ՎԱԶԳԵՆ ՕՎՅԱՆ-ԲԱՆԱՍՏԵՂԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Պատմություն

Այս գիրքը նվիրված է 1071 թվականի Մանազկերտի ճակատամարտին՝ միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի պատմության կարևորագույն ռազմական և քաղաքական իրադարձություններից մեկին։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ճակատամարտին նախորդած քաղաքական իրավիճակը, Բյուզանդական կայսրության և սելջուկյան ուժերի միջև հակասությունների խորացումը, տարածաշրջանում ռազմական և ռազմավարական շահերի բախումը, ինչպես նաև կայսր Ռոմանոս Դիոգենեսի արշավանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հակամարտող կողմերի ռազմական ուժերին, զորքերի կազմակերպմանը, ռազմավարությանը, մարտավարությանը և ճակատամարտի ընթացքին։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է պարտության պատճառներին, բյուզանդական բանակի ներքին խնդիրներին, հրամանատարական որոշումներին և այն հանգամանքներին, որոնք վճռորոշ ազդեցություն ունեցան պատերազմի ելքի վրա։ Մանազկերտի ճակատամարտը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին ռազմական բախում, այլև որպես իրադարձություն, որն էականորեն փոխեց Փոքր Ասիայի և հարակից տարածաշրջանների քաղաքական զարգացումների ուղղությունը։ Գրքում կարող են քննարկվել ճակատամարտից հետո Բյուզանդական կայսրության ներքաղաքական անկայունությունը, սելջուկների դիրքերի ամրապնդումը և տարածաշրջանում նոր քաղաքական իրողությունների ձևավորումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև ժամանակաշրջանի աշխարհաքաղաքական միջավայրին և հայկական տարածքների ու բնակչության վրա տեղի ունեցած փոփոխությունների համատեքստին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել միջնադարի պատմությամբ, ռազմական պատմությամբ, Բյուզանդական կայսրության և սելջուկյան պետությունների պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, ովքեր ցանկանում են ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել XI դարի երկրորդ կեսի Մերձավոր Արևելքի պատմական գործընթացների մասին։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է փորձագիտական գիտելիքների և մասնագետների կողմից կիրառվող որոշումների ընդունման մարտավարությունների ձևական ներկայացման մոդելների մշակմանը, ինչպես նաև դրանց ծրագրային իրականացման մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այնպիսի տեղեկատվական և տրամաբանական կառուցվածքների ստեղծման վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս համակարգչային միջավայրում հնարավորինս համարժեք ներկայացնել փորձագետի դատողությունների հաջորդականությունը, ընտրության սկզբունքները, իրավիճակների գնահատման չափանիշները և որոշումների ընդունման գործընթացը։ Քննության են առնվում փորձագիտական համակարգերի գիտելիքների բազայի ձևավորման, գիտելիքների ներկայացման, կանոնների և տրամաբանական կապերի նկարագրման, ինչպես նաև տարբեր իրավիճակներում համապատասխան ռազմավարության ընտրության խնդիրները։ Կարևորվում է իրական փորձագիտական գործունեության առանձնահատկությունների ձևականացումը, քանի որ մասնագետի որոշումները հաճախ հիմնված են ոչ միայն հստակ սահմանված տվյալների, այլև կուտակված փորձի, մասնագիտական գնահատականների և փոխկապակցված պայմանների վրա։ Ուսումնասիրվում են փորձագիտական մարտավարությունների ներկայացման տարբեր մոդելների կառուցման սկզբունքները, դրանց ճկունությունը, ամբողջականությունը և կիրառելիությունը տարբեր խնդիրների լուծման ժամանակ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում մոդելների ծրագրային իրականացմանը, տվյալների և գիտելիքների կազմակերպմանը, տրամաբանական եզրահանգումների իրականացման մեխանիզմներին և օգտագործողի ու համակարգի միջև փոխգործակցության կազմակերպմանը։ Ծրագրային բաղադրիչը հնարավորություն է տալիս ստուգել առաջարկվող մոդելների գործնական կիրառելիությունը, իրականացնել տարբեր իրավիճակների համակարգչային մշակում և համեմատել