Discover other interesting and useful materials
Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials sectionHistory
Միհրականությունը Առաջավոր Ասիայի և Միջերկրածովյան ավազանի քաղաքական և կրոնահոգևոր համակարգում
Աշխատությունը նվիրված է միհրականության ծագման, տարածման և զարգացման ուսումնասիրությանը Առաջավոր Ասիայի ու Միջերկրածովյան ավազանի հին հասարակությունների քաղաքական, կրոնական և հոգևոր համակարգերի համատեքստում։ Դիտարկվում են Միհր աստվածության պաշտամունքի ձևավորման պատմական նախադրյալները, դրա գաղափարական հիմքերը և տարբեր ժողովուրդների կրոնական պատկերացումների հետ փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միհրական ավանդույթների տարածման ուղիներին, տարբեր տարածաշրջաններում դրանց դրսևորումներին և տեղական հավատալիքների ազդեցությամբ տեղի ունեցած փոփոխություններին։ Վերլուծվում են պաշտամունքի խորհրդանշական համակարգը, ծիսական առանձնահատկությունները, աստվածաբանական պատկերացումները և դրանց տեղը հին հասարակությունների հոգևոր կյանքում։ Քննարկվում են նաև կրոնի և քաղաքական իշխանության փոխհարաբերությունները, Միհրի կերպարի հնարավոր առնչությունները թագավորական իշխանության, ռազմական միջավայրի, պայմանագրային հարաբերությունների և հասարակական կարգի գաղափարների հետ։ Անդրադարձ է կատարվում իրանական աշխարհում, Փոքր Ասիայում, Հայաստանում և Միջերկրածովյան տարածաշրջանում ձևավորված կրոնամշակութային կապերին՝ ընդգծելով տարբեր ավանդույթների փոխազդեցության նշանակությունը։ Ուսումնասիրվում են գրավոր, հնագիտական, պատկերագրական և վիմագրական աղբյուրների ընձեռած հնարավորությունները միհրականության պատմական զարգացման վերակազմության համար։ Կարևորվում է նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարածաշրջաններում Միհրի պաշտամունքի դրսևորումների տարբերակումը՝ դրանց միջև առկա ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, կրոնագետների, հնագետների, արևելագետների, մշակութաբանների, հայագետների և հին աշխարհի քաղաքական ու կրոնական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։
Updated: 2026-10-01
Mathematics
Некоторые точно решаемые одномерные задачи квантовой механики и термодинамики в теории неупорядоченных систем
Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է քվանտային մեխանիկայի և թերմոդինամիկայի որոշ ճշգրիտ լուծվող մեկաչափ խնդիրների վերլուծությանը՝ անկարգավորված (disordered) համակարգերի տեսության համատեքստում՝ ընդգծելով պատահական պոտենցիալներով նկարագրվող ֆիզիկական համակարգերի վարքագծի հիմնարար առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն մոդելների վրա, որտեղ մասնիկների շարժումը կամ ալիքային ֆունկցիաները ենթարկվում են տարածականորեն անկանոն կառուցվածք ունեցող միջավայրի ազդեցությանը, ինչը հանգեցնում է էներգետիկ սպեկտրի և տեղայնացման երևույթների բարդ վարքագծի։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ճշգրիտ լուծվող դեպքերին, որոնք հնարավորություն են տալիս ստանալ վերլուծական արդյունքներ և ուսումնասիրել անկարգավորվածության ազդեցությունը քվանտային վիճակների վրա՝ առանց միայն թվային մոտեցումների սահմանափակման։ Ներկայացվում է նաև կապը մեկաչափ համակարգերի և Անդերսոնի տեղայնացման երևույթի միջև, ինչպես նաև վիճակագրական մեխանիկայի շրջանակում ազատ էներգիայի և վիճակագրական միջինների հաշվարկման մեթոդները։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև թերմոդինամիկական մեծությունների վարքագիծը անկարգավորված համակարգերում՝ ընդգծելով միջինացված և ֆլուկտուացիոն բաղադրիչների դերը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ճշգրիտ լուծվող մեկաչափ մոդելները կարևոր դեր ունեն անկարգավորված համակարգերի քվանտային և թերմոդինամիկական հատկությունների խորքային հասկացման համար՝ ապահովելով տեսական ֆիզիկայի համար արժեքավոր վերլուծական հենք։
Updated: 2026-09-21
Technology
Оптимизация режимов энергосистемы учетом факторов целевой природной неопределенностей
