Откройте для себя другие интересные и полезные материалы
Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материаловРелигия
Ծիսական արարողությունների գիրք (Մաշտոց)
Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսական ավանդության կարևորագույն գրքերից մեկի այս հրատարակությունը ներկայացնում է եկեղեցական խորհուրդների, օրհնությունների, նվիրագործումների և տարբեր հոգևոր ու հասարակական իրադարձությունների առիթով կատարվող արարողությունների կարգը։ Մաշտոցը հայ եկեղեցական գրականության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող ծիսամատյան է, որը նախատեսված է հոգևորականների գործնական ծառայության համար և պարունակում է եկեղեցական կյանքի տարբեր հանգրվաններին համապատասխան աղոթքներ, ծիսական բանաձևեր, ընթերցումներ ու արարողակարգային ցուցումներ։ Այն արտացոլում է Հայ եկեղեցու դարավոր ծիսական ժառանգությունը, աստվածաբանական պատկերացումները և հոգևոր ծառայության կազմակերպման ավանդույթները։ Գրքի հիմնական բովանդակային առանցքը մարդու կյանքի, ընտանեկան հարաբերությունների, հասարակական պարտավորությունների և եկեղեցական համայնքի գործունեության հետ կապված կարևոր իրադարձությունների հոգևոր իմաստավորումն է։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ ծեսը դիտարկվում է որպես հավատքի տեսանելի արտահայտություն, որի միջոցով աստվածային շնորհը, աղոթքը և եկեղեցական օրհնությունը ներգործում են հավատացյալների կյանքի վրա։ Այս առումով Մաշտոցը ոչ միայն արարողությունների կատարման գործնական ձեռնարկ է, այլև հայ քրիստոնեական աշխարհընկալման, հոգևոր խորհրդաբանության և եկեղեցական ինքնության կարևոր արտահայտություն։ Ծիսամատյանի նշանակալի բաժիններից են եկեղեցական խորհուրդների կատարման կարգերը։ Դրանցից առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում մկրտության, դրոշմի, պսակի և այլ խորհուրդների հետ կապված արարողությունները, որոնց միջոցով մարդը ներգրավվում է եկեղեցական կյանքի մեջ և հաստատում իր կապը քրիստոնեական համայնքի հետ։ Մկրտության ծեսը խորհրդանշում է մարդու հոգևոր վերածնունդը, մեղքերից մաքրագործումը և քրիստոնեական կյանքի սկիզբը։ Պսակի խորհուրդը ներկայացնում է ամուսնական միության սրբազան բնույթը՝ ընդգծելով փոխադարձ սիրո, հավատարմության և ընտանեկան պատասխանատվության նշանակությունը։ Այս արարողությունները ոչ միայն անհատական հոգևոր կյանքի կարևոր հանգրվաններ են, այլև եկեղեցու և հասարակության շարունակականության պահպանման միջոցներ։ Մաշտոցի մյուս կարևոր բովանդակային ուղղությունը օրհնությունների և նվիրագործումների ծիսական կարգերի ներկայացումն է։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ օրհնությունը կարևոր տեղ ունի թե՛ անհատի, թե՛ ընտանիքի և թե՛ համայնքի կյանքում։ Այն արտահայտում է Աստծո բարերարության հայցումը, հոգևոր պաշտպանության ակնկալիքը և նյութական աշխարհի նկատմամբ քրիստոնեական պատասխանատվության գիտակցումը։ Տների, առարկաների, սննդի, աշխատանքի միջոցների և տարբեր նշանակության իրերի օրհնությունները վկայում են եկեղեցական կյանքի և առօրյա իրականության սերտ կապի մասին։ Նման արարողությունների միջոցով առօրյա գործունեությունը ներառվում է հավատքի ու հոգևոր արժեքների շրջանակում։ Ծիսամատյանը կարևոր նշանակություն ունի նաև եկեղեցական տարվա և սրբերի հիշատակության հետ կապված արարողությունների տեսանկյունից։ Հայ եկեղեցու ծիսական կյանքում տարբեր տոներ, հիշատակի օրեր և հանդիսավոր իրադարձություններ ուղեկցվում են հատուկ աղոթքներով, օրհնություններով ու կարգերով, որոնք ապահովում են եկեղեցական ավանդության շարունակականությունը։ Մաշտոցի միջոցով պահպանվում և փոխանցվում են այդ արարողությունների կատարման ձևերը՝ ապահովելով դրանց