համակարգի ստացած արդյունքները փորձագիտական գնահատականների հետ։ Կարևորվում են նաև ծրագրային համակարգի ընդլայնելիության և նոր գիտելիքների ավելացման հնարավորությունները, որոնք անհրաժեշտ են կիրառական միջավայրի փոփոխություններին համապատասխան համակարգը զարգացնելու համար։ Մոդելավորման և ծրագրային իրականացման համադրումը նպաստում է մարդկային մասնագիտական փորձի համակարգմանն ու մեքենայական մշակման համար հասանելի ձևով ներկայացմանը։ Հետազոտությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ որոշումների աջակցման համակարգերի, գիտելիքահեն ծրագրային միջոցների և ինտելեկտուալ տեղեկատվական համակարգերի նախագծման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել արհեստական բանականության, համակարգչային գիտության, փորձագիտական համակարգերի, գիտելիքների ներկայացման և որոշումների ընդունման ավտոմատացման ոլորտներում աշխատող հետազոտողների, ծրագրավորողների, ինժեներների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է XVIII դարում հայ բառարանագրության զարգացման պատմությանը՝ ուսումնասիրելով այդ ժամանակաշրջանի բառարանների ստեղծման նախադրյալները, նպատակները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և նշանակությունը հայոց լեզվի ուսումնասիրման ու պահպանման գործում։ Գրքում ներկայացվում է XVIII դարի հայ մտավոր և մշակութային միջավայրը, որի պայմաններում զարգանում էին լեզվաբանական ուսումնասիրությունները, թարգմանական գործունեությունը, տպագրությունը և կրթական կենտրոնների աշխատանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այդ ժամանակաշրջանում ստեղծված և գործածված հայերեն բառարաններին, դրանց հեղինակներին, կազմման սկզբունքներին և բառային նյութի ընտրության առանձնահատկություններին։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բառարանների տեսակները, դրանց լեզվական կառուցվածքը, բառահոդվածների կազմակերպումը, բառերի բացատրության եղանակները, հոմանիշների և համարժեքների ներկայացումը, ինչպես նաև հայերեն բառապաշարի տարբեր շերտերի արտացոլումը։ Հեղինակը դիտարկում է հայ բառարանագրության կապը այլ լեզուների բառարանագրական ավանդույթների հետ՝ անդրադառնալով հատկապես այն դեպքերին, երբ հայերեն բառարանները կազմվել են թարգմանական կամ երկլեզու սկզբունքներով։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բառարաններում պահպանված լեզվական նյութի պատմական արժեքին, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու XVIII դարի հայերենի բառապաշարը, բառակազմական գործընթացները, տերմինաբանությունը և լեզվական փոփոխությունները։ Ուսումնասիրության միջոցով բացահայտվում է նաև բառարանագրության դերը հայ կրթական և մշակութային կյանքի զարգացման գործում, քանի որ բառարանները ծառայել են ոչ միայն լեզվի բառապաշարի գրանցմանը, այլև ուսուցման, թարգմանության և գիտելիքի տարածման նպատակներին։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, որ XVIII դարը կարևոր փուլ էր հայ բառարանագրական ավանդույթի զարգացման մեջ և հետագա լեզվաբանական ուսումնասիրությունների համար ձևավորեց արժեքավոր գիտական ու գործնական հիմք։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, հայագետների, բառարանագիրների, գրականագետների, պատմաբանների, թարգմանիչների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են հայոց լեզվի պատմությամբ և հայկական բառարանագրական ժառանգությամբ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է խերես տիպի գինիների արտադրության ընթացքում տեղի ունեցող տեխնոլոգիական և կենսաքիմիական գործընթացների խորքային ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև պատրաստի արտադրանքի կայունության բարձրացմանն ուղղված միջոցառումների մշակմանը։ Հեղինակը վերլուծում է գինու արտադրության տարբեր փուլերում ընթացող միկրոկենսաբանական, ֆիզիկաքիմիական և կենսաքիմիական փոփոխությունները, որոնք ազդում են խմիչքի համային, բուրավետ և որակական հատկանիշների ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրվում են խմորման գործընթացները, խմորասնկերային մշակույթների դերը, օքսիդացման և հասունացման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք կարող են պայմանավորել պատրաստի արտադրանքի որակի անկայունությունը կամ պահպանման ընթացքում առաջացող անցանկալի փոփոխությունները։ Հետազոտության շրջանակում գնահատվում են հումքի որակը, արտադրական ռեժիմների ազդեցությունը, տեխնոլոգիական սարքավորումների կիրառման առանձնահատկությունները և պահպանման պայմանների նշանակությունը։ Աշխատության կարևոր հատվածը վերաբերում է այն համալիր միջոցառումների մշակմանը, որոնք ուղղված են գինու ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական կայունության ապահովմանը, արտադրանքի պահպանման ժամկետի երկարացմանը և սպառողական հատկությունների պահպանմանը։ Ներկայացված արդյունքները կարող են նպաստել գինեգործական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը, որակի վերահսկման կատարելագործմանը և մրցունակ արտադրանքի ստացմանը՝ ապահովելով խերես տիպի գինիների կայուն և բարձրորակ արտադրություն։

Պատմություն

Այս հրատարակությունը նվիրված է Խորհրդային Միության խաղաղության քաղաքականության գաղափարական բովանդակությանը և դրա տարածմանն ու քարոզչությանը գրադարանների միջոցով։ Աշխատության կենտրոնում գրադարանների՝ որպես տեղեկատվության, ընթերցանության և հասարակական-քաղաքական գաղափարների տարածման հաստատությունների դերն է խորհրդային ժամանակաշրջանում։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է, թե ինչպես էին խաղաղության, միջազգային հարաբերությունների, զինաթափման, ժողովուրդների բարեկամության և խաղաղ գոյակցության վերաբերյալ պաշտոնական գաղափարները ներկայացվում գրադարանային աշխատանքի շրջանակում, ինչպիսի գրականություն էր ընտրվում ընթերցողների համար և ինչ մեթոդներով էր կազմակերպվում դրա տարածումը։ Խորհրդային համակարգում գրադարանը չէր ընկալվում միայն որպես գրքերի պահպանման և տրամադրման վայր․ այն նաև դիտարկվում էր որպես գաղափարական և կրթադաստիարակչական աշխատանքի կարևոր հաստատություն։ Այդ պատճառով գրադարանային ֆոնդերի համալրումը, գրականության ցուցադրությունը, թեմատիկ ցուցահանդեսների կազմակերպումը, մատենագիտական ցանկերի կազմումը, ընթերցողների հետ քննարկումները, գրքի տեսությունները և այլ միջոցառումներ հաճախ իրականացվում էին պետական և հասարակական-քաղաքական առաջնահերթություններին համապատասխան։ Խաղաղության թեման այս համակարգում առանձնահատուկ տեղ էր զբաղեցնում, քանի որ խորհրդային արտաքին և ներքին քարոզչության մեջ այն ներկայացվում էր որպես պետության քաղաքականության կարևոր ուղղություն։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է խաղաղության գաղափարի ներկայացման ձևերի բացահայտումը։ Գրադարանները կարող էին ընթերցողներին առաջարկել պատերազմի կանխարգելմանը, ժողովուրդների միջև համագործակցությանը, միջազգային հարաբերություններին, զինաթափմանը և խաղաղության պահպանմանը վերաբերող գրքեր, պարբերականներ ու տեղեկատվական նյութեր։ Այդ գրականությունը կարող էր համակարգվել թեմատիկ բաժիններով և ներկայացվել ցուցահանդեսների, գրական տեսությունների կամ մատենագիտական միջոցառումների միջոցով։ Այսպիսի աշխատանքը միաժամանակ ուներ տեղեկատվական և գաղափարական նպատակ՝ ընթերցողին ծանոթացնել համապատասխան գրականությանը և ձևավորել պաշտոնական գաղափարախոսությանը համահունչ վերաբերմունք։ Կարևոր ուղղություն էր նաև գրադարանային միջոցառումների կազմակերպումը։ Թեմատիկ երեկոները, ընթերցողների կոնֆերանսները, բանավոր ամսագրերը, գրքի քննարկումները և ցուցահանդեսները հնարավորություն էին տալիս խաղաղության վերաբերյալ քաղաքական գաղափարները ներկայացնել ոչ միայն գրքի, այլև բանավոր հաղորդակցության միջոցով։ Նման միջոցառումները կարող էին նվիրված լինել միջազգային իրադարձություններին, խաղաղության շարժման տարբեր դրվագներին, խորհրդային արտաքին քաղաքականության նախաձեռնություններին կամ հայտնի հասարակական և մշակութային գործիչների խաղաղասիրական գործունեությանը։ Հրատարակության թեման հետաքրքիր է նաև գրադարանագիտության պատմության տեսանկյունից։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես էր խորհրդային ժամանակաշրջանում գրադարանային աշխատանքի մասնագիտական գործառույթը միահյուսվում հասարակական-քաղաքական դաստիարակության հետ։ Գրադարանավարից ակնկալվում էր ոչ միայն գրականության պահպանման և ընթերցողների սպասարկման կազմակերպում, այլև համապատասխան թեմատիկ նյութերի նպատակային ընտրություն, ցուցադրություն և քարոզչական միջոցառումների անցկացում։ Այդ պատճառով նման աշխատանքը կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել խորհրդային գրադարանների աշխատանքի մեթոդաբանությունը ուսումնասիրելու համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև գրականության ընտրության և մատենագիտական աշխատանքի խնդիրը։ Խաղաղության թեմայով գրականության համակարգումը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողներին արագ կողմնորոշվել մեծածավալ տեղեկատվական հոսքի մեջ։ Գրադարանները կարող էին կազմել հանձնարարական գրականության ցանկեր, թեմատիկ մատենագիտական տեղեկատուներ և ցուցահանդեսների ուղեկցող նյութեր։ Այդ գործիքները միաժամանակ նպաստում էին ընթերցանության կազմակերպմանը և պաշտոնական քաղաքական օրակարգի տարածմանը։ Խորհրդային խաղաղության քարոզչության առանձնահատկություններից էր դրա սերտ կապը միջազգային քաղաքականության պաշտոնական մեկնաբանության հետ։ Խաղաղության և պատերազմի հարցերը ներկայացվում էին ոչ միայն որպես համամարդկային արժեքների խնդիր, այլև որպես սոցիալ-քաղաքական պայքարի բաղադրիչ։ Այդ պատճառով գրադարաններում տարածվող նյութերի ընտրությունը հաճախ արտացոլում էր ժամանակի պետական գաղափարախոսությունը և միջազգային իրադարձությունների պաշտոնական գնահատականները։ Այս հանգամանքը հրատարակությունը դարձնում է հետաքրքիր նաև պատմական աղբյուրագիտության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես էր պետական քաղաքական դիսկուրսը փոխանցվում մշակութային և տեղեկատվական հաստատությունների միջոցով։ Թեման կարող է դիտարկվել նաև ընթերցողի և գրադարանի փոխհարաբերությունների տեսանկյունից։ Գրադարանային քարոզչության արդյունավետությունը մեծապես կախված էր ընթերցողների հետաքրքրություններից, գրականության հասանելիությունից և միջոցառումների կազմակերպման ձևերից։ Ուստի ուսումնասիրությունը կարող է պատկերացում տալ այն մեթոդների մասին, որոնց միջոցով գրադարանները փորձում էին ներգրավել ընթերցողներին քաղաքական և հասարակական թեմաների շուրջ կազմակերպվող աշխատանքներում։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը ներկայացնում է խորհրդային գրադարանի երկակի դերը՝ որպես մշակութային-տեղեկատվական հաստատության և որպես պետական գաղափարախոսության տարածման գործիք։ Այն միավորում է գրադարանագիտության, պատմության, մշակույթի և խորհրդային քաղաքական քարոզչության ուսումնասիրության խնդիրները։ Թեման կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, խորհրդային շրջանի հասարակական-քաղաքական կյանքի հետազոտողներին, տեղեկատվական աշխատանքի մասնագետներին և գրադարանային գործի պատմությամբ զբաղվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է 1990-2004 թվականներին Հարավային Կովկասի միջազգային քաղաքական գործընթացներում ադրբեջանական գործոնի դերի համակողմանի քաղաքագիտական վերլուծությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է Խորհրդային Միության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ձևավորված նոր աշխարհաքաղաքական իրադրությունը, երբ Հայաստանը, Ադրբեջանը և Վրաստանը ձեռք բերեցին անկախ պետականություն և սկսեցին ինքնուրույն ձևավորել իրենց արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։ Այս գործընթացը տեղի էր ունենում քաղաքական անկայունության, զինված հակամարտությունների, տնտեսական ճգնաժամերի և տարածաշրջանում Ռուսաստանի ազդեցության