Творчество Егише Чаренца последнего периода (1934-1937 гr.)

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ուսուցիչների մասնագիտական կոմպետենտության զարգացման տեսական, մեթոդաբանական և գործնական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ շարունակական մասնագիտական կրթության և վերապատրաստման դասընթացների կազմակերպման համատեքստում։ Քննարկվում են մանկավարժական մասնագիտական կոմպետենտության էությունը, կառուցվածքը, հիմնական բաղադրիչները և դրանց ձևավորման ու կատարելագործման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցիչների առարկայական, մեթոդական, հաղորդակցական, հետազոտական և թվային կարողությունների զարգացմանը, մասնագիտական ինքնակատարելագործման անհրաժեշտությանը և կրթական փոփոխություններին հարմարվելու պատրաստակամությանը։ Ուսումնասիրվում են վերապատրաստման դասընթացների բովանդակության մշակման սկզբունքները, ուսուցման ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները, գործնական առաջադրանքների, համագործակցային ուսուցման և անդրադարձային գործունեության դերը մանկավարժական հմտությունների կատարելագործման գործընթացում։ Անդրադարձ է կատարվում ուսուցիչների մասնագիտական կարիքների բացահայտմանը, վերապատրաստման ծրագրերի արդյունավետության գնահատման չափանիշներին, ձեռք բերված գիտելիքների և կարողությունների գործնական կիրառությանը, ինչպես նաև մասնագիտական զարգացման անհատական ուղիների ձևավորմանը։ Կարևորվում են կարողունակահեն կրթության սկզբունքների ներդրումը, ուսուցիչների շարունակական կրթության համակարգի կատարելագործումը, մանկավարժական նորարարությունների տարածումը և կրթության որակի բարձրացմանը նպաստող մեթոդաբանական մոտեցումների մշակումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, ուսուցիչների վերապատրաստման մասնագետների, կրթության կազմակերպիչների, մեթոդիստների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գրականություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Հակոբ Ասատուրյանի վեպ-եռագրության գեղարվեստական, գաղափարական և կառուցվածքային առանձնահատկությունների քննությանը՝ բացահայտելով ստեղծագործությունների փոխկապակցվածությունը, թեմատիկ առանցքները և հեղինակի արձակին բնորոշ աշխարհընկալումը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում եռագրության ամբողջական կառուցվածքն է, որտեղ առանձին վեպերը միավորվում են ընդհանուր գաղափարական և գեղարվեստական համակարգի մեջ՝ ստեղծելով ավելի լայն ու բազմաշերտ պատում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն յուրաքանչյուր ստեղծագործության ինքնուրույն արժեքը, այլև դրանց միջև գոյություն ունեցող թեմատիկ, կերպարային, ժամանակային և գաղափարական կապերը։ Եռագրության կարևոր առանձնահատկություններից է անհատի և ժամանակաշրջանի փոխհարաբերության ներկայացումը։ Հեղինակը մարդու անձնական ճակատագիրը դիտարկում է հասարակական և պատմական լայն գործընթացների համատեքստում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են քաղաքական, սոցիալական և մշակութային փոփոխությունները ներգործում մարդու մտածողության, վարքագծի և արժեքային կողմնորոշումների վրա։ Կերպարների կյանքը հաճախ զարգանում է փոփոխվող իրականության պայմաններում, որտեղ նրանց անհրաժեշտ է վերագնահատել սեփական համոզմունքները, հարաբերությունները և ապագայի վերաբերյալ պատկերացումները։ Ուսումնասիրության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կերպարային համակարգին։ Եռագրության հերոսները դիտարկվում են ոչ միայն որպես առանձին վեպերի գործող անձինք, այլև որպես ընդհանուր գեղարվեստական աշխարհի կրողներ։ Նրանց հարաբերությունները, ներքին զարգացումը և որոշումների հետևանքները կարող են դիտարկվել որպես ամբողջական պատմության տարբեր փուլեր, որոնց միջոցով բացահայտվում են հեղինակի հիմնական գաղափարները։ Կերպարների հոգեբանական նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ մարդու ներքին հակասություններին, հիշողությանը, ինքնության որոնմանը, պատասխանատվությանը և սեփական ընտրությունների հետ առերեսվելու խնդրին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ժամանակի և հիշողության թեման։ Անցյալը եռագրության գեղարվեստական աշխարհում հաճախ շարունակում է ազդեցություն ունենալ ներկայի վրա, իսկ հիշողությունը դառնում է անձնական և հասարակական փորձի պահպանման միջոց։ Հերոսների ներկայիս վիճակը պայմանավորված է ոչ միայն տվյալ պահի իրադարձություններով, այլև անցյալում ունեցած փորձառություններով, կորուստներով, ընտրություններով