդյունքում ձեռք բերված գիտական դիտարկումները։ Դաշտային հնագիտական աշխատանքները կարևոր նշանակություն ունեն Հայաստանի հնագույն և միջնադարյան պատմության վերակազմության, բնակավայրերի զարգացման, մշակութային փոխազդեցությունների և հասարակական կյանքի առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Հնավայրերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տեղեկություններ ստանալու տարբեր ժամանակաշրջաններում բնակչության զբաղմունքների, բնակարանաշինության, արհեստագործության, առևտրի, թաղման սովորույթների և հոգևոր պատկերացումների մասին։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենը, մետաղե ու քարե առարկաները, զարդերը, շինարարական մնացորդներն ու այլ նյութական վկայությունները կարևոր հիմք են պատմական իրողությունների գիտական մեկնաբանության համար։ Գիտական նստաշրջանի նյութերը միավորում են հետազոտողների դիտարկումները և ներկայացնում հնագիտական ուսումնասիրությունների արդյունքները մասնագիտական քննարկման ու հետագա հետազոտությունների համար։ Ժողովածուն արժեքավոր է Հայաստանի հնագիտական ժառանգության, դաշտային պեղումների պատմության և նյութական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, հայագետներին, ուսանողներին և Հայաստանի անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայկական հարցի պատմական զարգացումն ու դրա առնչությունները սփյուռքահայության հասարակական և քաղաքական կյանքի հետ՝ մինչև Խորհրդային Միության փլուզումը։ Ուսումնասիրության առանցքում Հայկական հարցի միջազգային, ազգային և հասարակական նշանակությունն է, ինչպես նաև տարբեր երկրներում բնակվող հայ համայնքների դերն այդ հարցի պահպանման և հանրային օրակարգում ներկայացման գործում։ Հայկական սփյուռքը դիտարկվում է որպես պատմական իրադարձությունների, ազգային ինքնության պահպանման, կազմակերպված հասարակական գործունեության և հայրենիքի հետ կապերի ձևավորման արդյունքում զարգացած բազմազան համայնքների ամբողջություն։ Կարևորվում են սփյուռքահայ կազմակերպությունների, հասարակական ու մշակութային կառույցների գործունեությունը, ազգային հիշողության փոխանցումը, պատմական արդարության պահանջի ձևակերպումը և Հայկական հարցի շուրջ միջազգային հանրության ուշադրությունը պահպանելու ջանքերը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նաև խորհրդային Հայաստանի և սփյուռքի հարաբերությունները, քաղաքական սահմանափակումների ու միջազգային իրադրության ազդեցությունը հայկական համայնքների գործունեության վրա։ ԽՍՀՄ փլուզման նախորդող ժամանակաշրջանի ընդգրկումը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչ պատմական ու քաղաքական պայմաններում են ձևավորվել սփյուռքահայության հետագա գործունեության նախադրյալները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմությամբ, Հայկական հարցով, սփյուռքագիտությամբ և միջազգային հարաբերություններով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում 1977–1978 թվականներին իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումների թեզիսները։ Այն ամփոփում է հնագիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղությունները՝ անդրադառնալով Հայաստանի տարբեր տարածքներում ուսումնասիրված հնավայրերին, պեղումների ընթացքին և հայտնաբերված նյութական մշակույթի նմուշների գիտական նշանակությանը։ Դաշտային հնագիտական աշխատանքները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու հին բնակավայրերի ու բնակեցման կենտրոնների պատմությունը, ուսումնասիրելու դրանց կառուցվածքը, շինարարական առանձնահատկությունները, բնակչության կենցաղը, տնտեսական գործունեությունը և մշակութային կապերը։ Պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենը, գործիքները, զարդերը, զենքերը, թաղման կառույցներն ու այլ գտածոներ կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական կյանքի և մշակութային զարգացման մասին։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը ներկայացնում է հետազոտությունների հիմնական դիտարկումներն ու եզրակացությունները՝ միաժամանակ արտացոլելով տվյալ տարիներին Հայաստանի հնագիտության մեջ իրականացված գիտական աշխատանքների շրջանակը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Հայաստանի հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրության, դաշտային հետազոտությունների պատմության և նյութական մշակույթի գիտական մեկնաբանության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, հայագետներին, ուսանողներին և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումների թեզիսները։ Այն ամփոփում է տարբեր հնագիտական ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղություններն ու արդյունքները՝ ընդգրկելով Հայաստանի պատմական անցյալի տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող նյութեր։ Դաշտային հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն հնավայրերի հայտնաբերման, հնագիտական շերտերի ուսումնասիրման, պեղումների ընթացքում հայտնաբերված առարկաների փաստագրման և պատմական միջավայրի վերակազմության համար։ Դրանց միջոցով հետազոտողները տեղեկություններ են ստանում հին բնակավայրերի կառուցվածքի, բնակչության կենցաղի, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման