Chemistry

Գիրքը նվիրված է BINOL-ի հիման վրա նոր ածանցյալների սինթեզին և դրանց ուսումնասիրմանը որպես քիրալային կատալիզատորներ կենսամիմետիկ ասիմետրիկ ռեակցիաներում։ Աշխատությունում ներկայացվում են նոր օրգանական միացությունների ստացման մեթոդները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները և քիմիական հատկությունների հետազոտման արդյունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ածխածին–ածխածին կապերի ձևավորման ասիմետրիկ ռեակցիաներում այս միացությունների կիրառմանը, քանի որ նման գործընթացները կարևոր նշանակություն ունեն ժամանակակից օրգանական քիմիայի, դեղագործական միացությունների և կենսաբանական ակտիվ նյութերի ստացման ոլորտներում։ Հեղինակը վերլուծում է քիրալային կատալիզատորների ազդեցությունը ռեակցիաների ընտրողականության, արդյունավետության և ստացվող նյութերի տարածական կառուցվածքի ձևավորման վրա՝ ներկայացնելով կատալիտիկ համակարգերի զարգացման ժամանակակից մոտեցումներ։ Ուսումնասիրությունը ներառում է սինթեզի ռազմավարություններ, ֆիզիկաքիմիական բնութագրումներ և կատալիտիկ ակտիվության գնահատում՝ նպաստելով ասիմետրիկ սինթեզի մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիկոսների, քիմիական տեխնոլոգների, դեղագործական հետազոտողների, գիտաշխատողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են քիրալային կատալիզով, նոր նյութերի ստեղծմամբ և ժամանակակից սինթետիկ քիմիայի զարգացումներով։

Աշխատությունը նվիրված է 3-արիլ կամ ալկենիլպրոպին-2-իլային խումբ և տարբեր π²-համակարգեր պարունակող ամոնիումային աղերի հիմքով կատալիզվող ներմոլեկուլային ցիկլացման ռեակցիաների և դրանց արդյունքում առաջացած միացությունների ջրալկալային ճեղքման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է ռեակցիաների մեխանիզմները, դրանց ընթացքի վրա ազդող կառուցվածքային և էլեկտրոնային գործոնները, ինչպես նաև ցիկլացման ընտրողականության և արդյունավետության օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են միջանկյալ միացությունների առաջացումը, տարբեր պայմաններում ռեակցիաների ընթացքը, ստացված հետերոցիկլային կառուցվածքների քիմիական հատկությունները և դրանց հետագա փոխակերպումների հնարավորությունները։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրալկալային միջավայրում ցիկլացման արգասիքների ճեղքման մեխանիզմներին, ռեակցիոն պայմանների օպտիմալացմանը և կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն փոխկապակցվածության բացահայտմանը։ Հետազոտությունը նպաստում է օրգանական սինթեզի, հետերոցիկլային քիմիայի և նոր կենսաակտիվ կամ ֆունկցիոնալ օրգանական միացությունների ստացման մեթոդների զարգացմանը։ Գիրքը նախատեսված է օրգանական քիմիկոսների, սինթետիկ քիմիայի մասնագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար՝ հետաքրքրված ռեակցիաների մեխանիզմներով և ժամանակակից օրգանական սինթեզի մեթոդաբանությամբ։

Գիրքը նվիրված է ազոտ պարունակող և մետաղային իոններ ներառող նոր տեսակի մոնոմերների սինթեզին, դրանց պոլիմերացման գործընթացների ուսումնասիրությանը և ստացված պոլիմերների հիման վրա ֆունկցիոնալ բաղադրանյութերի մշակմանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են օրգանական և անօրգանական սինթեզի ժամանակակից մեթոդները, կոորդինացիոն միացությունների ձևավորման սկզբունքները, ինչպես նաև մետաղ-լիգանդ փոխազդեցությունների ազդեցությունը պոլիմերների կառուցվածքի և հատկությունների վրա։ Հեղինակը վերլուծում է նոր մոնոմերների ռեակտիվությունը, պոլիմերացման մեխանիզմները և ստացված մակրոմոլեկուլների ֆիզիկաքիմիական հատկությունները՝ ներառյալ ջերմակայունությունը, մեխանիկական ամրությունը և էլեկտրաքիմիական վարքագիծը։ Գրքում քննարկվում են նաև այդ նյութերի կիրառական հնարավորությունները՝ կոմպոզիտային նյութերում, կատալիտիկ համակարգերում և ֆունկցիոնալ ծածկույթներում՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը ժամանակակից նյութագիտության զարգացման մեջ։ Աշխատությունը համադրում է տեսական քիմիայի և փորձարարական հետազոտությունների արդյունքները՝ առաջարկելով նոր մոտեցումներ բազմաֆունկցիոնալ պոլիմերային համակարգերի ստեղծման համար։ Գիրքը նախատեսված է քիմիկոսների, նյութագետների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ցիկլոհեքսանի ցածրջերմաստիճանային օքսիդացման գործընթացների, սառը բոցի առաջացման մեխանիզմների և դրանց հիմքում ընկած ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ածխաջրածինների օքսիդացման շղթայական ռեակցիաների առանձնահատկությունները, ազատ ռադիկալների առաջացման և փոխակերպման գործընթացները, ինչպես նաև ջերմաստիճանի, ճնշման և ռեակցիոն միջավայրի բաղադրության ազդեցությունը քիմիական փոխազդեցությունների ընթացքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սառը բոցի երևույթի բնույթին, ցածրջերմաստիճանային ինքնաօքսիդացման փուլերին, միջանկյալ միացությունների առաջացմանը և քիմիական ռեակցիաների արագության փոփոխության պայմաններին։ Ուսումնասիրվում են ցիկլոհեքսանի օքսիդացման կինետիկական և ջերմաքիմիական առանձնահատկությունները, թթվածնի մասնակցությամբ ընթացող ռադիկալային փոխազդեցությունները և ռեակցիոն համակարգի կայունության վրա ազդող գործոնները։ Անդրադարձ է կատարվում օքսիդացման ընթացքում առաջացող միջանկյալ ու վերջնական արգասիքների բնութագրմանը, ռեակցիայի ընթացքի փորձարարական հետազոտման և տեսական մոդելավորման հնարավորություններին։ Կարևորվում են ցածրջերմաստիճանային օքսիդացման գործընթացների ուսումնասիրության նշանակությունը այրման տեսության զարգացման, քիմիական ռեակցիաների մեխանիզմների բացահայտման, արդյունաբերական օքսիդացման գործընթացների կատարելագործման և քիմիական արտադրությունների անվտանգության ապահովման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկաքիմիկոսների, օրգանական քիմիայի մասնագետների, քիմիական կինետիկայի և այրման գործընթացների հետազոտողների, քիմիական տեխնոլոգների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հալոգենակրիլային և դիհալոգենպրոպիոնային թթուների՝ ֆոսֆորային նուկլեոֆիլների հետ փոխազդեցության քիմիական օրինաչափությունների, ռեակցիոն մեխանիզմների և ստացվող միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հալոգենպարունակող օրգանական թթուների քիմիական հատկությունները, դրանց ռեակցիոն կենտրոնների ակտիվությունը և ֆոսֆոր պարունակող նուկլեոֆիլային ռեագենտների մասնակցությամբ ընթացող փոխակերպումների հնարավոր ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նուկլեոֆիլային տեղակալման և միացման ռեակցիաներին, ելանյութերի կառուցվածքի ազդեցությանը ռեակցիաների ընթացքի վրա, ինչպես նաև տարբեր ռեակցիոն պայմաններում առաջացող միացությունների կազմի և հատկությունների ուսումնասիրմանը։ Դիտարկվում են հալոգենի ատոմների դիրքի, ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցության և ֆոսֆորային ռեագենտների բնույթի նշանակությունը քիմիական փոխակերպումների ընտրողականության համար։ Անդրադարձ է կատարվում ֆոսֆորօրգանական միացությունների սինթեզի հնարավորություններին, ռեակցիաների ընթացքի վերահսկման և ստացված նյութերի կառուցվածքի հաստատման ֆիզիկաքիմիական մեթոդներին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի օրգանական սինթեզի մեթոդների զարգացման, հալոգենպարունակող միացությունների ռեակցիոն ունակության ուսումնասիրության և ֆոսֆորօրգանական քիմիայի տեսական պատկերացումների ընդլայնման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիկոսների, ֆոսֆորօրգանական միացությունների հետազոտողների, քիմիական տեխնոլոգիաների մասնագետների, գիտաշխատողների և քիմիական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է IVB խմբի մետաղների համաձուլվածքների ստացման և դրանց հիդրիդների սինթեզի գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ ինքնատարածվող բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի (ԻԲՍ) մեթոդի կիրառմամբ։ Ներկայացվում են տիտանի, ցիրկոնիումի և հաֆնիումի հիմքով համաձուլվածքների ձևավորման ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները, դրանց կառուցվածքային փոփոխությունները և ջրածնի հետ փոխազդեցության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարձրաջերմաստիճանային ռեակցիաների ընթացքին, սինթեզի ջերմադինամիկական և կինետիկական բնութագրերին, ինչպես նաև տեխնոլոգիական պարամետրերի ազդեցությանը ստացվող նյութերի բաղադրության, միկրոկառուցվածքի և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների վրա։ Քննարկվում են ինքնատարածվող սինթեզի գործընթացի կառավարման, ռեակցիաների արդյունավետության բարձրացման և անհրաժեշտ հատկություններով մետաղական հիդրիդների ստացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սինթեզված նյութերի ֆազային կազմի, ջերմային կայունության, ջրածնի կլանման և արտազատման հատկությունների հետազոտմանը։ Դիտարկվում են ստացված համաձուլվածքների և հիդրիդների կիրառման հեռանկարները ջրածնային էներգետիկայում, նյութագիտության, մետալուրգիայի և ժամանակակից տեխնոլոգիական համակարգերի զարգացման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քիմիական տեխնոլոգիաների, ֆիզիկական քիմիայի, մետալուրգիայի և նյութագիտության ոլորտների գիտնականների, հետազոտողների, ճարտարագետների և ուսանողների համար։

Քիմիական գիտությունների և քիմիական տեխնոլոգիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է մեթանի օքսիդացման ռեակցիայի կինետիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը ոչ իզոթերմային պայմաններում՝ երկսեկցիոն հոսքային ռեակտորի կիրառմամբ։ Քննության են առնվում մեթանի օքսիդացման ֆիզիկաքիմիական հիմունքները, ռեակցիայի ընթացքի վրա ազդող հիմնական գործոնները և գազաֆազային օքսիդացման գործընթացների կինետիկական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեակտորի տարբեր հատվածներում ջերմաստիճանի փոփոխություններին, ռեակցիոն խառնուրդի բաղադրությանը, գազերի հոսքի արագությանը և ռեակցիայի զարգացման պայմաններին։ Վերլուծվում են մեթանի օքսիդացման հնարավոր շղթայական մեխանիզմները, միջանկյալ ակտիվ մասնիկների առաջացման և փոխակերպման գործընթացները, ինչպես նաև ջերմաստիճանային և կոնցենտրացիոն գործոնների ազդեցությունը ռեակցիայի արագության վրա։ Քննարկվում են երկսեկցիոն հոսքային ռեակտորի կառուցվածքային և գործառնական առանձնահատկությունները, ջերմային ռեժիմների կարգավորման հնարավորությունները և տարբեր հատվածներում ընթացող քիմիական գործընթացների փոխկապակցվածությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են փորձարարական տվյալների կինետիկական մշակման, ռեակցիայի արագության գնահատման, մաթեմատիկական մոդելավորման և ոչ իզոթերմային պայմաններում օքսիդացման գործընթացի արդյունավետության որոշման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմության առաջացման և փոխանցման գործընթացներին, ռեակցիայի կայուն ընթացքի ապահովմանը, ինչպես նաև ստացված օրինաչափությունների կիրառական նշանակությանը գազային վառելիքների օքսիդացման և քիմիական ռեակտորների աշխատանքային պայմանների օպտիմալացման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական քիմիայի, քիմիական կինետիկայի, այրման գործընթացների, քիմիական ռեակտորների նախագծման և գազաֆազային ռեակցիաների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ֆիզիկական և կենսաանօրգանական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կենսաբանական նշանակություն ունեցող կոբալտի, պղնձի և մանգանի իոնների՝ պիրիդօքսինի հետ կոմպլեքսագոյացման գործընթացների ուսումնասիրությանը նատրիումի պենտադեցիլսուլֆոնատ պարունակող ջրային համակարգերում։ Քննության են առնվում մետաղական իոնների և կենսալիգանդի փոխազդեցության օրինաչափությունները, առաջացող կոմպլեքսների ձևավորման պայմանները և միջավայրի բաղադրության ազդեցությունը դրանց կայունության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևութային ակտիվ նյութի մասնակցությանը, միցելային միջավայրի ձևավորմանը և դրա ազդեցությանը իոն-լիգանդային փոխազդեցությունների բնույթի վրա։ Վերլուծվում են համակարգի բաղադրիչների կոնցենտրացիայի, միջավայրի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և փոխազդեցությունների հարաբերակցության փոփոխությամբ պայմանավորված երևույթները։ Քննարկվում են նաև կոմպլեքսագոյացման հավասարակշռության, մոլեկուլային փոխազդեցությունների և կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների վարքի ուսումնասիրման մեթոդական մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու պատկերացումները բազմաբաղադրիչ ջրային համակարգերում կենսամետաղների և կենսալիգանդների փոխազդեցության մեխանիզմների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական քիմիայի, կոորդինացիոն քիմիայի, կենսաանօրգանական քիմիայի և լուծույթների քիմիայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Ֆիզիկական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է քլորիդ և նիտրատ իոնների սոլվատացման գործընթացների ուսումնասիրությանը ջուր-դիմեթիլսուլֆօքսիդային խառը լուծիչներում՝ տարբեր մետաղական աղերի լուծույթների պայմաններում։ Քննության են առնվում իոնների և լուծիչի մոլեկուլների փոխազդեցությունները, սոլվատային թաղանթների ձևավորման առանձնահատկությունները և լուծույթի բաղադրության ազդեցությունը միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների բնույթի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խառը լուծիչի բաղադրիչների հարաբերակցության, կատիոնների հատկությունների և աղերի բնույթի ազդեցությանը անիոնների սոլվատացման բնութագրերի վրա։ Վերլուծվում են իոն-դիպոլային և այլ միջմոլեկուլային փոխազդեցությունները, ինչպես նաև լուծույթների կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների հնարավոր փոփոխությունները։ Քննարկվում են սոլվատացման գործընթացների ուսումնասիրման փորձարարական և տեսական մոտեցումները, դրանց միջոցով ստացվող տվյալների մեկնաբանման սկզբունքները և տարբեր համակարգերի համեմատական բնութագրերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս խորացնելու պատկերացումները բազմաբաղադրիչ էլեկտրոլիտային լուծույթներում իոնների վարքի և լուծիչի կառուցվածքային դերի վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկական քիմիայի, լուծույթների տեսության, էլեկտրոլիտների քիմիայի և քիմիական թերմոդինամիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Օրգանական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պիրիմիդինների և բազմացիկլ ազահետերոցիկլային միացությունների սինթեզի մեթոդների ուսումնասիրմանն ու զարգացմանը։ Քննության են առնվում ազոտ պարունակող հետերոցիկլային համակարգերի ստացման տարբեր ուղիները, ելանյութերի ընտրության սկզբունքները և համապատասխան քիմիական ռեակցիաների իրականացման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պիրիմիդինային օղակի ձևավորման, դրա ֆունկցիոնալացման և ավելի բարդ բազմացիկլ կառուցվածքների առաջացման օրինաչափություններին։ Վերլուծվում են սինթեզված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ֆունկցիոնալ խմբերի փոխակերպումները և տարբեր ռեակցիոն պայմանների ազդեցությունը վերջնական նյութերի ստացման վրա։ Քննարկվում են նոր ածանցյալների սինթեզման հնարավորությունները, ռեակցիաների ուղղորդվածության և արդյունավետության բարձրացման մոտեցումները, ինչպես նաև ստացված հետերոցիկլային համակարգերի հետագա քիմիական ձևափոխությունները։ Ուսումնասիրությունները նպաստում են ազոտ պարունակող նոր օրգանական միացությունների ստացման մեթոդաբանության զարգացմանը և դրանց կառուցվածքաքիմիական հատկությունների վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական սինթեզի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի և դեղագործական քիմիայի ոլորտների հետազոտողների ու մասնագետների համար։