և հարաբերություններով։ Այդ պատճառով ժամանակային տարբեր շերտերի փոխներթափանցումը նպաստում է վեպերի հոգեբանական խորությանը և հնարավորություն է տալիս պատմությունը ներկայացնել ոչ թե որպես ավարտված անցյալ, այլ որպես շարունակաբար ապրող փորձ։ Եռագրության կառուցվածքային առանձնահատկությունը նույնպես ուսումնասիրության կարևոր առարկա է։ Երեք ստեղծագործությունների միավորումը թույլ է տալիս ընդլայնել պատումի ժամանակային և տարածական սահմանները, ներկայացնել ավելի մեծ թվով կերպարներ ու իրադարձություններ և ստեղծել հասարակական կյանքի ավելի ընդգրկուն պատկեր։ Յուրաքանչյուր վեպ կարող է ունենալ իր ներքին կառուցվածքն ու սյուժետային կենտրոնը, սակայն ամբողջ շարքը միավորվում է ընդհանուր գաղափարական տրամաբանությամբ։ Այդպիսի կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս աստիճանաբար զարգացնել թեմաները և կերպարների ճակատագրերը՝ ընթերցողին ներկայացնելով երկարատև պատմական կամ մարդկային գործընթացի տարբեր փուլերը։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև վեպ-եռագրության լեզվաոճական առանձնահատկություններին։ Պատումի բազմաշերտությունը, կերպարների խոսքի անհատականացումը, հոգեբանական դիտարկումները, նկարագրական մանրամասները և պատմողական տարբեր եղանակների համադրումը նպաստում են ստեղծագործության ամբողջական մթնոլորտի ձևավորմանը։ Հեղինակը արտաքին իրադարձությունները հաճախ կապում է ներքին ապրումների հետ՝ հնարավորություն տալով նույն դրվագը դիտարկել և՛ իրադարձային, և՛ հոգեբանական տեսանկյունից։ Այսպիսի մոտեցումը խորացնում է կերպարների ներաշխարհի բացահայտումը և եռագրությանը հաղորդում բազմաձայնություն։ Հակոբ Ասատուրյանի վեպ-եռագրության ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ այն հնարավորություն է տալիս դիտարկել վեպի լայնածավալ կառուցվածքի գեղարվեստական հնարավորությունները։ Եռագրությունը կարող է միավորել անձնական պատմությունը և հասարակական համայնապատկերը, անհատի հոգեբանական զարգացումը և ժամանակաշրջանի փոփոխությունները, մասնավոր ճակատագիրը և ընդհանրական գաղափարները։ Այդ համադրության շնորհիվ ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես առանձին հերոսների կյանքի պատմություն, այլև որպես որոշակի ժամանակի, միջավայրի և մարդկային հարաբերությունների գեղարվեստական ուսումնասիրություն։ Այս ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Հակոբ Ասատուրյանի վեպ-եռագրության գաղափարական բովանդակության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և գեղարվեստական արժեքի մասին։ Այն կարող է հետաքրքրել հայ գրականությամբ, ժամանակակից արձակով, վեպի ժանրի կառուցվածքային հնարավորություններով և կերպարների հոգեբանական զարգացման խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին, ուսանողներին և գրականագետներին՝ օգնելով բացահայտել եռագրության ներքին միասնությունն ու դրա նշանակությունը հեղինակի ստեղծագործական ժառանգության մեջ։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության փորձագիտական գնահատման համակարգի ձևավորման տեսական, մեթոդական և կազմակերպական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում մանկավարժի աշխատանքի որակի բազմակողմանի գնահատումն է՝ հաշվի առնելով մասնագիտական գիտելիքները, դասավանդման մեթոդների արդյունավետությունը, կրթական գործընթացի կազմակերպումը, սովորողների հետ հաղորդակցությունը, մանկավարժական նորարարությունների կիրառումը և մասնագիտական զարգացման պատրաստակամությունը։ Փորձագիտական գնահատումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես վերահսկողության միջոց, այլև որպես ուսուցչի մասնագիտական աճին, ինքնագնահատմանը և կրթության որակի բարելավմանը նպաստող կառավարչական ու մանկավարժական գործիք։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գնահատման չափանիշների և ցուցանիշների ընտրության սկզբունքները, փորձագետների կազմի ձևավորման պահանջները, գնահատման ընթացակարգերի կազմակերպումը և տարբեր աղբյուրներից ստացված տեղեկատվության համադրման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել գնահատման օբյեկտիվության, հավաստիության և թափանցիկության ապահովմանը, քանի որ մանկավարժական գործունեությունը բազմաբաղադրիչ գործընթաց է և չի կարող ամբողջությամբ բնութագրվել մեկ ցուցանիշով։ Կարևոր ուղղություն է դասալսումների, ուսուցչի մասնագիտական փաստաթղթերի, կրթական արդյունքների, ինքնագնահատման և գործընկերային գնահատման միջոցով ստացված տվյալների համակցված կիրառման