սովորույթների և մշակութային կապերի մասին։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը հնարավորություն է տալիս համառոտ ներկայացնելու կատարված աշխատանքների հիմնական դիտարկումները, հետազոտական խնդիրներն ու գիտական եզրակացությունները՝ միաժամանակ պատկերացում կազմելով տվյալ ժամանակաշրջանում Հայաստանի հնագիտական ուսումնասիրությունների ընթացքի մասին։ Ժողովածուն արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հնագիտական հետազոտությունների պատմությամբ, Հայաստանի հնագույն և միջնադարյան անցյալով, հուշարձանների ուսումնասիրությամբ ու նյութական մշակույթի պահպանությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, գիտաշխատողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Գիրքը նվիրված է Հայաստանում ստալինյան ժամանակաշրջանի քաղաքական բռնաճնշումների պատմական, հասարակական և մշակութային հետևանքների ուսումնասիրությանը։ Այն դիտարկում է բռնաճնշումները ոչ միայն որպես խորհրդային իշխանության քաղաքականության մաս, այլև որպես հասարակության, ընտանիքների և անհատների կյանքը խորապես փոխած պատմական իրողություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարևորվում են բռնաճնշումների կազմակերպման ու իրականացման պայմանները, դրանց ազդեցությունը տարբեր սոցիալական խմբերի վրա, ինչպես նաև վախի, լռության, անվստահության և կորստի մթնոլորտի ձևավորումը։ Պատմական փաստերի քննությունը զուգակցվում է հիշողության և առօրյա կյանքի ուսումնասիրության հետ՝ հնարավորություն տալով հասկանալու, թե ինչպես են այդ իրադարձություններն ընկալվել ժամանակակիցների կողմից և ինչպես են պահպանվել ընտանիքների ու հետագա սերունդների հիշողության մեջ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անհատական և հավաքական հիշողության փոխհարաբերությունը, բռնաճնշումների մասին պատմությունների փոխանցումը, լռեցված փորձառությունների վերականգնումը և անցյալի ազդեցությունը հասարակական ինքնագիտակցության վրա։ Նյութը կարևոր է նաև այն առումով, որ պատմական իրադարձությունները ներկայացնում է մարդկային ճակատագրերի և առօրյա կյանքի համատեքստում՝ ընդլայնելով խորհրդային շրջանի Հայաստանի մասին պատկերացումները։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Հայաստանի նորագույն պատմությամբ, խորհրդային հասարակության ուսումնասիրությամբ, պատմական հիշողությամբ և բռնաճնշումների սոցիալական հետևանքներով հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Ամանորի տոնին՝ հայոց ավանդական երկրագործական օրացույցի համատեքստում՝ բացահայտելով դրա տեղը ժողովրդական ժամանակագրության, գյուղատնտեսական կյանքի և տոնածիսական մշակույթի համակարգում։ Աշխատության թեմատիկ առանցքը վերաբերում է տարվա նոր շրջափուլի ընկալմանը, բնության և գյուղատնտեսական աշխատանքների սեզոնային փոփոխություններին, ինչպես նաև դրանց հետ կապված տոնական սովորույթներին ու ժողովրդական պատկերացումներին։ Երկրագործական օրացույցը կարևոր նշանակություն է ունեցել ավանդական հասարակության կյանքում, քանի որ կազմակերպել է ոչ միայն աշխատանքային գործընթացները, այլև մարդկանց տոնական ու ծիսական ժամանակը։ Այս տեսանկյունից Ամանորի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու բնության ցիկլերի, բերքի ակնկալիքների, բարեկեցության մաղթանքների և համայնքային կյանքի փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտությունը կարևոր նյութ է տրամադրում հայկական տոնական մշակույթի պատմական շերտերի, ժողովրդական հավատալիքների, ծիսական վարքագծի և ավանդական ժամանակի ընկալման ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է հայ ազգագրության և մշակութաբանության մասնագետների, ինչպես նաև հայկական տոնացույցի ու ժողովրդական ավանդույթների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է Ավետիս քահանայի ժամանակագրական գրառումները՝ որպես պատմական անցքերի, հասարակական կյանքի և եկեղեցական միջավայրի ուսումնասիրությանն առնչվող վավերագրական նյութ։ Ժամանակագրությունը պատմական սկզբնաղբյուրների կարևոր տեսակ է, քանի որ իրադարձությունները ներկայացնում է ժամանակային հաջորդականությամբ՝ պահպանելով տվյալ ժամանակաշրջանի հիշողությունը և հնարավորություն տալով հետազոտողին հետևելու պատմական զարգացումների ընթացքին։ Հոգևորականի գրառումները կարող են արժեքավոր տեղեկություններ պարունակել եկեղեցական կյանքի, համայնքային հարաբերությունների, հասարակական իրադարձությունների և ժամանակի մարդկանց առօրյայի վերաբերյալ։ Նման վավերագրերը կարևոր են ոչ միայն առանձին դեպքերի ու իրադարձությունների ուսումնասիրության, այլև պատմական միջավայրի, ժամանակի մտածողության և հասարակական տրամադրությունների բացահայտման համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս համադրելու տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկությունները, ճշտելու ժամանակագրական տվյալները և ուսումնասիրելու պատմական հիշողության ձևավորման առանձնահատկությունները։ Ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ պատմագրության, եկեղեցական սկզբնաղբյուրների և վավերագրական ժառանգության ուսումնասիրողների համար՝ նպաստելով հայ հոգևորականության թողած գրավոր ժառանգության և պատմական հիշողության պահպանմանն ու գիտական շրջանառությանը։

Ժողովածուն նվիրված է հայկական մշակույթում ավանդական ժառանգման երևույթին՝ դրա ձևերին, դրսևորումներին և սերնդեսերունդ փոխանցման առանձնահատկություններին։ Թեման ընդգրկում է մշակութային հիշողության, սովորույթների, ծեսերի, ժողովրդական գիտելիքների, ընտանեկան ու համայնքային ավանդույթների պահպանման և փոփոխման գործընթացները։ Ավանդական ժառանգումը դիտարկվում է որպես մշակույթի շարունակականությունն ապահովող կարևոր մեխանիզմ, որի միջոցով հասարակությունը փոխանցում է իր պատմական փորձը, արժեքային պատկերացումները, վարքականոնները և ինքնության բաղադրիչները։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են ավանդույթները պահպանվում տարբեր պատմական և հասարակական պայմաններում, ինչպես են հարմարվում նոր իրողություններին և ինչ դեր ունեն անհատը, ընտանիքն ու համայնքը մշակութային ժառանգության փոխանցման գործում։ Երիտասարդ գիտնականների համաժողովի նյութերի ժողովածուն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի հետազոտական հետաքրքրությունները և հայկական մշակույթի ուսումնասիրման գիտական մոտեցումները։ Այն արժեքավոր է հայ մշակութաբանության, ազգագրության և ավանդական մշակույթի պատմության ուսումնասիրողների համար, ինչպես նաև հետաքրքիր նյութ է տրամադրում մշակութային ժառանգության պահպանման ու արդիականացման խնդիրներով զբաղվող ընթերցողներին։

Աշխատանքը ներկայացնում է Նիկոմիդիայի վիճակի վերաբերյալ տեղեկագրություն՝ կազմված Պողոս վարդապետ Նաթանյանի այցելության առիթով։ Այն վերաբերում է տվյալ եկեղեցական վիճակի դրությանը և կարող է ընդգրկել համայնքի հոգևոր, եկեղեցական ու կազմակերպական կյանքի մասին դիտարկումներ և տեղեկություններ։ Այցելության հիման վրա կազմված տեղեկագրությունը կարևոր նյութ է ներկայացնում տեղում տիրող իրավիճակը, եկեղեցական կառույցների վիճակը և համայնքային կյանքի առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Նման փաստաթղթերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին եկեղեցական գործիչները տեղեկություններ հավաքում տարբեր վիճակների մասին, արձանագրում առկա խնդիրներն ու կարիքները և ներկայացնում իրենց դիտարկումները եկեղեցական կառավարման մարմիններին։ Այն արժեքավոր պատմական սկզբնաղբյուր է Նիկոմիդիայի հայ համայնքի և Հայ եկեղեցու տարածաշրջանային կազմակերպվածության ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի հայ եկեղեցական վարչարարության, հոգևորականների այցելությունների և համայնքների վիճակի գնահատման պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Դրա միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում եկեղեցական կյանքի ուսումնասիրման, տեղեկությունների արձանագրման և համայնքային խնդիրների ներկայացման եղանակների մասին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի առաջին նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական աշխատանքի ընթացքի, քննարկումների և կազմակերպական գործընթացների գրավոր վկայությունը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի և ազգային ներկայացուցչական կառույցների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի աշխատանքի կազմակերպման, նիստի ընթացքում հարցերի ներկայացման ու քննարկման, մասնակիցների տեսակետների արտահայտման և պաշտոնական գրանցման ձևերի մասին։ Առաջին նիստի արձանագրությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի ժողովի գործունեության փաստագրական հաջորդականությունը ուսումնասիրելու տեսանկյունից, քանի որ այն կարող է ծառայել որպես ելակետ նույն ժողովի հետագա նիստերի գրառումները համադրելու համար։ Նյութը կարևոր է հայ համայնքի ինքնակառավարման ավանդույթների, ազգային հաստատությունների գործառույթների և հասարակական հարցերի քննարկման մեխանիզմների հետազոտության համար։ Այն նաև պահպանում է ժամանակաշրջանի պաշտոնական հայերենի, վարչական բառապաշարի և ժողովական գրագրության առանձնահատկությունները։ Փաստաթուղթը արժեքավոր է հայոց ազգային կառավարման պատմությամբ, համայնքային վարչական հարաբերություններով և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի սկզբնաղբյուրներով հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը ներառում է Ազգային ընդհանուր ժողովի երեսուներորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ ամրագրելով ժողովական գործունեության տվյալ փուլի ընթացքն ու քննարկումների փաստագրական պատկերը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական մարմինների և ինքնակառավարման ավանդույթների ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու ժողովի աշխատանքի կազմակերպմանը, նիստի ընթացքում հարցերի ներկայացմանն ու քննարկմանը, մասնակիցների տեսակետների արձանագրմանը և ժողովական որոշումների պաշտոնական ձևակերպմանը։ Նման փաստաթղթերը տեղեկություններ են պահպանում համայնքային կառավարման գործելակերպի, ազգային հաստատությունների գործունեության և հասարակական խնդիրների քննարկման մեխանիզմների մասին։ Դրանք կարևոր են նաև ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական գրագրության և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները բացահայտելու համար։ Նիստի գրավոր արձանագրությունը կարող է համադրվել ժողովի մյուս փաստաթղթերի