Օրգանական քիմիայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 2-էթօքսիկարբոնիլ-4-ալկօքսիմեթիլբութանոլիդների հիման վրա նոր միացությունների ստացման և սինթեզի ուղիների ուսումնասիրմանը։ Քննության են առնվում ելանյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց ռեակցիոնունակությունը և տարբեր քիմիական փոխարկումների իրականացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆունկցիոնալ խմբերի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաներին, նոր ածանցյալների ձևավորմանը և սինթեզի պայմանների ընտրությանը։ Վերլուծվում են ռեագենտների հարաբերակցության, ջերմաստիճանի, լուծիչների և այլ փորձարարական գործոնների ազդեցությունը ռեակցիաների ընթացքի ու վերջնական արդյունքների վրա։ Քննարկվում են ստացված նյութերի կառուցվածքի հաստատման, ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրման և տարբեր սինթետիկ փոխարկումներում դրանց հետագա օգտագործման հնարավորությունները։ Նոր սինթեզային մոտեցումների մշակումը կարող է նպաստել տվյալ դասի օրգանական միացությունների շրջանակի ընդլայնմանը և հետագա հետազոտությունների համար նոր միջանկյալ նյութերի ստացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական սինթեզի, հետերոցիկլային միացությունների և նուրբ օրգանական քիմիայի ոլորտների հետազոտողների, քիմիկոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Քիմիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է 1,3-դիենային կառուցվածք պարունակող մոնո- և բիսֆոսֆոնիումային աղերի ռեակցիոն ունակության ուսումնասիրությանը էլեկտրոֆիլային և նուկլեոֆիլային միացման ռեակցիաներում։ Քննության են առնվում այդ միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ֆոսֆոնիումային խմբերի ազդեցությունը դիենային համակարգի էլեկտրոնային հատկությունների վրա և տարբեր ռեագենտների հետ փոխազդեցության հնարավոր ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրոֆիլ և նուկլեոֆիլ մասնիկների միացման օրինաչափություններին, ռեակցիաների ընտրողականությանը և առաջացող օրգանական միացությունների կառուցվածքին։ Ուսումնասիրվում է սկզբնական նյութերի կառուցվածքի, փոխարինիչների բնույթի և ռեակցիայի պայմանների ազդեցությունը քիմիական փոխակերպումների ընթացքի ու վերջնական արդյունքների վրա։ Վերլուծվում են հնարավոր ռեակցիոն մեխանիզմները և միջանկյալ միացությունների առաջացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր տեսակի ֆոսֆոնիումային աղերի վարքագծի ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի զարգացման, նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակման և նպատակային կառուցվածքով օրգանական նյութերի ստացման հնարավորությունների ընդլայնման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի, ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի և օրգանական սինթեզի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է նավթիլմեթիլ խումբ պարունակող չորրորդային ամոնիումային աղերի վերախմբավորման և ճեղքման ռեակցիաների օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Դիտարկվում են տվյալ միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, քիմիական փոխակերպումների ընթացքը և ռեակցիայի ուղղության վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սկզբնական նյութերի կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության փոխկապակցվածությանը, միջանկյալ միացությունների հնարավոր առաջացմանը և վերջնական արգասիքների ձևավորման պայմաններին։ Վերլուծվում են վերախմբավորման ու ճեղքման գործընթացների հնարավոր մեխանիզմները, ինչպես նաև տարբեր կառուցվածքային և փորձարարական պայմանների ազդեցությունը ռեակցիայի արագության, ուղղության և ստացվող նյութերի հարաբերակցության վրա։ Քննարկվում են ջերմաստիճանի, լուծիչի բնույթի, ռեագենտների կառուցվածքի և այլ գործոնների դերը քիմիական փոխակերպումների ընթացքի մեջ։ Անդրադարձ է կատարվում ստացված միացությունների նույնականացման, կառուցվածքի հաստատման և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրման մեթոդներին։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս պարզաբանել չորրորդային ամոնիումային աղերի ռեակցիոն վարքի առանձնահատկությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել դրանց մասնակցությամբ ընթացող ներմոլեկուլային ու միջմոլեկուլային փոխակերպումների մասին։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ օրգանական սինթեզի մեթոդների կատարելագործման, նոր միացությունների նպատակային ստացման և նմանատիպ համակարգերում ընթացող ռեակցիաների մեխանիզմների հետագա ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել օրգանական քիմիայի մասնագետների, քիմիկոս-հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և քիմիական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ջրի ազդեցության ուսումնասիրությանը մի շարք վինիլային մոնոմերների ռադիկալային հոմոպոլիմերացման և համապոլիմերացման կինետիկայի վրա օրգանական լուծիչների միջավայրում, ինչպես նաև ստացված պոլիմերների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունների գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղություններից է պարզել, թե ռեակցիոն համակարգում ջրի առկայությունն ինչպես է փոխում պոլիմերացման արագությունը, ռադիկալային գործընթացների ընթացքը, մոնոմերների փոխազդեցությունը և ձևավորվող մակրոմոլեկուլների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Փորձարարական ուսումնասիրությունների ընթացքում կարող են համեմատվել ջրի տարբեր պարունակությամբ ռեակցիոն համակարգեր՝ որոշելու պոլիմերացման կինետիկական պարամետրերի փոփոխությունները։ Կինետիկական մեթոդների միջոցով գնահատվում են մոնոմերի փոխակերպման աստիճանը, գործընթացի արագությունը և դրանց կախվածությունը ռեակցիոն միջավայրի բաղադրությունից։ Հոմոպոլիմերացման և համապոլիմերացման արդյունքների համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ջրի ազդեցության տարբերությունները մեկ տեսակի և մի քանի տեսակի մոնոմերներ պարունակող համակարգերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օրգանական լուծիչի բնույթին, քանի որ դրա բևեռայնությունը, ջրի հետ փոխազդեցությունը և մոնոմերների լուծելիությունը կարող են ազդել ընդհանուր կինետիկական պատկերի վրա։ Ստացված պոլիմերների ուսումնասիրության համար կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական, մոլեկուլային զանգվածի որոշման, ջերմային վերլուծության և ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների գնահատման մեթոդներ։ Դրանց միջոցով հնարավոր է պարզել պոլիմերի քիմիական կառուցվածքը, մոլեկուլային զանգվածային բնութագրերը, ջերմային կայունությունը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ։ Համապոլիմերների դեպքում կարևոր է նաև տարբեր մոնոմերային միավորների հարաբերակցության և մակրոմոլեկուլային շղթայում դրանց բաշխման ուսումնասիրությունը։ Փորձարարական տվյալների մաթեմատիկական և վիճակագրական մշակումը հնարավորություն է տալիս հաստատելու ջրի պարունակության, պոլիմերացման պայմանների և վերջնական նյութի հատկությունների միջև առկա օրինաչափությունները։ Հետազոտությունն ունի ինչպես հիմնարար, այնպես էլ կիրառական նշանակություն, քանի որ ռեակցիոն միջավայրի բաղադրության ազդեցության բացահայտումը նպաստում է պոլիմերացման գործընթացների առավել ճշգրիտ վերահսկմանը և պահանջվող հատկություններով պոլիմերային նյութերի ստացման գիտական սկզբունքների զարգացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է արդյունաբերական 3-մեթիլպիրազոլի հիման վրա բազմաֆունկցիոնալ պիրազոլային ածանցյալների ստացման և դրանց քիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում պիրազոլային համակարգը դիտարկվում է որպես օրգանական քիմիայի կարևոր հետերոցիկլային կառուցվածք, որի տարբեր ածանցյալները կարող են ունենալ արժեքավոր ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական հատկություններ։ Ուսումնասիրվում են սկզբնական միացության կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծման հնարավորությունները և ստացվող նոր ածանցյալների կառուցվածքի ու հատկությունների միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմաֆունկցիոնալ միացությունների ձևավորմանը, որոնց մոլեկուլներում միաժամանակ առկա են տարբեր քիմիական խմբեր և համապատասխանաբար հնարավոր են հետագա կառուցվածքային փոխակերպումներ։ Քննության են առնվում օրգանական փոխարկումների ընդհանուր օրինաչափությունները, ռեակցիաների ուղղության վրա ազդող կառուցվածքային և էլեկտրոնային գործոնները, ինչպես նաև ստացվող նյութերի կայունությունն ու ռեակցունակությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սինթեզված միացությունների կառուցվածքի հաստատմանը և դրանց ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի ուսումնասիրությանը՝ ժամանակակից վերլուծական ու սպեկտրային մեթոդների կիրառմամբ։ Վերլուծվում է տարբեր տեղակալիչների ազդեցությունը պիրազոլային օղակի հատկությունների վրա և գնահատվում են ստացված ածանցյալների հետագա քիմիական ձևափոխման հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև արդյունաբերական հասանելիություն ունեցող սկզբնական նյութի արդյունավետ օգտագործումը՝ նոր օրգանական միացությունների դասերի ձևավորման տեսանկյունից։ Ստացված նյութերը կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել հետերոցիկլային միացությունների հետագա գիտական ուսումնասիրությունների, նյութագիտության, ագրոքիմիայի և կենսաբանական ակտիվություն ունեցող նոր նյութերի որոնման համար։ Աշխատությունը նպաստում է պիրազոլային միացությունների քիմիայի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը, նոր կառուցվածքային ածանցյալների հատկությունների բացահայտմանը և օրգանական սինթեզում արդյունաբերական հումքի կիրառման հնարավորությունների գնահատմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ազոտի մոնօքսիդի փոխազդեցության ուսումնասիրությանը օքսի-կոբոգլոբինի ակտիվ կենտրոնը մոդելավորող համակարգերի հետ՝ նպատակ ունենալով բացահայտել մետաղ պարունակող կենսամոլեկուլային կենտրոններում տեղի ունեցող կապման և փոխակերպման գործընթացների ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմքում ընկած է հեմային սպիտակուցների ակտիվ կենտրոնների մոդելավորման մոտեցումը, որը հնարավորություն է տալիս համեմատաբար պարզ համակարգերի միջոցով ուսումնասիրել մետաղական իոնի, թթվածնի և փոքր ազդանշանային մոլեկուլների միջև փոխազդեցությունների բնույթը։ Ազոտի մոնօքսիդը կենսաբանական համակարգերում մասնակցում է մի շարք կարգավորիչ գործընթացների, իսկ մետաղապորֆիրինային կենտրոնների հետ դրա փոխազդեցությունը կարևոր նշանակություն ունի այդ մոլեկուլի կապման և քիմիական փոխակերպումների մեխանիզմները հասկանալու համար։ Ուսումնասիրության կենտրոնում կոբալտ պարունակող մոդելային համալիրների էլեկտրոնային և կառուցվածքային հատկություններն են, ինչպես նաև դրանց փոփոխությունները թթվածնի և ազոտի մոնօքսիդի հետ փոխազդեցության պայմաններում։ Նման մոդելային համակարգերը հնարավորություն են տալիս գնահատելու կենտրոնական մետաղի դերը լիգանդների կապման գործընթացներում և պարզելու, թե ակտիվ կենտրոնի անմիջական քիմիական միջավայրն ինչպես կարող է ազդել առաջացող համալիրների կայունության ու ռեակցիոն հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում փոխազդեցության ընթացքում տեղի ունեցող էլեկտրոնային վերադասավորումներին, մետաղ–լիգանդ կապերի բնույթին և հնարավոր միջանկյալ վիճակների ընդհանուր բնութագրմանը։ Ստացված երևույթների ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունեն սպեկտրադիտական և ֆիզիկաքիմիական վերլուծության մեթոդները, որոնք թույլ են տալիս հետևել մոդելային համակարգի վիճակի փոփոխություններին և համեմատել տարբեր պայմաններում ձևավորվող միացությունների հատկությունները։ Հետազոտության արդյունքների մեկնաբանությունը կարող է նպաստել հեմոգլոբինի և հարակից մետաղապրոտեինների ակտիվ կենտրոններում փոքր գազային մոլեկուլների փոխազդեցությունների վերաբերյալ ընդհանուր պատկերացումների զարգացմանը։ Միաժամանակ մոդելային մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու կենտրոնական մետաղի և շրջապատող մոլեկուլային կառուցվածքի ազդեցությունները՝ առանց ամբողջական կենսաբանական մակրոմոլեկուլի բարդության։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կենսաանօրգանական քիմիայի, կոորդինացիոն քիմիայի, սպեկտրադիտության և մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի մոտեցումները՝ մետաղ պարունակող ակտիվ կենտրոններում ազոտի մոնօքսիդի փոխազդեցության հիմնարար օրինաչափությունները պարզաբանելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է հողալկալիական մետաղների սիլիկատային միացությունների ստացման ցածրջերմաստիճանային գործընթացների և դրանց ձևավորման ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ավանդական բարձր ջերմաստիճանային եղանակների համեմատ ավելի մեղմ ջերմային պայմաններում սիլիկատային կառուցվածքների առաջացման հնարավորություններն են, դրանց փուլային փոխակերպումները և ստացվող նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Քննության են առնվում սկզբնական բաղադրիչների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների, մասնիկների կառուցվածքի և փոխազդեցության բնույթի ազդեցությունները սիլիկատային համակարգերի ձևավորման ընթացքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեակցիոն գործընթացների ակտիվացմանը, միջանկյալ փուլերի առաջացմանը և այն գործոններին, որոնք կարող են նպաստել վերջնական նյութի ձևավորմանը համեմատաբար ցածր ջերմաստիճաններում։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր հողալկալիական մետաղներ պարունակող համակարգերի համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու դրանց քիմիական բնույթի և իոնային առանձնահատկությունների ազդեցությունը սիլիկատային կառուցվածքների ձևավորման վրա։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված նյութերի փուլային կազմի, բյուրեղային կամ ամորֆ կառուցվածքի, ջերմային կայունության և այլ ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատումը։ Նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու պինդ ֆազային և հարակից գործընթացներում նյութերի փոխակերպման մեխանիզմները և կապ հաստատելու սինթեզի ընդհանուր պայմանների ու վերջնական արտադրանքի հատկությունների միջև։ Ցածրջերմաստիճանային մոտեցումների ուսումնասիրությունը նյութագիտական նշանակություն ունի նաև էներգատարության նվազեցման և նպատակային հատկություններով անօրգանական նյութերի ստացման առավել արդյունավետ եղանակների որոնման տեսանկյունից։ Սիլիկատային համակարգերի հատկությունների վերաբերյալ ստացված գիտելիքները կարող են կարևոր լինել կերամիկական, ապակենման, կապակցող և այլ անօրգանական նյութերի գիտական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անօրգանական քիմիայի, ֆիզիկական քիմիայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ հողալկալիական մետաղների սիլիկատների ձևավորման պայմանների, կառուցվածքի և հատկությունների միջև փոխկապակցվածությունները բացահայտելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է ցածրամոլեկուլային ածխաջրածինների և էթիլենի օքսիդացման գործընթացների ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ համեմատելով ջերմային պայմաններում և տարբեր տեսակի էլեկտրամագնիսական ճառագայթման ազդեցությամբ ընթացող ռեակցիաները։ Հետազոտության կենտրոնում ածխաջրածինների կառուցվածքի, մոլեկուլային կապերի և էներգետիկ վիճակների ազդեցությունն է օքսիդացման ընթացքի, ռեակցիոն