վերափոխման պայմաններում, ինչի հետևանքով Ադրբեջանը աստիճանաբար դարձավ Հարավային Կովկասի կարևոր քաղաքական և աշխարհաքաղաքական դերակատարներից մեկը։ Աշխատության առանցքային ուղղություններից է Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության ձևավորման և զարգացման ուսումնասիրությունը։ Անկախության առաջին տարիներին երկրի արտաքին քաղաքականությունը զգալիորեն պայմանավորվում էր ներքաղաքական պայքարով, իշխանափոխություններով և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությամբ։ Տարբեր քաղաքական ղեկավարությունների օրոք փոփոխվել են Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի, ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների նկատմամբ հարաբերությունների առաջնահերթությունները։ 1990-ականների սկզբին նկատվում էր տարբեր արտաքին քաղաքական ուղղությունների մրցակցություն, իսկ հետագայում ձևավորվեց բազմավեկտոր քաղաքականության միտում, որի նպատակն էր պահպանել Ադրբեջանի ինքնուրույնությունը և միաժամանակ օգտագործել տարբեր արտաքին կենտրոնների հետ համագործակցության հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևորագույն բաղադրիչը Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության ազդեցության ուսումնասիրությունն է Ադրբեջանի միջազգային քաղաքականության վրա։ Հակամարտությունը դարձավ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական օրակարգի հիմնական խնդիրներից մեկը և մեծապես պայմանավորեց երկրի հարաբերությունները հարևան պետությունների ու միջազգային կազմակերպությունների հետ։ Տարածքային ամբողջականության հարցը վերածվեց արտաքին քաղաքականության առանցքային ուղղության, իսկ միջազգային աջակցություն ստանալու և հակամարտության կարգավորման գործընթացում առավել նպաստավոր դիրք ապահովելու նպատակով Ադրբեջանը ակտիվացրեց իր դիվանագիտական գործունեությունը։ Հակամարտությունը միաժամանակ ազդեց Հայաստանի, Ադրբեջանի և Թուրքիայի հարաբերությունների վրա և դարձավ տարածաշրջանային քաղաքականության առանցքային գործոններից մեկը։ 1994 թվականի հրադադարից հետո ռազմական գործողությունների ակտիվ փուլը փոխարինվեց երկարատև բանակցային գործընթացով, որտեղ կարևոր դեր ստացավ միջազգային միջնորդությունը։ Աշխատության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում Ռուսաստանի գործոնի ուսումնասիրությունը։ Խորհրդային ժառանգության, աշխարհագրական դիրքի և ռազմական-քաղաքական հնարավորությունների շնորհիվ Ռուսաստանը շարունակում էր պահպանել նշանակալի ազդեցություն Հարավային Կովկասում։ Ադրբեջանի քաղաքականության կարևոր խնդիրներից էր Մոսկվայի ազդեցության սահմանափակումը՝ միաժամանակ խուսափելով Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ամբողջական խզումից։ Այս հակասական իրավիճակը նպաստեց բազմավեկտոր արտաքին քաղաքականության ձևավորմանը, որի շրջանակում Ադրբեջանը փորձում էր հավասարակշռել Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Իրանի և արևմտյան պետությունների հետ հարաբերությունները։ Մյուս կարևոր ուղղությունը թուրք-ադրբեջանական հարաբերությունների զարգացումն է։ Թուրքիան դարձավ Ադրբեջանի կարևոր քաղաքական, տնտեսական և ռազմավարական գործընկերներից մեկը։ Երկու երկրների համագործակցությունը զարգացավ քաղաքականության, անվտանգության, ռազմական պատրաստության, էներգետիկայի, տրանսպորտի և մշակույթի ոլորտներում։ Այդ հարաբերությունների խորացումը Ադրբեջանի համար կարևոր էր ոչ միայն արտաքին աջակցության տեսանկյունից, այլև Ռուսաստանի ազդեցությանը հակակշիռ ստեղծելու և դեպի արևմտյան շուկաներ ու հաղորդակցության ուղիներ դուրս գալու հնարավորությունների ընդլայնման առումով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև Իրանի գործոնին։ Ադրբեջանի և Իրանի հարաբերությունները պայմանավորվում էին ընդհանուր սահմանով, Կասպից ծովի խնդիրներով, տնտեսական շահերով, էներգետիկ ռեսուրսներով և երկու երկրների քաղաքական առաջնահերթություններով։ Միաժամանակ Բաքվի և Թեհրանի