հետ՝ ուսումնասիրելու քննարկումների հաջորդականությունը, կառավարման գործընթացների զարգացումը և ազգային կառույցի գործունեության շարունակականությունը։ Այն արժեքավոր փաստագրական նյութ է հայոց ազգային ինքնակառավարման, համայնքային վարչական պատմության և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասնութերորդ նիստի արձանագրությունը՝ ամրագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկման ներկայացված հարցերը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և հայ համայնքի ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգային հարցերին, քննարկումների ընթացակարգերին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և որոշումների կայացման ձևերին։ Նման փաստաթղթերը կարևոր տեղեկություններ են պահպանում համայնքային կառավարման, հասարակական խնդիրների քննարկման և ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության մասին։ Դրանք նաև արտացոլում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական գրագրության և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս նյութը կարող է օգնել վերականգնելու ժողովի գործունեության հաջորդականությունը և ուսումնասիրելու հայ համայնքի կառավարման առաջնահերթությունները։ Հրատարակությունը արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի հինգերորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական աշխատանքի ընթացքի, քննարկված հարցերի և պաշտոնական գրառումների վերաբերյալ տեղեկությունները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգին, քննարկումների ընթացակարգերին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և որոշումների կայացման ձևերին։ Նման փաստաթղթերը բացահայտում են հայ համայնքի կառավարման առանձնահատկությունները, հասարակական խնդիրների քննարկման մեխանիզմները և ազգային ներկայացուցչական մարմնի դերակատարությունը համայնքային կյանքում։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի ու վարչական գրագրության բնորոշ ձևակերպումները՝ արժեքավոր նյութ դառնալով պատմական ուսումնասիրությունների համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս հրատարակությունը կարող է նպաստել ժողովական գործունեության հաջորդականության և քննարկվող հարցերի զարգացման բացահայտմանը։ Այն կարևոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի իններորդ նիստի արձանագրությունը՝ փաստագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկման ներկայացված հարցերը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման փաստաթղթերը կարևոր տեղեկություններ են պահպանում հայ համայնքի կառավարման, հասարակական խնդիրների քննարկման և ազգային ներկայացուցչական մարմնի գործունեության մասին։ Դրանք նաև արտացոլում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական գրագրության և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս նյութը կարող է օգնել վերականգնելու ժողովի գործունեության հաջորդականությունը, բացահայտելու քննարկումների շարունակականությունն ու համայնքային կառավարման առաջնահերթությունները։ Հրատարակությունը արժեքավոր փաստաթղթային նյութ է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասներորդ նիստի արձանագրությունը՝ փաստագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկված հարցերը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և հայ համայնքի ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգին, քննարկումների ընթացակարգերին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ձևերին։ Նման փաստաթղթերը բացահայտում են համայնքային կառավարման կազմակերպման առանձնահատկությունները, հասարակական խնդիրների քննարկման եղանակները և ազգային ներկայացուցչական մարմնի դերակատարությունը հայության կյանքում։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի ու վարչական գրագրության բնորոշ ձևակերպումները՝ արժեքավոր նյութ դառնալով պատմական և լեզվաբանական ուսումնասիրությունների համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս նյութը հնարավորություն է տալիս հետևելու ժողովական գործունեության շարունակականությանը, քննարկվող հարցերի զարգացմանը և համայնքային կառավարման առաջնահերթություններին։ Հրատարակությունը կարևոր փաստաթղթային աղբյուր է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասներեքերորդ նիստի արձանագրությունը՝ ամրագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկված հարցերը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր փաստաթղթային սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման փաստաթղթերը ցույց են տալիս, թե ինչպես էին ազգային ներկայացուցչական մարմինները կազմակերպում համայնքային կյանքը, անդրադառնում ընդհանուր նշանակության խնդիրներին և ձևավորում համատեղ որոշումներ։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի ու վարչական գրագրության առանձնահատկությունները՝ արժեքավոր նյութ դառնալով պատմական և լեզվաբանական ուսումնասիրությունների համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս հրատարակությունը կարող է նպաստել ժողովական գործունեության հաջորդականության, քննարկվող հարցերի զարգացման և համայնքային կառավարման առաջնահերթությունների