ակտիվության և փոխակերպման ընդհանուր մեխանիզմների վրա։ Քննվում են մեթանի, էթանի, պրոպանի, բութանի և էթիլենի նման պարզ ածխաջրածինների վարքի տարբերությունները՝ պայմանավորված դրանց մոլեկուլային կառուցվածքով և քիմիական կապերի առանձնահատկություններով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սովորական ջերմային ակտիվացման և ինֆրակարմիր կամ ուլտրամանուշակագույն ճառագայթման ազդեցությունների համեմատությանը։ Ճառագայթային ներգործությունը դիտարկվում է մոլեկուլների էներգետիկ վիճակների փոփոխության և ռեակցիոն ուղիների վրա հնարավոր ազդեցության տեսանկյունից՝ առանց գործընթացը սահմանափակելու միայն ջերմաստիճանային գործոնով։ Ուսումնասիրվում են օքսիդացման կինետիկական օրինաչափությունները, սկզբնական նյութերի կառուցվածքի և ռեակցիոն ունակության փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև գործընթացում առաջացող միջանկյալ ակտիվ մասնիկների ընդհանուր դերը։ Համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե տարբեր էներգետիկ ներգործությունների պայմաններում ինչպես կարող են փոխվել ռեակցիայի ընթացքը և վերջնական փոխակերպումների հարաբերակցությունը։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև հագեցած ածխաջրածինների և չհագեցած էթիլենի վարքի համադրումը, քանի որ դրանց կառուցվածքային տարբերությունները պայմանավորում են օքսիդացման նկատմամբ տարբեր ռեակցիոն հատկություններ։ Ստացված տվյալների տեսական մեկնաբանությունը նպաստում է ածխաջրածինների օքսիդացման շղթայական և ֆոտոքիմիական գործընթացների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քիմիական կինետիկայի, ֆոտոքիմիայի և լազերային քիմիայի մոտեցումները՝ պարզ ածխաջրածինների օքսիդացման մեխանիզմների և տարբեր էներգետիկ ազդեցությունների պայմաններում դրանց փոփոխությունների առավել ամբողջական նկարագրման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է պոլիմերային ծածկույթով սորբենտների հատկությունների ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառման հնարավորությունների գնահատմանը որոշ դեղանյութերի անալիտիկ հետազոտության համար իրականացվող նմուշապատրաստման գործընթացներում։ Հետազոտության կենտրոնում սորբենտի մակերևույթի և ուսումնասիրվող նյութերի մոլեկուլների միջև փոխազդեցություններն են, որոնք պայմանավորում են թիրախային բաղադրիչների ընտրողական կլանումը, առանձնացումը և հետագա անալիտիկ որոշման համար համապատասխան նմուշի ստացումը։ Քննվում է պոլիմերային շերտի կառուցվածքի և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցությունը սորբցիոն վարքի վրա՝ ուշադրություն դարձնելով նյութի մակերևութային բնութագրերին, ընտրողականությանը և տարբեր միացությունների նկատմամբ փոխազդեցության առանձնահատկություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նմուշապատրաստման փուլը, քանի որ բարդ կենսաբանական, դեղագործական կամ այլ մատրիցներում թիրախային նյութերի որոշմանը կարող են խանգարել բազմաթիվ ուղեկից բաղադրիչներ։ Սորբցիոն մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել թիրախային միացությունների առանձնացման և խտացման արդյունավետությունը՝ միաժամանակ գնահատելով անցանկալի մատրիցային ազդեցությունների նվազեցման հնարավորությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր կառուցվածք ունեցող սորբենտների անալիտիկ հատկությունները և դրանց համապատասխանությունը տարբեր բնույթի դեղանյութերի հետ աշխատանքին։ Կարևորվում են սորբցիայի ընտրողականությունը, նյութի կայունությունը, վերարտադրելիությունը և հետագա գործիքային վերլուծության հետ համատեղելիությունը։ Ստացված նմուշները կարող են ուսումնասիրվել համապատասխան անալիտիկ մեթոդներով՝ սորբենտի կիրառման արդյունավետությունը գնահատելու և չափման արդյունքների ճշգրտության վրա դրա ազդեցությունը պարզելու նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սորբենտի կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությանը, քանի որ պոլիմերային ծածկույթի բնույթը կարող է էապես փոփոխել նյութի ընտրողականությունն ու սորբցիոն կարողությունը։ Նման հետազոտությունները կարևոր են դեղագործական վերլուծության համար ավելի արդյունավետ և հուսալի նմուշապատրաստման նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անալիտիկ քիմիայի, պոլիմերային նյութագիտության և սորբցիոն գործընթացների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ դեղանյութերի որակական ու քանակական հետազոտության նախապատրաստական փուլի կատարելագործման գիտական հիմքերի զարգացման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր կառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող չորրորդային ամոնիումային աղերի ներմոլեկուլային ցիկլացման ռեակցիաների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնելով հիմքային միջավայրում ընթացող փոխարկումների օրինաչափությունների վրա։ Հետազոտության կենտրոնում այն օրգանական համակարգերն են, որոնց մոլեկուլային կառուցվածքում միաժամանակ առկա են տարբեր աստիճանի չհագեցվածությամբ π-էլեկտրոնային հատվածներ, որոնց փոխադարձ դիրքը և էլեկտրոնային բնույթը կարող են էական ազդեցություն ունենալ օղակային կառուցվածքների առաջացման ուղղության և ընտրողականության վրա։ Քննվում է սկզբնական միացությունների կառուցվածքի և ռեակցիոն ունակության միջև փոխկապակցվածությունը՝ առանձնացնելով ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթի, չհագեցած հատվածների կառուցվածքի և տարածական դասավորության նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր տիպի π⁴-հատվածների ազդեցության համեմատական գնահատմանը՝ պարզելու համար, թե կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես կարող են անդրադառնալ ներմոլեկուլային փոխազդեցությունների և հետագա ցիկլացման ընդհանուր բնույթի վրա։ Ուսումնասիրվում են հնարավոր միջանկյալ վիճակների և նոր կապերի ձևավորման վերաբերյալ մեխանիստական պատկերացումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ռեակցիաների ուղղությունը պայմանավորող հիմնական գործոնները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացվող ցիկլային օրգանական միացությունների կառուցվածքի հաստատումը և դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությունը՝ ժամանակակից անալիտիկ և սպեկտրային մեթոդների ընդհանուր հնարավորությունների կիրառմամբ։ Տարբեր կառուցվածքով սկզբնական նյութերի վարքի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն հարաբերությունները և ձևակերպել համապատասխան փոխարկումների ընդհանուր օրինաչափություններ։ Հետազոտությունն ունի նշանակություն հետերոցիկլային և սինթետիկ օրգանական քիմիայի համար, քանի որ ներմոլեկուլային ցիկլացման գործընթացները կարևոր դեր ունեն կառուցվածքային բարդություն ունեցող օրգանական միացությունների նոր դասերի ուսումնասիրության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օրգանական ռեակցիաների մեխանիզմների, չհագեցած համակարգերի քիմիայի, չորրորդային ամոնիումային միացությունների և հետերոցիկլային քիմիայի մոտեցումները՝ բազմաֆունկցիոնալ մոլեկուլներում ընթացող ներմոլեկուլային փոխարկումների կառուցվածքային օրինաչափությունները պարզաբանելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է բնական գազի օքսիդացման փոխակերպումների կինետիկական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ածխաջրածնային հավելումների ազդեցության պայմաններում։ Հետազոտության առանցքում գազային ածխաջրածինների օքսիդացման ընթացքում ընթացող բարդ քիմիական փոխազդեցություններն են, ռեակցիաների արագության փոփոխությունները և միջանկյալ նյութերի առաջացման օրինաչափությունները։ Բնական գազի հիմնական բաղադրիչների փոխակերպումը դիտարկվում է որպես բազմափուլ գործընթաց, որի ընթացքի վրա կարող են ազդեցություն ունենալ համակարգի բաղադրությունը, ջերմային պայմանները և տարբեր ածխաջրածինների առկայությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե հավելվող ածխաջրածիններն ինչպես կարող են փոփոխել շղթայական ռեակցիաների զարգացումը, ակտիվ մասնիկների առաջացումն ու փոխազդեցությունը և վերջնական նյութերի հարաբերակցությունը։ Քննվում են տարբեր բաղադրիչների միջև հնարավոր փոխադարձ ազդեցությունները, որոնց հետևանքով օքսիդացման գործընթացը կարող է արագանալ, դանդաղել կամ ընթանալ այլ կինետիկական բնութագրերով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ռեակցիայի արագության և գազային խառնուրդի բաղադրության միջև կապի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև տարբեր փուլերում առաջացող միջանկյալ միացությունների դերի պարզաբանումը։ Կինետիկական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու փոխակերպման հավանական մեխանիզմների մասին և գնահատելու առանձին ռեակցիոն ուղիների հարաբերական նշանակությունը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են կիրառվել փորձարարական արդյունքների համեմատական վերլուծություն և կինետիկական մոդելավորման մոտեցումներ՝ ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում ածխաջրածնային հավելումների կառուցվածքի և ռեակցիոնունակության ազդեցությունը, քանի որ տարբեր միացություններ կարող են տարբեր կերպ ներգրավվել ազատ ռադիկալային և այլ միջանկյալ գործընթացներում։ Նման հետազոտությունները կարևոր են նաև բնական գազի քիմիական վերամշակման գիտական հիմքերի զարգացման համար՝ օգնելով հասկանալ հումքի բաղադրության և փոխակերպման արդյունավետության միջև եղած կապերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քիմիական կինետիկայի, գազաֆազային ռեակցիաների, ածխաջրածինների քիմիայի և ֆիզիկական քիմիայի մոտեցումները՝ բնական գազի օքսիդացման մեխանիզմների և դրանց վրա տարբեր ածխաջրածինների ազդեցության հիմնարար օրինաչափությունները բացահայտելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է որոշ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ազդեցության ուսումնասիրությանը ոչ ռադիկալային և ազատ ռադիկալային շղթայական ռեակցիաների արագության, ընթացքի և մեխանիզմների վրա։ Հետազոտության առանցքում կենսաբանական նշանակություն ունեցող միացությունների և բարձր ռեակցունակությամբ միջանկյալ մասնիկների փոխազդեցությունների ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների բացահայտումն է՝ պարզելու համար, թե նյութի կառուցվածքը և քիմիական հատկությունները ինչպես կարող են փոփոխել տարբեր ռեակցիաների կինետիկական բնութագրերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ազատ ռադիկալների առաջացման, փոխակերպման և չեզոքացման գործընթացներին, ինչպես նաև շղթայական ռեակցիաների զարգացման հիմնական փուլերի փոխկապակցվածությանը։ Դիտարկվում է, թե ուսումնասիրվող կենսաբանորեն ակտիվ նյութերը կարող են ինչպիսի ազդեցություն ունենալ ռեակցիոն շղթաների ընթացքի, միջանկյալ մասնիկների կայունության և վերջնական արդյունքների ձևավորման վրա։ Ոչ ռադիկալային գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր մեխանիզմներով ընթացող փոխազդեցությունները և գնահատել նույն նյութի ազդեցության առանձնահատկությունները տարբեր ռեակցիոն համակարգերում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիայի արագության և նյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների միջև կապերի բացահայտմանը, քանի որ ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթը և մոլեկուլի էլեկտրոնային հատկությունները կարող են պայմանավորել դրա ռեակցունակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կինետիկական տվյալների վերլուծությունը կարող է օգտագործվել ռեակցիաների հնարավոր մեխանիզմների պարզաբանման և տարբեր փուլերի հարաբերական նշանակության գնահատման համար։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հակաօքսիդանտային կամ հակառադիկալային հատկությունների ֆիզիկաքիմիական հիմքերին՝ դիտարկելով այն ընդհանուր սկզբունքները, որոնց միջոցով որոշ կենսաբանորեն ակտիվ միացություններ կարող են փոխազդել ակտիվ մասնիկների հետ և փոփոխել օքսիդացման գործընթացների ընթացքը։ Այս հարցերը կարևոր են կենսաբանական համակարգերում օքսիդավերականգնման գործընթացների և օքսիդատիվ հավասարակշռության քիմիական հիմքերի ըմբռնման համար։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է նպաստել կառուցվածք–ռեակցունակություն փոխկապակցվածությունների բացահայտմանը և տարբեր միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների համեմատական գնահատմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է քիմիական կինետիկայի, ֆիզիկական քիմիայի, ազատ ռադիկալների քիմիայի և կենսաօրգանական քիմիայի մոտեցումները՝ նպաստելով կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների մեխանիզմների և դրանց կինետիկական առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հասանելի ֆորմիլպիրազոլների հիման վրա ընթացող քիմիական փոխակերպումների ուսումնասիրությանը և նոր կառուցվածք ունեցող միացությունների ստացման գիտական հնարավորությունների գնահատմանը։ Հետազոտության առանցքում պիրազոլային հետերոցիկլային համակարգի և ֆորմիլային ֆունկցիոնալ խմբի ռեակցիոն առանձնահատկությունների համադրումն է, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր կառուցվածքային փոխակերպումներ և ընդլայնել պիրազոլի ածանցյալների շրջանակը։ Ֆորմիլպիրազոլները դիտարկվում են որպես բազմակողմանի սկզբնական նյութեր, որոնց կառուցվածքում առկա ֆունկցիոնալ կենտրոնները կարող են հիմք հանդիսանալ նոր կապերի և ավելի բարդ մոլեկուլային համակարգերի ձևավորման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեակցիաների ընդհանուր օրինաչափություններին, ելանյութերի կառուցվածքի և դրանց քիմիական ակտիվության միջև կապերին, ինչպես նաև տարբեր փոխակերպումների ընտրողականության ուսումնասիրությանը։ Քննվում է պիրազոլային օղակում տեղակալիչների բնույթի և դիրքի ազդեցությունը ռեակցիոն հատկությունների վրա, ինչը կարևոր է ստացվող նյութերի կառուցվածքային բազմազանությունը հասկանալու համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տեխնոլոգիական տեսանկյունից իրագործելի և վերարտադրելի քիմիական գործընթացների գնահատումը՝ հաշվի առնելով ելանյութերի հասանելիությունը, փոխակերպումների արդյունավետությունը և վերջնական նյութերի առանձնացման ու բնութագրման հնարավորությունները։ Ստացված նոր միացությունների կառուցվածքի հաստատումը կարող է հիմնվել ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտությունների տվյալների համադրման վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս պարզաբանել մոլեկուլային կառուցվածքը և գնահատել կատարված փոխակերպումների ուղղությունը։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը, քանի որ հետերոցիկլային միացությունների կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են էապես անդրադառնալ դրանց ֆիզիկաքիմիական և հնարավոր կենսաբանական հատկությունների վրա։ Նոր ածանցյալների ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նաև հետագա հիմնարար հետազոտությունների համար հեռանկարային մոլեկուլային համակարգերի բացահայտմանը։ Աշխատությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է հետերոցիկլային և օրգանական քիմիայի, կառուցվածքային վերլուծության ու քիմիական տեխնոլոգիայի մոտեցումները՝ նպաստելով ֆորմիլպիրազոլների ռեակցիոն հնարավորությունների վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը և նոր կառուցվածքային միացությունների ստացման գիտական հիմքերի զարգացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է ակրիլամիդի պոլիմերացման կինետիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը հակադարձ միցելային համակարգերում, որոնց կայունացումն ապահովվում է ստեարինաթթվի մոնոգլիցերիդներով։ Հետազոտության առանցքում սահմանափակ միկրոմիջավայրում ընթացող պոլիմերացման