Литература

«Երկու քույր» վերնագրով ստեղծագործությունը պատկանում է հայերեն գեղարվեստական գրականության ժառանգությանը և իր թեմատիկ կենտրոնում ունի քույրերի կերպարներն ու նրանց փոխհարաբերությունների հնարավոր զարգացումները։ Քույրերի հարաբերությունները գրականության մեջ հաճախ ներկայացվում են որպես ընտանեկան կապերի, սիրո, հոգատարության, փոխըմբռնման, խանդի կամ տարաձայնությունների բացահայտման միջոց։ Նման թեմաները հնարավորություն են տալիս անդրադառնալու ընտանիքի ներսում ձևավորվող արժեքներին, անհատական բնավորությունների տարբերություններին և այն հանգամանքներին, որոնք ազդում են մարդկանց փոխհարաբերությունների վրա։ 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության մեջ ընտանեկան և բարոյական հարցերը կարևոր տեղ էին զբաղեցնում՝ ծառայելով ոչ միայն ընթերցողին հետաքրքրող պատմությունների ստեղծմանը, այլև հասարակական վարքագծի, դաստիարակության և մարդկային պարտականությունների շուրջ մտորումների խթանմանը։ Այս հրատարակությունը կարող է դիտարկվել այդ գրական միջավայրի համատեքստում՝ որպես ընտանեկան թեմաներով հայերեն արձակի ուսումնասիրության նյութ։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմությամբ, 19-րդ դարի ընթերցողական մշակույթով և ընտանեկան հարաբերությունների գեղարվեստական ներկայացմամբ զբաղվողների համար։ Գիրքը նաև մատենագիտական արժեք ունի՝ որպես ժամանակաշրջանի հայերեն գեղարվեստական հրատարակությունների օրինակ։

Այս ժողովածուն ներկայացնում է ժողովրդական զվարճալի մանրապատումներ՝ կարճ պատմություններ, որոնց հիմնական նպատակն է ընթերցողին զվարճացնել, առաջացնել ժպիտ և փոխանցել ժողովրդական կենսափորձը։ Ժողովրդական մանրապատումները բանավոր մշակույթի կարևոր տեսակներից են․ դրանք հաճախ կառուցվում են առօրյա իրավիճակների, մարդկային բնավորության առանձնահատկությունների, անսպասելի դեպքերի և սրամիտ պատասխանների շուրջ։ Հումորային պատմությունների միջոցով ժողովուրդն արտահայտել է իր վերաբերմունքը հասարակական հարաբերությունների, կենցաղային դժվարությունների, մարդկային թերությունների և վարքագծի տարբեր դրսևորումների նկատմամբ։ Նման պատմություններում ծիծաղը կարող է ծառայել ոչ միայն զվարճանքի, այլև խրատական նպատակների՝ ընդգծելով խոհեմության, հնարամտության, արդարամտության և ողջամիտ դատողության կարևորությունը։ Ժողովրդական բանավոր ստեղծագործությունների գրավոր հավաքումն ու հրատարակումը նպաստել են պատմությունների պահպանմանը և սերունդներին փոխանցմանը՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական արտահայտչամիջոցները, կենցաղային պատկերացումները և հումորի ձևերը։ Այս ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ ժողովրդական բանահյուսության, կարճ պատմողական ժանրերի, հումորային խոսքի և ժողովրդական մտածողության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել բանագետներին, գրականագետներին, լեզվաբաններին և հայ մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Գիրքը ներկայացնում է տարբեր բնույթի ընտրված հատվածների ժողովածու, որի նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել գրական և մտավոր բովանդակությամբ առանձնացող տեքստերի հետ։ Նման ժողովածուները կարևոր նշանակություն են ունեցել ընթերցանության մշակույթի զարգացման, լեզվական գիտելիքների ընդլայնման և գրական ճաշակի ձևավորման գործում։ Ընտրված հատվածների միջոցով ընթերցողը հնարավորություն է ստանում ծանոթանալու տարբեր թեմաների, մտքերի, արտահայտչամիջոցների և շարադրանքի ձևերի՝ զարգացնելով տեքստը հասկանալու, բովանդակությունը վերլուծելու և ընթերցածը գնահատելու կարողությունները։ Ժողովածուի կառուցվածքն ու ընտրության սկզբունքը ենթադրում են, որ առանձին տեքստերը կարող են դիտարկվել ինչպես ինքնուրույն ընթերցանության նյութեր, այնպես էլ լեզվի և գրականության ուսուցման օժանդակ միջոցներ։ Այսպիսի հրատարակությունները կարող էին կիրառվել կրթական միջավայրում՝ ընթերցանության հմտությունները զարգացնելու, բառապաշարը հարստացնելու, գրավոր խոսքի առանձնահատկություններին ծանոթանալու և քննարկման նյութ տրամադրելու նպատակով։ Դրանք նպաստել են գրական երկերի և արժեքավոր տեքստերի տարածմանը՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին ծանոթանալու տարբեր հեղինակների մտքերին ու ստեղծագործական մոտեցումներին՝ առանց յուրաքանչյուր երկի ամբողջական հրատարակությանը դիմելու անհրաժեշտության։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև հայալեզու ընթերցանության նյութերի կազմման, գրական ընտրանիների ստեղծման և կրթական հրատարակչության պատմության ուսումնասիրության համար։

«Թափառական հրեա» անվանումը կապված է եվրոպական քրիստոնեական մշակույթում տարածված ավանդության հետ, որի կենտրոնական կերպարը դատապարտված է անվերջ թափառելու և չի կարողանում հանգիստ գտնել։ Դարերի ընթացքում այս կերպարը դարձել է գրականության, բանահյուսության և կրոնական պատկերացումների կարևոր խորհրդանիշ՝ արտահայտելով մարդկային ճակատագրի, պատժի, ապաշխարության, ժամանակի անընդհատ ընթացքի և փրկության հնարավորության վերաբերյալ տարբեր գաղափարներ։ Թափառականության մոտիվը ստեղծագործության մեկնաբանության մեջ կարող է կապվել նաև օտարության, մենության, պատմական հիշողության և մարդու՝ սեփական անցյալի հետ ունեցած բարդ հարաբերությունների հետ։ Եվրոպական գրականության մեջ այս ավանդությունը բազմիցս վերամշակվել է՝ ձեռք բերելով տարբեր իմաստային շերտեր և ծառայելով որպես բարոյական, կրոնական ու հասարակական հարցադրումների գեղարվեստական արտահայտման միջոց։ Կերպարի երկարատև գոյությունը հնարավորություն է տալիս գրական պատումում համադրելու տարբեր ժամանակաշրջաններ, հասարակություններ և մարդկային ճակատագրեր՝ ընդգծելով պատմական փոփոխությունների ու անհատի փորձառության կապը։ Այս թեմայով ստեղծագործությունները հաճախ անդրադառնում են մարդկային պատասխանատվությանը, մեղքի ու ներման փոխհարաբերությանը, հավատքի նշանակությանը և հոգևոր հանգստության որոնմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել եվրոպական գրական ավանդությունների, քրիստոնեական մշակույթի, կրոնական սիմվոլիկայի և պատմական գեղարվեստական արձակի ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին ու հետազոտողներին։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են կրոնական ավանդությունները փոխանցվել տարբեր լեզուներով և ներգրավվել հայ ընթերցողական միջավայրի գրական մշակույթում։

«Թյուրլյութոն» վերնագրի ճշգրիտ նույնականացումը միայն ներկայացված գրառման հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել, ուստի ստեղծագործության սյուժեի, հեղինակի կամ գրական ուղղության վերաբերյալ չհիմնավորված մանրամասներ ներառելն անհրաժեշտ չէ։ Առաջին հատորի առանձին հրատարակությունը վկայում է երկի բազմահատոր կառուցվածքի մասին և այն դիտարկելու հնարավորություն է տալիս որպես ավելի ընդարձակ գրական ստեղծագործության մաս։ Նման հրատարակությունները կարևոր նշանակություն ունեն գրական երկերի տարածման, ընթերցողական հետաքրքրության և տարբեր լեզվական ու մշակութային միջավայրերում գեղարվեստական գրականության շրջանառության ուսումնասիրության համար։ Հատորի ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն կարելի է դարձնել պատմողական կառուցվածքին, կերպարների ներկայացման ձևերին, լեզվական առանձնահատկություններին և այն գրական ավանդույթին, որի շրջանակում ձևավորվել է երկը։ Եթե ստեղծագործությունը թարգմանական է, այն կարող է նաև նյութ տրամադրել սկզբնաղբյուրի և թարգմանության լեզվական ու մշակութային հարաբերությունների, գրական երկերի հարմարեցման և ընթերցողին հասանելի դարձնելու եղանակների ուսումնասիրության համար։ Հատորը հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականության պատմությամբ, հին գրքերի մատենագիտությամբ, բազմահատոր հրատարակությունների ուսումնասիրությամբ և 19-րդ դարի հայալեզու գրահրատարակչական միջավայրով զբաղվող մասնագետների համար։ Այն կարող է ընդգրկվել նաև պատմական գրացուցակներում՝ որպես տվյալ ժամանակաշրջանի գրավոր ժառանգության պահպանման և գրական շրջանառության ուսումնասիրման նյութ։

Րաֆֆու «Խենթը» հայ գրականության նշանավոր պատմական-հասարակական վեպերից է, որն անդրադառնում է հայ ժողովրդի ազգային կյանքի բարդ իրադրությանը, ազատության ձգտմանը, հասարակական ինքնագիտակցության ձևավորմանը և ազգային ապագայի վերաբերյալ մտահոգություններին։ Ստեղծագործության գործողությունները կապված են ռուս-թուրքական պատերազմի ժամանակաշրջանի և Արևմտյան Հայաստանի հայ բնակչության վիճակի հետ։ Վեպի կենտրոնական կերպարը՝ Վարդանը, ներկայացվում է որպես առաջադեմ մտածողությամբ, ազգային ցավով և ազատագրական իդեալներով առաջնորդվող անհատ, որի գաղափարներն ու գործողությունները հաճախ հակադրվում են պահպանողական մտածողությանը, անգործությանը և ճակատագրապաշտությանը։ «Խենթ» բնորոշումը ձեռք է բերում խորհրդանշական իմաստ․ այն հասարակության կողմից անսովոր կամ անհասկանալի համարվող մարդու կերպարն է, որը համարձակվում է քննադատել գոյություն ունեցող կարգերը և պատկերացնել ավելի ազատ ու արդար ապագա։ Վեպում կարևոր տեղ են զբաղեցնում ազգային ինքնապաշտպանության, կրթության, գիտելիքի, հասարակական վերափոխման և ժողովրդի ինքնուրույն զարգացման գաղափարները։ Հեղինակը բացահայտում է նաև պատմական իրադարձությունների ազդեցությունը հասարակ մարդկանց կյանքի վրա՝ ներկայացնելով անապահովության, բռնության, սոցիալական անհավասարության և ազգային իրավունքների սահմանափակման պայմաններում ձևավորվող մարդկային հարաբերությունները։ Ստեղծագործության գեղարվեստական առանձնահատկություններից են գաղափարական սուր հակադրությունները, հերոսների աշխարհայացքային բախումները, պատմական իրադարձությունների և անձնական ճակատագրերի միահյուսումը, ինչպես նաև հրապարակախոսական շեշտադրումները։ Վեպը ոչ միայն պատմական ժամանակաշրջանի գեղարվեստական պատկերում է, այլև ազգային ինքնագիտակցության և հասարակական առաջընթացի մասին մտորումների արտահայտություն։ Այն նշանակալի դեր ունի հայ ազգային վեպի զարգացման պատմության մեջ և շարունակում է հետաքրքրել ընթերցողներին՝ իր բարձրացրած ազատության, պատասխանատվության, հայրենասիրության ու հասարակության ապագայի վերաբերյալ հարցերով։

«Խոսեցյալք» ժողովածուի առաջին հատորը պատկանում է այն գրականության շրջանակին, որտեղ բանավոր խոսքը, ճառը և հրապարակային ելույթը պահպանվում ու տարածվում են տպագիր ձևով։ Նման ժողովածուները կարևոր դեր են ունեցել հայ հասարակական և մտավոր կյանքի պատմության մեջ՝ արձանագրելով տարբեր առիթներով արտասանված խոսքեր, գաղափարական դատողություններ և հանրային նշանակություն ունեցող մտքեր։ Ճառերն ու ելույթները ոչ միայն փոխանցում են հեղինակների տեսակետներն ու համոզմունքները, այլև արտացոլում են իրենց ժամանակի հասարակական միջավայրը, մշակութային հետաքրքրությունները, կրթական ձգտումները և մտավոր բանավեճերի բնույթը։ Դրանցում կարող են միահյուսվել ազգային ինքնության, բարոյական արժեքների, կրթության, գրականության, պատմական հիշողության և հասարակական պատասխանատվության թեմաներ՝ ձևավորելով ժամանակաշրջանի գաղափարական կյանքի բազմակողմանի պատկեր։ Խոսքի գրավոր պահպանությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև հայերենի հրապարակային ու գրական գործածությունը, ճարտասանական ոճը, փաստարկման եղանակները և ունկնդրի հետ հաղորդակցվելու ձևերը։ Ժողովածուի արժեքը պայմանավորված է բանավոր և գրավոր մշակույթի փոխազդեցության պահպանմամբ․ հրապարակային խոսքը, տպագրվելով, դուրս է գալիս իր սկզբնական միջավայրի սահմաններից և դառնում հասանելի ավելի լայն ընթերցողական շրջանակների։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության, հրապարակախոսության և հասարակական մտքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև XIX դարի հայ մտավոր կյանքի, գրական լեզվի զարգացման, ճարտասանական ավանդույթների և տպագիր մշակույթի ուսումնասիրության ընթացքում՝ որպես նյութ, որը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հանրային խոսքի դերը հայ համայնքների կրթական ու մշակութային կյանքում։