միջև առկա էին քաղաքական և ռազմավարական տարաձայնություններ, որոնք որոշակի ժամանակահատվածներում բարդացնում էին երկկողմ հարաբերությունները։ Աշխատության կարևորագույն թեմաներից է Կասպից ծովի նավթային և գազային ռեսուրսների ազդեցությունը տարածաշրջանային քաղաքականության վրա։ 1990-ականներին Ադրբեջանի էներգետիկ ներուժը վերածվեց ոչ միայն տնտեսական, այլև աշխարհաքաղաքական կարևոր ռեսուրսի։ Արևմտյան նավթային ընկերությունների ներգրավումը, էներգետիկ նախագծերի զարգացումը և նավթի արտահանման այլընտրանքային ուղիների ձևավորման ձգտումը մեծացրին Ադրբեջանի միջազգային նշանակությունը։ Նավթային խոշոր համաձայնագրերը և հետագա խողովակաշարային նախագծերը նպաստեցին Ադրբեջանի կապերի ամրապնդմանը արևմտյան պետությունների և միջազգային ընկերությունների հետ, իսկ էներգետիկ հաղորդուղիների հարցը դարձավ տարածաշրջանային մրցակցության կարևոր բաղադրիչ։ Այս գործընթացներում էական նշանակություն ստացավ Ադրբեջան-Վրաստան-Թուրքիա համագործակցությունը, որի միջոցով ձևավորվում էր արևելք-արևմուտք էներգետիկ և տրանսպորտային ուղղություն։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է վերլուծվել նաև Ադրբեջանի հարաբերությունների զարգացումը Վրաստանի հետ։ Երկու երկրները աստիճանաբար դարձան տարածաշրջանային տնտեսական և էներգետիկ համագործակցության կարևոր գործընկերներ։ Վրաստանի տարածքը Ադրբեջանի համար ձեռք բերեց ռազմավարական նշանակություն՝ որպես էներգակիրների և տրանսպորտային հաղորդակցության արևմտյան ուղղություն, իսկ Վրաստանի համար Ադրբեջանի էներգետիկ և տնտեսական ներուժը կարևոր գործոն էր սեփական աշխարհաքաղաքական դիրքի ամրապնդման գործում։ Այս փոխկապակցվածությունը նպաստեց տարածաշրջանային նոր համագործակցության ձևաչափերի առաջացմանը և Հարավային Կովկասում ուժերի հարաբերակցության փոփոխությանը։ Աշխատության շրջանակում կարևոր է նաև միջազգային կազմակերպությունների և արտաքին ուժերի հետ Ադրբեջանի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Անկախությունից հետո Ադրբեջանը ձգտեց ամրապնդել իր միջազգային իրավական դիրքը, ընդլայնել դիվանագիտական կապերը և ներգրավվել միջազգային ու տարածաշրջանային կազմակերպությունների գործունեության մեջ։ ԱՄՆ-ի և եվրոպական պետությունների հետաքրքրությունը տարածաշրջանի նկատմամբ աստիճանաբար աճեց՝ կապված էներգետիկ ռեսուրսների, տարածաշրջանային անվտանգության, Ռուսաստանի ազդեցության և հակամարտությունների կարգավորման խնդիրների հետ։ Միաժամանակ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների զարգացման վրա ազդեցություն ունեին նաև ժողովրդավարացման, մարդու իրավունքների և ներքաղաքական կայունության հարցերը։ 1990-2004 թվականների ժամանակահատվածի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ադրբեջանական գործոնի բազմաշերտ բնույթը։ Այն ներառում էր ոչ միայն Ադրբեջանի ռազմական և քաղաքական ներուժը, այլև աշխարհագրական դիրքը, էներգետիկ ռեսուրսները, տրանսպորտային նշանակությունը, արտաքին քաղաքական կապերը և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության շուրջ ձևավորված դիվանագիտական դիրքավորումը։ Ադրբեջանը ձգտում էր իր տնտեսական և աշխարհաքաղաքական հնարավորությունները վերածել տարածաշրջանային ազդեցության գործիքների՝ միաժամանակ խուսափելով որևէ մեկ արտաքին ուժից ամբողջական կախվածությունից։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ 1990-2004 թվականներին ադրբեջանական գործոնը Հարավային Կովկասի միջազգային քաղաքականության կարևոր բաղադրիչներից էր։ Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականության, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության, էներգետիկ քաղաքականության, թուրք-ադրբեջանական ռազմավարական համագործակցության, Ռուսաստանի և Իրանի հետ հարաբերությունների, ինչպես նաև արևմտյան պետությունների հետ կապերի համադրումը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության և միջազգային քաղաքական գործընթացների ձևավորման մասին։