բացահայտմանը։ Այն կարևոր նյութ է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի երկրորդ նիստի արձանագրությունը՝ ամրագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկված հարցերը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր փաստաթղթային սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգային հարցերին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման փաստաթղթերը արտացոլում են հայ համայնքի կառավարման խնդիրները, հասարակական կյանքի կազմակերպման սկզբունքները և ազգային ներկայացուցչական մարմնի դերակատարությունը։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի ու վարչական գրագրության առանձնահատկությունները՝ արժեքավոր նյութ դառնալով պատմական և լեզվաբանական ուսումնասիրությունների համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս փաստաթուղթը կարող է օգնել վերականգնելու ժողովի գործունեության հաջորդականությունը, հետևելու քննարկումների զարգացմանը և բացահայտելու համայնքային կառավարման առաջնահերթությունները։ Հրատարակությունը կարևոր է հայ քաղաքական ու վարչական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասնութերորդ նիստի արձանագրությունը՝ փաստագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը, քննարկման ներկայացված հարցերը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և հայ համայնքի ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգային հարցերին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման փաստաթղթերը ցույց են տալիս, թե ինչպես էին ազգային ներկայացուցչական մարմինները կազմակերպում համայնքային կյանքը, քննարկում ընդհանուր նշանակության խնդիրները և ձևավորում համատեղ որոշումներ։ Դրանք նաև պահպանում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական խոսքի, վարչական ձևակերպումների և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ այս նյութը կարող է նպաստել ժողովի գործունեության շարունակականության, քննարկվող հարցերի զարգացման և հայ համայնքի կառավարման առաջնահերթությունների բացահայտմանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ քաղաքական ու վարչական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի տասնիններորդ նիստի արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական աշխատանքի ընթացքի, քննարկումների և պաշտոնական գրանցումների վերաբերյալ տեղեկությունները։ Այն կարևոր փաստաթղթային աղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգային հարցերին, քննարկումների կազմակերպման ձևին, մասնակիցների արտահայտած դիրքորոշումներին և որոշումների կայացման ընթացակարգերին։ Նման նյութերը բացահայտում են հայ համայնքի կառավարման առանձնահատկությունները, հասարակական խնդիրների քննարկման մեխանիզմները և ազգային ներկայացուցչական մարմնի դերակատարությունը համայնքային կյանքում։ Դրանք նաև կարևոր են ժամանակաշրջանի վարչական լեզվի, պաշտոնական ձևակերպումների և ժողովական մշակույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Առանձին նիստերի արձանագրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևելու տարբեր հարցերի քննարկման հաջորդականությանը, բացահայտելու շարունակական խնդիրներն ու գնահատելու ազգային հաստատությունների գործունեության զարգացումը։ Հրատարակությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ համայնքային հարաբերությունների հետազոտության համար։

Հրատարակությունը ժողովական փաստաթղթերի ընդարձակ ժողովածու է, որն ամփոփում է Ազգային ժողովի գործունեությանն առնչվող արձանագրություններն ու պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական և քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների ձևավորման ու գործունեության, ինչպես նաև համայնքային ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու ժողովի օրակարգային հարցերին, քննարկումների ընթացքին, մասնակիցների արտահայտած տեսակետներին, ներկայացված առաջարկություններին և ընդունված որոշումներին։ Դրանց միջոցով կարելի է ուսումնասիրել համայնքային կառավարման տարբեր ոլորտները, հասարակական խնդիրների քննարկման ձևերը, վարչական կազմակերպման սկզբունքներն ու ներկայացուցչական մարմնի դերակատարությունը հայության կյանքում։ Ժողովածուի փաստաթղթային բնույթը հատկապես կարևոր է պատմական հետազոտությունների համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ընդհանուր պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի հասարակական իրադրության մասին, այլև հետևելու առանձին հարցերի քննարկման հաջորդականությանը և որոշումների կայացման գործընթացներին։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ քաղաքական մտքի, ազգային հաստատությունների պատմության, հայ համայնքի կազմակերպական կյանքի և 19-րդ դարի հասարակական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի հինգերորդ նիստի արձանագրությունը՝ փաստագրելով ժողովական աշխատանքի ընթացքը և քննարկումների ընթացքում արձանագրված տեղեկությունները։ Այն պատկանում է պաշտոնական ժողովական փաստաթղթերի շարքին, որոնք կարևոր նյութ են 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և համայնքային ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրության միջոցով