Աշխատությունը ֆրանսիացի գրող Վիկտոր Հյուգոյի «Դատապարտյալի վերջին օրը» ստեղծագործության հայերեն թարգմանությունն է, որը ներկայացնում է մահվան դատապարտված մարդու ներաշխարհը, հոգեբանական ապրումներն ու գոյության իմաստի շուրջ մտորումները։ Պատումը կառուցված է դատապարտյալի ներքին խոսքի և անձնական գրառումների ձևով՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հետևելու նրա մտքերի փոփոխությանը, հույսերին, վախերին, հիշողություններին և անորոշ ապագայի հանդեպ ապրումներին։ Ստեղծագործության կենտրոնում ոչ միայն մեկ մարդու ողբերգական ճակատագիրն է, այլև մահապատժի բարոյական ու հասարակական հիմնավորումների հարցը, արդարադատության էությունը և մարդու արժանապատվության պաշտպանությունը։ Հեղինակը դատապարտյալի անհատական փորձառության միջոցով ուշադրություն է հրավիրում այն հոգեբանական տառապանքի վրա, որն առաջանում է սպասումից, ազատության կորստից և կյանքի ավարտի գիտակցումից։ Ստեղծագործությունը նաև քննադատական հայացք է ուղղում պատժի համակարգին՝ ընթերցողին մղելով խորհելու օրենքի, մարդասիրության, հասարակական պատասխանատվության և մարդկային կյանքի արժեքի մասին։ Հոգեբանական խորությամբ, ներքին մենախոսության կիրառմամբ և հուզական լարվածությամբ այն առանձնանում է 19-րդ դարի եվրոպական գրականության մեջ և կարևոր տեղ ունի Հյուգոյի հասարակական-բարեփոխական գաղափարների ներկայացման գործում։ Հայերեն հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ինչպես հայ թարգմանական գրականության պատմության, այնպես էլ եվրոպական հումանիստական գաղափարների տարածման և հայ ընթերցողական մշակույթի զարգացման ուսումնասիրության համար։

Այս ստեղծագործությունը ներկայացված է որպես բազմահատոր գեղարվեստական երկի հինգերորդ հատոր և իր վերնագրով ուշադրություն է հրավիրում կնոջ կերպարի ու նրա զբաղմունքի հետ կապված սոցիալական միջավայրի վրա։ Հացթուխ կնոջ կերպարը կարող է առնչվել առօրյա աշխատանքի, ապրուստի միջոցներ վաստակելու, ընտանեկան պարտականությունների և հասարակության մեջ կնոջ ունեցած դերի թեմաներին։ Հացի պատրաստումն ու վաճառքը պատմական քաղաքային կյանքում կարևոր տեղ են զբաղեցրել՝ կապված ինչպես տնային տնտեսության, այնպես էլ արհեստավորական գործունեության և առևտրի հետ։ Այդ միջավայրի գեղարվեստական պատկերումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու աշխատանքի ու կենցաղի փոխհարաբերությունը, մարդկանց միջև ձևավորվող կապերը, նյութական պայմանների ազդեցությունը անձնական կյանքի վրա և հասարակական միջավայրում անհատի ունեցած դիրքը։ Վերնագրում կենտրոնական տեղ զբաղեցնող կնոջ կերպարը կարող է ընթերցվել նաև որպես առօրյա կյանքի դժվարություններին դիմակայող, աշխատանքի միջոցով իր գոյությունն ապահովող և շրջապատի հետ բազմազան հարաբերություններ ունեցող մարդու կերպար։ Բազմահատոր ստեղծագործության մաս լինելը ենթադրում է կապ ավելի ընդարձակ պատմողական ամբողջության հետ, որի զարգացումը կարող է ներառել տարբեր կերպարներ, իրադարձություններ և հասարակական հարաբերություններ։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր տեղ են զբաղեցրել 19-րդ դարի ընթերցողական մշակույթում, երբ գեղարվեստական գրականությունը տարածվում էր տպագիր գրքերի միջոցով և ընթերցողներին ներկայացնում էր մարդկային բնավորությունների, կենցաղային իրավիճակների ու հասարակական հարաբերությունների բազմազան պատկերներ։ Ստեղծագործության ուսումնասիրման ընթացքում առանձնահատուկ ուշադրություն կարելի է դարձնել կնոջ կերպարի ներկայացմանը, աշխատանքի ու սոցիալական դիրքի փոխկապակցվածությանը, քաղաքային կենցաղի արտացոլմանը և գեղարվեստական պատմության մեջ առօրյա զբաղմունքների ունեցած նշանակությանը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրքի պատմությամբ, Կոստանդնուպոլսի տպագրական մշակույթով, գեղարվեստական գրականության տարածմամբ և կանանց կերպարների գրական մեկնաբանությամբ զբաղվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

«Թզուկ» վերնագրով ստեղծագործությունը պատկանում է այն գրական երկերի շրջանակին, որոնցում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում թզուկի կերպարը՝ իր արտասովոր արտաքինով, փոքր հասակով և հնարավոր խորհրդանշական կամ հեքիաթային նշանակությամբ։ Թզուկի կերպարը համաշխարհային բանահյուսության և գեղարվեստական գրականության մեջ ունի բազմազան դրսևորումներ․ այն կարող է մարմնավորել խորհրդավոր ուժեր, անսովոր իմաստություն, խորամանկություն, հնարամտություն կամ այնպիսի հատկանիշներ, որոնք հակադրվում են արտաքին տեսքով մարդկանց մասին ձևավորված սովորական պատկերացումներին։ Այս կերպարի միջոցով գրականությունը հաճախ անդրադառնում է արտաքինի և ներքին արժանիքների փոխհարաբերությանը, մարդու անհատականության առանձնահատկություններին, հասարակության վերաբերմունքին տարբերվող մարդկանց նկատմամբ և այն գաղափարին, որ իրական արժեքը չի որոշվում ֆիզիկական չափերով կամ արտաքին տպավորությամբ։ Թզուկի կերպարը կարող է նաև հանդես գալ որպես սովորական աշխարհի սահմաններից դուրս գտնվող խորհրդավոր կերպար, որի ներկայությունը նպաստում է անսովոր իրադարձությունների, երևակայական իրավիճակների և բարոյական հարցադրումների ձևավորմանը։ Հեքիաթային ավանդույթում նման կերպարները հաճախ կապված են հրաշապատում միջավայրի, անսպասելի փորձությունների, հնարամտության և դժվարությունների հաղթահարման հետ։ Դրանց միջոցով ընթերցողին ներկայացվում են այնպիսի գաղափարներ, ինչպիսիք են խելքի գերազանցությունը ֆիզիկական ուժի նկատմամբ, համարձակության նշանակությունը, սեփական հնարավորությունների ճանաչումը և արտաքին տարբերությունների հանդեպ կանխակալ վերաբերմունքի հաղթահարումը։ Ստեղծագործության վերնագիրը հնարավորություն է տալիս այն դիտարկելու նաև որպես կերպարային գրականության օրինակ, որտեղ մեկ առանձնահատուկ կերպարի շուրջ կարող են կենտրոնանալ պատմողական զարգացումը և գաղափարական շեշտադրումները։ Թզուկի կերպարի գրական գրավչությունը պայմանավորված է նրա երկակի ընկալմամբ․ մի կողմից՝ նա կարող է ընկալվել որպես արտասովոր ու զվարճալի կերպար, մյուս կողմից՝ նրա միջոցով հնարավոր է բացահայտել մարդու բնավորության, վարքագծի և հասարակական հարաբերությունների ավելի խորքային կողմերը։ Այսպիսի կերպարների գեղարվեստական ներկայացումը հաճախ հիմնվում է հակադրությունների վրա՝ փոքր և մեծ, թույլ և ուժեղ, աննշան թվացող և նշանակալի, արտաքուստ սովորական և ներքուստ բացառիկ։ Հակադրությունների այս համակարգը հնարավորություն է տալիս ստեղծելու հետաքրքրաշարժ պատմողական իրավիճակներ և ընթերցողին մղելու վերանայել իր նախնական դատողությունները կերպարների ու երևույթների մասին։ Գրական տեսանկյունից թզուկի կերպարը հարուստ հնարավորություններ է ընձեռում երևակայական պատկերների, պայմանականության, խորհրդանշական իմաստների և անսովոր իրավիճակների կիրառման համար։ Եթե ստեղծագործությունը նախատեսված է երիտասարդ ընթերցողների համար, նման կերպարը կարող է ծառայել նաև ճանաչողական ու դաստիարակչական նպատակների՝ խթանելով երևակայությունը, զարգացնելով հետաքրքրությունը արտասովոր պատմությունների նկատմամբ և ընթերցողին սովորեցնելով գնահատել անհատականությունը, հնարամտությունն ու բարոյական հատկանիշները։ Եթե այն ուղղված է ավելի հասուն ընթերցողին, թզուկի կերպարը կարող է ընկալվել նաև որպես այլաբանության միջոց, որի միջոցով քննարկվում են մարդկային թերությունները, հասարակական նախապաշարմունքները կամ արտաքին տպավորությունների վրա հիմնված դատողությունների սահմանափակությունը։ Թզուկների մասին պատմությունները տարբեր ժողովուրդների բանահյուսության մեջ հաճախ կապված են առասպելական աշխարհընկալման, բնության խորհրդավոր ուժերի, թաքնված գանձերի, ստորգետնյա տարածքների և մարդու համար անհասանելի աշխարհների պատկերացումների հետ։ Այդ ավանդույթների գեղարվեստական վերամշակումը նպաստել է թզուկի կերպարի տարածմանը հեքիաթներում, առակներում և այլ պատմողական ժանրերում։ Հայերեն գրական միջավայրում նման վերնագրով երկի առկայությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի հայ տպագիր գրքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ այդ ժամանակաշրջանում զարգանում էին գեղարվեստական ընթերցանությունը, թարգմանական գրականությունը, մանկապատանեկան ընթերցանության համար նախատեսված հրատարակությունները և տարբեր ժողովուրդների գրական ավանդույթների տարածումը։ Թիֆլիսը հայ մշակութային ու հրատարակչական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ ձևավորվում և զարգանում էին գրական, կրթական ու հասարակական գործունեության տարբեր ուղղություններ։ Այդ միջավայրում հրատարակված գեղարվեստական գրքերը նպաստում էին ընթերցողական շրջանակների ընդլայնմանը, հայերեն գրավոր խոսքի տարածմանը և գրական հետաքրքրությունների բազմազանեցմանը։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել ոչ միայն իր վերնագրով պայմանավորված կերպարային թեմայի, այլև հայերեն գեղարվեստական գրքի պատմության և 19-րդ դարի ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Ընթերցողական արժեքը կապված է թզուկի կերպարի շուրջ ձևավորվող երևակայական հետաքրքրության, արտաքին հատկանիշների և ներքին արժանիքների հարաբերակցության շուրջ խորհելու հնարավորության, ինչպես նաև հեքիաթային ու այլաբանական գրականության առանձնահատկությունների ուսումնասիրության հետ։ Ստեղծագործությունը կարող է հետաքրքրել հայ գրքի պատմությամբ, հեքիաթային կերպարներով, 19-րդ դարի հայ հրատարակչական մշակույթով և գեղարվեստական գրականության մեջ խորհրդանշական պատկերների կիրառմամբ զբաղվող ընթերցողներին։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են արտասովոր կերպարները գրականության մեջ դառնում երևակայության, ճանաչողության և բարոյական հարցադրումների արտահայտման միջոց։

«Խային Վալիդե» վերնագրով այս հրատարակությունը ծավալուն գրական երկ է, որի վերնագիրը, հավանաբար, կապված է օսմանյան կամ արևելյան մշակութային միջավայրում տարածված անձնանվան կամ կերպարի հետ։ «Խային» բառը կարող է նշանակել դավաճան կամ նենգ, իսկ «Վալիդե» բառը օսմանյան պատմական միջավայրում գործածվել է սուլթանի մոր նշանակությամբ։ Այս բառերի համադրությունը կարող է մատնանշել պատմական, ընտանեկան կամ հասարակական հակասությունների շուրջ կառուցված պատմություն, սակայն միայն վերնագրի հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել ստեղծագործության սյուժեն կամ կերպարների ինքնությունը։ Հրատարակության մեծ ծավալը կարող է վկայել ընդարձակ վիպական շարադրանքի կամ մի քանի մասերից կազմված երկի մասին, բայց այդ հանգամանքը նույնպես պահանջում է ստուգում։ Ստեղծագործությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել XIX դարի վերջի հայերեն ընթերցանության, թարգմանական գրականության և Կոստանդնուպոլսի բազմալեզու հրատարակչական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այդ ժամանակաշրջանում հայերենով տարածվում էին տարբեր մշակութային միջավայրերից եկող գրական երկեր, որոնք ընթերցողներին ծանոթացնում էին նոր սյուժեների, կերպարների և հասարակական հարաբերությունների պատկերման ձևերի հետ։ Այնուամենայնիվ, առանց տիտղոսաթերթի ամբողջական պատկերի, հեղինակի տվյալների կամ բնագրի հնարավոր չէ վստահորեն որոշել՝ սա թարգմանությո՞ւն է, թե՞ ինքնուրույն ստեղծագործություն, ինչ լեզվից է այն թարգմանված, և ինչ պատմական կամ գեղարվեստական թեմաներ է ընդգրկում։