համապատասխանությունը եկեղեցու ընդունած ծիսական սկզբունքներին։ Այսպիսով, աշխատությունը ներկայացնում է ոչ միայն առանձին ծեսերի ամբողջություն, այլև եկեղեցական կյանքի միասնական համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր արարողություն ունի իր աստվածաբանական նշանակությունը, խորհրդանշական բովանդակությունը և գործնական կիրառությունը։ Գրքի գաղափարական կարևոր սկզբունքներից է ծիսական գործողության արտաքին ձևի և ներքին հոգևոր իմաստի միասնությունը։ Աղոթքները, սրբազան ընթերցումները, օրհնության խոսքերը, խորհրդանշական շարժումները և ծիսական առարկաների գործածությունը դիտարկվում են որպես քրիստոնեական հավատքի արտահայտման փոխկապակցված միջոցներ։ Ծիսական կարգի պահպանումը կարևոր է ոչ միայն արարողության պատշաճ կատարման, այլև եկեղեցական ավանդության անաղարտ փոխանցման համար։ Հոգևորականը, կատարելով սահմանված արարողությունը, հանդես է գալիս որպես եկեղեցու ծառայող և հավատացյալ համայնքի հոգևոր առաջնորդ, իսկ ծիսական գիրքը նրա ծառայության անհրաժեշտ ուղեցույցն է։ Գրական և կառուցվածքային առանձնահատկություններով հրատարակությունը պատկանում է հայ եկեղեցական ծիսամատյանների ավանդույթին։ Նման գրքերին բնորոշ են աղոթքների ու ծիսական բանաձևերի կանոնակարգված շարադրանքը, արարողությունների հաջորդականության պահպանումը, աստվածաշնչյան և եկեղեցական ավանդության վրա հիմնված լեզվական ձևակերպումները։ Դրանց լեզուն առանձնանում է հանդիսավորությամբ, աղոթական արտահայտչականությամբ և աստվածաբանական հասկացությունների գործածությամբ։ Մաշտոցի տեքստը կարևոր նյութ է նաև հայ գրական լեզվի եկեղեցական գրանցամատյանի, ծիսական բառապաշարի և կրոնական ոճի ուսումնասիրության համար։ Պատմական ու մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի հայ եկեղեցական գրքի և ծիսական մշակույթի պահպանման պատմության մեջ։ Հայ առաքելական եկեղեցին դարերի ընթացքում ձևավորել է ինքնուրույն ծիսական համակարգ, որն իր մեջ միավորում է քրիստոնեական համընդհանուր ավանդույթը և հայ ժողովրդի պատմական ու հոգևոր առանձնահատկությունները։ Մաշտոցները եղել են այդ ժառանգության պահպանման և փոխանցման հիմնական միջոցներից մեկը։ Դրանց միջոցով եկեղեցական արարողությունների կարգերը հասանելի են դարձել տարբեր սերունդների հոգևորականներին՝ նպաստելով ծիսական միասնականության պահպանմանը և եկեղեցական կյանքի կազմակերպմանը։ 19-րդ դարում Կոստանդնուպոլսում նման ծիսամատյանի հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ուներ տեղի հայ համայնքի հոգևոր կյանքի համար։ Կոստանդնուպոլսի հայոց պատրիարքության կենտրոնական դիրքը, համայնքի բազմաշերտ հասարակական կյանքը և եկեղեցական հաստատությունների գործունեությունը մեծ պահանջարկ էին ստեղծում ծիսական գրքերի նկատմամբ։ Պողոս Արապյանի տպագրական գործունեությունը կարևոր դեր է ունեցել հայ տպագրության և կրոնական գրականության տարածման գործում՝ նպաստելով եկեղեցական գրքերի հասանելիության ընդլայնմանը։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսական ժառանգության, խորհուրդների և արարողությունների պատմության, հայ եկեղեցական իրավակարգի, կրոնական լեզվի և 19-րդ դարի հայ տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, ծիսագետներին, եկեղեցական պատմաբաններին, հայագետներին, հոգևորականներին և հայ քրիստոնեական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա գիտական ու ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է հայ եկեղեցական արարողակարգի կառուցվածքի, հոգևոր խորհուրդների խորհրդանշական նշանակության և հայ ժողովրդի կրոնական ու մշակութային ինքնության պահպանման գործում ծիսական գրքի ունեցած դերի բացահայտման հնարավորությամբ։
Обновлено. 2026-11-12
Медицина