հնարավոր է պատկերացում կազմել ժողովի աշխատանքային ընթացակարգերի, օրակարգային հարցերի քննարկման, մասնակիցների արտահայտած տեսակետների և որոշումների ձևավորման մասին։ Նման փաստաթղթերը պահպանում են ոչ միայն առանձին նիստերի ընթացքը, այլև արտացոլում են տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական առաջնահերթությունները, կառավարման խնդիրները և ազգային կազմակերպվածության դրսևորումները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին ներկայացուցչական մարմինները կազմակերպում համայնքային կյանքը, քննարկում ընդհանուր նշանակության հարցերը և ձևավորում համատեղ որոշումներ։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ քաղաքական ու վարչական պատմության, ազգային հաստատությունների և 19-րդ դարի հայ համայնքային ինքնակառավարման ուսումնասիրության համար՝ որպես ժամանակի հասարակական գործընթացները վավերագրող սկզբնաղբյուր։

Աշխատությունը վերաբերում է Բուկովինայում բնակվող հայերին՝ ներկայացնելով արևելահայության ներկայությունը տարածաշրջանում և այդ համայնքի պատմական ու հասարակական առանձնահատկությունները։ Այն կարևոր նյութ է հայ գաղթօջախների ձևավորման, բնակության աշխարհագրության և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների հետ հայերի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Բուկովինան՝ որպես Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի պատմական տարածաշրջան, եղել է բազմազգ միջավայր, որտեղ բնակվել են տարբեր ծագում և լեզվամշակութային ավանդույթներ ունեցող համայնքներ։ Այս համատեքստում հայերի ներկայության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ նրանց համայնքային կազմակերպվածությանը, ազգային ինքնության պահպանմանը, կրոնական ու մշակութային կյանքին և տեղական հասարակության մեջ ունեցած դերին։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ինչպես հայ գաղթօջախների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, այնպես էլ սփյուռքագիտության, ազգագրության և տարածաշրջանային պատմության մասնագետներին։ Այն նաև արժեքավոր է հայ ժողովրդի պատմական աշխարհագրության տեսանկյունից, քանի որ ուշադրություն է հրավիրում հայկական համայնքների գոյության վրա Հայաստանի սահմաններից դուրս և ընդգծում տարբեր երկրներում ու տարածաշրջաններում հայության ձևավորած պատմամշակութային ներկայությունը։

Ուսումնասիրությունը նվիրված է հայոց հին դիցարանի կարևորագույն աստվածուհիներից մեկի՝ Անահիտի պաշտամունքի պատմությանը, բովանդակությանը և նշանակությանը։ Աշխատության շրջանակում քննության են առնվում Անահիտի կերպարը, նրա տեղն ու դերը հայկական դիցաբանական համակարգում, ինչպես նաև աստվածուհու հետ կապված կրոնական պատկերացումները, ծիսական ավանդույթներն ու պաշտամունքային դրսևորումները։ Անահիտը հին հայկական կրոնական աշխարհընկալման մեջ կապվել է մայրության, պտղաբերության, բարօրության և կենսական ուժերի գաղափարների հետ, իսկ նրա պաշտամունքը կարևոր տեղ է զբաղեցրել նախաքրիստոնեական Հայաստանի հոգևոր կյանքում։ Դիցուհու պաշտամունքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայոց հեթանոսական կրոնի առանձնահատկությունները, աստվածային կերպարների գործառույթները և կրոնական ավանդույթների ձևավորման պատմական պայմանները։ Կարևոր է նաև Անահիտի կերպարի համադրական դիտարկումը հին արևելյան և հարակից ժողովուրդների դիցաբանական պատկերացումների համատեքստում, ինչը նպաստում է տարածաշրջանային մշակութային կապերի և կրոնական փոխազդեցությունների ուսումնասիրմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր նյութ է հայոց հին պատմությամբ, դիցաբանությամբ, կրոնագիտությամբ և նախաքրիստոնեական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Կենսամատենագիտական այս հրատարակությունը նվիրված է Հարություն Արտաշեսի Մարտիրոսյանի կյանքին, գիտական գործունեությանը և մասնագիտական ժառանգությանը։ Այն նպատակ ունի մեկտեղելու գիտնականի կենսագրական տվյալներն ու գիտական աշխատությունների մատենագիտական նկարագրությունները՝ ընթերցողին ներկայացնելով նրա հետազոտական ուղին և գիտության զարգացման գործում ունեցած ներդրումը։ Կենսամատենագիտությունը կարևոր տեղեկատու աղբյուր է գիտնականի մասնագիտական հետաքրքրությունների, գիտական հրապարակումների և հետազոտական գործունեության հիմնական ուղղությունների մասին տեղեկություններ ստանալու համար։ Նման հրատարակությունները նշանակալի դեր ունեն գիտական ժառանգության պահպանման, համակարգման և հետագա ուսումնասիրության գործում, քանի որ հնարավորություն են տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հետազոտողի աշխատությունների ծավալի, հրատարակությունների ժամանակագրության և գիտական գործունեության ընթացքի մասին։ Դրանք նաև նպաստում են գիտական մտքի պատմության ուսումնասիրմանը և տարբեր սերունդների հետազոտողների միջև մասնագիտական կապի պահպանմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել Հարություն Մարտիրոսյանի գիտական գործունեությամբ հետաքրքրվող մասնագետներին, հնագետներին, պատմաբաններին, մատենագետներին, գրադարանավարներին, ուսանողներին և գիտական կենսագրություններ ուսումնասիրող ընթերցողներին։

Ուսումնասիրությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանում կիրառված զենքերի տեսակների, դրանց առանձնահատկությունների և պատմական զարգացման քննությանը։ Այն ներկայացնում է զենքը որպես ռազմական պատմության և նյութական մշակույթի կարևոր բաղադրիչ՝ դիտարկելով դրա նշանակությունը միջնադարյան հասարակության պաշտպանական համակարգում, ռազմական կազմակերպման և մարտական գործունեության մեջ։ Զենքերի տեսակների դասակարգումն ու դրանց բնութագրումը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տարբեր նշանակության զինատեսակների, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և գործածության ոլորտների մասին։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև միջնադարյան Հայաստանի ռազմական ավանդույթների, զինվորական կյանքի և պաշտպանական կարողությունների հետազոտության տեսանկյունից։ Զենքերի ձևերի ու կիրառության քննությունը կարող է նպաստել հայկական ռազմական մշակույթի առանձնահատկությունների բացահայտմանը և հարևան ժողովուրդների ռազմական ավանդույթների հետ համեմատական ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն ռազմական պատմության, այլև պատմական հնագիտության, զենքի տեխնոլոգիական զարգացման և միջնադարյան արհեստագործության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր նյութ է հայոց ռազմական պատմությամբ, միջնադարյան նյութական մշակույթով և պատմական զինատեսակներով հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայկական ժողովրդական տոնական մշակույթի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով տոների հետ կապված ծեսերը, սովորույթներն ու հավատալիքները՝ ավանդույթի և արդիականության փոխհարաբերության համատեքստում։ Այն անդրադառնում է տոնական կյանքի՝ որպես համայնքային հիշողության, ինքնության և մշակութային ժառանգության պահպանման կարևոր ձևի նշանակությանը։ Ժողովրդական տոները ներկայացվում են ոչ միայն որպես օրացուցային կամ հանդիսավոր իրադարձություններ, այլև որպես սերունդների միջև փոխանցվող մշակութային փորձի ամբողջություն, որի միջոցով պահպանվում են հասարակական հարաբերությունների, ընտանեկան կյանքի, բնության երևույթների և հոգևոր պատկերացումների հետ կապված ավանդույթները։ Ծիսական գործողությունների, խորհրդանիշների և հավատալիքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական ժողովրդական աշխարհընկալման առանձնահատկությունները և դրանց արտահայտությունները առօրյա ու տոնական կյանքում։ Հատուկ կարևորություն ունի ավանդական սովորույթների շարունակականության, փոփոխության և ժամանակակից հասարակության մեջ դրանց վերաիմաստավորման հարցը։ Գիրքը նպաստում է հայկական ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ճանաչմանն ու արժևորմանը և օգտակար է ազգագրությամբ, բանահյուսությամբ, մշակութաբանությամբ ու ժողովրդական ավանդույթների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Սասունի պատմաազգագրական միջավայրի, բնակչության ավանդական մշակույթի և հասարակական կյանքի բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն կարևոր նյութ է ներկայացնում Սասունի հայության կենցաղի, տնտեսական զբաղմունքների, ընտանեկան հարաբերությունների, համայնքային կազմակերպման, սովորույթների և ծիսական ավանդույթների ճանաչման համար։ Ազգագրական ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են բնակավայրերի առանձնահատկությունները, բնակարանային և կենցաղային մշակույթը, ժողովրդական հագուստը, սնունդը, արհեստներն ու աշխատանքային գործունեությունը, ինչպես նաև կյանքի տարբեր փուլերի հետ կապված սովորույթներն ու արարողությունները։ Սասունի մշակութային ինքնատիպությունը դրսևորվում է նաև ժողովրդական բանահյուսության, հավատալիքների, տոների, երգերի, ավանդազրույցների և բանավոր հիշողության մեջ, որոնք կարևոր դեր ունեն համայնքի պատմական փորձի ու ինքնության պահպանման գործում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տեղական ավանդույթների ձևավորման պատմական պայմանները, դրանց կապը բնական և սոցիալական միջավայրի հետ, ինչպես նաև Սասունի մշակութային ժառանգության առանձնահատկությունները հայկական ընդհանուր ազգագրական պատկերի համատեքստում։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ ազգագրության, պատմական մարդաբանության, ժողովրդական մշակույթի և Սասունի պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայոց ցեղասպանության պատմական իրողության և հայ ժողովրդի պատմական հիշողության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է ցեղասպանության՝ որպես ազգային պատմության և հավաքական գիտակցության վրա խոր ազդեցություն ունեցած իրադարձության ընկալմանը, հիշողության պահպանմանն ու սերունդներին փոխանցման գործընթացներին։ Պատմական հիշողությունը դիտարկվում է ոչ միայն անցյալի իրադարձությունների մասին գիտելիքների ամբողջություն, այլև որպես ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և համայնքային համախմբվածության կարևոր բաղադրիչ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են պատմական փաստերի արձանագրման, վկայությունների պահպանման, հիշատակի ձևերի, հասարակական գիտակցության և ցեղասպանության ճանաչման ու գնահատման հարցերը։ Հայոց ցեղասպանության հիշողությունը ներկայացվում է նաև սփյուռքահայ համայնքների և Հայաստանի հասարակական կյանքում ազգային ինքնության պահպանման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարևորում է պատմական անցյալի գիտական ուսումնասիրության և հիշողության մշակույթի ձևավորման դերը՝ ընդգծելով փաստաթղթերի, պատմական հետազոտությունների և հիշատակի ավանդույթների նշանակությունը։ Գիրքը արժեքավոր նյութ է Հայոց ցեղասպանության պատմության, պատմական հիշողության տեսության, հավաքական ինքնության և հայ ժողովրդի ժամանակակից պատմամշակութային գիտակցության ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։