«Խոճկորակք» վերնագրով այս հրատարակության բովանդակությունն ու գրական ժանրը միայն վերնագրի հիման վրա միանշանակ որոշել հնարավոր չէ։ Վերնագրի բառային ձևը հնացած է և կարող է ունենալ պատմական կամ տվյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ իմաստ, ուստի դրա ճշգրիտ նշանակությունը պարզելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել գրքի բնագիրը կամ մատենագիտական լրացուցիչ տեղեկությունները։ Եթե այն վերաբերում է զվարճալի, երգիծական կամ ժողովրդական բնույթի փոքրածավալ ստեղծագործությունների, ապա ժողովածուն կարող է արտացոլել ժամանակի առօրյա կյանքը, հասարակական հարաբերությունները, մարդկանց վարքագիծը և ժողովրդական խոսքի առանձնահատկությունները։ Նման գրական նյութերը հաճախ կարևոր դեր են ունեցել ընթերցանության մշակույթի զարգացման, բանավոր ավանդույթների պահպանման և հասարակական երևույթների գեղարվեստական ներկայացման գործում։ Սակայն այս բնութագրերը տվյալ գրքի հաստատված բովանդակության նկարագրություն չեն, այլ հնարավոր ուղղություններ, որոնք պահանջում են ստուգում։ Հրատարակության ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել XIX դարի հայերեն տպագիր գրականության, Կոստանդնուպոլսի հրատարակչական միջավայրի և ժամանակի գրական լեզվի առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Բովանդակության ցանկի, առաջաբանի կամ գրքի մի քանի էջի առկայությունը հնարավորություն կտա ճշգրտելու վերնագրի իմաստը, որոշելու ստեղծագործության ժանրը և ընտրելու ավելի վստահելի գրադարանային դասակարգում։

Աշխատությունը նվիրված է անգլիացի նշանավոր դրամատուրգ և բանաստեղծ Ուիլյամ Շեքսպիրի ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունների ուսումնասիրությանը՝ 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ գրական և մշակութային կյանքի համատեքստում։ Քննարկվում են շեքսպիրյան գրական ժառանգության հայերեն թարգմանության պատմական նախադրյալները, թարգմանական ավանդույթների զարգացումը և դրանց նշանակությունը հայ գրականության ու թատերական արվեստի համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ողբերգությունների, կատակերգությունների, պատմական դրամաների և բանաստեղծական ստեղծագործությունների հայերեն փոխադրությունների լեզվաոճական, գեղարվեստական և իմաստաբանական առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են բնագրի և թարգմանության փոխհարաբերությունները, հեղինակային մտքի փոխանցման ճշգրտությունը, կերպարների խոսքի անհատականացումը և դրամատիկական երկխոսությունների կառուցվածքի պահպանման խնդիրները։ Դիտարկվում են բանաստեղծական չափի, ռիթմի, հանգավորման, պատկերավոր արտահայտությունների, փոխաբերությունների և բառախաղերի վերարտադրման դժվարությունները հայերենում։ Կարևորվում են թարգմանիչների անհատական ոճերը, լեզվական ընտրությունները, գեղարվեստական մեկնաբանությունները և տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված թարգմանական մոտեցումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատական վերլուծության ենթարկվել միևնույն ստեղծագործության տարբեր հայերեն թարգմանությունները՝ բացահայտելու դրանց ընդհանրությունները, տարբերությունները և գեղարվեստական արժեքները։ Անդրադարձ է կատարվում շեքսպիրյան ստեղծագործությունների թարգմանության վրա ժամանակաշրջանի գրական, լեզվական և մշակութային միջավայրի ազդեցությանը, ինչպես նաև հայերեն գրական լեզվի արտահայտչական հնարավորությունների կիրառմանը։ Առանձնացվում են ազգային մշակութային առանձնահատկությունների փոխանցման, պատմական իրողությունների մեկնաբանության և օտարալեզու գրական տեքստի հայ ընթերցողին հասանելի դարձնելու խնդիրները։ Կարևորվում է նաև հայ թատրոնի և թարգմանական գրականության փոխազդեցությունը, բեմական խոսքի առանձնահատկությունները և դրամատիկական տեքստերի թարգմանությունների կիրառությունը թատերական ներկայացումներում։ Աշխատությունը կարող է նպաստել հայ թարգմանական գրականության պատմության ուսումնասիրությանը, գեղարվեստական թարգմանության տեսության զարգացմանը և շեքսպիրյան ժառանգության հայկական ընկալման առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտությունը նշանակություն ունի նաև անգլերեն և հայերեն գրական ավանդույթների փոխազդեցության, միջմշակութային հաղորդակցության և համեմատական գրականագիտության համար։ Այն օգտակար է գրականագետների, թարգմանաբանների, անգլերենի և հայերենի մասնագետների, թատերագետների, բանասերների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ռուս նշանավոր բանաստեղծ Միխայիլ Լերմոնտովի պոեմների հայերեն թարգմանությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանց գեղարվեստական, լեզվաոճական և թարգմանագիտական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Քննարկվում են ռուսական ռոմանտիզմի գրական ավանդույթները, բանաստեղծի ստեղծագործական աշխարհայացքը, պոեմների թեմատիկ ու գաղափարական բովանդակությունը և դրանց ընկալումը հայ գրական միջավայրում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնագրերի և հայերեն թարգմանությունների համեմատական վերլուծությանը, բանաստեղծական խոսքի կառուցվածքի, պատկերային համակարգի, չափի, ռիթմի և հանգավորման առանձնահատկությունների փոխանցման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են թարգմանիչների կիրառած լեզվական և գեղարվեստական միջոցները, բառային համարժեքների ընտրությունը, փոխաբերությունների ու խորհրդանիշների վերարտադրությունը, ինչպես նաև բնագրի իմաստային և հուզական երանգների պահպանման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Լերմոնտովի պոեմներին բնորոշ ազատության, անհատի և հասարակության հակադրության, սիրո, միայնության, բարոյական ընտրության և մարդկային ճակատագրի թեմաների արտացոլմանը հայերեն թարգմանություններում։ Կարևորվում են թարգմանական տարբերակների համեմատությունը, թարգմանիչների անհատական ոճի ազդեցությունը, գեղարվեստական ճշգրտության և ստեղծագործական ազատության փոխհարաբերությունները։ Դիտարկվում են նաև ռուս-հայկական գրական կապերի զարգացման առանձնահատկությունները, ռուս դասական գրականության ազդեցությունը հայ բանաստեղծության վրա և թարգմանական գրականության դերը միջմշակութային հաղորդակցության գործընթացում։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի գեղարվեստական թարգմանության տեսության, համեմատական գրականագիտության և հայերեն բանաստեղծական թարգմանության պատմության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, թարգմանագետների, ռուսագետների, հայագետների, բանասերների, գրական քննադատների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գրականագիտական բնույթի աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի ամերիկյան գրականության նշանավոր ներկայացուցիչ, գրող և բիթ սերնդի գրական շարժման առանցքային դեմքերից մեկի՝ Ջեկ Քերուաքի արձակ ստեղծագործության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով նրա գեղարվեստական աշխարհայացքի ձևավորումը, ստեղծագործական մեթոդի առանձնահատկությունները, վիպական կառուցվածքների նորարարական բնույթը, կերպարների հոգեբանական նկարագիրը և ամերիկյան ու համաշխարհային գրականության զարգացման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է հեղինակի արձակում ազատության, անհատական ինքնության, ճանապարհորդության, հոգևոր որոնումների, հասարակական պայմանականությունների հաղթահարման և մարդու գոյության իմաստի բացահայտման հիմնախնդիրների ուսումնասիրության հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է բիթ սերնդի գրական շարժման գաղափարական և մշակութային նախադրյալները, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ամերիկյան հասարակության փոփոխությունները, երիտասարդական հակամշակույթի ձևավորումը և այդ գործընթացների արտացոլումը գեղարվեստական գրականության մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի գրողի «Ճանապարհին», «Դհարմայի թափառականները», «Բիգ Սուր», «Ստորգետնյանները», «Դոկտոր Սաքս» և այլ ստեղծագործությունները, որոնց միջոցով բացահայտվում են նրա արձակին բնորոշ թեմատիկ, գաղափարական և ոճական առանձնահատկությունները։ Հեղինակի ստեղծագործական աշխարհում ճանապարհը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես աշխարհագրական տեղաշարժի տարածություն, այլև որպես անհատի ներքին ազատության, ինքնաճանաչման, հոգևոր վերափոխման և հասարակության ընդունված արժեքների վերագնահատման խորհրդանիշ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ճանապարհորդության մոտիվի գեղարվեստական մեկնաբանությունը, որը սերտորեն կապված է ամերիկյան մշակույթի, տարածության ընկալման, շարժման ազատության և անհատի ինքնուրույնության գաղափարների հետ։ Գրողի արձակում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն մարդկային հարաբերությունները, ընկերությունը, սերնդային ընդվզումը, քաղաքային և բնական միջավայրերի հակադրությունը, ինչպես նաև անհատի և հասարակության միջև առաջացող հոգեբանական ու արժեքային հակասությունները։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է կերպարների ներաշխարհի ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով նրանց հոգևոր անհանգստություններին, գոյաբանական հարցադրումներին, կյանքի նկատմամբ վերաբերմունքին և ինքնարտահայտման ձգտմանը։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ինքնակենսագրական տարրերի կիրառությունը, քանի որ հեղինակի ստեղծագործությունների զգալի մասը հիմնված է անձնական փորձառությունների, ճանապարհորդությունների, ընկերական հարաբերությունների և իրական իրադարձությունների գեղարվեստական վերամշակման վրա։ Գրականագիտական տեսանկյունից կարևոր տեղ է զբաղեցնում ինքնակենսագրական իրականության և գեղարվեստական երևակայության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև պատմողական ինքնության ձևավորման առանձնահատկությունների բացահայտումը։ Հետազոտության առանցքային հարցերից է ինքնաբուխ արձակի ստեղծագործական սկզբունքը, որը բնութագրվում է խոսքի բնական ընթացքի, ռիթմականության, անմիջականության և ազատ շարադրանքի նկատմամբ առանձնահատուկ ուշադրությամբ։ Գրողի լեզվական և ոճական նորարարությունները սերտորեն առնչվում են ջազային երաժշտության ռիթմերին, իմպրովիզացիայի սկզբունքներին, խոսակցական լեզվի արտահայտչական հնարավորություններին և ավանդական պատմողական կառուցվածքներից հեռանալու ձգտմանը։ Աշխատության թեմատիկան ընդգրկում է նաև երաժշտության և գրականության փոխազդեցության հիմնախնդիրները, հատկապես բիբոփ ջազի ազդեցությունը պատմողական ռիթմի, նախադասությունների կառուցվածքի և գեղարվեստական խոսքի կազմակերպման վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն արևելյան փիլիսոփայական և կրոնական ուսմունքների, մասնավորապես՝ բուդդայական գաղափարների ազդեցությունը հեղինակի աշխարհայացքի և ստեղծագործությունների գաղափարական համակարգի վրա։ Հոգևոր ազատության, անցողիկության, ինքնաճանաչման և մարդու ու բնության ներդաշնակության վերաբերյալ պատկերացումները կարևոր դեր են կատարում նրա արձակի փիլիսոփայական շերտերի ձևավորման գործում։ Հետազոտության շրջանակում հնարավոր է դիտարկել նաև քրիստոնեական մշակութային ավանդույթների և բուդդայական մտածողության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հերոսների հոգևոր որոնումների վրա։ Գրողի ստեղծագործության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև ամերիկյան գրականության պատմության համատեքստում՝ հատկապես մոդեռնիզմի, հետպատերազմյան արձակի, հակամշակութային գրականության և հետագա գրական նորարարությունների հետ ունեցած առնչությունների տեսանկյունից։ Առանձին ուշադրության են արժանի ժամանակի և տարածության գեղարվեստական կազմակերպումը, պատմողական ձայնի առանձնահատկությունները, առաջին դեմքով շարադրանքի կիրառությունը, դրվագային կառուցվածքը և հիշողության դերը ստեղծագործությունների ամբողջականության ձևավորման մեջ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է գրողի արձակի գաղափարական և գեղարվեստական համակարգի բացահայտմամբ, բիթ սերնդի գրականության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությամբ և 20-րդ դարի ամերիկյան մշակութային փոփոխությունների գրական արտացոլման վերլուծությամբ։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու անհատի ազատության և հասարակական սահմանափակումների հակադրությունը, ճանապարհորդության փիլիսոփայական նշանակությունը և գրական ինքնարտահայտման նոր ձևերի առաջացման պատմական պայմանները։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետներին, ամերիկյան գրականության հետազոտողներին, համեմատական գրականագիտության մասնագետներին, մշակութաբաններին, գրական քննադատներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև 20-րդ դարի համաշխարհային արձակի, բիթ սերնդի և ամերիկյան հակամշակույթի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի գրականագիտական, պատմամշակութային և տեսական նշանակություն՝ նպաստելով Ջեկ Քերուաքի ստեղծագործական մտածողության, արձակագրական նորարարությունների, փիլիսոփայական պատկերացումների և ժամանակակից գրականության զարգացման մեջ նրա ունեցած դերի առավել խորքային ըմբռնմանը։