գործընթացի առանձնահատկություններն են և այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են ռեակցիայի արագությունը, պոլիմերային նյութի ձևավորումը և համակարգի ֆիզիկաքիմիական վարքը։ Հակադարձ միցելները դիտարկվում են որպես կազմակերպված դիսպերս համակարգեր, որոնց ներքին բևեռային տիրույթները հնարավորություն են տալիս ոչ բևեռային միջավայրում տեղայնացնել ջրալույծ բաղադրիչներ և ստեղծել յուրահատուկ պայմաններ քիմիական փոխակերպումների համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մակերևութային ակտիվ բաղադրիչների կառուցվածքային և կայունացնող դերին, քանի որ միցելների չափերը, կառուցվածքը և փոխազդեցությունները կարող են ազդել մոնոմերի տեղաբաշխման ու պոլիմերացման կինետիկայի վրա։ Ուսումնասիրվում են ռեակցիայի արագության փոփոխությունները տարբեր ֆիզիկաքիմիական պայմաններում, ինչպես նաև մոնոմերի կոնցենտրացիայի, միցելային համակարգի կազմի և ջրային ու օրգանական փուլերի հարաբերակցության հնարավոր ազդեցությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պոլիմերացման կինետիկական պարամետրերի և միցելների կառուցվածքային բնութագրերի միջև կապերի բացահայտմանը։ Քննվում է, թե սահմանափակ տարածությունը և միջֆազային սահմանները ինչպես կարող են փոփոխել ակտիվ մասնիկների շարժունակությունը, փոխազդեցությունների հավանականությունը և աճող պոլիմերային շղթաների վարքը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև ռեակցիայի տարբեր փուլերի առանձնահատկությունները և ստացվող պոլիմերային համակարգերի մոլեկուլային ու կառուցվածքային բնութագրերը։ Առանձին նշանակություն ունի ստեարինաթթվի մոնոգլիցերիդների՝ որպես կայունացնող նյութերի ազդեցության գնահատումը, քանի որ դրանց հատկությունները պայմանավորում են դիսպերս համակարգի կայունությունը և կարող են փոխել միկրոմիջավայրում ընթացող գործընթացների բնույթը։ Կինետիկական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ սովորական համասեռ միջավայրում և կազմակերպված միցելային համակարգերում ընթացող պոլիմերացման տարբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև վերահսկվող կառուցվածքով պոլիմերային և նանոկառուցվածքային նյութերի ձևավորման տեսական հիմքերի զարգացման համար։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ միավորում է պոլիմերների քիմիայի, քիմիական կինետիկայի, կոլոիդային քիմիայի և մակերևութային երևույթների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպաստելով կազմակերպված միկրոմիջավայրերում պոլիմերացման մեխանիզմների ու դրանց կառավարման հնարավորությունների առավել ամբողջական ըմբռնմանը։

Աշխատությունը նվիրված է իզատինի հիմքով նոր օրգանական միացությունների ստացման և դրանց կառուցվածքային ու ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում հետերոցիկլային օրգանական քիմիայի այն ուղղությունն է, որտեղ իզատինի մոլեկուլային համակարգը դիտարկվում է որպես տարբեր կառուցվածք ունեցող ածանցյալների ձևավորման հեռանկարային հիմք։ Ուշադրություն է հատկացվում մոլեկուլի ռեակցիոն կենտրոնների առանձնահատկություններին և դրանց մասնակցությամբ հնարավոր քիմիական փոխակերպումների ընդհանուր օրինաչափություններին։ Նոր ածանցյալների նախագծման ժամանակ կարևորվում է սկզբնական կառուցվածքի նպատակային փոփոխությունը, քանի որ տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծումը կարող է էականորեն փոխել ստացված միացությունների էլեկտրոնային կառուցվածքը, լուծելիությունը, կայունությունը և այլ ֆիզիկաքիմիական հատկություններ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր կառուցվածքային շարքերի ձևավորում և դրանց միջև կառուցվածք–հատկություն կապերի համեմատական վերլուծություն։ Կարևոր ուղղություններից է ստացված նյութերի կառուցվածքի հաստատումը ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտությունների միջոցով, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել նպատակային միացությունների առաջացումը, մաքրությունը և մոլեկուլային կառուցվածքի առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են նաև առանձին փոխակերպումների ընտրողականությունը, կողմնակի գործընթացների հնարավոր ազդեցությունը և նոր միացությունների ստացման ընդհանուր արդյունավետությունը՝ առանց սահմանափակվելու միայն վերջնական նյութերի նկարագրությամբ։ Իզատինի ածանցյալների նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ այս դասի հետերոցիկլային միացությունները լայնորեն ուսումնասիրվում են կենսաօրգանական և դեղագործական քիմիայի շրջանակներում՝ տարբեր կենսաբանական հատկությունների հետ հնարավոր կառուցվածքային կապերը պարզելու նպատակով։ Այդ պատճառով նոր կառուցվածքների ստացումը կարող է դիտարկվել որպես հետագա ֆիզիկաքիմիական կամ կենսաբանական ուսումնասիրությունների համար անհրաժեշտ միացությունների շարքի ընդլայնման միջոց։ Միաժամանակ որևէ հնարավոր կենսաբանական ակտիվության գնահատումը պահանջում է առանձին փորձարարական հաստատում և չի կարող եզրակացվել միայն մոլեկուլային կառուցվածքից։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի զարգացման, նոր ածանցյալների կառուցվածքային բազմազանության ընդլայնման և օրգանական նյութերի հատկությունների նպատակային փոփոխման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է պղնձի, նիկելի և կոբալտի թթվածնավոր միացությունների վերականգնման ֆիզիկաքիմիական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը և այդ գործընթացների հիման վրա տարբեր կառուցվածքային վիճակով մետաղական նյութերի ստացման գիտական սկզբունքների բացահայտմանը։ Հետազոտության առանցքում բարձր ջերմաստիճանային ինքնատարածվող ռեակցիաների ընթացքում տեղի ունեցող օքսիդավերականգնման գործընթացներն են, որոնց ժամանակ սկզբնական միացությունների փոխազդեցությունն ուղեկցվում է ինտենսիվ ջերմազատմամբ և նոր ֆազերի առաջացմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռեակցիոն համակարգի ջերմադինամիկական և կինետիկական բնութագրերին, քանի որ դրանք պայմանավորում են փոխակերպումների ընթացքը, վերջնական արտադրանքի ֆազային կազմը և կառուցվածքային հատկությունները։ Քննվում են սկզբնական նյութերի բնույթի, բաղադրության և փոխհարաբերակցության ազդեցությունները վերականգնման ամբողջականության ու մետաղական ֆազի ձևավորման վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է այրման ալիքի տարածման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը՝ դրանք կապելով ռեակցիայի ջերմային հավասարակշռության, նյութափոխանակության և կառուցվածքագոյացման գործընթացների հետ։ Ուսումնասիրվում են ստացված մետաղական նյութերի ֆազային և միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև փոշենման և համախմբված մետաղական արտադրանքի ձևավորման պայմանների միջև տարբերությունները։ Փոշենման նյութերի դեպքում կարևորվում են մասնիկների կառուցվածքը, չափային բնութագրերը և համասեռությունը, մինչդեռ ձուլածո նյութերի ուսումնասիրության ժամանակ ուշադրություն է դարձվում մետաղական ֆազի ամբողջականությանը, կառուցվածքային միատարրությանը և հնարավոր մնացորդային բաղադրիչների առկայությանը։ Ֆիզիկաքիմիական վերլուծության մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս պարզել սկզբնական միացությունների փոխակերպման աստիճանը և ստացված արտադրանքի բաղադրությունը՝ կապ հաստատելով գործընթացի պայմանների ու վերջնական նյութի հատկությունների միջև։ Առանձին նշանակություն ունի տեխնոլոգիական և էներգետիկական տեսանկյունից գործընթացի գնահատումը, քանի որ ինքնատարածվող բարձր ջերմաստիճանային փոխակերպումները կարող են դիտարկվել որպես մետաղական նյութերի ստացման այլընտրանքային մոտեցումների գիտական հիմք։ Հետազոտությունը նպաստում է գունավոր մետաղների միացությունների վերականգնման մեխանիզմների, բարձր ջերմաստիճանային ռեակցիաների և մետաղական կառուցվածքի ձևավորման վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մետալուրգիայի, նյութագիտության, անօրգանական քիմիայի և բարձր ջերմաստիճանային ինքնատարածվող սինթեզի ոլորտներում իրականացվող գիտական հետազոտությունների համար։

Աշխատությունը նվիրված է օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի արդիական ուղղություններից մեկին՝ էնանտիոմերապես հարստացված, չհագեցած նոր α-ամինաթթուների ստացման մեթոդների մշակմանը, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների պարզաբանմանը և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է այնպիսի սինթետիկ մոտեցումների վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս ստանալ բարձր էնանտիոմերային մաքրությամբ օպտիկապես ակտիվ ամինաթթուներ և վերահսկել սինթեզի ընթացքում առաջացող միացությունների տարածական կառուցվածքը։ Քննարկվում են սկզբնական նյութերի ընտրության, քիմիական փոխարկումների հաջորդականության, ռեակցիաների պայմանների օպտիմալացման և նպատակային միացությունների անջատման ու մաքրման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում α-ամինաթթուների մոլեկուլներում չհագեցած կառուցվածքային հատվածների ներմուծմանը, քանի որ այդպիսի ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը հնարավորություն է ստեղծում հետագա քիմիական ձևափոխությունների և նոր ածանցյալների ստացման համար։ Ուսումնասիրվում են ստացված միացությունների կառուցվածքը, ստերեոքիմիական առանձնահատկությունները, էնանտիոմերային բաղադրությունը և դրանց կապը նյութերի քիմիական հատկությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև ասիմետրիկ սինթեզի սկզբունքները և քիրալության վերահսկման մեթոդաբանական մոտեցումները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի նպատակային ստացման համար։ Ստացված նոր α-ամինաթթուները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել պեպտիդների, դեղաբանորեն նշանակալի միացությունների և այլ բարդ օրգանական համակարգերի սինթեզի տեսանկյունից՝ ծառայելով որպես արժեքավոր քիրալ կառուցվածքային միավորներ։ Աշխատանքում սինթետիկ արդյունքների հետ մեկտեղ կարևորվում է նոր միացությունների նույնականացումը և բնութագրումը ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական ու սպեկտրային հետազոտական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ նպաստում է ոչ սպիտակուցային և կառուցվածքային ձևափոխված ամինաթթուների քիմիայի զարգացմանը, ընդլայնում է էնանտիոմերապես հարստացված միացությունների ստացման հնարավորությունները և գիտական հիմք է ստեղծում դրանց հետագա կիրառական ու հիմնարար ուսումնասիրությունների համար։

Աշխատությունը նվիրված է էթիլենի հետ ջրածնի և թթվածնի ատոմների, ինչպես նաև հիդրօքսիլային և մեթօքսիլային ռադիկալների փոխազդեցությունների տեսական ուսումնասիրությանը՝ քվանտաքիմիական հաշվարկների և խտության ֆունկցիոնալի տեսության մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում համապատասխան քիմիական համակարգերի պոտենցիալ էներգիայի մակերևույթների կառուցվածքն է, հնարավոր ռեակցիոն ուղիների բացահայտումը, սկզբնական ռեագենտների, միջանկյալ միացությունների, անցումային վիճակների և վերջնական արգասիքների հարաբերական կայունության գնահատումը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս մոլեկուլային մակարդակում նկարագրել, թե ինչպես են բաց թաղանթով մասնիկները մոտենում չհագեցած ածխաջրածնին, ինչպիսի կառուցվածքային փոփոխություններ են տեղի ունենում փոխազդեցության ընթացքում և էներգետիկ տեսանկյունից որ ռեակցիոն ուղղություններն են առավել նշանակալի։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է պոտենցիալ էներգիայի մակերևույթի գաղափարի վրա, որը քիմիական համակարգի էներգիան կապում է միջուկների տարածական դասավորության հետ։ Ռեակցիայի ընթացքում ատոմների դիրքերի փոփոխությանը զուգընթաց փոխվում է համակարգի էլեկտրոնային կառուցվածքն ու ընդհանուր էներգիան, և այդ փոփոխությունների տեսական նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ռեակցիայի մեխանիզմը։ Էներգետիկ նվազագույնները համապատասխանեցվում են համեմատաբար կայուն կառուցվածքներին, մինչդեռ ռեակցիոն ուղիների միջև գտնվող թամբային կետերը կապված են անցումային վիճակների հետ։ Այս կետերի տեղորոշումը և բնութագրումը կարևոր են ակտիվացման պատնեշների որոշման և հնարավոր ռեակցիոն ալիքների համեմատության համար։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում էթիլենի էլեկտրոնային կառուցվածքին և նրա կրկնակի կապի ռեակցիոն հատկություններին։ Ածխածին-ածխածին կրկնակի կապի π-էլեկտրոնային համակարգը կարող է արդյունավետորեն փոխազդել ատոմային և ռադիկալային մասնիկների հետ՝ առաջացնելով նոր կապեր և տարբեր միջանկյալ ռադիկալային կառուցվածքներ։ Այդ պատճառով էթիլենը հարմար մոդելային համակարգ է չհագեցած ածխաջրածինների տարրական ռեակցիաների տեսական ուսումնասիրման համար։ Դրա համեմատաբար պարզ կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս մանրամասնորեն ուսումնասիրել ռեակցիոն մեխանիզմները և միաժամանակ ստացված օրինաչափությունները կիրառել ավելի բարդ օրգանական համակարգերի վարքը հասկանալու համար։ Ջրածնի ատոմի հետ փոխազդեցության ուսումնասիրության ժամանակ կարևորվում են կրկնակի կապին ատոմի միացման հնարավորությունները և համապատասխան ածխաջրածնային ռադիկալի առաջացման էներգետիկ առանձնահատկությունները։ Հաշվարկների միջոցով հնարավոր է գնահատել սկզբնական մոտեցման երկրաչափությունը, կապերի երկարությունների փոփոխությունները, անցումային կառուցվածքը և առաջացած միջանկյալ մասնիկի կայունությունը։ Միաժամանակ կարող են դիտարկվել մրցակցող ռեակցիոն ուղիներ և որոշվել դրանց էներգետիկ տարբերությունները։ Այս տվյալները կարևոր են ածխաջրածինների ռադիկալային փոխակերպումների, այրման և գազաֆազային կինետիկական գործընթացների մոլեկուլային մեխանիզմները հասկանալու համար։ Թթվածնի ատոմի մասնակցությամբ փոխազդեցությունները ներկայացնում են առավել բարդ էլեկտրոնային խնդիր, քանի որ անհրաժեշտ է հաշվի առնել մասնիկների էլեկտրոնային և սպինային վիճակները։ Թթվածնի ատոմի և չհագեցած կապի փոխազդեցության արդյունքում կարող են ձևավորվել տարբեր կառուցվածքային միջանկյալ վիճակներ, իսկ հետագա վերադասավորումները կարող են բացել մի քանի մրցակցող ռեակցիոն ալիքներ։ Քվանտաքիմիական հաշվարկները հնարավորություն են տալիս համեմատել այդ ուղիների էներգետիկ բնութագրերը, գնահատել հնարավոր ակտիվացման պատնեշները և պարզել, թե համակարգի էլեկտրոնային կառուցվածքի առանձնահատկություններն ինչպես են ազդում ռեակցիայի ընթացքի վրա։ Առանձին նշանակություն ունի հիդրօքսիլային ռադիկալի փոխազդեցության ուսումնասիրությունը։ Այս մասնիկը կարևոր դեր ունի բազմաթիվ գազաֆազային օքսիդացման գործընթացներում և բարձր ռեակցունակություն է ցուցաբերում չհագեցած օրգանական միացությունների նկատմամբ։ Էթիլենի կրկնակի կապի հետ դրա փոխազդեցության դեպքում հնարավոր է ուսումնասիրել ռադիկալի միացման սկզբնական փուլը, նոր կապի ձևավորումը, առաջացող միջանկյալ կառուցվածքների երկրաչափությունը և հետագա փոխակերպումների հնարավոր ուղղությունները։ Պոտենցիալ էներգիայի մակերևույթի մանրամասն հետազոտումը թույլ է տալիս տարբերակել ուղղակի միացման, վերադասավորման և այլ հնարավոր տարրական փուլերը և գնահատել դրանց հարաբերական էներգետիկ մատչելիությունը։ Մեթօքսիլային ռադիկալի դեպքում կարևոր է պարզել, թե ավելի մեծ և կառուցվածքային առումով բարդ ռադիկալային մասնիկի առկայությունն ինչպես է փոխում չհագեցած համակարգի հետ փոխազդեցության բնույթը։ Թթվածին պարունակող ռադիկալի էլեկտրոնային կառուցվածքը, տարածական չափերը և ներքին կապերի առանձնահատկությունները կարող են ազդել ռեակցիոն մոտեցման երկրաչափության և էներգետիկ պատնեշների վրա։ Այս համակարգի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համեմատել տարբեր թթվածնային ռադիկալների ռեակցունակությունը և բացահայտել ռադիկալի