Երևան քաղաքի նախազորակոչային տարիքի տղաների շրջանում ԼՕՌ հիվանդությունների տարածվածությունը և հետազոտվող ախտաբանությամբ տառապող պատանիների ֆիզիկական զարգացման մակարդակների համեմատական բնութագիրը
Բժշկական, համաճարակաբանական և դեռահասների առողջության պահպանության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Երևան քաղաքի նախազորակոչային տարիքի տղաների շրջանում ականջի, քթի և կոկորդի (ԼՕՌ) հիվանդությունների տարածվածության ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև այդ հիվանդություններն ունեցող պատանիների ֆիզիկական զարգացման ցուցանիշների համեմատական գնահատմանը։ Քննության են առնվում դեռահասության շրջանում ԼՕՌ համակարգի հիվանդությունների հիմնական տեսակները, դրանց առաջացման հնարավոր պատճառները, տարածվածության առանձնահատկությունները և առողջական վիճակի վրա ունեցած ազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վերին շնչուղիների, լսողական համակարգի և քիթկոկորդային օրգանների ախտաբանական փոփոխությունների հայտնաբերմանը, դրանց հաճախականության գնահատմանը և տարիքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Վերլուծվում են հետազոտվող պատանիների ֆիզիկական զարգացման հիմնական ցուցանիշները, այդ թվում՝ հասակը, մարմնի զանգվածը և մարդաչափական այլ բնութագրերը՝ առողջական տարբեր խմբերի միջև հնարավոր տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Քննարկվում են ԼՕՌ հիվանդությունների և ֆիզիկական զարգացման ցուցանիշների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունները, ինչպես նաև սոցիալ-հիգիենիկ, շրջակա միջավայրի և կենսաբանական գործոնների նշանակությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել բժշկական զննումների, կլինիկական հետազոտությունների, մարդաչափական չափումների և վիճակագրական համեմատական վերլուծության մեթոդները։ Անդրադարձ է կատարվում նախազորակոչային տարիքի պատանիների առողջական վիճակի գնահատման, հիվանդությունների վաղ հայտնաբերման, կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման և դեռահասների առողջապահական ծառայությունների կատարելագործման հիմնախնդիրներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քիթկոկորդականջաբանության, մանկաբուժության, դեռահասների բժշկության, հանրային առողջապահության, համաճարակաբանության և կանխարգելիչ բժշկության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։
Обновлено. 2026-10-09
История
Տիգրան Բ-ի տերությունը և նրա պայքարը Հռոմի ու Պարթևաստանի ծավալապաշտական քաղաքականության դեմ
Աշխատությունը նվիրված է հայոց պատմության ամենանշանավոր պետական գործիչներից մեկի՝ Արտաշեսյան արքայատոհմի ներկայացուցիչ Տիգրան Բ Մեծի օրոք ստեղծված հայկական հզոր տերությանը, նրա քաղաքական, ռազմական և տարածքային ընդարձակմանը, ինչպես նաև Հին Արևելքի երկու ազդեցիկ ուժերի՝ Հռոմեական Հանրապետության և Պարթևական թագավորության հետ ունեցած բարդ հարաբերություններին։ Այն անդրադառնում է մ.թ.ա. I դարի միջազգային քաղաքական իրադրությանը, երբ Առաջավոր Ասիան դարձել էր խոշոր պետությունների շահերի բախման կարևորագույն կենտրոն, իսկ Հայաստանը, օգտվելով տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության փոփոխություններից, կարողացել էր վերածվել նշանակալի ռազմաքաղաքական կենտրոնի։ Տիգրան Բ Մեծի կառավարման ժամանակաշրջանը ներկայացվում է որպես հայկական պետականության վերելքի, տարածքային ընդարձակման և միջազգային հեղինակության ամրապնդման կարևոր փուլ։ Աշխատության առանցքային թեմաներից է հայկական տերության ձևավորման և հզորացման գործընթացը, որի հիմքում ընկած էին պետական կառավարման կենտրոնացումը, ռազմական ներուժի զարգացումը, դիվանագիտական հարաբերությունների ընդլայնումը և տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ Հայաստանի ինքնուրույն դերակատարության հաստատումը։ Առանձնահատուկ ուշադրության է արժանի Հայաստանի հարաբերությունների ուսումնասիրությունը Պարթևաստանի հետ, որը երկար ժամանակ համարվում էր Առաջավոր Ասիայի գլխավոր քաղաքական ու ռազմական ուժերից մեկը և ձգտում էր պահպանել իր ազդեցությունը հարակից տարածքներում։ Ներկայացվում է նաև Հռոմի արևելյան քաղաքականության ընդլայնման համատեքստը, երբ հռոմեական իշխանությունները, աստիճանաբար ներգրավվելով Փոքր Ասիայի և Մերձավոր Արևելքի գործերին, ձգտում էին ամրապնդել իրենց դիրքերը և սահմանափակել տարածաշրջանային ինքնուրույն ուժերի ազդեցությունը։ Այս պայմաններում Տիգրան Բ-ի արտաքին քաղաքականությունը դիտարկվում է որպես բարդ ռազմավարական գործընթաց, որի ընթացքում հայկական պետությունը ստիպված էր հավասարակշռել հարևան գերտերությունների շահերը, պաշտպանել սեփական տարածքային ամբողջականությունը և պահպանել ձեռք բերած քաղաքական դիրքերը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև Հռոմի և Պարթևաստանի ծավալապաշտական ձգտումների ազդեցության բացահայտումը հայկական պետության հետագա զարգացման վրա։ Ներկայացվում են այն քաղաքական ու ռազմական հակասությունները, որոնք աստիճանաբար հանգեցրին Հայաստանի ներգրավմանը տարածաշրջանային լայնածավալ հակամարտությունների մեջ և փոխեցին ուժերի հարաբերակցությունը Առաջավոր Ասիայում։ Տիգրան Մեծի տերության պատմությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին ռազմական բախումներն ու դիվանագիտական իրադարձությունները, այլև հելլենիստական աշխարհի քաղաքական համակարգում Հայաստանի ունեցած նշանակությունը, նրա տնտեսական ու մշակութային կապերը և տարբեր քաղաքակրթական ազդեցությունների փոխազդեցությունը։ Կարևորվում է նաև այն հանգամանքը, որ հայկական տերությունը հանդես էր գալիս ոչ միայն որպես հարևան գերտերությունների միջև մրցակցության տարածք, այլև որպես սեփական շահերը հետապնդող ինքնուրույն քաղաքական ուժ, որն իր ռազմական և դիվանագիտական հնարավորություններով կարողանում էր ազդել տարածաշրջանի իրադարձությունների ընթացքի վրա։ Այս առումով աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Տիգրան Բ Մեծի ժամանակաշրջանի պատմական գործընթացները, Հայաստանի միջազգային դիրքը և հին հայկական պետականության զարգացման առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Այն արժեքավոր է հատկապես հայոց պատմությամբ, հին աշխարհի միջազգային հարաբերություններով, հռոմեական և պարթևական պատմությամբ ու Առաջավոր Ասիայի ռազմաքաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն տալով ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանի պատմության այն ժամանակաշրջանի մասին, երբ երկիրը հասել էր իր քաղաքական և տարածքային հզորության բարձրակետին և դարձել Հին աշխարհի կարևորագույն պետություններից մեկը։
Обновлено. 2026-11-21
История
Ազգային երեսփոխանական ընդհանուր ժողովի արձանագրություններ, նիստ 64
Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային երեսփոխանական ընդհանուր ժողովի վաթսունչորրորդ նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովի գործունեության, քննարկումների և ընթացակարգերի վերաբերյալ փաստագրական տեղեկությունները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական կառույցների և ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի աշխատանքի կազմակերպման, օրակարգային հարցերի քննարկման, մասնակիցների արտահայտած տեսակետների և որոշումների պաշտոնական ամրագրման ձևերի մասին։ Նման փաստաթղթերը կարևոր են ազգային կառավարման մարմինների գործառույթները, համայնքային խնդիրների քննարկման մեխանիզմները և հասարակական