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Ուիլյամ Շեքսպիրի ողբերգություններում բառախաղի և փոխաբերության լեզվաոճական առանձնահատկությունների, դրանց գեղարվեստական գործառույթների և թարգմանության ընթացքում իմաստային ու արտահայտչական համարժեքության պահպանման հիմնախնդիրների զուգադրական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում անգլերեն բնագրերում կիրառված բառախաղերի և փոխաբերական արտահայտությունների կառուցվածքային, իմաստաբանական, ոճական ու մշակութային առանձնահատկությունները՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց վերարտադրման հնարավորություններին թարգմանական տարբերակներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում Շեքսպիրի դրամատուրգիական լեզվի բազմաշերտությանը, բառերի բազմիմաստության կիրառմանը, պատկերավոր արտահայտությունների գեղարվեստական ազդեցությանը և դրանց միջոցով կերպարների հոգեբանական վիճակների, ներքին հակասությունների ու դրամատիկական լարվածության արտահայտմանը։ Ուսումնասիրվում են բառախաղի ձևավորման լեզվական մեխանիզմները, մասնավորապես՝ բազմիմաստությունը, համանունությունը, հնչյունական նմանությունները, իմաստային հակադրությունները և ենթատեքստային զուգորդումները, որոնք կարևոր դեր են կատարում շեքսպիրյան խոսքի գեղարվեստական ինքնատիպության ձևավորման գործում։ Քննարկվում են փոխաբերության ճանաչողական և գեղագիտական գործառույթները, դրա կապը կերպարային մտածողության, խորհրդանշական պատկերների և ստեղծագործությունների գաղափարական բովանդակության հետ։ Զուգադրական վերլուծության ընթացքում դիտարկվում են ողբերգական իրադարձությունների, սիրո, ճակատագրի, իշխանության, բարոյական ընտրության, մեղքի և մարդկային ապրումների արտահայտման լեզվական միջոցները՝ բացահայտելով դրանց թարգմանության ընթացքում առաջացող իմաստային և ոճական դժվարությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն դեպքերին, երբ բնագրի բառախաղը կամ փոխաբերությունը պայմանավորված է անգլերենի լեզվական կառուցվածքով, պատմամշակութային միջավայրով կամ տվյալ ժամանակաշրջանի աշխարհընկալմամբ, ինչի հետևանքով թարգմանիչը կանգնում է բառացի վերարտադրության և գեղարվեստական համարժեքության ապահովման ընտրության առաջ։ Քննության են առնվում թարգմանական փոխակերպումների, իմաստային փոխհատուցման, բացատրական փոխանցման, փոխաբերական պատկերների պահպանման կամ վերակառուցման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով թարգմանվող լեզվի բառապաշարային, քերականական և ոճական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բնագրի և թարգմանությունների համեմատական ուսումնասիրության միջոցով թարգմանչական ռազմավարությունների բացահայտումը, ինչպես նաև գեղարվեստական տեքստի իմաստային ամբողջականության, հուզական ներգործության և հեղինակային ոճի պահպանման չափանիշների դիտարկումը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում կարևորվում են նաև միջմշակութային հաղորդակցության, լեզվական պատկերավորման, գրական ավանդույթների փոխազդեցության և թարգմանչի ստեղծագործական մեկնաբանության հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ ընկալելու Շեքսպիրի դրամատուրգիական արվեստի լեզվական առանձնահատկությունները, գեղարվեստական խոսքի թարգմանության բարդությունները և տարբեր լեզուներում փոխաբերական ու բազմիմաստ արտահայտությունների վերարտադրման օրինաչափությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, գրականագետների, թարգմանաբանների, անգլիական գրականության ուսումնասիրողների, բանասիրական մասնագիտությունների դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների, ինչպես նաև գեղարվեստական թարգմանության տեսությամբ, համեմատական գրականագիտությամբ և Շեքսպիրի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ և 20-րդ դարերում Եգիպտոսի թատերական արվեստի և դրամատուրգիայի ձևավորման, զարգացման ու գեղարվեստական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ պատմական, հասարակական, մշակութային և գրական գործընթացների փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում են եգիպտական ժամանակակից թատրոնի առաջացման նախադրյալները, ազգային դրամատուրգիական ավանդույթների ձևավորումը, եվրոպական թատերարվեստի ազդեցությունը և արաբական մշակութային միջավայրում նոր գեղարվեստական ուղղությունների տարածումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 19-րդ դարի երկրորդ կեսին Եգիպտոսում տեղի ունեցած հասարակական և մշակութային վերափոխումներին, որոնք նպաստեցին ժամանակակից թատերական հաստատությունների ստեղծմանը, բեմարվեստի մասնագիտական զարգացմանը և դրամատիկական գրականության տարածմանը։ Ուսումնասիրվում են ավանդական ժողովրդական ներկայացումների, բանավոր պատմողական արվեստի, երաժշտական և երգիծական կատարումների ու եվրոպական թատերական ձևերի փոխազդեցությունները, որոնց արդյունքում աստիճանաբար ձևավորվեցին եգիպտական ազգային թատրոնի ինքնատիպ արտահայտչամիջոցները։ Քննարկվում են արաբական մշակութային վերածննդի՝ Նահդայի ազդեցությունը թատերական կյանքի զարգացման վրա, գրական լեզվի և խոսակցական արաբերենի կիրառման առանձնահատկությունները, թարգմանական դրամատուրգիայի նշանակությունը և եվրոպական դասական ստեղծագործությունների տեղայնացման գործընթացները։ Կարևորվում է եգիպտական թատրոնի սկզբնական զարգացման փուլերում Յակուբ Սաննուի և այլ մշակութային գործիչների գործունեությունը, նրանց ներդրումը թատերական ներկայացումների կազմակերպման, հասարակական երգիծանքի զարգացման և բեմարվեստի ժողովրդականացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում 20-րդ դարի սկզբին թատերական խմբերի, մասնագիտական դերասանական կազմերի և մշակութային հաստատությունների ձևավորմանը, ինչպես նաև թատրոնի՝ որպես հասարակական գաղափարների արտահայտման և ազգային ինքնագիտակցության զարգացման միջոցի նշանակությանը։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Թաուֆիկ ալ-Հաքիմի և եգիպտական դրամատուրգիայի մյուս նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործական ժառանգության, նրանց գեղարվեստական սկզբունքների, դրամատիկական կառուցվածքների և գաղափարական որոնումների ուսումնասիրության հարցերը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակներում դիտարկվում են պատմական, սոցիալական, քաղաքական, հոգեբանական և փիլիսոփայական դրամաների զարգացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կատակերգության, երգիծանքի, երաժշտական թատրոնի և փորձարարական բեմարվեստի դերը եգիպտական մշակութային կյանքում։ Կարևորվում են գաղութատիրության, ազգային անկախության համար պայքարի, հասարակական արդիականացման, սոցիալական անհավասարության, կրթության, կանանց հասարակական դիրքի և ավանդական արժեքների վերափոխման թեմաների արտացոլումները դրամատիկական ստեղծագործություններում։ Ուսումնասիրվում է թատրոնի փոխհարաբերությունը հասարակական կարծիքի, քաղաքական գաղափարախոսությունների և մշակութային ինքնության հետ՝ ընդգծելով բեմարվեստի ազդեցությունը հասարակական քննարկումների և գեղարվեստական մտածողության զարգացման վրա։ Հատուկ ուշադրության են արժանանում 20-րդ դարի երկրորդ կեսի եգիպտական դրամատուրգիայի նորարարական միտումները, ռեալիստական և խորհրդանշական արտահայտչամիջոցների կիրառումը, ազգային պատմության վերաիմաստավորումը և ժամանակակից մարդու հոգեբանական ու սոցիալական խնդիրների ներկայացումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև թատերական ռեժիսուրայի, դերասանական արվեստի, բեմանկարչության, ներկայացումների գեղարվեստական կազմակերպման և հանդիսատեսի հետ հաղորդակցության ձևերի զարգացմանը։ Կարևորվում է Եգիպտոսի դերը արաբական աշխարհի թատերական մշակույթի զարգացման գործում, եգիպտական դրամատուրգիայի ազդեցությունը տարածաշրջանի այլ երկրների գրականության և բեմարվեստի վրա, ինչպես նաև միջազգային մշակութային փոխանակումների նշանակությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ պատկերացում կազմելու եգիպտական թատրոնի պատմական զարգացման հիմնական փուլերի, ազգային և եվրոպական գեղարվեստական ավանդույթների փոխազդեցության, դրամատուրգիական ժանրերի բազմազանության և թատերական արվեստի հասարակական գործառույթների մասին։ Հետազոտությունն ունի գրականագիտական, պատմամշակութային և արվեստաբանական նշանակություն՝ նպաստելով արաբական դրամատուրգիայի զարգացման օրինաչափությունների, եգիպտական ազգային թատրոնի ինքնատիպության և 19–20-րդ դարերի մշակութային վերափոխումների առավել խորքային ընկալմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել թատերագետների, գրականագետների, արևելագետների, արաբագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների, արվեստաբանների, դասախոսների, ուսանողների և համաշխարհային թատրոնի ու արաբական գրականության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականագիտական, պատմագրական և սփյուռքագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1920–1960-ական թվականների ֆրանսահայ պոեզիայի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Ֆրանսիայի հայ համայնքի գրական կյանքի պատմամշակութային պայմանները, հայկական սփյուռքի ձևավորման գործընթացները և դրանց ազդեցությունը բանաստեղծական ստեղծագործության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայրենիքի հիշողության, ազգային ինքնության պահպանման, գաղթի, կարոտի, օտարության և մշակութային պատկանելության թեմաների արտացոլմանը ֆրանսահայ բանաստեղծների ստեղծագործություններում։ Վերլուծվում են պոեզիայի գաղափարական ու գեղագիտական ուղղությունները, պատկերային համակարգը, լեզվաոճական առանձնահատկությունները և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցները։ Քննարկվում են հայկական գրական ավանդույթների և ֆրանսիական գրական միջավայրի փոխազդեցությունները, ինչպես նաև եվրոպական գրական շարժումների հնարավոր ազդեցությունները ֆրանսահայ բանաստեղծության զարգացման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել առանձին հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությունը, նրանց գրական աշխարհայացքի ձևավորումը և բանաստեղծական անհատականությունների դրսևորման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում սփյուռքահայ մամուլի, գրական պարբերականների, մշակութային միությունների և մտավորական շրջանակների դերին ֆրանսահայ պոեզիայի տարածման ու զարգացման գործում։ Կարևորվում է արևմտահայերենի գրական կիրառության, ազգային հիշողության փոխանցման և սերունդների միջև մշակութային շարունակականության պահպանման նշանակությունը։ Աշխատանքը կարող է նպաստել ֆրանսահայ բանաստեղծության պատմական զարգացման փուլերի համակարգմանը, դրա գեղարվեստական արժեքների բացահայտմանը և սփյուռքահայ գրականության ընդհանուր համապատկերում ունեցած տեղի գնահատմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, սփյուռքագիտության, համեմատական գրականագիտության, գրական քննադատության և հայ-ֆրանսիական մշակութային կապերի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական, համեմատական գրականագիտության և մշակութային կապերի պատմության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ռուս բանաստեղծ, գրող և թարգմանիչ Վալերի Յակովլևիչ Բրյուսովի ստեղծագործական ժառանգության ու անգլիական գրականության և մշակույթի փոխառնչությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում Բրյուսովի գրական աշխարհայացքի ձևավորման առանձնահատկությունները, ռուսական սիմվոլիզմի զարգացման համատեքստը և անգլիական գրական ավանդույթների հնարավոր ազդեցությունը նրա ստեղծագործական գործունեության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անգլիացի գրողների և բանաստեղծների ստեղծագործությունների նկատմամբ Բրյուսովի հետաքրքրությանը, դրանց գեղարվեստական ընկալմանը և ռուսական գրական միջավայրում ներկայացման առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են անգլիական պոեզիայի գեղագիտական սկզբունքների, պատկերային համակարգերի, խորհրդանշական արտահայտչամիջոցների և բանաստեղծական ձևերի հնարավոր առնչությունները Բրյուսովի գրական որոնումների հետ։ Քննարկվում են գրական թարգմանության, միջմշակութային հաղորդակցության, ստեղծագործական ազդեցությունների և ազգային գրական ավանդույթների փոխազդեցության հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Բրյուսովի բանաստեղծությունները, արձակ ստեղծագործությունները, քննադատական հոդվածները, թարգմանությունները և նամակագրական նյութերը՝ անգլիական գրականության հետ ունեցած կապերի բացահայտման նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում անգլիական և ռուսական գրականությունների զարգացման ընդհանուր գեղարվեստական միտումներին, ինչպես նաև եվրոպական սիմվոլիզմի և այլ գրական ուղղությունների փոխազդեցությանը։ Կարևորվում է Բրյուսովի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությունը ռուս-անգլիական գրական կապերի, գեղարվեստական փոխազդեցությունների և եվրոպական մշակութային հաղորդակցության պատմության համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ռուս գրականության, անգլիական գրականության, համեմատական գրականագիտության, թարգմանաբանության և միջազգային գրական կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական, համեմատական և փիլիսոփայագեղագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է անհատի ողբերգության հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը Յոհան Վոլֆգանգ Գյոթեի ստեղծագործության մեջ և դրա գաղափարական ու գեղարվեստական արտացոլմանը XX դարի գերմանալեզու հեղինակների երկերում։ Քննության են առնվում Գյոթեի գրական ժառանգության մեջ մարդու ներաշխարհի, անհատական ազատության, հասարակության հետ հակասությունների և գոյության իմաստի որոնման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում «Երիտասարդ Վերթերի տառապանքները» և «Ֆաուստ» ստեղծագործություններում անհատի հոգևոր ճգնաժամի, բարոյական ընտրության, ձգտումների ու իրականության անհամապատասխանության գեղարվեստական մեկնաբանությանը։ Վերլուծվում են ողբերգական հերոսի կերպարի ձևավորման սկզբունքները, ներքին հակասությունների դրսևորումները և անհատի ու հասարակության փոխհարաբերությունների փիլիսոփայական հիմքերը։ Քննարկվում են Գյոթեի ստեղծագործական ավանդույթների շարունակականությունն ու վերաիմաստավորումը XX դարի գերմանալեզու գրականության մեջ՝ պատմական, հասարակական և մշակութային փոփոխությունների համատեքստում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Ֆրանց Կաֆկայի, Թոմաս Մանի, Հերման Հեսսեի և այլ հեղինակների ստեղծագործություններում մարդու օտարման, ինքնության ճգնաժամի, միայնության և հոգևոր որոնումների թեմատիկ ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում անհատի ողբերգության ներկայացման գեղարվեստական միջոցներին, հոգեբանական կերպավորման առանձնահատկություններին, խորհրդանշական պատկերներին և փիլիսոփայական գաղափարների զարգացմանը տարբեր գրական ուղղություններում։ Կարևորվում է գերմանական դասական գրականության և XX դարի գերմանալեզու արձակի միջև գաղափարական ու գեղագիտական կապերի բացահայտումը, ինչպես նաև անհատի գոյաբանական խնդիրների գրական արտահայտության պատմական զարգացումը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գերմանական գրականության պատմության, համեմատական գրականագիտության, գրականության տեսության, փիլիսոփայության և մշակութաբանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական և մատենագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է խորհրդահայ գրականության գեղարվեստական ժողովածուների մատենագիտական հաշվառմանը, համակարգմանը և ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում խորհրդային ժամանակաշրջանում Հայաստանում հրատարակված գրական-գեղարվեստական ժողովածուները՝ որպես հայ գրական կյանքի, հրատարակչական գործունեության և մշակութային զարգացման պատմությունն արտացոլող կարևոր սկզբնաղբյուրներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր տարիներին լույս տեսած արձակ, չափածո, դրամատիկական և բազմաժանր ժողովածուների մատենագիտական նկարագրությանը, դրանց հրատարակության ժամանակագրությանը և թեմատիկ առանձնահատկություններին։ Դիտարկվում են առանձին հեղինակների ստեղծագործություններն ընդգրկող, ինչպես նաև տարբեր գրողների գործերը միավորող ժողովածուների դասակարգման և ներկայացման սկզբունքները։ Աշխատանքի շրջանակներում կարևորվում են հրատարակությունների վերնագրերի, կազմողների, խմբագիրների, հրատարակչությունների, հրատարակման տարեթվերի և այլ մատենագիտական տվյալների ճշգրիտ արձանագրման ու համակարգման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում գրական ժողովածուների նշանակությանը խորհրդահայ գրականության ժանրային բազմազանության, թեմատիկ ուղղությունների, գրական սերունդների և հրատարակչական գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Մատենագիտական նյութերի համակարգումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրողներին կողմնորոշվելու խորհրդային շրջանի հայ գեղարվեստական գրականության հրատարակությունների շրջանակում, բացահայտելու համապատասխան աղբյուրները և իրականացնելու համեմատական ու պատմագրական հետազոտություններ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, մատենագետների, գրադարանավարների, գրականության պատմաբանների, հրատարակչական գործի մասնագետների և հայ գրական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ նշանավոր գրող Մուրացանի ստեղծագործություններում երգիծանքի դրսևորումների, գեղարվեստական առանձնահատկությունների և գաղափարական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գրողի գրական ժառանգության մեջ երգիծական տարրերի կիրառությունը, հասարակական երևույթների քննադատական արտացոլումը և կերպարների բնավորությունների բացահայտման գեղարվեստական միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մուրացանի ստեղծագործություններում մարդկային թուլությունների, բարոյական հակասությունների, հասարակական արատների և սոցիալական անհավասարության նկատմամբ արտահայտված քննադատական վերաբերմունքին։ Վերլուծվում են հեգնանքի, ծաղրի, հակադրության, չափազանցության և երգիծական բնութագրման միջոցների կիրառման առանձնահատկությունները՝ գրողի գեղարվեստական մտածողության և աշխարհայացքի համատեքստում։ Դիտարկվում են երգիծանքի և իրապաշտական պատկերման փոխհարաբերությունները, կերպարների խոսքային բնութագրումները, երկխոսությունների կառուցվածքը և հեղինակային վերաբերմունքի արտահայտման եղանակները։ Քննարկվում են նաև Մուրացանի ստեղծագործական գործունեության պատմական և հասարակական նախադրյալները, XIX դարի հայ հասարակության բարոյահոգեբանական խնդիրների արտացոլումը և երգիծանքի դերը ազգային գրականության զարգացման գործընթացում։ Անդրադարձ է կատարվում գրողի երգիծական մտածողության ինքնատիպությանը, նրա ստեղծագործությունների գաղափարական բովանդակությանը և հայ գրականության քննադատական ավանդույթների հետ ունեցած առնչություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, գեղարվեստական ոճագիտության և երգիծանքի տեսության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Գրականագիտական բնույթի այս հրատարակությունը նվիրված է հայ նոր շրջանի պոեզիայի նշանավոր ներկայացուցիչների՝ Հովհաննես Հովհաննիսյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ալեքսանդր Ծատուրյանի, Լևոն Մանվելյանի և Ավետիք Իսահակյանի գրական գործունեությանն ու ստեղծագործական ժառանգությանը։ Անդրադարձ է կատարվում հայ բանաստեղծության զարգացման հիմնական ուղղություններին, գրական ավանդույթների շարունակականությանը և ազգային գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ներկայացված բանաստեղծների ստեղծագործությունների գաղափարական ու գեղարվեստական բովանդակությանը, թեմատիկ բազմազանությանը, լեզվաոճական առանձնահատկություններին և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցներին։ Դիտարկվում են հայրենիքի, ժողովրդի պատմական ճակատագրի, ազգային ինքնագիտակցության, բնության, սիրո, մարդկային ապրումների և հասարակական կյանքի արտացոլումները նրանց պոեզիայում։ Քննության են առնվում հեղինակների անհատական ստեղծագործական դիմագծերը, գրական աշխարհայացքները և հայ բանաստեղծական մշակույթի զարգացման գործում նրանց ունեցած նշանակությունը։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս համեմատական տեսանկյունից ուսումնասիրելու տարբեր բանաստեղծների գեղարվեստական մոտեցումները, նրանց ստեղծագործությունների ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև հայ գրականության զարգացման պատմական ու մշակութային միջավայրին, ազգային գրական ավանդույթների հարստացմանը և բանաստեղծական նոր ձևերի ու արտահայտչամիջոցների ձևավորմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, բանաստեղծական արվեստի և հայ մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Վավերագրական և արվեստաբանական բնույթի այս հրատարակությունը նվիրված է հայ նշանավոր նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի նամակագրական ժառանգության ներկայացմանը և նրա կյանքի, ստեղծագործական գործունեության ու մտավոր աշխարհընկալման բացահայտմանը։ Նամականին կարևոր սկզբնաղբյուր է նկարչի կենսագրության, գեղարվեստական հայացքների, անձնական հարաբերությունների և ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սարյանի ստեղծագործական որոնումներին, արվեստի նշանակության վերաբերյալ նրա պատկերացումներին, հայկական բնաշխարհի ու ազգային մշակույթի նկատմամբ վերաբերմունքին և գեղանկարչության զարգացման հարցերի շուրջ արտահայտած մտքերին։ Նամակագրական նյութերը հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու նկարչի կապերը ժամանակակից արվեստագետների, գրողների, մտավորականների, մշակութային գործիչների և հարազատների հետ։ Դիտարկվում են նաև ստեղծագործական աշխատանքի կազմակերպման, ցուցահանդեսային գործունեության, գեղարվեստական միջավայրի փոփոխությունների և հասարակական իրադարձությունների վերաբերյալ նամակներում արտահայտված դիտարկումները։ Հրատարակությունը կարող է նպաստել Սարյանի անհատականության, նրա ստեղծագործական սկզբունքների և հայ կերպարվեստի պատմության կարևոր իրադարձությունների առավել ամբողջական ընկալմանը։ Նամակները պատմամշակութային արժեք ունեն նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական հարաբերությունները, մտավորականության առօրյան և մշակութային փոխհարաբերություններն արտացոլող վավերագրական աղբյուրներ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակութաբանների, կենսագիրների և հայ կերպարվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ջ. Մ. Քութզեեի գեղարվեստական մտածողության, հեղինակային ռազմավարությունների և արձակ ստեղծագործությունների կառուցման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գրողի ստեղծագործություններում իրականության և գեղարվեստական պայմանականության փոխհարաբերությունները, պատմողական կառուցվածքի ձևավորման սկզբունքները և կերպարների ներաշխարհի ներկայացման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հեղինակային ձայնի, պատմողի դիրքի, բազմաշերտ պատումի, խորհրդանշական պատկերների և լեզվաոճական միջոցների կիրառմանը։ Վերլուծվում են անհատի և հասարակության հարաբերությունների, իշխանության, բարոյական ընտրության, օտարման, ինքնության և պատասխանատվության թեմաների գեղարվեստական մեկնաբանման ձևերը։ Քննարկվում են նաև միջտեքստային կապերի, այլաբանական տարրերի և տարբեր ժանրային ու պատմողական հնարքների դերը ստեղծագործությունների գաղափարական ու գեղագիտական համակարգի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գրողի ստեղծագործական մեթոդի ինքնատիպությունը և դրա տեղը ժամանակակից համաշխարհային գրականության համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գրականագիտության, համեմատական գրականության և ժամանակակից արձակի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական և կենսագրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ գրականության նշանավոր ներկայացուցչի կյանքի, ստեղծագործական գործունեության և գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գրողի կենսագրության հիմնական փուլերը, նրա ստեղծագործական աշխարհայացքի ձևավորումը և գործունեության մշակութային միջավայրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արձակ ստեղծագործությունների թեմատիկ և գաղափարական առանձնահատկություններին, կերպարային համակարգին, պատմողական արվեստին և ոճական միջոցներին։ Վերլուծվում են պատմական ու հասարակական թեմաների արտացոլումը, մարդկային հարաբերությունների ներկայացման ձևերը և անհատի հոգեբանական նկարագրության առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են նաև ստեղծագործական ժառանգության զարգացման փուլերը, գրական ավանդույթների հետ կապերը և հեղինակի ստեղծագործությունների տեղը հայ գրականության պատմության մեջ։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու գրողի ստեղծագործական դիմանկարի, գեղարվեստական մտածողության և գրական գործունեության հիմնական ուղղությունների մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ, գրականագիտությամբ և կենսագրական ուսումնասիրություններով զբաղվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մամուլի ազատության սահմանադրաիրավական հիմքերի և դրա պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում խոսքի, արտահայտվելու և տեղեկատվության ազատությունների փոխկապակցվածությունը, մամուլի դերը հասարակական հաղորդակցության համակարգում և այդ ոլորտում սահմանադրական կարգավորման նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում զանգվածային լրատվության միջոցների գործունեության իրավական երաշխիքներին, տեղեկատվություն ստանալու և տարածելու հնարավորություններին, ինչպես նաև խմբագրական անկախության պաշտպանության հարցերին։ Վերլուծվում են մամուլի ազատության իրականացման իրավական պայմանները, հնարավոր սահմանափակումների հիմքերը և դրանց իրավաչափության գնահատման ընդհանուր սկզբունքները։ Քննարկվում են նաև պետական մարմինների պարտականությունների, լրագրողական գործունեության պաշտպանության, գրաքննության կանխարգելման և խախտված իրավունքների իրավական պաշտպանության հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու մամուլի ազատության տեղը սահմանադրական իրավունքների համակարգում և բացահայտելու դրա ապահովման ու պաշտպանության իրավական մեխանիզմների նշանակությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, մարդու իրավունքների, մեդիա իրավունքի և լրագրության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Հայագիտական և գրականագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է միջնադարյան հայ հոգևոր-մշակութային միջավայրում ձևավորված Նարեկյան դպրոցի պատմության, գաղափարական ուղղությունների և գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում դպրոցի ձևավորման պատմամշակութային նախադրյալները, նրա գործունեության առանձնահատկությունները և հայ միջնադարյան մտքի զարգացման մեջ ունեցած նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Նարեկավանքի հոգևոր և կրթական միջավայրին, այնտեղ ձևավորված մատենագրական ավանդույթներին, աստվածաբանական մտածողությանը և գրական ստեղծագործության առանձնահատկություններին։ Վերլուծվում են դպրոցի ներկայացուցիչների երկերը, դրանց գաղափարական ու գեղարվեստական բնույթը, լեզվաոճական հատկանիշները և փոխառնչությունները ժամանակաշրջանի հայ մատենագրության հետ։ Քննարկվում են նաև հոգևոր կրթության, մեկնողական ավանդույթի, բանաստեղծական մտածողության և քրիստոնեական աշխարհընկալման դրսևորումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու այս դպրոցի տեղին հայ միջնադարյան մշակույթի, գրականության և աստվածաբանական մտքի պատմության մեջ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության, միջնադարագիտության, հայ եկեղեցու պատմության և հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Գրականագիտական և բանասիրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հովհաննես Շիրազի ստեղծագործական աշխարհի գեղարվեստական առանձնահատկությունների, լեզվի և արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բանաստեղծի քնարերգության թեմատիկ ու գաղափարական ուղղությունները, պատկերային համակարգը, ստեղծագործությունների կառուցվածքը և բանաստեղծական խոսքի ինքնատիպությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սիրո, հայրենիքի, բնության, մայրական կերպարի, մարդկային ապրումների և ազգային հիշողության արտահայտման գեղարվեստական ձևերին։ Վերլուծվում են փոխաբերությունների, համեմատությունների, խորհրդանիշների, մակդիրների և այլ ոճական միջոցների կիրառման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց դերը ստեղծագործությունների հուզական ու պատկերավոր համակարգի ձևավորման մեջ։ Քննարկվում են բանաստեղծական լեզվի ժողովրդական ակունքները, բառապաշարի առանձնահատկությունները, հնչերանգը, ռիթմը և տաղաչափական լուծումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հեղինակի անհատական ոճի ձևավորման առանձնահատկությունները և նրա ստեղծագործության տեղը հայ նորագույն պոեզիայի զարգացման համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող բանասերների, գրականագետների, հետազոտողների, ուսուցիչների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Ջոն Չիվերի փոքր արձակի գաղափարական, թեմատիկ և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ամերիկյան հասարակության առօրյա կյանքի, ընտանեկան հարաբերությունների, անհատի ներաշխարհի և սոցիալական միջավայրի փոխազդեցության արտացոլումները գրողի պատմվածքներում։ Վերլուծվում են մարդու միայնության, ինքնության որոնման, օտարման, բարոյական ընտրության, ընտանեկան հակասությունների, անձնական ազատության և հասարակական ակնկալիքների հետ կապված հիմնախնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջին խավի կենսակերպի պատկերմանը, արտաքին բարեկեցության և հերոսների ներքին անհանգստությունների հակադրությանը, ինչպես նաև ժամանակակից քաղաքային ու արվարձանային միջավայրի ազդեցությանը մարդու հոգեբանության վրա։ Դիտարկվում են կերպարների կառուցման սկզբունքները, հոգեբանական վերլուծության միջոցները, պատումի կազմակերպումը և գեղարվեստական մանրամասների նշանակությունը։ Քննարկվում են իրատեսական պատկերման, հեգնանքի, խորհրդանշական պատկերների, ենթատեքստի և երբեմն պայմանական կամ անսովոր տարրերի համադրության առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է փոքր արձակի սեղմ կառուցվածքի պայմաններում կերպարների ներքին հակասությունների և հասարակական խնդիրների բազմաշերտ ներկայացումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև գրողի ոճական առանձնահատկություններին, պատմվածքների լեզվին, ժամանակի և տարածության կազմակերպմանը, ինչպես նաև առանձին ստեղծագործություններում կրկնվող թեմաների ու մոտիվների փոխկապակցվածությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Ջոն Չիվերի փոքր արձակի տեղն ու նշանակությունը XX դարի ամերիկյան գրականության զարգացման համատեքստում և ներկայացնելու նրա ստեղծագործությունների գեղարվեստական աշխարհը որպես անհատի ու հասարակության հարաբերությունների բազմակողմանի արտացոլում։ Այն կարող է օգտակար լինել ամերիկյան գրականության, փոքր արձակի ժանրի և XX դարի գրական գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող բանասերների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է 1990–2010-ական թվականների հայ գրականության մեջ պոստմոդեռնիստական գեղագիտական սկզբունքների, գաղափարական առանձնահատկությունների և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի գրական գործընթացները, հասարակական և մշակութային փոփոխությունների ազդեցությունը գրական մտածողության վրա, ինչպես նաև ավանդական գեղարվեստական ձևերից նոր ստեղծագործական մոտեցումների անցման առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են պոստմոդեռնիստական գրականությանը բնորոշ միջտեքստայնությունը, մեջբերումների և հղումների կիրառումը, հեգնանքը, պարոդիան, խաղային սկզբունքը, իրականության և երևակայության սահմանների միախառնումը, բազմաձայնությունն ու հեղինակային դիրքի փոփոխությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դասական և ժամանակակից գրական ավանդույթների վերաիմաստավորմանը, պատմական ու մշակութային թեմաների նոր մեկնաբանություններին և տարբեր տեքստերի միջև ձևավորվող կապերին։ Քննարկվում են արձակի և պոեզիայի կառուցվածքային ու լեզվաոճական նորարարությունները, ժանրային սահմանների փոփոխությունները և գեղարվեստական տեքստի կազմակերպման փորձարարական եղանակները։ Դիտարկվում է նաև անհատի ինքնության, հիշողության, պատմության, հասարակական փոփոխությունների և մշակութային արժեքների վերաիմաստավորման արտացոլումը ժամանակակից գրական ստեղծագործություններում։ Կարևորվում է հայկական գրական միջավայրում պոստմոդեռնիստական միտումների առանձնահատուկ դրսևորումների բացահայտումը և դրանց հարաբերակցությունը համաշխարհային գրական գործընթացների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հետխորհրդային շրջանի հայ գրականության գեղարվեստական զարգացումների, նոր գրական մտածողության ձևավորման և պոստմոդեռնիստական գեղագիտության ազդեցության մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայ գրականության ուսումնասիրողների, մշակութաբանների, բանասերների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Գիրքը ներկայացնում է Ֆրանց Կաֆկայի անձնական գրառումների աշխարհը և կարևոր սկզբնաղբյուր է գրողի ստեղծագործական մտածողությունը, ներաշխարհն ու գրական որոնումները հասկանալու համար։ Գրառումներում միահյուսվում են առօրյա կյանքի դիտարկումները, ինքնավերլուծությունը, ստեղծագործական մտահղացումները, երազների նկարագրությունները, ընթերցանությունից ստացած տպավորությունները և գրական աշխատանքի վերաբերյալ մտորումները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս հետևելու, թե ինչպես են առանձին գաղափարներ, պատկերներ և պատմողական դրվագներ աստիճանաբար ձևավորվում ու հետագայում արտահայտություն գտնում գրողի գեղարվեստական աշխարհում։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում գրելու գործընթացի, ստեղծագործական դժվարությունների, ինքնագնահատականի, մարդկային հարաբերությունների, ընտանիքի, աշխատանքի և հասարակական միջավայրի վերաբերյալ մտորումները։ Գրառումներին բնորոշ են անկեղծությունը, ինքնաքննադատական հայացքը և իրականության մանրուքների նկատմամբ բացառիկ ուշադրությունը։ Դրանցում հանդիպում են նաև պատմվածքների նախնական տարբերակներ, գրական փորձեր, սյուժետային մտահղացումներ և հատվածներ, որոնք օգնում են ուսումնասիրել հեղինակի ստեղծագործական մեթոդի ձևավորումը։ Միաժամանակ գիրքը պատկերացում է տալիս XX դարի սկզբի եվրոպական մտավոր և մշակութային միջավայրի մասին՝ այն ներկայացնելով անհատական փորձառության տեսանկյունից։ Օրագրային գրառումների ոչ միշտ շարունակական և ավարտուն բնույթը դրանց հաղորդում է անմիջականություն՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով տեսնելու ստեղծագործական միտքը հենց ձևավորման ընթացքում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է ոչ միայն որպես կենսագրական աղբյուր, այլև որպես ինքնուրույն գրական ժառանգություն, որն օգնում է ավելի խորությամբ ընկալել Կաֆկայի արձակի թեմաները, պատկերային համակարգը և աշխարհընկալումը։