Այս աշխատությունը վերաբերում է էներգահամակարգերի աշխատանքի ռեժիմների օպտիմալացման խնդիրներին՝ հաշվի առնելով նպատակային բնույթի բնական անորոշությունների գործոնները, ընդգծելով էներգետիկայի, կիրառական մաթեմատիկայի և համակարգային վերլուծության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է մշակել և ուսումնասիրել էներգահամակարգերի կառավարման այնպիսի մոդելներ և ալգորիթմներ, որոնք թույլ են տալիս բարձրացնել համակարգի արդյունավետությունը և հուսալիությունը՝ անորոշ արտաքին ազդեցությունների պայմաններում, ինչպիսիք են էներգիայի սպառման տատանումները, եղանակային պայմանների փոփոխականությունը և վերականգնվող աղբյուրների անկայուն արտադրությունը։ Ուսումնասիրվում են օպտիմալացման մաթեմատիկական մոտեցումները՝ գծային և ոչ գծային ծրագրավորում, ստոխաստիկ մոդելներ, ինչպես նաև բազմաչափ որոշումների ընդունման մեթոդներ, որոնք կիրառվում են էներգետիկ բալանսի պահպանման և կորուստների նվազեցման համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անորոշության մոդելավորմանը՝ հավանականային բաշխումներ, սցենարային վերլուծություն և ռիսկերի գնահատում, որոնք թույլ են տալիս ավելի ճկուն դարձնել էներգահամակարգի կառավարման ռազմավարությունները։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների ինտեգրման խնդիրները՝ արևային և հողմային էներգիայի փոփոխական արտադրության պայմաններում համակարգի կայունության ապահովման համատեքստում։ Միաժամանակ վերլուծվում են էներգիայի սպառման կանխատեսման մեթոդները և կառավարման ավտոմատացված համակարգերի դերը օպտիմալ ռեժիմների պահպանման գործում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է էներգետիկ համակարգերի տեսության և կիրառական ինժեներիայի ոլորտներում՝ նպաստելով անորոշ պայմաններում էներգահամակարգերի ավելի արդյունավետ և կայուն աշխատանքի ապահովմանը։
Updated: 2026-09-13
Technology
Окспериментальнов исследование несущих стен крупнопанельных зданий при вертикальном и горизонтальном воздействиях нагрузки
Աշխատանքը նվիրված է խոշորապանելային շենքերի կրող պատերի փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ ուղղաձիգ և հորիզոնական բեռնվածքների ազդեցության պայմաններում դրանց ամրության, կայունության, դեֆորմացիաների և աշխատանքի բնույթի գնահատման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է շենքի կրող պատերի իրական աշխատանքային վարքագծի ուսումնասիրությունը տարբեր տեսակի բեռնվածությունների դեպքում, քանի որ նման տարրերը շենքի ընդհանուր տարածական կոշտության և հուսալիության ապահովման կարևոր բաղադրիչներից են։ Ուղղաձիգ բեռնվածքները հիմնականում կապված են սեփական քաշի, վերադիր հարկերի և շահագործման ընթացքում առաջացող ծանրաբեռնվածությունների փոխանցման հետ, մինչդեռ հորիզոնական ազդեցությունները կարող են առաջանալ քամու, սեյսմիկ տատանումների և այլ դինամիկ կամ ստատիկ գործոնների հետևանքով։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես է պատը արձագանքում բեռնվածության աստիճանական ավելացմանը, ինչպիսի լարումներ և դեֆորմացիաներ են առաջանում տարբեր հատվածներում և ինչ պայմաններում կարող են ձևավորվել ճաքեր, տեղային վնասվածքներ կամ կրողունակության կորուստ։ Փորձարարական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ստանալ տվյալներ, որոնք դժվար է ամբողջությամբ գնահատել միայն տեսական հաշվարկների միջոցով, քանի որ իրական կառուցվածքի վարքագծի վրա ազդում են նյութերի հատկությունները, միացումների որակը, պատի երկրաչափական պարամետրերը, նախնական թերությունները և բեռնվածքի կիրառման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են չափվել պատերի տեղաշարժերը, դեֆորմացիաները, ճաքերի առաջացման ու տարածման բնույթը, բեռնվածքի և լարման փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև սահմանային վիճակին հասնելու պայմանները։ Հորիզոնական և ուղղաձիգ ազդեցությունների համատեղ դիտարկումը հատկապես կարևոր է սեյսմիկ շրջաններում կառուցվող կամ շահագործվող խոշորապանելային շենքերի համար, քանի որ տարբեր ուղղություններով գործող ուժերի փոխազդեցությունը կարող է էապես փոխել կոնստրուկցիայի իրական կրողունակությունը։ Ստացված փորձարարական տվյալների համադրումը հաշվարկային մոդելների և տեսական դրույթների հետ հնարավորություն է տալիս ճշտել ընդունված ինժեներական հաշվարկային մոտեցումները և անհրաժեշտության դեպքում առաջարկել դրանց կատարելագործման ուղիներ։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ նման հետազոտությունները կարող են օգտագործվել խոշորապանելային շենքերի նախագծման, տեխնիկական վիճակի գնահատման, վերակառուցման և սեյսմիկ անվտանգության ապահովման ժամանակ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել կրող պատերի օպտիմալ կառուցվածքային լուծումների ընտրությանը, նյութերի և միացումների աշխատանքի ավելի ճշգրիտ գնահատմանը և շենքերի շահագործման հուսալիության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է փորձարարական շինարարական մեխանիկան և կառուցվածքային հաշվարկը՝ նպատակ ունենալով պարզել խոշորապանելային շենքերի կրող պատերի իրական վարքագիծը ուղղաձիգ և հորիզոնական ազդեցությունների պայմաններում և այդ գիտելիքի հիման վրա բարձրացնել նման շենքերի ամրությունը, կայունությունն ու անվտանգությունը։