մեթոդաբանությունը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև փորձագիտական գնահատման քանակական և որակական մեթոդների հարաբերակցությունը, գնահատման սանդղակների կառուցման սկզբունքները և արդյունքների մեկնաբանման մոտեցումները։ Համակարգի արդյունավետության համար կարևոր է, որ գնահատման արդյունքները կապվեն մասնագիտական զարգացման հետ՝ հնարավորություն տալով բացահայտել ուսուցչի աշխատանքի ուժեղ կողմերը և այն ոլորտները, որտեղ անհրաժեշտ է լրացուցիչ մեթոդական աջակցություն կամ վերապատրաստում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև դպրոցի ղեկավարության, մեթոդական միավորումների և արտաքին փորձագետների դերաբաշխմանը՝ գնահատման գործընթացում պատասխանատվության և համագործակցության արդյունավետ մոդել ձևավորելու նպատակով։ Նման համակարգի կիրառումը կարող է նպաստել դպրոցում մասնագիտական հետադարձ կապի մշակույթի զարգացմանը, մանկավարժական աշխատանքի որակի շարունակական բարելավմանը և կրթական հաստատության կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, կրթության կառավարման և կրթական գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության համակարգային, բազմաչափ և զարգացմանը միտված գնահատման մեթոդաբանություն։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է կենսաակտիվ նյութերի՝ սելենի, մոլիբդենի և մակարդուկային հեղուկի ազդեցության ուսումնասիրմանը թռչունների օրգանիզմի վրա, ինչպես նաև միկրոտարրերով մշակված ձվերի ինկուբացիոն հատկությունների գնահատմանը։ Գրքում վերլուծվում են միկրոտարրերի կենսաբանական նշանակությունը, դրանց մասնակցությունը թռչունների նյութափոխանակության գործընթացներին, աճին, զարգացմանը, իմունային համակարգի գործունեությանը և վերարտադրողական ցուցանիշներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է սննդակարգում կենսաակտիվ հավելումների կիրառման ազդեցությունը թռչունների ֆիզիոլոգիական վիճակի, ձվարտադրության և սերնդի կենսունակության վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, ձվերի ինկուբացիոն որակի գնահատման մեթոդներ, ինչպես նաև միկրոտարրերի օգտագործման արդյունավետության վերաբերյալ գիտական եզրահանգումներ։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի թռչնաբուծության արտադրողականության բարձրացման, կենդանիների սնուցման գիտական հիմքերի զարգացման և կենսաբանական ակտիվ հավելումների կիրառման արդյունավետ մեթոդների մշակման համար։ Գիրքը նախատեսված է անասնաբույժների, թռչնաբուծության մասնագետների, կենսաքիմիկոսների, գյուղատնտեսական գիտությունների հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և կենդանիների սնուցման ու արտադրության խնդիրներով հետաքրքրվող ուսանողների համար։

Իրավաբանություն

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական կազմակերպությունների գույքային պատասխանատվության իրավական կարգավորման, դրա կիրառման առանձնահատկությունների և առողջապահական ծառայությունների մատուցման ընթացքում առաջացող քաղաքացիաիրավական հարաբերությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում բժշկական կազմակերպությունների գույքային պատասխանատվության հասկացությունը, իրավական բնույթը, առաջացման հիմքերը և իրականացման պայմանները՝ առողջապահության ոլորտում պացիենտների իրավունքների պաշտպանության և բժշկական ծառայությունների որակի ապահովման համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բժշկական օգնության և սպասարկման ընթացքում պատճառված վնասի հատուցման իրավական մեխանիզմներին, բժշկական կազմակերպությունների և պացիենտների միջև ձևավորվող պայմանագրային ու արտապայմանագրային հարաբերություններին, ինչպես նաև բժշկական գործունեության արդյունքում առաջացող քաղաքացիաիրավական պարտավորություններին։ Ուսումնասիրվում են գույքային պատասխանատվության առաջացման համար անհրաժեշտ իրավական պայմանները, մասնավորապես՝ վնասի առկայությունը, հակաիրավական վարքագիծը, պատճառահետևանքային կապը և մեղքի նշանակությունը՝ հաշվի առնելով պատասխանատվության տարբեր իրավական հիմքերի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են բժշկական սխալների, մասնագիտական պարտականությունների ոչ պատշաճ կատարման, բուժօգնության կազմակերպման թերությունների և առողջապահական ծառայությունների մատուցման ընթացքում առաջացող այլ իրավական խնդիրների հետևանքով պատճառված վնասի փոխհատուցման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում պացիենտի կյանքի և առողջության պաշտպանության իրավական երաշխիքներին, բժշկական միջամտության վերաբերյալ տեղեկացված համաձայնության