Աշխատությունը նվիրված է էպիկական ստեղծագործություններում կերպարի ձևավորման սկզբունքների, գեղարվեստական առանձնահատկությունների և կառուցվածքային օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են այն հիմնական միջոցներն ու չափանիշները, որոնց միջոցով ձևավորվում է էպիկական հերոսի անհատականությունը, բացահայտվում նրա բնավորությունը, աշխարհընկալումը, գործողությունների շարժառիթները և դերը ստեղծագործության ընդհանուր համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կերպարի և սյուժեի փոխկապակցվածությանը, հերոսի զարգացման ընթացքին, գործողությունների, հակամարտությունների, նկարագրությունների և հեղինակային բնութագրումների նշանակությանը։ Քննարկվում են նաև առասպելական, պատմական և ժողովրդական պատկերացումների ազդեցությունը էպիկական կերպարների ձևավորման վրա, հերոսի և հասարակության հարաբերությունները, ինչպես նաև ազգային մտածողության ու մշակութային արժեքների արտացոլումը կերպարային համակարգում։ Ուսումնասիրվում են կերպարի գեղարվեստական ամբողջականության ձևավորման եղանակները, խորհրդանշական հատկանիշների կիրառումը, հերոսի վարքագծի և բարոյական արժեքների ներկայացման առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում էպիկական ավանդույթի զարգացման ընթացքում կերպարակերտման տարբեր մոտեցումներին և դրանց փոփոխություններին՝ պայմանավորված պատմական ու մշակութային միջավայրով։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ էպիկական ստեղծագործության կառուցվածքը, հերոսի գեղարվեստական նշանակությունը և կերպարի միջոցով արտահայտվող գաղափարական ու մշակութային բովանդակությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանագետների, մշակութաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի սկզբի արևմտահայ պարբերական մամուլում գավառական կյանքի, տեղական հասարակական հարաբերությունների և մշակութային միջավայրի ներկայացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում են այն հեղինակները և թղթակիցները, որոնք մամուլի էջերում անդրադարձել են արևմտահայ տարբեր բնակավայրերի առօրյային, բնակչության սոցիալական վիճակին, կրթական ու մշակութային կյանքին, ավանդույթներին և ժամանակաշրջանի հասարակական խնդիրներին։ Քննության են առնվում գավառներից հրապարակվող թղթակցությունների, ակնարկների, նկարագրությունների և հրապարակախոսական նյութերի թեմատիկ ու ժանրային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց լեզուն և ոճը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես էին հեղինակները ներկայացնում տեղի բնակչության կենցաղը, զբաղմունքները, տնտեսական պայմանները, դպրոցների ու կրթական հաստատությունների գործունեությունը, համայնքային հարաբերությունները և հասարակական նախաձեռնությունները։ Վերլուծվում է գավառագիրների դերը արևմտահայ հասարակության տարբեր հատվածների միջև տեղեկատվական և մշակութային կապերի ձևավորման գործում, քանի որ նրանց հրապարակումները հնարավորություն էին տալիս պարբերականների ընթերցողներին տեղեկություններ ստանալ կենտրոններից հեռու գտնվող բնակավայրերի կյանքի և խնդիրների մասին։ Կարևորվում է նաև այդ նյութերի պատմական և ազգագրական արժեքը, քանի որ դրանցում պահպանվել են տեղեկություններ բնակավայրերի, տեղական սովորույթների, խոսվածքների, կրթական կյանքի, տնտեսական գործունեության և հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ։ Ուսումնասիրվում են հեղինակների հրապարակախոսական դիրքորոշումները, իրականության նկարագրման եղանակները և հասարակական խնդիրների նկատմամբ նրանց արձագանքը։ Անդրադարձ է կատարվում արևմտահայ մամուլի զարգացման ընդհանուր միջավայրին և այն դերակատարությանը, որն ունեցել են պարբերականները հասարակական մտքի, գրական կյանքի և մշակութային հաղորդակցության ձևավորման գործում։ Գավառական նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս նաև բացահայտելու կենտրոնի և գավառների միջև առկա մշակութային ու սոցիալական տարբերությունները և դրանց արտացոլումը մամուլում։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի արևմտահայ մամուլի և գրականության պատմության, հայ լրագրության, մշակութաբանության ու պատմական ազգագրության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով մամուլի նյութերի միջոցով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել 20-րդ դարասկզբի արևմտահայ հասարակության բազմաշերտ կյանքի մասին։

