History

Աշխատությունը նվիրված է Անիի թագավորության պատմաաշխարհագրական ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման կարևոր փուլերից մեկի առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է Բագրատունյաց թագավորության կազմում Անի մայրաքաղաքի ձևավորումն ու զարգացումը՝ դիտարկելով նրա քաղաքական դերը որպես պետական կենտրոն և տարածաշրջանային իշխանության կարևոր հանգույց։ Գրքում ներկայացվում են Անի քաղաքի աշխարհագրական դիրքի առավելությունները՝ պաշտպանական հարմարավետություն, առևտրային ուղիների խաչմերուկում գտնվելու հանգամանք և բնական ռեսուրսների հասանելիություն, որոնք նպաստել են քաղաքի արագ աճին և տնտեսական բարգավաճմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքի ճարտարապետական և քաղաքաշինական առանձնահատկություններին՝ եկեղեցիներ, պալատներ, պաշտպանական պարիսպներ և քաղաքային ենթակառուցվածքներ, որոնք վկայում են բարձր զարգացած միջնադարյան քաղաքակրթության մասին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև Անիի թագավորության քաղաքական հարաբերությունները հարևան պետությունների հետ, ներքին կառավարման համակարգը և անկման պատճառները՝ ներառյալ արտաքին ներխուժումները և ներքին քաղաքական անկայունությունը։ Աշխատությունը ընդգծում է Անիի պատմաաշխարհագրական նշանակությունը որպես հայկական միջնադարյան քաղաքակրթության կարևոր կենտրոն և մշակութային ժառանգություն։ Այն օգտակար է պատմաբանների, աշխարհագրագետների և հայ միջնադարյան պատմության հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է 1918-1920 թվականներին գոյություն ունեցած Հայաստանի և Ադրբեջանի առաջին հանրապետությունների միջև դիվանագիտական հարաբերությունների ձևավորման, զարգացման և հակասությունների պատմությանը։ Հեղինակը մանրամասն ուսումնասիրում է երկու նորանկախ պետությունների արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները, պետական շահերի բախումները, տարածքային վեճերը և դրանց ազդեցությունը պաշտոնական հարաբերությունների վրա։ Գրքում վերլուծվում են Արցախի, Զանգեզուրի, Նախիջևանի և սահմանային այլ շրջանների շուրջ առաջացած տարաձայնությունները, ինչպես նաև այդ խնդիրների շուրջ տարվող բանակցությունները և միջազգային միջնորդության փորձերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դիվանագիտական ներկայացուցչությունների գործունեությանը, պաշտոնական գրագրությանը, քաղաքական որոշումների ընդունման գործընթացին և տարածաշրջանում գործող արտաքին ուժերի՝ հատկապես Մեծ Բրիտանիայի, Օսմանյան Թուրքիայի, խորհրդային Ռուսաստանի և այլ դերակատարների ազդեցությանը։ Հեղինակը հիմնվում է արխիվային փաստաթղթերի, պաշտոնական աղբյուրների և ժամանակաշրջանի վկայությունների վրա՝ ներկայացնելով ոչ միայն քաղաքական իրադարձությունների ժամանակագրությունը, այլև դրանց պատճառահետևանքային կապերը։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին քաղաքականության, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների պատմության և Հարավային Կովկասի բարդ քաղաքական իրադրության ուսումնասիրման համար՝ հնարավորություն տալով ավելի խորությամբ հասկանալ այն գործընթացները, որոնք ձևավորեցին տարածաշրջանի հետագա զարգացումները և երկարաժամկետ ազդեցություն ունեցան երկու ժողովուրդների հարաբերությունների վրա։