նշանակությանը, բժշկական տեղեկատվության տրամադրման պարտականությանը և պացիենտների իրավունքների խախտման դեպքում իրավական պաշտպանության միջոցներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բժշկական կազմակերպությունների պատասխանատվության և բուժաշխատողների անհատական մասնագիտական պատասխանատվության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով աշխատանքային հարաբերությունների, կազմակերպական պարտականությունների և բժշկական գործունեության առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են բժշկական կազմակերպությունների գույքային պատասխանատվության սահմանների որոշման, պատճառված նյութական և ոչ նյութական վնասի գնահատման, փոխհատուցման չափի սահմանման և համապատասխան պահանջների դատական պաշտպանության հետ կապված հիմնախնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսդրության և առողջապահական ոլորտը կարգավորող իրավական ակտերի փոխկապակցվածությանը, դրանց կիրառման ընթացքում առաջացող մեկնաբանական դժվարություններին և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործման անհրաժեշտությանը։ Քննության են առնվում նաև բժշկական կազմակերպությունների պատասխանատվության ապահովագրության հնարավորությունները, մասնագիտական ռիսկերի կառավարման մեխանիզմները, բժշկական ծառայությունների որակի ներքին վերահսկողության նշանակությունը և իրավական վեճերի կանխարգելման կազմակերպական միջոցները։ Կարևորվում են բժշկական գործունեության առանձնահատուկ ռիսկայնությունը, բուժման արդյունքների կանխատեսելիության սահմանափակումները և բժշկական միջամտության անբարենպաստ հետևանքների ու իրավական պատասխանատվություն առաջացնող խախտումների տարբերակման անհրաժեշտությունը։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են միջազգային իրավական փորձի ուսումնասիրության, պացիենտների իրավունքների պաշտպանության արդյունավետ մեխանիզմների ներդրման և Հայաստանի Հանրապետության առողջապահական օրենսդրության կատարելագործման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել բժշկական կազմակերպությունների գույքային պատասխանատվության իրավական հիմքերի հստակեցմանը, վնասի հատուցման մեխանիզմների զարգացմանը, առողջապահական ծառայությունների մատուցման իրավական անվտանգության բարձրացմանը և պացիենտների ու բժշկական կազմակերպությունների օրինական շահերի հավասարակշռված պաշտպանության ապահովմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, քաղաքացիական և բժշկական իրավունքի մասնագետների, փաստաբանների, դատավորների, առողջապահական կազմակերպությունների ղեկավարների, բժշկական գործունեության իրավական կարգավորման հարցերով զբաղվող հետազոտողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և ուսանողների, ինչպես նաև առողջապահության ոլորտում իրավական պատասխանատվության և պացիենտների իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Բժշկություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Երևանի բուհերի ուսանողների շրջանում սննդային ալերգիայի կլինիկական բնութագրի և տարածվածության վերլուծությանը՝ ընդգծելով երիտասարդ բնակչության առողջական խնդիրների էպիդեմիոլոգիական առանձնահատկությունները և դրանց վրա ազդող սոցիալ-կենսաբանական գործոնները։ Աշխատանքը կենտրոնանում է սննդային ալերգիայի հիմնական կլինիկական դրսևորումների նկարագրության վրա՝ ներառյալ մաշկային ռեակցիաները, ստամոքս-աղիքային համակարգի խանգարումները, շնչառական ախտանիշները և հնարավոր սուր ալերգիկ ռեակցիաները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկի գործոնների գնահատմանը՝ սննդակարգի առանձնահատկություններ, ժառանգական նախատրամադրվածություն, շրջակա միջավայրի ազդեցություն և կենսակերպի փոփոխություններ, որոնք կարող են նպաստել ալերգիկ հիվանդությունների աճին ուսանողական միջավայրում։ Ներկայացվում է նաև հարցումների և կլինիկական դիտարկումների միջոցով ստացված տվյալների վերլուծությունը, որը թույլ է տալիս գնահատել տարածվածության մակարդակը և ալերգիայի տարբեր ձևերի հաճախականությունը։ Աշխատանքը ընդգծում է կանխարգելման և վաղ ախտորոշման կարևորությունը՝ ներառյալ առողջ սննդակարգի խթանումը, բժշկական խորհրդատվության հասանելիության բարձրացումը և ուսանողների իրազեկվածության մակարդակի բարելավումը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սննդային ալերգիան ուսանողական բնակչության շրջանում ունի զգալի տարածվածություն և պահանջում է համակարգված հանրային առողջապահական մոտեցում՝ ուղղված ռիսկերի նվազեցմանը և կյանքի որակի բարելավմանը։