Աշխատությունը նվիրված է խորհրդային շրջանի հայ արձակի կարևոր ժանրերից մեկի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը 1960–1970-ական թվականների գրական գործընթացների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում տվյալ ժամանակաշրջանի պատմվածքի թեմատիկ, գաղափարական, ժանրային և գեղարվեստական փոփոխություններն են, ինչպես նաև այն նոր միտումները, որոնք ձևավորվեցին հասարակական կյանքի, մշակութային միջավայրի և գրական մտածողության փոխակերպումների ազդեցությամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում պատմվածքը դիտարկվում է որպես փոքրածավալ արձակի ճկուն ձև, որը հնարավորություն էր տալիս գրողներին կենտրոնանալ մարդու ներաշխարհի, անհատական ընտրության, բարոյական խնդիրների, առօրյա կյանքի և հասարակության հետ անհատի հարաբերությունների վրա։ Կարող է քննության առնվել նախորդ տասնամյակների գրական ավանդույթների շարունակականությունը և միաժամանակ դրանց վերաիմաստավորումը՝ հատկապես կերպարակերտման, հոգեբանական վերլուծության, պատումի կառուցվածքի և հեղինակային խոսքի կազմակերպման ոլորտներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել անհատի և հասարակության փոխհարաբերությանը, քաղաքային ու գյուղական կյանքի պատկերներին, հիշողության, հայրենիքի, մարդկային արժանապատվության, սերնդային հարաբերությունների և բարոյական պատասխանատվության թեմաներին։ Կարևոր է նաև բացահայտել, թե ինչպես են պատմվածքի ժանրում փոխվում հերոսի կառուցման սկզբունքները՝ արտաքին իրադարձությունների նկարագրությունից աստիճանաբար մեծ տեղ հատկացնելով ներքին ապրումների, հոգեբանական հակասությունների և անձնական աշխարհընկալման ներկայացմանը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև լեզվաոճական նորարարություններին, երկխոսության և ներքին խոսքի կիրառությանը, ենթատեքստի դերին, խորհրդանշական պատկերներին, ժամանակի ու տարածության կազմակերպմանը և պատմողական տարբեր եղանակների համադրմանը։ Համեմատական դիտարկումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնելու տարբեր հեղինակների ստեղծագործական մոտեցումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները և գնահատելու դրանց նշանակությունը փոքր արձակի զարգացման համար։ Միաժամանակ տվյալ ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունները կարող են դիտարկվել իրենց պատմամշակութային միջավայրի հետ փոխկապակցված՝ հաշվի առնելով խորհրդային իրականության պայմաններում գրականության գաղափարական սահմանափակումների և ստեղծագործական ինքնարտահայտման հարաբերությունը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու XX դարի երկրորդ կեսի հայ արձակի զարգացման կարևոր փուլի մասին և բացահայտելու այն գեղարվեստական ու ժանրային գործընթացները, որոնք նշանակալի ազդեցություն ունեցան հետագա հայ պատմվածքի ձևավորման վրա։