Հայկական լեռնաշխարհի վաղ բրոնզի ժամանակաշրջանում բնակավայրերի և բնակարանների զարգացումը արտացոլում է անցումը նեոլիթյան-էնեոլիթյան պարզ համայնքներից դեպի ավելի կայուն, սոցիալապես կազմակերպված և տնտեսապես բազմազան հասարակություններ, որտեղ ձևավորվում են ամրացված կամ կիսամշտական բնակատեղիներ, գյուղատիպ բնակավայրեր և որոշ դեպքերում նաև նախաքաղաքային կենտրոններ։ Բնակավայրերը հիմնականում տեղակայված էին բնական պաշտպանված դիրքերում՝ բլուրների վրա, գետահովիտներում կամ ջրային աղբյուրների մոտ, ինչը ապահովում էր և՛ պաշտպանություն, և՛ տնտեսական ռեսուրսների հասանելիություն։ Բնակարանաշինության մեջ լայն տարածում ունեին կավաշեն և քարե հիմքերով կառուցված կլոր կամ ուղղանկյուն տիպի տները, որոնք հաճախ ունեին հողաշեն պատեր, փայտյա ծածկեր և կավով սվաղված ներքին մակերեսներ՝ ջերմամեկուսացման և դիմացկունության նպատակով։ Որոշ բնակավայրերում հայտնաբերվել են նաև բազմաբնակարան կառույցներ և ավելի բարդ ճարտարապետական լուծումներ, ինչը վկայում է սոցիալական տարբերակվածության և համայնքային կազմակերպվածության զարգացման մասին։ Վաղ բրոնզի ժամանակաշրջանի նյութական մշակույթը ներառում է նաև կենցաղային խեցեղեն, քարե և մետաղական գործիքներ, որոնք օգտագործվել են գյուղատնտեսության, անասնապահության և արհեստագործության մեջ, ինչն էլ նպաստել է բնակավայրերի կայունությանը և աճին։ Այս բնակավայրերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Հայկական լեռնաշխարհը այդ ժամանակաշրջանում եղել է մշակութային և տնտեսական ակտիվ տարածաշրջան՝ կապերով հարևան Միջագետքի և Անատոլիայի քաղաքակրթությունների հետ, ինչը ազդեցություն է ունեցել ինչպես բնակարանաշինության տեխնոլոգիաների, այնպես էլ սոցիալական կառուցվածքի վրա։

Այդ հոդվածը նկարագրում է 2023 թվականի սեպտեմբերի վերջին Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած վառելիքի պահեստի ուժեղ պայթյունը, որը տեղի է ունեցել Ստեփանակերտի մոտակայքում՝ Բերձոր-Ասկերան ուղղության շրջանում։ Պայթյունը տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ հազարավոր էթնիկ հայեր փորձում էին լքել տարածաշրջանը՝ Ադրբեջանի ռազմական գործողություններից և տարածաշրջանի վերահսկողության փոփոխությունից հետո ստեղծված ծանր իրավիճակի պայմաններում։ Վառելիքի խիստ պակասի պատճառով մարդիկ հերթ էին կանգնել բենզալցակայաններում և պահեստներում՝ իրենց մեքենաները լիցքավորելու և Հայաստան հասնելու համար, սակայն այդ վայրերից մեկում գերբեռնվածության և անվտանգության խախտումների պատճառով տեղի է ունեցել հսկայական պայթյուն, որն առաջացրել է մեծածավալ հրդեհ և մարդկային ծանր կորուստներ։ Իրադարձությունը արագ վերածվել է հումանիտար աղետի, քանի որ հարյուրավոր մարդիկ ստացել են ծանր այրվածքներ և վնասվածքներ, հիվանդանոցները չեն կարողացել բավարարել բժշկական օգնության պահանջը, և օգնություն է խնդրվել Հայաստանից ու այլ կողմերից։ Պայթյունի զոհերի թիվը ժամանակի ընթացքում աճել է, և տարբեր աղբյուրների համաձայն այն հասել է առնվազն 170-ի, իսկ հետագա պաշտոնական տվյալներով նույնիսկ ավելի բարձր։ Դեպքը տեղի է ունեցել լայնածավալ տեղահանության և ռազմական լարվածության ֆոնին, ինչը այն դարձրել է տարածաշրջանային ամենածանր մարդասիրական ողբերգություններից մեկը վերջին հակամարտության փուլում։