կառուցվածքի ու ռեակցիայի մեխանիզմի միջև առկա կապերը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է երկրաչափական կառուցվածքների օպտիմալացումը։ Յուրաքանչյուր ռեագենտի, միջանկյալ միացության, անցումային վիճակի և հնարավոր արգասիքի համար որոնվում է այն տարածական կառուցվածքը, որը համապատասխանում է տվյալ վիճակի էներգետիկ առանձնահատկություններին։ Օպտիմալացման արդյունքում որոշվում են կապերի երկարությունները, կապային անկյունները և այլ երկրաչափական պարամետրեր։ Դրանց համեմատությունը հնարավորություն է տալիս հետևել ռեակցիայի ընթացքում տեղի ունեցող կառուցվածքային փոփոխություններին և պարզել, թե որ կապերն են աստիճանաբար ձևավորվում, թուլանում կամ վերակազմավորվում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում տատանողական հաճախականությունների հաշվարկներին։ Դրանք կարևոր են օպտիմալացված կառուցվածքների բնույթի ստուգման համար։ Կայուն նվազագույնին համապատասխանող կառուցվածքը և անցումային վիճակը տարբերվում են պոտենցիալ էներգիայի մակերևույթի վրա իրենց մաթեմատիկական բնութագրերով, ուստի հաճախականությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ստուգել հաշվարկված ստացիոնար կետերի համապատասխանությունը ենթադրվող ռեակցիոն կառուցվածքներին։ Բացի այդ, տատանողական տվյալները կարող են օգտագործվել զրոյական տատանողական էներգիայի և ջերմաքիմիական ուղղումների գնահատման համար՝ էներգետիկ համեմատությունները դարձնելով ավելի ամբողջական։ Հետազոտության առանցքային ուղղություններից է անցումային վիճակների որոնումը։ Քիմիական ռեակցիայի մեխանիզմի տեսական հիմնավորման համար բավարար չէ միայն սկզբնական և վերջնական կառուցվածքների էներգիաների որոշումը։ Անհրաժեշտ է բացահայտել դրանց միջև կապող ռեակցիոն ուղին և համապատասխան էներգետիկ առավելագույնը։ Անցումային կառուցվածքի հայտնաբերումը հնարավորություն է տալիս հաշվարկել ակտիվացման էներգիան և համեմատել տարբեր մրցակցող մեխանիզմները։ Եթե համակարգի համար հնարավոր են մի քանի ուղիներ, դրանց էներգետիկ պատնեշների համադրումը կարևոր տեղեկություն է տալիս յուրաքանչյուր ուղու հնարավոր նշանակության վերաբերյալ։ Կարևորվում է նաև ռեակցիայի ներքին կոորդինատի ուսումնասիրությունը, որի միջոցով կարելի է ստուգել, թե հայտնաբերված անցումային վիճակը իրականում կապում է նախատեսված ռեագենտային և արգասիքային կառուցվածքները։ Այսպիսի հաշվարկը թույլ է տալիս հետևել համակարգի կառուցվածքի աստիճանական փոփոխությանը անցումային կետից դեպի պոտենցիալ էներգիայի համապատասխան նվազագույնները։ Արդյունքում ռեակցիոն մեխանիզմի վերաբերյալ եզրակացությունը հիմնվում է ոչ միայն առանձին ստացիոնար կետերի գոյության, այլև դրանց միջև հաստատված էներգետիկ կապի վրա։ Առանձին տեղ է զբաղեցնում խտության ֆունկցիոնալի տեսության տարբեր մոտեցումների ընտրության խնդիրը։ Քվանտաքիմիական արդյունքների ճշգրտությունը կախված է կիրառվող ֆունկցիոնալից, բազիսային ֆունկցիաների հավաքածուից և հաշվարկային այլ մոտավորություններից։ Բաց թաղանթով ատոմների և ռադիկալների մասնակցությամբ համակարգերի դեպքում հատկապես կարևոր է էլեկտրոնային սպինի և չզույգավորված էլեկտրոնների ճիշտ նկարագրությունը։ Այդ պատճառով հաշվարկային մեթոդի ընտրությունը և դրա հնարավոր սահմանափակումների գնահատումը կազմում են հետազոտության մեթոդաբանական կարևոր մասը։ Անհրաժեշտության դեպքում տարբեր տեսական մակարդակներով ստացված արդյունքների համեմատությունը կարող է օգտագործվել էներգետիկ և կառուցվածքային տվյալների կայունությունը ստուգելու համար։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև սպինային վիճակների ուսումնասիրությունը։ Ռադիկալային և ատոմային մասնիկների մասնակցությամբ ռեակցիաներում համակարգը կարող է ունենալ տարբեր սպինային բազմապատկություններ, իսկ որոշ դեպքերում տարբեր պոտենցիալ էներգիայի մակերևույթների հարաբերակցությունը կարող է ազդել ռեակցիոն մեխանիզմի վրա։ Համապատասխան էլեկտրոնային վիճակների հաշվարկումը հնարավորություն է տալիս պարզել դրանց հարաբերական էներգիաները և գնահատել, թե տվյալ ռեակցիոն համակարգի նկարագրության համար որ վիճակներն են առավել կարևոր։ Այս հարցը հատկապես նշանակալի է թթվածնային մասնիկների մասնակցությամբ փոխազդեցությունների դեպքում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում լիցքի և սպինային խտության բաշխման վերլուծությանը։ Քիմիական կապերի ձևավորման և խզման ընթացքում էլեկտրոնային խտությունը վերաբաշխվում է տարբեր ատոմների միջև։ Այդ փոփոխությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ հաշվարկված ռեակցիոն ուղիների բնույթը։ Ռադիկալային միջանկյալ կառուցվածքների դեպքում հատկապես հետաքրքիր է չզույգավորված էլեկտրոնի տեղայնացման կամ ապատեղայնացման աստիճանը։ Էլեկտրոնային կառուցվածքի նման վերլուծությունը լրացնում է միայն երկրաչափական և էներգետիկ տվյալներից ստացվող պատկերացումը։ Կարևոր ուղղություն է ռեակցիաների ջերմաքիմիական բնութագրերի գնահատումը։ Սկզբնական և վերջնական կառուցվածքների հաշվարկված էներգիաների համեմատությամբ հնարավոր է գնահատել տարբեր տարրական փուլերի էներգետիկ արդյունքը, իսկ համապատասխան ջերմային ուղղումների կիրառմամբ՝ ստանալ ռեակցիաների թերմոդինամիկական բնութագրերի վերաբերյալ տեղեկություն։ Էներգետիկորեն բարենպաստ վերջնական վիճակի առկայությունը, սակայն, ինքնին չի նշանակում արագ ընթացող ռեակցիա, քանի որ գործընթացը կարող է սահմանափակվել բարձր ակտիվացման պատնեշով։ Այդ պատճառով թերմոդինամիկական և կինետիկական գործոնները դիտարկվում են փոխկապակցված ձևով։ Հետազոտության մեջ կարող են համեմատվել չորս տարբեր ակտիվ մասնիկների հետ ստացված պոտենցիալ էներգիայի մակերևույթները։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ատոմային և ռադիկալային մասնիկների կառուցվածքի ազդեցությունը էթիլենի ռեակցունակության վրա։ Կարելի է գնահատել, թե մասնիկի չափը, էլեկտրոնային կառուցվածքը, թթվածնի առկայությունը և չզույգավորված էլեկտրոնի տեղայնացումը ինչպես են փոխում ռեակցիոն ուղիների երկրաչափությունը և էներգետիկան։ Այս համեմատական մոտեցումը նյութը վերածում է ոչ միայն առանձին ռեակցիաների հաշվարկային նկարագրության, այլև կառուցվածք–ռեակցունակություն ընդհանուր օրինաչափությունների ուսումնասիրության։ Առանձին նշանակություն ունի ստացված արդյունքների հնարավոր կիրառությունը այրման քիմիայում։ Ածխաջրածինների այրումը ներառում է բազմաթիվ փոխկապակցված տարրական ռադիկալային ռեակցիաներ, և դրանց արագություններն ու մեխանիզմները պայմանավորում են ընդհանուր գործընթացի ընթացքը։ Էթիլենը կարող է հանդես գալ տարբեր ածխաջրածնային համակարգերի փոխակերպումների կարևոր միջանկյալ բաղադրիչ, իսկ ջրածնի, թթվածնի և թթվածին պարունակող ռադիկալների հետ դրա փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը կարող է տրամադրել տվյալներ մանրամասն կինետիկական մեխանիզմների ձևավորման համար։ Քվանտաքիմիական հաշվարկները հատկապես օգտակար են այն տարրական փուլերի դեպքում, որոնց անմիջական փորձարարական ուսումնասիրությունը դժվար է մասնիկների կարճ կյանքի կամ բարձր ռեակցունակության պատճառով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ նաև մթնոլորտային քիմիայի տեսանկյունից։ Չհագեցած ածխաջրածինների և ակտիվ ռադիկալների փոխազդեցությունները կարևոր են օրգանական միացությունների մթնոլորտային փոխակերպումների մեխանիզմները հասկանալու համար։ Հիդրօքսիլային և այլ թթվածին պարունակող ռադիկալների հետ տարրական ռեակցիաների տեսական ուսումնասիրությունը կարող է օգնել պարզաբանել օրգանական նյութերի օքսիդացման սկզբնական փուլերը և հնարավոր միջանկյալ մասնիկների առաջացումը։ Միաժամանակ տեսական արդյունքները կարող են ծառայել որպես հիմք ավելի բարդ ռեակցիոն ցանցերի հետագա ուսումնասիրության համար։ Աշխատության մեթոդաբանական հիմքում ընկած է քվանտամեխանիկական հաշվարկների հաջորդական կիրառումը՝ սկզբնական կառուցվածքների ստեղծումից և երկրաչափական օպտիմալացումից մինչև ստացիոնար կետերի բնութագրում, անցումային վիճակների որոնում և ռեակցիոն ուղիների էներգետիկ համեմատություն։ Հաշվարկված կառուցվածքային, տատանողական և էլեկտրոնային բնութագրերի համատեղ վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ստանալ փոխազդեցությունների մեխանիզմների ամբողջական պատկեր։ Տարբեր հաշվարկային մոտեցումների արդյունքների համեմատությունը կարող է օգտագործվել մեթոդաբանական անորոշությունների գնահատման և առավել վստահելի եզրակացությունների ձևավորման համար։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է պարզ չհագեցած ածխաջրածնի և բարձր ռեակցունակությամբ ատոմային ու ռադիկալային մասնիկների միջև տարրական փոխազդեցությունների մոլեկուլային մեխանիզմների պարզաբանմամբ։ Պոտենցիալ էներգիայի մակերևույթների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն միջանկյալ կառուցվածքներն ու անցումային վիճակները, որոնք որոշում են ռեակցիաների ընթացքը, ինչպես նաև համեմատել տարբեր մասնիկների ռեակցունակության առանձնահատկությունները միասնական տեսական մոտեցմամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտակար լինել ռեակցիաների կինետիկական մոդելների մշակման, փորձարարական տվյալների մեկնաբանման և ավելի բարդ ածխաջրածնային համակարգերի տեսական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է քիմիական ռեակցիաների պոտենցիալ էներգիայի մակերևույթների քվանտաքիմիական ուսումնասիրություն՝ միավորելով մոլեկուլային երկրաչափության, էլեկտրոնային կառուցվածքի, անցումային վիճակների, ակտիվացման պատնեշների, ռադիկալային մեխանիզմների և թերմոդինամիկական բնութագրերի վերլուծությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել քվանտային և ֆիզիկական քիմիայի, քիմիական կինետիկայի, այրման գործընթացների, մթնոլորտային քիմիայի և հաշվողական քիմիայի ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է բազմաֆունկցիոնալ տեղակալված կարբոցիկլային և ազացիկլային միացությունների ստացման նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակմանը՝ ացետոքացախաթթվի N-արիլամիդների և էլեկտրոֆիլ ալկենների փոխազդեցությունների հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ելանյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց ռեակցիոնունակության, փոխազդեցությունների ուղղության և ցիկլային վերջանյութերի առաջացման օրինաչափությունների ուսումնասիրության վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի ռեակցիոն պայմանների ընտրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս արդյունավետ կերպով ձևավորել ածխածնային կամ ազոտ պարունակող ցիկլային համակարգեր և միաժամանակ մոլեկուլում պահպանել հետագա քիմիական ձևափոխումների համար արժեքավոր ֆունկցիոնալ խմբեր։ Ացետոքացախաթթվի ամիդային ածանցյալները դիտարկվում են որպես օրգանական սինթեզի բազմակողմանի կառուցվածքային միավորներ, քանի որ դրանց մոլեկուլներում առկա ռեակցիոն կենտրոնները կարող են մասնակցել ածխածին-ածխածին և ածխածին-հետերոատոմ կապերի ձևավորմանը։ Էլեկտրոֆիլ ալկենների հետ դրանց փոխազդեցությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նոր կապերի առաջացման, միջանկյալ բաց շղթայով միացությունների ձևավորման և հետագա ներմոլեկուլային ցիկլացման գործընթացները։ Քննության են առնվում տարբեր էլեկտրոնային և տարածական հատկություններ ունեցող տեղակալիչների ազդեցությունները ռեակցիայի ընթացքի, արագության, ընտրողականության և վերջանյութերի կառուցվածքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում N-արիլային հատվածի կառուցվածքային փոփոխություններին։ Արոմատիկ օղակում էլեկտրոնատու կամ էլեկտրոնակցեպտոր տեղակալիչների առկայությունը կարող է փոփոխել ելանյութի էլեկտրոնային բնույթը և դրանով պայմանավորել փոխազդեցության արդյունավետությունն ու ուղղությունը։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել «կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն» կապերը և կանխատեսել տարբեր ածանցյալների վարքը ընտրված պայմաններում։ Ուսումնասիրվում է նաև էլեկտրոֆիլ ալկենի կառուցվածքի ազդեցությունը։ Ակտիվացնող խմբերի բնույթը, դրանց քանակը և դիրքը կարող են որոշիչ նշանակություն ունենալ նուկլեոֆիլային միացման և հետագա ցիկլացման գործընթացների համար։ Ռեակցիաների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սահմանել ելանյութերի այն կառուցվածքային պահանջները, որոնց դեպքում առավել արդյունավետ է համապատասխան կարբոցիկլային կամ ազացիկլային համակարգերի առաջացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիաների մեխանիզմների պարզաբանմանը։ Դիտարկվում են հնարավոր միջանկյալ փուլերը, սկզբնական միացման գործընթացները, պրոտոնների վերաբաշխումը, ներմոլեկուլային փոխազդեցությունները և օղակի փակման հնարավոր ուղիները։ Ստացված տվյալների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ բացատրելու, թե ինչու որոշ պայմաններում գերակշռում է որոշակի կառուցվածքով վերջանյութի առաջացումը, մինչդեռ պայմանների կամ ելանյութերի փոփոխությունը հանգեցնում է այլ ուղղությամբ ընթացող փոխակերպման։ Մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին ռեակցիաների բացատրության, այլև նմանատիպ նոր սինթետիկ գործընթացների նպատակային նախագծման համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում ռեակցիայի պայմանների օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրվում է լուծիչի, ջերմաստիճանի, ռեակցիայի տևողության, ելանյութերի հարաբերակցության և անհրաժեշտության դեպքում կատալիտիկ կամ հիմնային միջավայրի ազդեցությունը վերջանյութերի ելքի ու ընտրողականության վրա։ Օպտիմալ պայմանների հայտնաբերումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել կողմնակի գործընթացների դերը և բարձրացնել նպատակային նյութերի ստացման արդյունավետությունը։ Քննության են առնվում նաև մեկ փուլում մի քանի նոր կապերի ձևավորման հնարավորությունները, որոնք սինթետիկ տեսանկյունից առանձնապես արժեքավոր են, քանի որ թույլ են տալիս համեմատաբար պարզ ելանյութերից ստանալ կառուցվածքային առումով բարդ ցիկլային համակարգեր։ Ստացված նոր միացությունների կառուցվածքի հաստատումը հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի սպեկտրոսկոպիա, ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիա, զանգվածային սպեկտրաչափություն, տարրային անալիզ և կառուցվածքային քիմիայում ընդունված այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ։ Սպեկտրային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս հաստատել ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը, ցիկլային համակարգի ձևավորումը և տեղակալիչների դիրքերը մոլեկուլում։ Այն դեպքերում, երբ ռեակցիայի ընթացքում հնարավոր է մի քանի իզոմերային կառուցվածքների առաջացում, հատուկ նշանակություն է ստանում կառուցվածքային և տարածական առանձնահատկությունների մանրամասն վերլուծությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ստերեոքիմիական հարցերին, քանի որ ցիկլացման գործընթացների ընթացքում կարող են ձևավորվել նոր ստերեոգեն կենտրոններ կամ տարբեր տարածական կառուցվածք ունեցող արտադրանքներ։ Ռեակցիայի դիաստերեոսելեկտիվության կամ այլ ընտրողական առանձնահատկությունների գնահատումը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել գործընթացի մեխանիզմի մասին։ Կարբոցիկլային միացությունների ստացման ուղղությամբ ուսումնասիրվում է ածխածնային օղակների ձևավորման հնարավորությունը և դրանց հետագա ֆունկցիոնալացման հեռանկարները։ Բազմաթիվ ֆունկցիոնալ խմբերի միաժամանակյա առկայությունը ստացված մոլեկուլները դարձնում է հարմար միջանկյալ նյութեր հետագա օրգանական սինթեզների համար։ Դրանք կարող են ենթարկվել ընտրողական վերականգնման, օքսիդացման, հիդրոլիզի, տեղակալման, կոնդենսացման և այլ փոխակերպումների՝ հնարավորություն տալով