Updated: 2026-09-15
Linguistics
Էլեկտրոնային մամուլի լեզուն (բառային կազմ, քերականական համակարգ)
Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է էլեկտրոնային մամուլի լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով բառային կազմին և քերականական համակարգին։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ժամանակակից տեղեկատվական միջավայրում ձևավորվող և զարգացող լեզվական նյութը, որը պայմանավորված է էլեկտրոնային լրատվամիջոցների արագ տարածմամբ, տեղեկատվության փոխանցման նոր ձևերով և ընթերցողի հետ հաղորդակցության առանձնահատկություններով։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է էլեկտրոնային մամուլում կիրառվող բառապաշարի կառուցվածքը, դրա ծագումնաբանական և գործառական բազմազանությունը, նորաբանությունների, փոխառությունների, մասնագիտական ու հասարակական-քաղաքական բառապաշարի գործածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն բառային փոփոխություններին, որոնք արտացոլում են հասարակական կյանքի, տեխնոլոգիաների, քաղաքականության, տնտեսության և մշակույթի զարգացումները։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է էլեկտրոնային միջավայրը նպաստում նոր բառերի ու արտահայտությունների տարածմանը, ինչպես նաև արդեն գոյություն ունեցող լեզվական միավորների իմաստային կամ գործառական փոփոխություններին։ Ուսումնասիրության մյուս կարևոր ուղղությունը քերականական համակարգն է, որի շրջանակում դիտարկվում են բառաձևերի, նախադասությունների կառուցվածքի, շարահյուսական կապերի և խոսքի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Էլեկտրոնային մամուլի լեզուն առանձնանում է տեղեկատվության արագ և խտացված փոխանցման ձգտմամբ, ինչի հետևանքով կարող են ի հայտ գալ կարճ, դինամիկ և երբեմն խոսակցական կառուցվածքներ, վերնագրային յուրահատուկ ձևեր և տեղեկատվության մատուցման նոր եղանակներ։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում նաև գրական լեզվի նորմերի պահպանման և դրանցից շեղումների խնդիրներին՝ դիտարկելով ուղղագրական, քերականական, բառագործածական և ոճական երևույթները։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ էլեկտրոնային մամուլը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես լեզվական փոփոխությունների արտացոլող և դրանց տարածմանը նպաստող միջավայր։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և նոր հաղորդակցական մշակույթի պայմաններում ինչպես են փոխվում հայերենի բառային ու քերականական դրսևորումները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանների, լրագրողների, խմբագիրների, հաղորդակցության մասնագետների, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, այն ներկայացնում է էլեկտրոնային մամուլի լեզուն որպես ժամանակակից հայերենի ակտիվ և փոփոխվող գործառական ոլորտ՝ բացահայտելով դրա բառապաշարային և քերականական հիմնական առանձնահատկություններն ու զարգացման միտումները։
Updated: 2026-09-20
Mathematics
Սովորական դիֆերենցիալ հավասարումներ
Այս գիրքը ներկայացնում է սովորական դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության հիմունքները՝ բացատրելով, թե ինչպես են մաթեմատիկական հավասարումները նկարագրում փոփոխվող մեծությունների միջև կապերը ժամանակի կամ այլ փոփոխականի նկատմամբ։ Գրքում քննարկվում են առաջին և բարձր կարգի դիֆերենցիալ հավասարումների լուծման հիմնական մեթոդները, ինչպիսիք են փոփոխականների բաժանումը, ինտեգրող գործոնի կիրառումը, համասեռ և ոչ համասեռ հավասարումների լուծումները, ինչպես նաև գծային համակարգերի ուսումնասիրությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև սկզբնական պայմաններով խնդիրներին, կայունության գաղափարին և այն կիրառություններին, որոնք դիֆերենցիալ հավասարումները ունեն ֆիզիկայում, ինժեներիայում, տնտեսագիտությունում և այլ գիտություններում։ Նյութը ներկայացված է քայլ առ քայլ բացատրություններով և օրինակներով, որոնք օգնում են հասկանալ ինչպես տեսական հիմքերը, այնպես էլ գործնական կիրառությունները։ Գիրքը նախատեսված է ուսանողների և մաթեմատիկական վերլուծությամբ հետաքրքրվողների համար՝ ապահովելով ամուր հիմք դիֆերենցիալ հավասարումների ուսումնասիրության մեջ։
Updated: 2026-09-19