որոշումների կայացման ընթացակարգերը բացահայտելու տեսանկյունից։ Դրանք նաև արտացոլում են ժամանակաշրջանի պաշտոնական գրագրության լեզուն, վարչական բառապաշարը և ժողովական մշակույթի առանձնահատկությունները։ Նիստի արձանագրությունը կարող է համադրվել ժողովի մյուս փաստաթղթերի հետ՝ ուսումնասիրելու քննարկումների շարունակականությունը, կառավարման գործընթացների զարգացումը և ազգային ներկայացուցչական հաստատության գործունեության կազմակերպական կողմերը։ Այն արժեքավոր փաստագրական նյութ է հայոց ազգային ինքնակառավարման պատմության, համայնքային վարչական հարաբերությունների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի հետազոտության համար։
Обновлено. 2026-11-03
История
Հայաստանի դրամական տնտեսությունը III-X դարերում ( սասանյան և արաբական ժամանակաշրջաններ)
Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի դրամական տնտեսության ձևավորման, զարգացման և գործառնական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը III–X դարերում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով սասանյան և արաբական տիրապետության ժամանակաշրջաններին։ Քննարկվում են դրամաշրջանառության պատմական նախադրյալները, դրամական համակարգի փոփոխությունները, տարբեր ժամանակաշրջաններում շրջանառված դրամների տեսակները և դրանց նշանակությունը Հայաստանի տնտեսական ու հասարակական կյանքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սասանյան դրամների տարածմանը, արծաթե դրամների շրջանառության առանձնահատկություններին, դրամական միավորների պատկերագրությանը, արձանագրություններին և դրանց միջոցով արտահայտված քաղաքական ու տնտեսական հարաբերություններին։ Ուսումնասիրվում են արաբական տիրապետության հաստատումից հետո դրամաշրջանառության մեջ տեղի ունեցած փոփոխությունները, իսլամական դրամական համակարգի ազդեցությունը, դիրհեմների և այլ դրամատեսակների տարածումը, ինչպես նաև տեղական ու տարածաշրջանային դրամական շրջանառության փոխհարաբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի առևտրատնտեսական կապերին հարևան երկրների հետ, միջազգային առևտրական ուղիների նշանակությանը, ապրանքադրամական հարաբերությունների զարգացմանը և դրամական տնտեսության դերին քաղաքային ու գյուղական բնակավայրերի տնտեսական կյանքում։ Կարևորվում են հնագիտական պեղումներից հայտնաբերված դրամական գանձերի, առանձին դրամների և դրամագիտական հավաքածուների ուսումնասիրությունը՝ որպես ժամանակաշրջանի տնտեսական պատմության վերակազմության կարևոր աղբյուրներ։ Դիտարկվում են դրամների ժամանակագրական դասակարգման, հատման վայրերի որոշման, շրջանառության աշխարհագրության և դրամական համակարգերի փոխազդեցության խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել դրամագիտական, հնագիտական և գրավոր պատմական աղբյուրները՝ Հայաստանի տնտեսական զարգացման, հարկային հարաբերությունների և քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը դրամաշրջանառության վրա բացահայտելու նպատակով։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի վաղ միջնադարյան Հայաստանի տնտեսական պատմության, տարածաշրջանային առևտրական հարաբերությունների և դրամական մշակույթի զարգացման օրինաչափությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, դրամագետների, հնագետների, արևելագետների, տնտեսական պատմության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։
Обновлено. 2026-10-15
Лингвистика
Գրաբարի բառարանագրությունը
Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի բառարանագրության ձևավորման, զարգացման և գիտական ուսումնասիրման պատմությանը՝ ընդգրկելով հայերեն բառարանների ստեղծման ավանդույթները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բառապաշարի ներկայացման սկզբունքները և բառարանագրական մեթոդների զարգացումը։ Հետազոտության կենտրոնում գրաբարի՝ որպես հայոց լեզվի դասական ձևի, բառապաշարի գրանցման և բացատրության պատմությունն է։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հայ միջնադարյան մատենագրության մեջ բառերի մեկնաբանման, օտարաբանությունների բացատրության և անհասկանալի բառերի իմաստների պարզաբանման վաղ փորձերին, որոնք հետագայում հիմք են հանդիսացել ավելի համակարգված բառարանագրական աշխատանքի համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել հայ բառարանագրության զարգացման տարբեր փուլերին և այն գործիչների ներդրմանը, որոնք կազմել են հայերեն բառարաններ կամ նպաստել գրաբարի բառապաշարի ուսումնասիրմանը։ Կարևոր ուղղություն է նաև բառարանների տեսակների տարբերակումը՝ բացատրական, թարգմանական, ստուգաբանական, հոմանիշային և մասնագիտական բառարաններ, ինչպես նաև դրանցում բառային միավորների ընտրության ու դասակարգման սկզբունքները։ Հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել բառահոդվածի կառուցվածքը, բառի գլխաբառային ձևը, քերականական բնութագրումը, իմաստների բացատրությունը, կիրառության օրինակները, ծագումնաբանական տեղեկությունները և աղբյուրների մատնանշումը։ Գրաբարի բառարանագրության համար հատկապես կարևոր է հին և միջնադարյան գրավոր աղբյուրների օգտագործումը, քանի որ բառի իմաստը հաճախ հնարավոր է ճշգրիտ որոշել միայն դրա պատմական գործածության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև գրաբարի բառապաշարի հարստությանը և դրա մեջ առկա բնիկ հայերեն բառերի, փոխառությունների, բարբառային տարրերի ու այլ լեզուներից ներթափանցած բառերի ներկայացմանը։ Բառարանագրական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն պարզելու առանձին բառերի նշանակությունը, այլև բացահայտելու հայերենի պատմական զարգացման, բառաստեղծման և իմաստափոխության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայերեն բառարանների համեմատական քննությունը, որի միջոցով հնարավոր է հետևել նույն բառի ներկայացման փոփոխություններին, տարբեր հեղինակների մեկնաբանություններին և բառապաշարի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների զարգացմանը։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել նաև այն խնդիրները, որոնք առաջանում են գրաբարյան բառերի բազմիմաստության, ուղղագրական տարբերակների, հոմանիշների, ձևաբանական փոփոխությունների և պատմականորեն փոփոխված իմաստների գրանցման ժամանակ։ Այդպիսի խնդիրների լուծումը պահանջում է լեզվաբանական, պատմական և բնագրագիտական մեթոդների համադրում։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ գրաբարի բառարանագրական ավանդույթը կարևոր աղբյուր է հայոց լեզվի պատմության և հայ մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Բառարանները հնարավորություն են տալիս համակարգված կերպով ուսումնասիրելու հին գրական լեզվի բառապաշարը, դրա իմաստային կառուցվածքը և զարգացման ընթացքը, ինչպես նաև հեշտացնում են դասական հայերեն բնագրերի ընթերցումն ու գիտական մեկնաբանությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել հայերեն պատմական բառարանների հետագա կատարելագործման, գրաբարի ուսուցման, հին հայկական բնագրերի հրատարակության և թարգմանության, ինչպես նաև հայերենի պատմական բառապաշարի թվայնացման ու էլեկտրոնային բառարանների ստեղծման աշխատանքներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, բանասերներին, բնագրագետներին, պատմաբաններին, գրաբարի դասախոսներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և դասական հայերենով ու հայոց լեզվի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։
Обновлено. 2026-09-23