Աշխատությունը նվիրված է Էժեն Իոնեսկոյի դրամատուրգիական ժառանգության մեջ աբսուրդի և օտարացման երևույթների գեղարվեստական, փիլիսոփայական և թատերագիտական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն առանձնահատուկ աշխարհընկալումն է, որի միջոցով մարդկային գոյությունը ներկայացվում է որպես հակասություններով, հաղորդակցական խզումներով, անորոշությամբ և իրականության սովորական տրամաբանության խախտմամբ բնութագրվող վիճակ։ Աբսուրդը դիտարկվում է ոչ միայն որպես դրամատիկական կառուցվածքի կամ ոճական արտահայտչամիջոցների համակարգ, այլև որպես մարդու և շրջապատող աշխարհի միջև հարաբերությունների մեկնաբանման սկզբունք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կերպարների օտարացմանը, նրանց միջև լիարժեք հաղորդակցության դժվարություններին, անհատի մեկուսացմանը և հասարակական միջավայրում սեփական ինքնության պահպանման խնդրին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել երկխոսությունների կառուցվածքը, կրկնությունները, լեզվական կաղապարները, տրամաբանական կապերի խախտումները, գրոտեսկային իրավիճակները և պայմանական բեմական իրականությունը՝ բացահայտելու դրանց դերը աբսուրդի զգացողության ձևավորման մեջ։ Կարևորվում է հատկապես լեզվի գործառույթը, քանի որ խոսքը հաճախ դադարում է մարդկանց միջև արդյունավետ հաղորդակցության միջոց լինելուց և վերածվում է նրանց մեկուսացումն ու փոխադարձ անհասկացողությունը ընդգծող գեղարվեստական գործոնի։ Օտարացման խնդիրը կարող է ուսումնասիրվել նաև անձի և հասարակության հարաբերությունների տեսանկյունից՝ դիտարկելով զանգվածային վարքագծի, հասարակական կարծրատիպերի, անհատականության կորստի և իրականության նկատմամբ մարդու անզորության թեմաները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև կատակերգականի և ողբերգականի փոխներթափանցմանը, քանի որ արտաքինից զավեշտական իրավիճակները հաճախ բացահայտում են գոյաբանական անհանգստության և մարդկային հարաբերությունների ճգնաժամի ավելի խոր շերտեր։ Իոնեսկոյի ստեղծագործական մեթոդի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզաբանելու նաև աբսուրդի թատրոնի գեղագիտական սկզբունքները և նրա տեղը XX դարի եվրոպական դրամատուրգիայի զարգացման մեջ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է գրականագիտության, թատերագիտության, փիլիսոփայական մեկնաբանության և դրամայի տեսության մոտեցումները՝ բացահայտելով աբսուրդի ու օտարացման փոխկապակցվածությունը և դրանց նշանակությունը Իոնեսկոյի գեղարվեստական աշխարհի կառուցման մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի կեսերի բրիտանական գրական և թատերական կյանքի նշանակալի երևույթներից մեկի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով այն հեղինակների դրամատուրգիական ստեղծագործության վրա, որոնց գրական գործունեությունը կապվում է հետպատերազմյան հասարակության նկատմամբ քննադատական վերաբերմունքի, սոցիալական անհամաձայնության և երիտասարդ սերնդի ինքնության որոնումների հետ։ Հետազոտության կենտրոնում դրամատիկական երկերի թեմատիկ, գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկություններն են, ինչպես նաև դրանց կապը 1950-1960-ական թվականների Մեծ Բրիտանիայի հասարակական ու մշակութային միջավայրի հետ։ Քննվում են սոցիալական անհավասարության, դասակարգային հարաբերությունների, անհատի օտարման, հասարակական արժեքների վերագնահատման, սերնդային հակասությունների և անձնական ինքնաիրացման խնդիրների արտացոլման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն կերպարներին, որոնք հաճախ հակադրվում են հաստատված հասարակական նորմերին և իրենց դժգոհությունը արտահայտում առօրյա կյանքի, սոցիալական սահմանափակումների ու ավանդական հեղինակությունների նկատմամբ։ Ուսումնասիրվում է հերոսի կառուցման սկզբունքը, նրա ներքին հակասությունները, խոսքային վարքը և շրջապատի հետ բախումների դրամատուրգիական նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բեմական տարածության և առօրյա միջավայրի գործառույթը, քանի որ կենցաղային մանրամասները հաճախ դառնում են սոցիալական իրականության և կերպարների հոգեբանական վիճակի արտահայտման միջոց։ Վերլուծվում են նաև երկխոսության կառուցվածքը, խոսակցական լեզվի կիրառությունը, հեգնանքը, սարկազմը, լարված բանավեճերը և դրամատիկական հակամարտության ձևավորման այլ միջոցներ։ Հետազոտության շրջանակում շարժումը դիտարկվում է բրիտանական թատրոնի նորացման ընդհանուր գործընթացում՝ բացահայտելով դրա հարաբերությունը նախորդ թատերական ավանդույթների և ժամանակակից ռեալիստական դրամայի զարգացման հետ։ Կարևորվում է նաև այն հանգամանքը, որ «զայրույթը» կարող է մեկնաբանվել ոչ միայն որպես անհատական հոգեբանական վիճակ, այլև որպես ժամանակաշրջանի սոցիալական և մշակութային փոփոխությունների նկատմամբ արձագանքի գեղարվեստական ձև։ Առանձին հեղինակների ստեղծագործությունների համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալու շարժման ներսում առկա թեմատիկ և ոճական բազմազանությունը՝ խուսափելով այն միատարր գրական դպրոց ներկայացնելուց։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հետպատերազմյան անգլիական դրամատուրգիայի վերափոխումները, սոցիալական քննադատության նոր ձևերը և դրանց նշանակությունը XX դարի բրիտանական թատրոնի հետագա զարգացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Էլիաս Կանետիի ինքնակենսագրական արձակի ժանրային առանձնահատկությունների, կառուցվածքային սկզբունքների և գեղարվեստական կազմակերպման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կենսագրական փաստի և գեղարվեստական պատումի փոխհարաբերությունն է՝ այն դիտարկմամբ, թե ինչպես է անհատական հիշողությունը վերածվում գրականորեն կազմակերպված տեքստի։ Քննվում է հեղինակային «ես»-ի երկակի բնույթը, երբ պատմողը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես անցյալի իրադարձությունների մասնակից և դրանք ժամանակային հեռավորությունից մեկնաբանող գիտակցություն։ Այս տեսանկյունից կարևորվում են հիշողության ընտրողականությունը, անցյալի վերակառուցման մեխանիզմները, ժամանակի կազմակերպումը և տարբեր կենսափուլերի միջև ստեղծվող իմաստային կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ինքնակենսագրության, հուշագրության, վեպի, դիմանկարի և էսսեիստական արձակի հատկանիշների փոխներթափանցմանը, որի արդյունքում ձևավորվում է ժանրային առումով բազմաշերտ պատմողական կառուցվածք։ Ուսումնասիրվում են նաև առանձին դրվագների կառուցման սկզբունքները,人物ների ներկայացման եղանակները, երկխոսությունների, նկարագրությունների և հեղինակային մեկնաբանությունների գործառույթները։ Անհատական կյանքի պատմությունը դիտարկվում է ավելի լայն մշակութային և մտավոր միջավայրի հետ փոխկապակցված՝ բացահայտելով, թե ինչպես են ընտանիքը, կրթությունը, լեզվական միջավայրը, ընթերցանությունը, մշակութային հանդիպումները և հասարակական փորձառությունները մասնակցում պատմողի ինքնության ձևավորմանը։ Կարևոր խնդիր է բազմալեզու և բազմամշակութային կենսափորձի արտացոլումը, քանի որ լեզուն այստեղ կարող է հանդես գալ ոչ միայն որպես հաղորդակցության միջոց, այլև որպես հիշողության, ինքնաճանաչման և մշակութային պատկանելության կառուցման գործոն։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է նաև ժամանակագրական հաջորդականության և թեմատիկ կազմակերպման հարաբերակցությունը՝ ցույց տալով, որ կենսագրական նյութը կարող է կառուցվել ոչ միայն իրադարձությունների հերթականությամբ, այլև կրկնվող պատկերների, գաղափարների և հիշողության առանցքային հանգույցների միջոցով։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու փաստագրական հավաստիության և գեղարվեստական պայմանականության սահմանները, ինչպես նաև հեղինակի ինքնաներկայացման ռազմավարությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը բացահայտում է կենսապատումի՝ որպես հիշողության, ինքնության և գրական ստեղծագործության փոխհարաբերությամբ ձևավորվող բարդ ժանրային համակարգի առանձնահատկությունները և դրա տեղը XX դարի եվրոպական ինքնակենսագրական արձակի զարգացման համատեքստում։

Աշխատությունը նվիրված է Նար-Դոսի ստեղծագործական աշխարհում կյանքի և մահվան գաղափարական, փիլիսոփայական ու գեղարվեստական մեկնաբանությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մարդկային գոյության իմաստի, անհատի ներաշխարհի, բարոյական ընտրության, հասարակական միջավայրի և մարդու ճակատագրի փոխհարաբերություններն են, որոնք գրողի արձակում արտահայտվում են կերպարների հոգեբանական ապրումների և կենսական հակասությունների միջոցով։ Կյանքն ու մահը դիտարկվում են ոչ միայն որպես հակադիր գոյաբանական հասկացություններ, այլև որպես գրական կերպարների աշխարհընկալումը, արժեքային համակարգը և վարքագիծը բացահայտող կարևոր գաղափարական առանցքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հոգեբանական վերլուծության միջոցներին, որոնց օգնությամբ ներկայացվում են մարդու ներքին հակասությունները, հույսերն ու հիասթափությունները, պատասխանատվության զգացումը, միայնությունը և հասարակության հետ ունեցած բարդ հարաբերությունները։ Քննվում է այն հարցը, թե սոցիալական միջավայրը, ընտանեկան հարաբերությունները, նյութական պայմանները և բարոյական նորմերը ինչպես են ազդում կերպարների աշխարհընկալման ու կյանքի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ճակատագրի և անձնական ընտրության հարաբերությանը՝ պարզաբանելով, թե գրողի ստեղծագործություններում որքանով է անհատը ներկայացվում սեփական որոշումների հեղինակ և որքանով՝ սոցիալական պայմանների ազդեցությունը կրող անձ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կերպարների հոգեբանական խորության, ներքին մենախոսության, հեղինակային բնութագրումների, խորհրդանշական պատկերների և հակադրությունների ուսումնասիրությունը։ Կյանքի արժեքի խնդիրը դիտարկվում է նաև սիրո, ընտանիքի, արժանապատվության, բարոյական պատասխանատվության և հասարակական արդարության թեմաների հետ փոխկապակցված։ Միաժամանակ մահվան մոտիվի գրական գործառույթը կարող է բացահայտվել որպես կերպարների արժեքային համակարգը և ստեղծագործության ընդհանուր գաղափարական ուղղվածությունը առավել հստակ արտահայտող միջոց։ Տարբեր ստեղծագործությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու այս թեմաների զարգացմանը և պարզելու դրանց տեղը գրողի գեղարվեստական մտածողության ամբողջական համակարգում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է գրականագիտական, փիլիսոփայական և հոգեբանական վերլուծության մոտեցումները՝ բացահայտելով մարդկային գոյության հիմնարար հարցերի գեղարվեստական իմաստավորումը Նար-Դոսի արձակում և դրանց նշանակությունը նրա ստեղծագործական աշխարհայացքի ընկալման համար։

Աշխատությունը նվիրված է 1960–80-ական թվականների խորհրդահայ արձակում արևմտահայության պատմական ճակատագրի գեղարվեստական արտացոլման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով պատմական հիշողության, ազգային ինքնության, հայրենազրկման, կորստի և սերունդների միջև հիշողության փոխանցման թեմաներին։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ ժամանակաշրջանի արձակ ստեղծագործություններում արևմտահայության պատմական փորձառության գեղարվեստական վերաիմաստավորումն է, ինչպես նաև այն գաղափարական և գեղագիտական միջոցները, որոնցով գրողները ներկայացրել են անցյալի իրադարձությունների ազդեցությունը անհատի և հանրության ինքնագիտակցության վրա։ Քննվում է պատմական փաստի և գեղարվեստական երևակայության փոխհարաբերությունը, իրական իրադարձությունների գրական վերակազմակերպման եղանակները, կերպարների համակարգը, ժամանակի և տարածության կազմակերպումը, հիշողության ու վկայության գործառույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կորուսյալ հայրենիքի պատկերին, ընտանեկան և սերնդային հիշողությանը, տեղահանության հետևանքներին, մշակութային ժառանգության պահպանման խնդրին և անցյալի հետ հոգևոր կապի դրսևորումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել, թե խորհրդային հասարակական և գրական միջավայրի պայմաններում հեղինակներն ինչպիսի գեղարվեստական ձևերով են անդրադարձել ազգային պատմության ողբերգական էջերին և ինչպիսի խորհրդանշական, ենթատեքստային կամ պատմողական միջոցներ են կիրառել պատմական հիշողությունն արտահայտելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև տարբեր սերունդների գրողների ստեղծագործական մոտեցումների համադրությունը՝ հնարավորություն տալով հետևելու թեմայի զարգացմանը և դրա գեղարվեստական մեկնաբանությունների փոփոխությանը։ Վերլուծվում են հերոսների անհատական հիշողության և հավաքական պատմական գիտակցության հարաբերությունները, հայրենիքի գաղափարի գեղարվեստական իմաստավորումը, անցյալի ու ներկայի փոխադարձ կապը և ազգային ինքնության շարունակականության խնդիրը։ Գրական կերպարների, խորհրդանիշների, հիշողությունների և պատմողական կառուցվածքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ցույց տալու, թե ինչպես է պատմական փորձառությունը վերածվում գեղարվեստական նյութի և ձեռք բերում նոր իմաստներ տարբեր ստեղծագործական համատեքստերում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ գրականության պատմության, գրականագիտության, պատմական հիշողության ուսումնասիրությունների և տեքստաբանական վերլուծության մոտեցումները՝ ներկայացնելով արևմտահայության պատմական ճակատագրի թեմայի տեղն ու նշանակությունը տվյալ ժամանակաշրջանի խորհրդահայ արձակի գաղափարական և գեղարվեստական համակարգում։