կառուցել ավելի բարդ մոլեկուլային համակարգեր։ Ազացիկլային միացությունների դեպքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազոտի ատոմ պարունակող օղակների ձևավորմանը։ Ազոտային հետերոցիկլերը լայնորեն ներկայացված են կենսաբանական ակտիվություն ունեցող բնական և սինթետիկ նյութերում, ինչի պատճառով դրանց ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակումը կարևոր ուղղություն է օրգանական և դեղագործական քիմիայում։ Հետազոտությունը կարող է ընդլայնել կառուցվածքային բազմազան ազոտային ցիկլային համակարգերի սինթեզի հնարավորությունները և ստեղծել նոր ելանյութեր հետագա ֆունկցիոնալացման համար։ Բազմաֆունկցիոնալ բնույթը դիտարկվում է որպես ստացված միացությունների կարևոր առավելություն։ Միևնույն մոլեկուլում մի քանի տարբեր ռեակցիոն կենտրոնների առկայությունը հնարավորություն է տալիս իրականացնել ընտրողական հետագա ձևափոխումներ և կառուցել տարբեր կառուցվածքային դասերի ածանցյալներ։ Այս հանգամանքը մեծացնում է մշակված մեթոդների սինթետիկ արժեքը և հնարավորություն է տալիս դրանք օգտագործել բազմափուլ օրգանական սինթեզի ռազմավարություններում։ Քննության են առնվում նաև նոր միացությունների հնարավոր կիրառական հեռանկարները։ Կարբոցիկլային և ազացիկլային կառուցվածքային հատվածները հանդիպում են բազմաթիվ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերում, դեղագործական նշանակություն ունեցող մոլեկուլներում և ֆունկցիոնալ օրգանական նյութերում։ Հետևաբար նոր բազմաֆունկցիոնալ ածանցյալների ստացումը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հետագա կենսաբանական, դեղաքիմիական կամ նյութագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Միաժամանակ հիմնական շեշտադրումը դրվում է սինթետիկ մեթոդաբանության, ռեակցիոն օրինաչափությունների և կառուցվածքային բազմազանության ընդլայնման վրա։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր ցիկլացման գործընթացների բացահայտման, դրանց մեխանիզմների պարզաբանման և բազմաֆունկցիոնալ ցիկլային միացությունների նպատակային սինթեզի մեթոդների զարգացման հնարավորությամբ։ Կիրառական նշանակությունը կապված է համեմատաբար մատչելի ելանյութերից կառուցվածքային բարդություն ունեցող օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ ուղիների ստեղծման հետ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել հետերոցիկլային քիմիայի, դեղանյութերի սինթեզի և նոր օրգանական կառուցվածքային միավորների մշակման հետագա զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, նուրբ օրգանական սինթեզի և կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստեղծման ոլորտների հետազոտողների, քիմիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է վոլֆրամ, մոլիբդեն կամ քրոմ պարունակող մետաղ–սիլիցիում–ածխածին համակարգերում ընթացող այրման գործընթացների օրինաչափությունների ուսումնասիրմանը և սիլիցիդային ու սիլիցիումի կարբիդային բաղադրիչներ պարունակող կոմպոզիտային նյութերի ստացման գիտական հիմքերի բացահայտմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է մեխանաքիմիական ակտիվացման ազդեցության վրա, որի միջոցով հնարավոր է փոփոխել սկզբնական փոշենյութերի կառուցվածքային վիճակը, մասնիկների փոխազդեցության մակերեսը և հետագա քիմիական փոխակերպումների ընթացքը։ Քննության են առնվում ակտիվացման պայմանների և նյութերի բաղադրության ազդեցությունը այրման գործընթացի սկզբնավորման, տարածման կայունության, ջերմային բնութագրերի, ռեակցիաների արագության և վերջնական արտադրանքի փուլային կազմի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում վոլֆրամի, մոլիբդենի և քրոմի մասնակցությամբ համակարգերի համեմատական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելու համար տարբեր մետաղների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցությունը սիլիցիդների և կարբիդային բաղադրիչների առաջացման գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրվում են սկզբնական նյութերի հարաբերակցության, մասնիկների չափերի, մեխանաքիմիական մշակման աստիճանի և կառուցվածքային փոփոխությունների միջև գոյություն ունեցող կապերը։ Կարևորվում է այրման ընթացքում տեղի ունեցող փուլային և կառուցվածքային փոխակերպումների վերլուծությունը, քանի որ դրանք պայմանավորում են ստացվող կոմպոզիտների վերջնական կառուցվածքը և շահագործական հատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է նաև ինքնատարածվող բարձրաջերմաստիճանային սինթեզի կիրառման հնարավորությունը՝ որպես բարձր ջերմակայունություն և մեխանիկական հատկություններ ունեցող նյութերի ստացման արդյունավետ ուղղություն։ Ստացված կոմպոզիտներում մետաղական դիսիլիցիդային և սիլիցիումի կարբիդային փուլերի համադրությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում բարձր ջերմաստիճաններում աշխատող կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ նյութերի մշակման տեսանկյունից։ Վերլուծվում են սինթեզված նյութերի փուլային կազմը, միկրոկառուցվածքը և հիմնական ֆիզիկամեխանիկական բնութագրերը՝ դրանց ձևավորման պայմանների հետ փոխկապակցվածության բացահայտման նպատակով։ Մեխանաքիմիական նախնական մշակումը դիտարկվում է որպես սինթեզի գործընթացը կառավարելու և նպատակային կառուցվածքով նյութերի ձևավորումը բարելավելու կարևոր գործոն։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է բազմաբաղադրիչ համակարգերում այրման մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմամբ և տարբեր տեխնոլոգիական գործոնների ազդեցության օրինաչափությունների բացահայտմամբ։ Կիրառական տեսանկյունից ստացված արդյունքները կարող են նպաստել ջերմակայուն, մաշակայուն և բարձր ջերմաստիճանային պայմանների համար նախատեսված կոմպոզիտային նյութերի ստացման տեխնոլոգիաների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, փոշեմետալուրգիայի, անօրգանական նյութերի տեխնոլոգիայի, այրման սինթեզի և բարձրաջերմաստիճանային կոմպոզիտների ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտնականների, ինժեներների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է α, β-դեհիդրոպեպտիդների դիալկիլամինոալկիլամիդային ածանցյալների սինթեզին, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը և հակախոլինէսթերազային հատկությունների գնահատմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է նոր պեպտիդային բնույթի միացությունների ստացման, դրանց քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ակտիվության միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների բացահայտման վրա։ Քննության են առնվում դեհիդրոամինաթթվային հատվածներ պարունակող պեպտիդային համակարգերի կառուցման առանձնահատկությունները, դիալկիլամինոալկիլային խմբերի ներմուծման ազդեցությունը միացությունների ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի վրա և ստացված ածանցյալների կառուցվածքային բազմազանությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում սինթեզված նյութերի նույնականացմանը և դրանց կազմի ու կառուցվածքի հաստատմանը ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական հետազոտական մեթոդների միջոցով։ Կենսաբանական ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղությունը կապված է խոլինէսթերազային ֆերմենտների ակտիվության նկատմամբ ստացված միացությունների ազդեցության գնահատման հետ։ Համեմատվում են տարբեր կառուցվածք ունեցող ածանցյալների ակտիվության ցուցանիշները՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե մոլեկուլի առանձին կառուցվածքային հատվածների փոփոխությունն ինչպես է անդրադառնում ֆերմենտային համակարգերի հետ փոխազդեցության վրա։ Հատուկ նշանակություն ունի «կառուցվածք–ակտիվություն» կապի ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս որոշել կենսաբանական ազդեցության ձևավորման համար առավել կարևոր կառուցվածքային գործոնները և տեսականորեն հիմնավորել նոր ածանցյալների հետագա հետազոտման ուղղությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև դեհիդրոպեպտիդների քիմիական հատկություններին, դրանց ռեակցիոնունակությանը և կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի նախագծման ոլորտում ունեցած հնարավոր նշանակությանը։ Հետազոտության ընթացքում սինթետիկ օրգանական քիմիայի մեթոդները համադրվում են ֆերմենտային և ֆիզիկաքիմիական ուսումնասիրությունների հետ, ինչի շնորհիվ հնարավոր է ստացված միացությունները բնութագրել ինչպես կառուցվածքային, այնպես էլ կենսաբանական տեսանկյունից։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են ընդլայնել գիտելիքները չհագեցած պեպտիդային ածանցյալների հատկությունների վերաբերյալ և նպաստել կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նոր միացությունների որոնման տեսական հիմքերի զարգացմանը։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարևոր է պեպտիդների քիմիայի, կենսաօրգանական քիմիայի և դեղագործական հետազոտությունների համար, քանի որ ֆերմենտների ակտիվության ընտրողական փոփոխման ունակությամբ միացությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալ դրանց կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի, պեպտիդների քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, ֆերմենտաբանության և կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է օպտիկապես ակտիվ նոր ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների ստացմանը՝ ասիմետրիկ սինթեզի ժամանակակից մեթոդների կիրառմամբ։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի կառուցվածքային միացությունների ձևավորման և ուսումնասիրության վրա, որոնց կողքային ռադիկալներում առկա են հետերոցիկլիկ տեղակալիչներ և ացետիլենային խմբեր։ Նման կառուցվածքային տարրերի ներմուծումը հնարավորություն է տալիս ստանալ բնական ամինաթթուներից տարբերվող ֆիզիկաքիմիական, տարածական և ռեակցիոն հատկություններով նոր քիրալ միացություններ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նպատակային մոլեկուլների ստերեոքիմիական կառուցվածքի վերահսկումը, քանի որ օպտիկական ակտիվությունը և համապատասխան էնանտիոմերների ընտրողական առաջացումը էական նշանակություն ունեն կենսաբանական ակտիվություն ցուցաբերող նյութերի նախագծման և հետագա կիրառությունների համար։ Ուսումնասիրվում են ասիմետրիկ սինթեզի տարբեր մոտեցումներ, սկզբնական նյութերի և միջանկյալ միացությունների փոխակերպումները, քիրալ կենտրոնների ձևավորման օրինաչափությունները, ինչպես նաև ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սինթեզված նյութերի քիմիական կառուցվածքի և ստերեոքիմիական մաքրության հաստատմանը համապատասխան ֆիզիկաքիմիական և սպեկտրային հետազոտությունների միջոցով։ Հետերոցիկլիկ համակարգերի առկայությունը կարող է զգալիորեն փոփոխել մոլեկուլների էլեկտրոնային և տարածական հատկությունները, իսկ ացետիլենային խմբերը կարող են ծառայել որպես հետագա քիմիական փոխակերպումների համար կարևոր ֆունկցիոնալ հատվածներ։ Այդ պատճառով ստացված միացությունները հետաքրքրություն են ներկայացնում ոչ միայն հիմնարար օրգանական քիմիայի, այլև կենսաօրգանական և դեղագործական քիմիայի տեսանկյունից։ Ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները կարող են օգտագործվել որպես նոր պեպտիդային կառուցվածքների, կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների և այլ բարդ օրգանական համակարգերի կառուցման բաղադրիչներ՝ հնարավորություն տալով նպատակային կերպով փոփոխել դրանց հատկությունները։ Աշխատությունում կարևորվում է նաև սինթեզի ընտրողականության և արդյունավետության բարձրացումը, նոր կառուցվածքային տարբերակների ստացումը և կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել քիրալ օրգանական միացությունների սինթեզի մեթոդաբանության զարգացմանը և նոր ամինաթթվային ածանցյալների ստեղծմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի, ստերեոքիմիայի, ամինաթթուների և պեպտիդների քիմիայի, ինչպես նաև դեղագործական նյութերի նախագծման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է սիլիկագելի և ալյումինի օքսիդի մակերևույթին տեղադրված մետաղական և մետաղօքսիդային կատալիզատորների ստացման եղանակների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և կատալիտիկ ակտիվության ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն գործոնների վրա, որոնք պայմանավորում են կատալիզատորների արդյունավետությունը օրգանական միացությունների փոխակերպման գործընթացներում, մասնավորապես՝ ն-հեպտանի և դիմեթիլէթիլկարբինոլի ռեակցիաներում։ Ուսումնասիրվում են կրիչների մակերևութային հատկությունները, ակտիվ բաղադրիչների բաշխումը, մետաղական և օքսիդային կենտրոնների ձևավորումը, ինչպես նաև դրանց փոխազդեցությունը սիլիկագելի և ալյումինի օքսիդի հետ։ Կարևորվում է կատալիզատորների պատրաստման պայմանների ազդեցությունը դրանց կառուցվածքի, ակտիվ կենտրոնների քանակի, կայունության և ընտրողականության վրա։ Ն-հեպտանի փոխակերպումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել կատալիզատորների ակտիվությունը ածխաջրածնային համակարգերում ընթացող տարբեր ռեակցիաների նկատմամբ, իսկ դիմեթիլէթիլկարբինոլի օգտագործումը թույլ է տալիս վերլուծել կատալիտիկ մակերևույթի թթվահիմնային և այլ ֆունկցիոնալ հատկությունները։ Աշխատությունում դիտարկվում են նաև ռեակցիայի պայմանների՝ ջերմաստիճանի, նյութերի հարաբերակցության, ակտիվ բաղադրիչի բնույթի և կրիչի տեսակի ազդեցությունները վերջնական արտադրանքների կազմի և փոխակերպման աստիճանի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է տրվում տարբեր կատալիզատորների համեմատական գնահատմանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտել կառուցվածք–ակտիվություն կապերը և որոշել առավել արդյունավետ համակարգերի ձևավորման սկզբունքները։ Մետաղական և մետաղօքսիդային բաղադրիչների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև կատալիտիկ գործընթացներում դրանց տարբեր գործառույթների և հնարավոր սիներգետիկ ազդեցությունների պարզաբանման համար։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել հետերոգեն կատալիզի տեսական հիմքերի խորացմանը, մակերևութային երևույթների ավելի լավ ըմբռնմանը և բարձր ակտիվությամբ ու ընտրողականությամբ նոր կատալիտիկ նյութերի մշակմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել կատալիզի, ֆիզիկական քիմիայի, նավթաքիմիայի, մակերևույթի քիմիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի ոլորտների հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ացետոքացախաթթվի և մալոնաթթվի արիլամիդների հիման վրա փոխարինված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների սինթեզի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը նշված ելանյութերի քիմիական փոխակերպումների օրինաչափությունների բացահայտումն ու դրանց հիման վրա նոր օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ եղանակների մշակումն է։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են արիլամիդների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց ռեակցիոնունակությունը և տարբեր պայմաններում ընթացող ցիկլացման ու փոխակերպման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխարինված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների ստացման սինթետիկ մեթոդներին, ռեակցիաների ընթացքի վրա ազդող գործոններին և վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի ձևավորմանը։ Վերլուծվում են ռեակցիոն միջավայրի, ջերմաստիճանի, կատալիտիկ կամ այլ պայմանների և ելանյութերի կառուցվածքի ազդեցությունները սինթեզի արդյունքների վրա՝ նպատակ ունենալով որոշել առավել արդյունավետ պայմանները։ Ստացված միացությունների ուսումնասիրությունը ներառում է դրանց քիմիական կառուցվածքի հաստատում և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատում՝ կիրառելով օրգանական քիմիայում ընդունված անալիտիկ և սպեկտրոսկոպիկ մոտեցումներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն փոխհարաբերությունների բացահայտումը, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալ արիլային տեղակալների և ելանյութերի կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությունը ցիկլային արտադրանքների առաջացման վրա։ Հետազոտությունը միաժամանակ նպաստում է հետերոցիկլիկ միացությունների ստացման նոր սինթետիկ ուղիների ընդլայնմանը, քանի որ 2-պիրիդոնային և գլուտարիմիդային համակարգերը կարևոր են օրգանական և կիրառական քիմիայի տարբեր ուղղությունների համար։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ նոր միացությունների հետագա քիմիական և կենսաբանական ուսումնասիրությունների, ինչպես նաև հնարավոր կիրառական հատկությունների բացահայտման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել օրգանական և դեղագործական քիմիայի մասնագետներին, սինթետիկ քիմիկոսներին, հետերոցիկլիկ միացությունների հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և քիմիական ուղղությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է հիմնական շղթայում տրիազենային և ազոխումբ պարունակող զուգորդված պոլիարիլենների սինթեզին, կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը և դրանց ֆիզիկաքիմիական հատկությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նմանատիպ պոլիմերների ստացման սկզբունքները, մոլեկուլային կառուցվածքի ձևավորման օրինաչափությունները և սինթեզի պայմանների ազդեցությունը ստացվող նյութերի հատկությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պոլիարիլենային հիմնական շղթայում տրիազենային և ազոխմբերի ներմուծմանը, դրանց փոխազդեցությանը արոմատիկ կառուցվածքային հատվածների հետ և այդ խմբերի դերին պոլիմերների էլեկտրոնային, օպտիկական ու այլ ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի ձևավորման գործընթացում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ստացված միացությունների կառուցվածքն ու կազմը, մոլեկուլային բնութագրերը, ջերմային կայունությունը, սպեկտրային և օպտիկական հատկությունները, ինչպես նաև կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությունը։ Վերլուծվում է, թե ինչպես կարող են պոլիմերային շղթայի կառուցվածքի, ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթի և դրանց փոխդասավորության փոփոխությունները ազդել նյութերի ֆիզիկական ու քիմիական վարքագծի վրա։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսումնասիրվող պոլիմերների կիրառական ներուժը և դրանց օգտագործման հնարավոր ուղղությունները ժամանակակից նյութագիտության ու բարձրամոլեկուլային միացությունների քիմիայի բնագավառներում։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև ֆունկցիոնալ պոլիմերների ստացման և նոր հատկություններով նյութերի նախագծման տեսանկյունից, քանի որ զուգորդված պոլիմերային համակարգերը կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել օպտոէլեկտրոնիկայի, սենսորային տեխնոլոգիաների, ֆոտոնային նյութերի և այլ առաջադեմ կիրառությունների համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել օրգանական և պոլիմերային քիմիայի, նյութագիտության և ֆիզիկական քիմիայի մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատանքը նվիրված է աննուլացված պիրիդինների քիմիական ուսումնասիրությանը՝ կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նոր միացությունների հայտնաբերման և հետազոտման նպատակով։ Ուսումնասիրության կենտրոնում պիրիդինային օղակը պարունակող բազմացիկլային և միաձուլված կառուցվածքներն են, որոնց առանձնահատուկ քիմիական կառուցվածքը կարող է պայմանավորել տարբեր կենսաբանական համակարգերի հետ փոխազդելու ունակությունը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել այդ միացությունների ստացման, սինթեզի և քիմիական ձևափոխման եղանակները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ռեակցիոնունակությունը և տարբեր փոխարինիչների ազդեցությունը ֆիզիկաքիմիական հատկությունների վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում օրգանական սինթեզի մեթոդների ընտրությանը և կատարելագործմանը՝ նպատակ ունենալով ստանալ կառուցվածքային բազմազան միացությունների շարք, որոնք հետագայում կարող են ենթարկվել կենսաբանական ակտիվության գնահատման։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է քիմիական կառուցվածքի և կենսաբանական ազդեցության փոխկապակցվածությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտել այն կառուցվածքային գործոնները, որոնք կարող են նպաստել միացությունների ֆարմակոլոգիական կամ այլ կենսաբանական հատկությունների դրսևորմանը։ Ստացված նյութերի ուսումնասիրությունը կարող է ներառել դրանց մաքրության, կառուցվածքի և ֆիզիկական ու քիմիական բնութագրերի որոշում, ինչպես նաև կենսաբանական փորձարկումներ՝ ակտիվություն ունեցող միացությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է առավել հեռանկարային միացությունների ընտրությունը և դրանց հետագա քիմիական կատարելագործումը՝ կենսաբանական ազդեցության ուժեղացման, ընտրողականության բարձրացման կամ անցանկալի հատկությունների նվազեցման համար։ Նման ուսումնասիրությունները նշանակություն ունեն դեղաքիմիայի և բժշկական քիմիայի զարգացման համար, քանի որ նոր կառուցվածքային տիպերի ուսումնասիրությունը կարող է հիմք հանդիսանալ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի հետագա որոնման և դեղաբանական հետազոտությունների համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել օրգանական քիմիայի, դեղաքիմիայի, քիմիական կենսաբանության և ֆարմակոլոգիայի ոլորտների հետազոտողներին ու մասնագետներին՝ որպես պիրիդինային հիմքով նոր միացությունների ստացման, կառուցվածքի ուսումնասիրման և կենսաբանական ակտիվության որոնման մեթոդաբանական հիմք։

Աշխատանքը նվիրված է նոր հետերոցիկլիկ տեղակալված ոչ սպիտակուցային α-ամինաթթուների կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի ուսումնասիրմանը՝ ժամանակակից օրգանական և սինթետիկ քիմիայի կարևորագույն ուղղություններից մեկի շրջանակում։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը այնպիսի քիրալային ամինաթթվային կառուցվածքների ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակումն ու հիմնավորումն է, որոնք կարող են ունենալ ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն։ Ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները տարբերվում են բնական սպիտակուցներում ընդգրկված ստանդարտ ամինաթթուներից և հաճախ դիտարկվում են որպես արժեքավոր կառուցվածքային միավորներ դեղագործական քիմիայի, կենսաակտիվ միացությունների, պեպտիդային քիմիայի և նոր ֆունկցիոնալ նյութերի ստացման ոլորտներում։ Հետերոցիկլային կառուցվածքների ներմուծումը α-ամինաթթուների մոլեկուլային համակարգ կարող է էապես ընդլայնել ստացվող միացությունների կառուցվածքային բազմազանությունը և փոփոխել դրանց ֆիզիկաքիմիական ու կենսաբանական հատկությունները։ Աշխատանքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ասիմետրիկ սինթեզի խնդիրը, որի նպատակն է վերահսկելի եղանակով ստանալ մոլեկուլների որոշակի տարածական կառուցվածք ունեցող՝ էնանտիոմերապես հարստացված կամ էնանտիոմերապես մաքուր արտադրանքներ։ Քիրալության վերահսկումը կարևոր է հատկապես կենսաբանական համակարգերի հետ փոխազդող միացությունների դեպքում, քանի որ նույն քիմիական կազմն ունեցող տարբեր տարածական ձևերը կարող են էապես տարբերվել իրենց կենսաբանական ազդեցությամբ, ակտիվությամբ և փոխազդեցության բնույթով։ Կենսամիմետիկ մոտեցումը ենթադրում է բնական կենսաքիմիական գործընթացներին բնորոշ սկզբունքների օգտագործում սինթետիկ ճանապարհների նախագծման ժամանակ՝ ընդօրինակելով ֆերմենտային կատալիզի, ընտրողականության և մոլեկուլային ճանաչման որոշ առանձնահատկություններ։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում են սինթեզի փուլերը, սկզբնանյութերի և ռեագենտների ընտրությունը, ռեակցիաների ընթացքի պայմանները, քիմիական և ստերեոքիմիական ընտրողականությունը, ինչպես նաև վերջնական արտադրանքների կառուցվածքային նույնականացման եղանակները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված միացությունների կառուցվածքի և տարածական կազմաձևի հաստատումը ժամանակակից սպեկտրոսկոպիական և անալիտիկ մեթոդների կիրառմամբ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև սինթեզի արդյունավետության գնահատում՝ ելքերի, ընտրողականության և վերարտադրելիության տեսանկյունից, ինչպես նաև տարբեր սինթետիկ մոտեցումների համեմատություն։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է տեղակալված պիրիմիդինների սինթեզի և դրանց նուկլեոֆիլ վերախմբավորումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և ուսումնասիրել պիրիմիդինային կառուցվածք պարունակող նոր օրգանական միացությունների ստացման եղանակները, պարզել դրանց քիմիական փոխակերպումների օրինաչափությունները և բացահայտել նուկլեոֆիլ մասնիկների ազդեցությամբ ընթացող վերախմբավորումների մեխանիզմներն ու պայմանները։ Պիրիմիդինները ազոտ պարունակող հետերոցիկլիկ միացությունների կարևոր դաս են, որոնք լայն կիրառություն ունեն օրգանական և դեղաքիմիական հետազոտություններում, ինչպես նաև տարբեր կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների կառուցվածքում։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր տեղակալիչներով պիրիմիդինային ածանցյալների ստացման սինթետիկ ուղիները, ռեակցիաների պայմանների ընտրությունը, ելանյութերի կառուցվածքի ազդեցությունը վերջնական արտադրանքի ձևավորման վրա և ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նուկլեոֆիլ վերախմբավորումներին՝ որպես օրգանական սինթեզում կարևոր փոխակերպումների դասի։ Նման գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես կարող է նուկլեոֆիլ ռեագենտի փոխազդեցությունը պիրիմիդինային համակարգի հետ հանգեցնել ատոմների կամ ֆունկցիոնալ խմբերի վերադասավորմանը և նոր կառուցվածքի ձևավորմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր նուկլեոֆիլ ռեագենտներ, ռեակցիոն միջավայրեր, ջերմաստիճանային պայմաններ և ժամանակային գործոններ՝ վերախմբավորման ընթացքի վրա դրանց ազդեցությունը պարզելու նպատակով։ Կարևոր խնդիր է նաև ստացված միացությունների կառուցվածքի նույնականացումը և քիմիական հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական, քրոմատոգրաֆիական և այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս հաստատել սինթեզված նյութերի կառուցվածքը և գնահատել դրանց մաքրությունն ու կայունությունը։ Աշխատանքի տեսական նշանակությունը կապված է պիրիմիդինային համակարգերում նուկլեոֆիլ փոխակերպումների օրինաչափությունների և մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնման հետ։ Գործնական առումով մշակված սինթետիկ մոտեցումները կարող են կիրառելի լինել նոր հետերոցիկլիկ միացությունների ստացման, բարդ օրգանական մոլեկուլների կառուցման և պոտենցիալ կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նյութերի հետագա ուսումնասիրման համար։ Հետազոտությունը կարող է նաև հնարավորություն տալ բացահայտելու պիրիմիդինային ածանցյալների կառուցվածք-ռեակցիոնունակություն փոխկապակցվածությունը և որոշելու այն պայմանները, որոնց դեպքում ցանկալի փոխակերպումները տեղի են ունենում առավել արդյունավետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կարևոր է հետերոցիկլիկ քիմիայի և օրգանական սինթեզի զարգացման տեսանկյունից՝ համադրելով նոր պիրիմիդինային միացությունների ստացման խնդիրները դրանց նուկլեոֆիլ վերախմբավորումների տեսական և փորձարարական ուսումնասիրության հետ։

Աշխատանքը նվիրված է պոլիանիլինի հիմքով կոմպոզիտային նյութերի ստացման, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են պոլիանիլինի սինթեզի հիմնական մոտեցումները, կոմպոզիտների ձևավորման պայմանները և բաղադրիչների փոխազդեցության ազդեցությունը ստացվող նյութերի կառուցվածքի ու գործառական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պոլիմերային մատրիցայի կառուցվածքին, հաղորդականության, կայունության և այլ հատկությունների ձևավորման օրինաչափություններին, ինչպես նաև տարբեր բաղադրիչների ներմուծման միջոցով նյութի հատկությունների նպատակային փոփոխման հնարավորություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սինթեզի պայմանների և նյութի կառուցվածքի միջև կապի բացահայտումը, քանի որ պոլիանիլինի մոլեկուլային կառուցվածքը, դոպավորման աստիճանը, մասնիկների փոխազդեցությունը և կոմպոզիտի միկրոկառուցվածքը կարող են էապես ազդել դրա էլեկտրական, օպտիկական, մեխանիկական և ջերմային բնութագրերի վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև ստացված նմուշների կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական պարամետրերը՝ համապատասխան վերլուծական մեթոդների կիրառմամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատել սինթեզի արդյունավետությունը և բացահայտել կառուցվածք-հատկություն փոխկապակցվածությունները։ Պոլիանիլինի կոմպոզիտների նկատմամբ հետաքրքրությունը պայմանավորված է դրանց կիրառման լայն հնարավորություններով՝ հաղորդիչ և կիսահաղորդչային նյութերից մինչև սենսորային համակարգեր, էլեկտրոնային սարքեր, էներգետիկ տեխնոլոգիաներ և պաշտպանիչ ծածկույթներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նոր կամ բարելավված հատկություններով պոլիմերային կոմպոզիտների ստացման պայմանների ընտրությանը և դրանց կիրառական ներուժի գնահատմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քիմիայի, նյութագիտության, պոլիմերների քիմիայի և ֆիզիկական քիմիայի ոլորտների ուսանողների, հետազոտողների և մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է երկաթի պորֆիրինային համալիրների նիտրատային կոմպլեքսների ստացման և սպեկտրոսկոպիական ուսումնասիրության խնդիրներին՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով տրանս-էլեկտրոնադոնոր լիգանդներ պարունակող համակարգերին։ Հետազոտության հիմքում ընկած է երկաթի պորֆիրինների կառուցվածքի, քիմիական հատկությունների և լիգանդների հետ փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, ինչը կարևոր նշանակություն ունի կոորդինացիոն միացությունների քիմիայի և մոդելային կենսաանօրգանական համակարգերի հետազոտության համար։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են նիտրատային կոմպլեքսների ստացման պայմանները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները և տարբեր լիգանդների առկայության դեպքում առաջացող էլեկտրոնային փոփոխությունները։ Տրանս-էլեկտրոնադոնոր լիգանդների ազդեցության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես է կոորդինացված միջավայրի փոփոխությունը ազդում երկաթի ատոմի էլեկտրոնային վիճակի, կապերի բնույթի և ամբողջ համալիրի սպեկտրային հատկությունների վրա։ Սպեկտրոսկոպիական մեթոդները կարևոր դեր են կատարում ստացված միացությունների նույնականացման և դրանց կառուցվածքային ու էլեկտրոնային բնութագրերի գնահատման գործում՝ հնարավորություն տալով բացահայտել կլանման գոտիների փոփոխությունները, լիգանդների և մետաղի փոխազդեցության առանձնահատկությունները և համալիրների հնարավոր կառուցվածքային տարբերությունները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր պայմաններում ստացված նմուշների սպեկտրների համեմատական վերլուծություն՝ նպատակ ունենալով պարզել կառուցվածք–հատկություն կապերը և որոշել լիգանդային միջավայրի ազդեցությունը համակարգի ֆիզիկաքիմիական վարքի վրա։ Երկաթի պորֆիրինները հատկապես կարևոր են նաև կենսաբանական համակարգերի մոդելավորման տեսանկյունից, քանի որ պորֆիրինային մետաղակոմպլեքսները կապված են բնական պիգմենտների և ֆերմենտային համակարգերի կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների ուսումնասիրության հետ։ Աշխատության արդյունքները կարող են ընդլայնել պատկերացումները մետաղապորֆիրինների կոորդինացիոն քիմիայի, լիգանդային փոխազդեցությունների և էլեկտրոնային կառուցվածքի վերաբերյալ։ Դրանք կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ինչպես նոր կոորդինացիոն միացությունների սինթեզի և բնութագրման, այնպես էլ կենսաանօրգանական քիմիայի, կատալիզի և մոլեկուլային նյութերի հետազոտության ոլորտներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել անօրգանական և ֆիզիկական քիմիայի մասնագետներին, սպեկտրոսկոպիստներին, կոորդինացիոն քիմիայով զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է մակերևութային ակտիվ նյութերի ջրասուլֆօքսիդային լուծույթների ֆիզիկաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով լուծույթների կառուցվածքի, հատկությունների և բաղադրիչների փոխազդեցության օրինաչափությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ջրի և սուլֆօքսիդային բաղադրիչների խառնուրդներում մակերևութային ակտիվ նյութերի վարքագիծը, դրանց մոլեկուլների փոխազդեցությունները և այն գործոնները, որոնք ազդում են լուծույթների ֆիզիկական ու քիմիական բնութագրերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մակերևութային ակտիվ նյութերի միցելների առաջացման, լուծույթների կառուցվածքային կազմակերպման և միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների առանձնահատկություններին։ Կարող են ուսումնասիրվել մակերևութային լարվածությունը, մածուցիկությունը, էլեկտրահաղորդականությունը, խտությունը, լուծելիությունը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ՝ դրանց կախվածությունը բաղադրությունից, ջերմաստիճանից և մակերևութային ակտիվ նյութի կոնցենտրացիայից պարզելու նպատակով։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ջրային և սուլֆօքսիդային միջավայրերի առանձնահատկությունների համադրական վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու լուծիչների բնույթի ազդեցությունը մակերևութային ակտիվ նյութերի ինքնակազմակերպման և լուծույթների կայունության վրա։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են կիրառվել տարբեր ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ՝ լուծույթների թերմոդինամիկական, կառուցվածքային և դինամիկական հատկությունները գնահատելու համար։ Ստացված տվյալների հիման վրա հնարավոր է բացահայտել լուծույթների հատկությունների փոփոխության օրինաչափությունները և պարզաբանել մակերևութային ակտիվ նյութերի ու լուծիչների միջև փոխազդեցության բնույթը։ Նման հետազոտությունները կարևոր են կոլոիդային քիմիայի, լուծույթների տեսության և մակերևութային երևույթների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնման համար։ Արդյունքները կարող են ունենալ նաև կիրառական նշանակություն, քանի որ մակերևութային ակտիվ նյութերի լուծույթներն օգտագործվում են քիմիական տեխնոլոգիաներում, դեղագործության, կոսմետիկայի, նյութերի մշակման և տարբեր արդյունաբերական գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկական և կոլոիդային քիմիայի, նյութագիտության, քիմիական տեխնոլոգիայի և մակերևութային երևույթների ուսումնասիրմամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է հագեցած և α,β-դեհիդրոամինաթթուների քիմիայի բնագավառում իրականացված հետազոտություններին՝ ուսումնասիրելով դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ստացման եղանակները, քիմիական փոխարկումները և հնարավոր կիրառությունները։ Հագեցած ամինաթթուները կենսաբանական և սինթետիկ քիմիայի հիմնարար միացություններից են, քանի որ դրանց կառուցվածքում համակցված են ամինային և կարբօքսիլային ֆունկցիոնալ խմբերը, իսկ դրանց տարբեր կառուցվածքային և ստերեոքիմիական ձևերը կարող են դրսևորել էապես տարբեր հատկություններ։ Դեհիդրոամինաթթուները, իրենց հերթին, առանձնանում են ածխածնային շղթայում կրկնակի կապի առկայությամբ, որը զգալիորեն փոխում է մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը և ռեակցիոնունակությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է այս միացությունների ստացման և փոխակերպման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ α,β-դեհիդրոամինաթթուների կրկնակի կապը դրանք դարձնում է արժեքավոր միջանկյալ նյութեր օրգանական սինթեզում, քանի որ կարող են մասնակցել տարբեր տեսակի միացման, վերականգնման, օքսիդացման և այլ փոխարկումների։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ստանալ ավելի բարդ կառուցվածք ունեցող ամինաթթուներ և այլ ազոտ պարունակող օրգանական միացություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի նաև ռեակցիաների ընտրողականության հարցը։ Քանի որ նման մոլեկուլները պարունակում են մի քանի ֆունկցիոնալ խմբեր և ռեակցիոն կենտրոններ, սինթեզի պայմանների՝ լուծիչի, ջերմաստիճանի, կատալիզատորի, ռեագենտների և պաշտպանիչ խմբերի ճիշտ ընտրությունը կարող է որոշիչ լինել վերջնական արդյունքի համար։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ինչպես նոր միացությունների ստացում, այնպես էլ արդեն հայտնի նյութերի կառուցվածքային և քիմիական հատկությունների ճշգրտում։ Հատուկ ուշադրության է արժանի դեհիդրոամինաթթուների և դրանց ածանցյալների ստերեոքիմիան։ Կրկնակի կապի երկրաչափական կառուցվածքը և հարակից ֆունկցիոնալ խմբերի տարածական դասավորությունը կարող են ազդել միացությունների հետագա քիմիական վարքի վրա։ Այդ պատճառով դրանց նույնականացման և բնութագրման համար կարևոր են սպեկտրոսկոպիական և այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդները։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս հաստատել ստացված միացությունների կառուցվածքը և պարզել ռեակցիաների մեխանիզմների վերաբերյալ ենթադրությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև հագեցած ամինաթթուների և դրանց դեհիդրացված ածանցյալների փոխադարձ կապի ուսումնասիրությունը։ Դեհիդրացման միջոցով հնարավոր է հագեցած կառուցվածքներից ստանալ չհագեցած միացություններ, իսկ հակառակ ուղղությամբ՝ կրկնակի կապի նպատակային ձևափոխմամբ ստանալ տարբեր ածանցյալներ։ Այս փոխակերպումները կարևոր են օրգանական սինթեզում, քանի որ հնարավորություն են տալիս կառավարել մոլեկուլի կառուցվածքը և փուլային եղանակով կառուցել ավելի բարդ միացություններ։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ամինաթթուների քիմիան գտնվում է մի քանի գիտական ոլորտների հատման կետում՝ օրգանական քիմիա, կենսաքիմիա, դեղաքիմիա և կենսաօրգանական սինթեզ։ Նոր ամինաթթվային կառուցվածքների և դրանց ածանցյալների ստացումը կարող է նշանակություն ունենալ կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների, դեղագործական նյութերի և բարդ օրգանական սինթեզների միջանկյալների որոնման համար։ Դեհիդրոամինաթթուների բարձր ռեակցիոնունակությունը հատկապես արժեքավոր է թիրախային սինթեզների ժամանակ, երբ անհրաժեշտ է մեկ նախանյութից ստանալ կառուցվածքային տարբեր հատկություններ ունեցող միացությունների շարք։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է հագեցած և α,β-դեհիդրոամինաթթուների քիմիայի բազմակողմանի հետազոտություն՝ ընդգրկելով դրանց կառուցվածքը, ստացման մեթոդները, ռեակցիոնունակությունը, փոխակերպումների մեխանիզմները և օրգանական սինթեզում կիրառելիության հնարավորությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի մասնագետներին, քիմիկոս-հետազոտողներին, դեղաքիմիայի ոլորտի ներկայացուցիչներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է սուլֆօքսիդային լուծույթներում ակրիլոնիտրիլի միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների և սոլվատացման գործընթացների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև այդ միջավայրում իրականացվող պոլիմերացման գործընթացին և ստացված պոլիմերների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների հետազոտմանը։ Ուսումնասիրության հիմքում գտնվում է այն խնդիրը, թե ինչպես են լուծիչի, մոնոմերի և առաջացող պոլիմերային շղթաների միջև փոխազդեցությունները ազդում ռեակցիայի ընթացքի, պոլիմերացման արդյունավետության և վերջնական նյութի կառուցվածքային ու ֆիզիկական բնութագրերի վրա։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ակրիլոնիտրիլի մոլեկուլների և սուլֆօքսիդային միջավայրի փոխազդեցությունները, սոլվատացման բնույթը, լուծույթի մոլեկուլային կառուցվածքը և այն գործոնները, որոնք կարող են որոշել մոնոմերի ռեակցիոնունակությունն ու պոլիմերացման մեխանիզմը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում լուծիչի ազդեցությանը պոլիմերացման կինետիկայի, շղթաների ձևավորման և պոլիմերային նյութի կառուցվածքի վրա։ Ստացված պոլիմերների ուսումնասիրության ընթացքում կարող են գնահատվել դրանց մոլեկուլային բնութագրերը, ջերմային և մեխանիկական հատկությունները, լուծելիությունը, խտությունը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և այլ ֆիզիկաքիմիական պարամետրեր։ Նման համապարփակ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կապ հաստատել սկզբնական լուծույթի մոլեկուլային մակարդակում տեղի ունեցող գործընթացների և վերջնական պոլիմերի հատկությունների միջև։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև տարբեր պայմաններում ստացված նյութերի համեմատությունը, որի միջոցով հնարավոր է բացահայտել պոլիմերացման պայմանների, լուծիչի բնույթի և միջմոլեկուլային փոխազդեցությունների ազդեցությունը պոլիմերի որակի և կիրառական բնութագրերի վրա։ Արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ պոլիմերացման նոր կամ կատարելագործված տեխնոլոգիաների մշակման, ակրիլոնիտրիլի հիմքով նյութերի հատկությունների նպատակային կառավարման և պոլիմերային արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկական և օրգանական քիմիայի մասնագետներին, պոլիմերային քիմիկոսներին, քիմիական տեխնոլոգներին, նյութագիտության ոլորտի հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ֆոսֆոր պարունակող օրգանական միացությունների հատուկ դասի՝ 1,4-բիսֆոսֆոնիոբուտա-1,3-դիենային դիհալոգենիդների կառուցվածքի, քիմիական հատկությունների և դրանց փոխարկումների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ֆոսֆոնիումային խմբեր պարունակող զուգորդված դիենային համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, քիմիական կապերի բնույթը և մոլեկուլներում էլեկտրոնային խտության բաշխման ազդեցությունը ռեակցիոնունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆոսֆոնիումային խմբերի, զուգորդված կրկնակի կապերի և հալոգենիդային հակաիոնների դերին միացությունների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ձևավորման գործընթացում։ Ուսումնասիրվում են համապատասխան միացությունների ստացման հնարավոր եղանակները, դրանց կառուցվածքի հաստատման և քիմիական փոխարկումների ընթացքի բացահայտման մեթոդները։ Դիտարկվում են զուգորդված դիենային համակարգերին բնորոշ ռեակցիաները, ֆոսֆոնիումային խմբերի մասնակցությամբ ընթացող փոխազդեցությունները և տարբեր ռեագենտների ազդեցությամբ նոր ֆոսֆորօրգանական ածանցյալների առաջացման հնարավորությունները։ Կարևորվում են ելանյութերի կառուցվածքի, տեղակալիչների բնույթի, ռեակցիոն միջավայրի և այլ գործոնների ազդեցությունները քիմիական փոխարկումների ուղղության ու արդյունքների վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել օրգանական սինթեզի, սպեկտրոսկոպիական վերլուծության և ֆիզիկաքիմիական հետազոտության մեթոդներ՝ ստացված նյութերի կառուցվածքը, մաքրությունը և հատկությունները բնութագրելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում ֆոսֆոր պարունակող օրգանական միացությունների ռեակցիոն կենտրոնների առանձնահատկություններին, էլեկտրոնային և տարածական գործոնների ազդեցությանը, ինչպես նաև հնարավոր ռեակցիոն մեխանիզմների տեսական մեկնաբանությանը։ Առանձնացվում են զուգորդված համակարգերի կայունության, լիցքի տեղաբաշխման, միջանկյալ միացությունների առաջացման և վերջնական արգասիքների կառուցվածքի որոշման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում են նաև տարբեր քիմիական փոխարկումների համեմատական ուսումնասիրությունը և նոր ֆոսֆորօրգանական միացությունների ստացման հնարավորությունների գնահատումը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ֆոսֆորօրգանական քիմիայի տեսական պատկերացումների խորացմանը, ֆոսֆոնիումային աղերի ռեակցիոնունակության վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը և օրգանական սինթեզի նոր մոտեցումների զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ֆունկցիոնալ օրգանական միացությունների սինթեզի և դրանց հետագա կիրառական հնարավորությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն օգտակար է օրգանական քիմիայի, ֆոսֆորօրգանական միացությունների քիմիայի և քիմիական սինթեզի ոլորտների հետազոտողների ու համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է ջրային միջավայրում ամինաթթուների և մետաղների իոնների ներկայությամբ հիդրոպերօքսիդների քայքայման ռեակցիաների կինետիկական օրինաչափությունների և մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են հիդրոպերօքսիդների քիմիական հատկությունները, դրանց կայունության առանձնահատկությունները և քայքայման գործընթացների վրա տարբեր ֆիզիկաքիմիական գործոնների ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ամինաթթուների և մետաղների իոնների փոխազդեցությանը, դրանց հնարավոր կատալիտիկ կամ արգելակող ազդեցություններին և ռեակցիաների ընթացքի փոփոխման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են հիդրոպերօքսիդների քայքայման արագությունը, ռեակցիաների կինետիկական պարամետրերը, միջանկյալ ակտիվ մասնիկների առաջացման հնարավորությունները և ազատ ռադիկալային գործընթացների նշանակությունը։ Դիտարկվում են ամինաթթուների մոլեկուլային կառուցվածքի, ֆունկցիոնալ խմբերի և մետաղների իոնների հետ կոմպլեքսագոյացման առանձնահատկությունների ազդեցությունները քիմիական ռեակցիաների ընթացքի վրա։ Կարևորվում են լուծույթի թթվայնության, ջերմաստիճանի, ռեագենտների կոնցենտրացիաների և մետաղների իոնների բնույթի ազդեցությունները հիդրոպերօքսիդների քայքայման արագության ու ուղղության վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել քիմիական կինետիկայի փորձարարական մեթոդներ, սպեկտրալ վերլուծության եղանակներ և մաթեմատիկական հաշվարկներ՝ ռեակցիաների արագության հաստատունները որոշելու և հնարավոր մեխանիզմները պարզաբանելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում մետաղների փոփոխական օքսիդացման աստիճանների, օքսիդավերականգնման գործընթացների և ռեակցիոն միջավայրում առաջացող ակտիվ թթվածնային մասնիկների դերին։ Առանձնացվում են ամինաթթուների կառուցվածքային առանձնահատկությունների և դրանց քիմիական ակտիվության միջև կապերը, ինչպես նաև տարբեր մետաղական իոնների մասնակցությամբ ընթացող ռեակցիաների համեմատական ուսումնասիրության հնարավորությունները։ Կարևորվում է նաև ստացված կինետիկական տվյալների հիման վրա ռեակցիաների հավանական փուլերի բացահայտումը և դրանց տեսական մեկնաբանությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ջրային լուծույթներում օքսիդացման գործընթացների, կենսաբանական համակարգերում պերօքսիդային միացությունների փոխակերպումների և մետաղակատալիտիկ ռեակցիաների օրինաչափությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Այն գիտական նշանակություն ունի ֆիզիկական քիմիայի, քիմիական կինետիկայի, կենսաօրգանական քիմիայի և օքսիդավերականգնման գործընթացների ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել քիմիկոսների, կենսաքիմիկոսների, ֆիզիկաքիմիական գործընթացների հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։