Վ. Ն. Խաչատրյանի ուսումնասիրությունը նվիրված է Խեթական կայսրության արևելյան տարածքների պատմական աշխարհագրության և տեղանունների քննությանը։ Աշխատության հիմնական ուղղություններից է հին գրավոր աղբյուրներում հիշատակվող աշխարհագրական անունների ուսումնասիրությունը, դրանց հնարավոր տեղադրության, լեզվական առանձնահատկությունների և պատմական միջավայրի բացահայտումը։ Տեղանունների հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի Խեթական պետության տարածքային սահմանների, վարչական բաժանման, հարևան երկրների և ժողովուրդների հետ ունեցած հարաբերությունների, ինչպես նաև հին Արևելքի քաղաքական ու մշակութային կապերի վերակազմության համար։ Հեղինակը դիտարկում է տեղանունների ծագման, հնչյունական և լեզվական մեկնաբանության, պատմական նույնականացման ու աշխարհագրական տեղորոշման խնդիրները՝ դրանք կապելով խեթական գրավոր ժառանգության և տարածաշրջանի պատմական իրողությունների հետ։ Աշխատությունը կարևոր է Հայկական լեռնաշխարհի և հարակից տարածքների հին պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ հնագույն տեղանունների քննությունը կարող է լրացուցիչ տվյալներ տրամադրել տարածաշրջանի բնակչության, տարածքային կազմակերպման և պատմական փոխազդեցությունների վերաբերյալ։ Գիրքը մասնագիտական արժեք ունի խեթագիտության, հին Արևելքի պատմության, պատմական աշխարհագրության և պատմական լեզվաբանության ուսումնասիրողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի միջնադարյան պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով քաղաքի տարածքում և շրջակայքում պահպանված պատմական հուշարձաններին ու դրանց վրա առկա վիմական արձանագրություններին։ Հուշարձանները ներկայացվում են որպես անցյալի նյութական վկայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու քաղաքի պատմական միջավայրը, ճարտարապետական զարգացումը, հոգևոր կյանքը և մշակութային ավանդույթները։ Վիմական արձանագրությունները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են Երևանի և նրա բնակչության պատմության, հասարակական հարաբերությունների, կրոնական հաստատությունների, հիշատակի ավանդույթների ու անհատների գործունեության վերաբերյալ տեղեկություններ բացահայտելու համար։ Դրանց լեզուն, գրային առանձնահատկությունները, բովանդակությունն ու թվագրական տվյալները կարող են լրացնել գրավոր պատմական աղբյուրների տեղեկությունները և նպաստել տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձությունների ու մշակութային գործընթացների ճշգրտմանը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական միջնադարյան ճարտարապետության և վիմագրական ժառանգության փաստագրման, պահպանության ու գիտական արժևորման տեսանկյունից։ Այն կարող է ծառայել որպես տեղեկատու և ուսումնասիրության նյութ Երևանի պատմությամբ, միջնադարյան հուշարձաններով, հայ ճարտարապետությամբ ու վիմագրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հնագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների և ուսանողների համար։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է անհատական և հավաքական հիշողության ուսումնասիրմանը՝ բանավոր պատմությունների միջոցով բացահայտելով անցյալի իրադարձությունների ընկալման, պահպանման և սերունդներին փոխանցման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում այն ձայներն ու կենսափորձերն են, որոնք հաճախ դուրս են մնում պաշտոնական պատմագրությունից, հանրային հիշողությունից կամ գերակշռող պատմական պատումներից։ Բանավոր վկայությունների միջոցով ուսումնասիրվում են անձնական հիշողության, ընտանեկան պատմությունների և հավաքական ինքնության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև անցյալի իրադարձությունների ազդեցությունը հետագա սերունդների աշխարհընկալման վրա։ Հետհիշողության երևույթը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են պատմական փորձառությունները փոխանցվում այն մարդկանց, որոնք իրադարձություններին անմիջականորեն չեն մասնակցել, սակայն դրանք ճանաչում են ընտանեկան պատմությունների, պատմությունների վերապատմման, պատկերների և մշակութային հիշողության միջոցով։ Աշխատությունը կարևորում է բանավոր պատմության դերը որպես պատմական գիտելիքի ձևավորման և մոռացված կամ քիչ ուսումնասիրված փորձառությունների բացահայտման աղբյուր։ Այն նաև անդրադառնում է հիշողության սուբյեկտիվությանը, լռությանը, պատմելու և չպատմելու պատճառներին ու անցյալի մեկնաբանման բազմազանությանը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, ազգագրագետների, մարդաբանների, բանագետների, սոցիոլոգների և հիշողության ուսումնասիրություններով հետաքրքրվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։