Հրատարակությունը մատենագիտական բնույթի տեղեկատու է՝ նվիրված հայ գրող, մանկավարժ և հասարակական գործիչ Ղազարոս Աղայանի գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը և նրա վերաբերյալ որոշակի ժամանակահատվածում հրապարակված գրականության համակարգմանը։ Այն կազմվել է գրողի ծննդյան հոբելյանի առիթով և ընդգրկում է 1972–1990 թվականներին լույս տեսած համապատասխան նյութերի մատենագիտական նկարագրությունները՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել տվյալ տարիներին Աղայանի կյանքի, ստեղծագործության և գործունեության ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունների մասին։ Ցանկում կարող են ներկայացված լինել մենագրություններ, գիտական և գրականագիտական հոդվածներ, ժողովածուներում հրապարակված ուսումնասիրություններ, մամուլի նյութեր, հոբելյանական հրապարակումներ, մեթոդական աշխատություններ և այլ աղբյուրներ։ Մատենագիտական նյութերի համակարգումը նպաստում է անհրաժեշտ գրականության որոնմանը և հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե տարբեր տարիներին հետազոտողների ուշադրության կենտրոնում Աղայանի ժառանգության որ կողմերն են եղել։ Առանձնահատուկ նշանակություն կարող են ունենալ նրա գեղարվեստական արձակին, մանկական գրականությանը, ժողովրդական բանահյուսության հետ կապերին, լեզվաոճական առանձնահատկություններին, մանկավարժական հայացքներին և կրթական գործունեությանը վերաբերող ուսումնասիրությունները։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև գրողի ստեղծագործությունների հրատարակությունների, վերահրատարակությունների և դրանց վերաբերյալ քննադատական արձագանքների մասին տեղեկություններ ստանալու տեսանկյունից։ Ժամանակագրորեն սահմանված մատենագիտական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել խորհրդային շրջանի վերջին տասնամյակներում ձևավորված աղայանագիտական գրականությունը և այն դիտարկել հայ գրականագիտության ու մանկավարժական մտքի պատմության ընդհանուր զարգացման համատեքստում։ Նման ցանկը կարող է ծառայել որպես սկզբնական տեղեկատվական աղբյուր գիտական աշխատանքների, գրականագիտական ուսումնասիրությունների, կենսամատենագիտական հետազոտությունների և թեմատիկ ցուցահանդեսների պատրաստման ժամանակ։ Միաժամանակ այն նպաստում է նախկինում հրապարակված նյութերի պահպանմանը և գիտական շրջանառության մեջ դրանց հասանելիության ապահովմանը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունն ունի մատենագիտական, գրականագիտական և տեղեկատու նշանակություն՝ համակարգված ձևով ներկայացնելով Ղազարոս Աղայանի անձին, ստեղծագործական ժառանգությանը և մանկավարժական գործունեությանը վերաբերող երկու տասնամյակի գրականությունը։

Աշխատությունը նվիրված է ամերիկյան արձակի նշանավոր ներկայացուցչի ստեղծագործություններում ռեալիստական գեղարվեստական սկզբունքների, կերպարային համակարգի, սոցիալական միջավայրի պատկերման և հեղինակային աշխարհընկալման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրականության գեղարվեստական վերարտադրման այն միջոցներն են, որոնց միջոցով ներկայացվում են հասարակության տարբեր շերտերի կյանքը, մարդու և սոցիալական միջավայրի փոխհարաբերությունները, տնտեսական դժվարությունները, անհատի բարոյական ընտրությունը, մարդկային արժանապատվության և գոյապայքարի խնդիրները։ Քննվում է, թե ինչպես է առօրյա կյանքի մանրամասների, բնական միջավայրի, աշխատանքի, ընտանեկան հարաբերությունների և հասարակական հակասությունների պատկերումը նպաստում համոզիչ ու բազմաշերտ գեղարվեստական իրականության ստեղծմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հասարակ մարդկանց կերպարներին, որոնց կենսափորձի միջոցով բացահայտվում են ավելի լայն սոցիալական և բարոյահոգեբանական խնդիրներ։ Վերլուծվում են կերպարների անհատականացման միջոցները, նրանց խոսքը, վարքագիծը, ներքին հակասությունները և միջավայրի ազդեցությունը նրանց աշխարհընկալման ու գործողությունների վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սոցիալական ռեալիզմի և հոգեբանական պատկերման փոխհարաբերությունը, քանի որ արտաքին հասարակական պայմանները հաճախ ներկայացվում են հերոսների անձնական ճակատագրերի և ներքին ապրումների միջոցով։ Ուսումնասիրվում է նաև բնապատկերի գործառույթը, որը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գործողությունների տարածք, այլև որպես կերպարների հոգեվիճակների, հասարակական փոփոխությունների և մարդու գոյության խորհրդանշական արտահայտման միջոց։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել Մեծ ճգնաժամի ժամանակաշրջանի սոցիալական իրողությունների, աղքատության, աշխատանքային անապահովության, տեղահանության, համայնքային համերաշխության և անհատի ու հասարակության միջև լարվածության գեղարվեստական արտացոլումները։ Անդրադարձ է կատարվում լեզվի պարզությանը, կենդանի երկխոսություններին, խոսակցական տարրերին, հեգնանքին և պատմողական տարբեր եղանակներին, որոնց միջոցով ստեղծվում է իրականությանը մոտ գեղարվեստական միջավայր։ Միաժամանակ քննվում է ռեալիստական պատկերման և խորհրդանշական շերտերի համադրությունը, որը ստեղծագործություններին հաղորդում է սոցիալական փաստագրությունից ավելի լայն փիլիսոփայական և համամարդկային նշանակություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ամերիկյան ռեալիստական արձակի զարգացման առանձնահատկությունները և հասկանալու, թե ինչպես են սոցիալական դիտարկումը, հոգեբանական խորությունը, բնության պատկերումը և մարդասիրական գաղափարները միավորվում ամբողջական գեղարվեստական համակարգում։

Աշխատությունը նվիրված է 1990–2015 թվականների հայ գրականության մեջ կենսագրական վեպի զարգացման առանձնահատկությունների, ժանրային կառուցվածքի և գեղարվեստական միտումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրական պատմական, մշակութային կամ հասարակական անհատների կյանքի նյութի գեղարվեստական վերակերտման սկզբունքներն են, փաստագրական հիմքի և հեղինակային երևակայության փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև կենսագրական փաստի՝ գրական պատումի վերածվելու մեխանիզմները։ Քննվում է, թե ինչպես է գրողը պատմական աղբյուրներից, հուշագրություններից, նամակներից, վկայություններից և այլ փաստագրական նյութերից ստացված տեղեկությունները ներառում վիպական կառուցվածքի մեջ՝ ստեղծելով հերոսի ամբողջական գեղարվեստական կերպար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենսագրական վեպի և հարակից ժանրերի՝ պատմավեպի, հուշագրության, վավերագրական արձակի ու գեղարվեստական կենսագրության սահմանների և փոխազդեցությունների խնդրին։ Ուսումնասիրվում են ժամանակի կազմակերպման, պատմողական տեսանկյան, հեղինակային ներկայության, հոգեբանական կերպավորման, փաստի և հորինվածքի հարաբերակցության առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գլխավոր կերպարի ներաշխարհի վերակազմությունը, քանի որ կենսագրական արձակը ձգտում է ոչ միայն ներկայացնել անձի կյանքի իրադարձությունները, այլև գեղարվեստական միջոցներով մեկնաբանել նրա ընտրությունները, գաղափարական աշխարհը, ստեղծագործական գործունեությունն ու հարաբերությունները ժամանակաշրջանի հետ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև հետխորհրդային շրջանի մշակութային փոփոխությունների ազդեցությանը ժանրի զարգացման վրա, պատմական հիշողության վերարժևորմանը և ազգային անցյալի նշանավոր դեմքերի նկատմամբ նոր հետաքրքրության ձևավորմանը։ Վերլուծվում է անհատի կենսագրության և պատմական ժամանակի փոխկապակցվածությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող է մեկ անձի կյանքի պատմությունը դառնալ ավելի լայն հասարակական, քաղաքական և մշակութային գործընթացների գեղարվեստական արտացոլման միջոց։ Ժամանակաշրջանի ստեղծագործությունների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ժանրի ներսում ձևավորված տարբեր պատմողական ռազմավարությունները և գեղագիտական միտումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպաստում է ժամանակակից հայ արձակի ժանրային համակարգի ուսումնասիրությանը՝ կենսագրական վեպը դիտարկելով որպես փաստագրական հիշողությունը, պատմական փորձը և գեղարվեստական երևակայությունը միավորող գրական ձև։

Աշխատությունը նվիրված է համաշխարհային դրամատուրգիայի նշանավոր ողբերգություններից մեկի վերաբերյալ արևմտյան գրականագիտական մտքի ձևավորման և զարգացման ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված մեկնաբանական ուղղությունները, քննադատական մոտեցումները և տեսական բանավեճերը։ Հետազոտության առանցքում ստեղծագործության գլխավոր կերպարի բնույթի, գործողությունների շարժառիթների, ներքին հակասությունների, բարոյական ընտրության, վրեժի, իշխանության, մահվան, ճշմարտության և մարդկային ինքնության խնդիրների վերաբերյալ գրականագիտական մեկնաբանությունների համադրումն է։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե տարբեր գրականագիտական դպրոցներ ինչպես են բացատրել գլխավոր հերոսի վարքագիծը և գործողության հետաձգման խնդիրը՝ այն կապելով հոգեբանական, փիլիսոփայական, բարոյագիտական, պատմամշակութային կամ դրամատուրգիական գործոնների հետ։ Քննվում են ռոմանտիկական, հոգեբանական, ձևապաշտական, նոր քննադատական, հոգեվերլուծական, կառուցվածքաբանական, հետկառուցվածքաբանական, նոր պատմական, ֆեմինիստական և մշակութաբանական ընթերցումների առանձնահատկությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կերպարային համակարգի ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով ոչ միայն գլխավոր հերոսին, այլև նրա շրջապատի կերպարների գործառույթներին, նրանց միջև ձևավորվող հակադրություններին և ողբերգության գաղափարական կառուցվածքում ունեցած նշանակությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև լեզվի, մենախոսությունների, խորհրդանշական պատկերների, թատերականության և «թատրոն թատրոնի մեջ» սկզբունքի վերաբերյալ մեկնաբանությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ստեղծագործության տեքստային պատմությանը և տարբեր խմբագրական տարբերակների ուսումնասիրության նշանակությանը, քանի որ տեքստաբանական հարցերը կարող են ազդեցություն ունենալ առանձին տեսարանների և կերպարների մեկնաբանության վրա։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բեմական ընթերցումների և գրականագիտական մեկնաբանությունների փոխազդեցությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են թատերական ներկայացումները նպաստել ստեղծագործության նոր իմաստային շերտերի բացահայտմանը։ Տարբեր ժամանակաշրջանների քննադատական մոտեցումների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հետևել նաև արևմտյան գրականագիտության մեթոդաբանական փոփոխություններին՝ հեղինակակենտրոն մեկնաբանություններից դեպի տեքստի, ընթերցողի, մշակութային միջավայրի, գենդերի և իշխանական հարաբերությունների ուսումնասիրություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է մեկ դասական դրամատիկական ստեղծագործության մեկնաբանությունների բազմազան պատմությունը՝ այն դիտարկելով որպես գրականագիտական տեսությունների զարգացման և փոփոխվող մշակութային ընկալումների արտահայտման կարևոր դաշտ։

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի կյանքի, գրական գործունեության և ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ նրա գործունեությունը դիտարկելով 20-րդ դարի հայ գրականության և խորհրդային ժամանակաշրջանի հասարակական-մշակութային միջավայրի համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գրողի ստեղծագործական ուղու ձևավորումը, պոեզիայի, արձակի և դրամատուրգիայի բնագավառներում նրա գործունեությունը, գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները և գրական զարգացման տարբեր փուլերում թեմատիկ ու գաղափարական փոփոխություններն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հայրենիքի, պատմական հիշողության, մարդու և հասարակության փոխհարաբերությունների, աշխատանքի, պատերազմի ու խաղաղության թեմաների գեղարվեստական արտացոլմանը։ Քննվում են ստեղծագործությունների լեզուն, պատկերային համակարգը, կերպարների կառուցման սկզբունքները, բանաստեղծական խոսքի առանձնահատկությունները և ազգային պատմամշակութային նյութի կիրառման եղանակները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատմական թեմատիկայի ուսումնասիրությունը, քանի որ հեղինակի գրական ժառանգության մի մասում պատմական անցյալը վերածվում է ժամանակակից հասարակական և բարոյական հարցադրումների մեկնաբանման միջոցի։ Անդրադարձ է կատարվում նաև դրամատիկական ստեղծագործություններին, դրանց կառուցվածքին, կերպարային հակադրություններին և բեմական հնարավորություններին։ Գրողի գործունեությունը դիտարկվում է ժամանակի գրական քաղաքականության և խորհրդային գաղափարական միջավայրի պայմաններում, ինչը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ստեղծագործական անհատականության դրսևորումները ժամանակաշրջանի պաշտոնական գեղագիտական ու գաղափարական պահանջներից։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրվում են նաև նրա ստեղծագործությունների ընդունելությունը, գրական քննադատության արձագանքները և հայ գրական գործընթացում ունեցած տեղը։ Առանձին նշանակություն ունի պատերազմի տարիներին ստեղծված գրականությունը, որտեղ հասարակական փորձառությունը և ժամանակաշրջանի պատմական իրադարձությունները արտահայտվում են քնարական, հայրենասիրական և դրամատիկական ձևերով։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է ընդգրկել գրողի կենսագրության և ստեղծագործության փոխհարաբերությունը՝ բացահայտելով անձնական փորձի, ժամանակի պատմական իրադարձությունների և գրական միջավայրի ազդեցությունը նրա աշխարհայացքի ձևավորման վրա։ Ընդհանուր առմամբ նյութը հնարավորություն է տալիս ներկայացնել գրողի ժառանգությունը բազմակողմանիորեն՝ համադրելով կենսագրական, պատմագրական և գրականագիտական մոտեցումները և գնահատելով նրա ստեղծագործությունների նշանակությունը 20-րդ դարի հայ գրականության զարգացման պատմության մեջ։