Այս աշխատանքը անդրադառնում է Russia-ի և Armenia-ի պատմական, քաղաքական, մշակութային և տնտեսական փոխհարաբերություններին՝ դիտարկելով դրանց զարգացման երկարաժամկետ ընթացքը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում են երկու երկրների միջև ձևավորված կապերը սկսած պատմական դաշնակցային և կայսերական ազդեցությունների փուլերից մինչև ժամանակակից դիվանագիտական հարաբերություններն ու ռազմավարական համագործակցության ձևաչափերը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում անվտանգության, տարածաշրջանային քաղաքականության, տնտեսական համագործակցության և մշակութային փոխանակումների ոլորտներին, որտեղ երկու պետությունների փոխազդեցությունը դրսևորվել է տարբեր մակարդակներով՝ ներառյալ էներգետիկ, ռազմական և միգրացիոն գործընթացները։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև համագործակցության վրա ազդող հակասությունները և մարտահրավերները, որոնք պայմանավորված են ինչպես միջազգային աշխարհաքաղաքական զարգացումներով, այնպես էլ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային առանձնահատկություններով։ Միաժամանակ ներկայացվում են հնարավոր հեռանկարները՝ ուղղված հարաբերությունների կայունացմանն ու փոխշահավետ զարգացմանը, հաշվի առնելով ինչպես պատմական փորձը, այնպես էլ ժամանակակից քաղաքական իրողությունները։

Այս աշխատանքը նվիրված է հայ-վրացական հակադրության տնտեսական և հասարակական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով երկու հարևան ժողովուրդների հարաբերությունների պատմական զարգացումը սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական և մշակութային գործոնների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են այն տնտեսական մրցակցային գործընթացները, որոնք տարբեր պատմական փուլերում ձևավորել են լարվածություններ առևտրային ուղիների, քաղաքային կենտրոնների ազդեցության և տարածաշրջանային ռեսուրսների բաշխման շուրջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև սոցիալական կառուցվածքների, ազգային ինքնությունների ձևավորման և քաղաքական վերափոխումների ազդեցությանը հասարակական ընկալումների և փոխադարձ հարաբերությունների վրա։ Քննարկվում են պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում դիվանագիտական հարաբերությունների, մշակութային փոխազդեցությունների և պետական քաղաքականությունների դերը՝ որպես հակադրության կամ համագործակցության խթանող գործոններ։ Աշխատությունը եզրակացնում է, որ հայ-վրացական հարաբերությունների պատմական դինամիկան չի կարող դիտարկվել միայն հակադրության տեսանկյունից, քանի որ այն ներառում է նաև երկարատև համագործակցության, փոխկապվածության և տարածաշրջանային ինտեգրման տարրեր, իսկ տնտեսական և հասարակական գործոնները հաճախ միահյուսվել են քաղաքական և մշակութային գործընթացների հետ:

Այս աշխատությունը վերաբերում է 1905–1907 թվականների ռուսական առաջին հեղափոխության վերաբերյալ գրականության պրոպագանդային՝ որպես մեթոդական և բիբլիոգրաֆիական նյութերի ժողովածու, ընդգծելով պատմագիտական, գաղափարախոսական և գրադարանագիտական մոտեցումների փոխկապակցվածությունը խորհրդային գիտական միջավայրում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է համակարգել և ներկայացնել այն գրականությունն ու մեթոդական ուղեցույցները, որոնք օգտագործվել են 1905–1907 թթ. հեղափոխության թեմայի ուսումնասիրության, դասավանդման և գաղափարական լուսաբանման համար։ Ուսումնասիրվում են հեղափոխության վերաբերյալ պատմագիտական աշխատությունները, կուսակցական և խորհրդային մեկնաբանությունները, ինչպես նաև դրանց տարածման և ընթերցողին հասանելի դարձնելու ձևերը գրադարանների և տեղեկատվական կենտրոնների միջոցով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պրոպագանդիստական գրականության դերին հասարակական գիտակցության ձևավորման գործընթացում, ինչպես նաև մեթոդական նյութերի նշանակությանը ուսումնական գործընթացում՝ դպրոցներում և բարձրագույն ուսումնական հաստատություններում։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է բիբլիոգրաֆիական աշխատանքի սկզբունքները՝ աղբյուրների ընտրություն, դասակարգում և թեմատիկ համակարգում, որոնք ապահովում են նյութի արդյունավետ օգտագործումը հետազոտական և կրթական նպատակներով։ Միաժամանակ վերլուծվում է խորհրդային պատմագրության գաղափարական շրջանակը և դրա ազդեցությունը հեղափոխության ընկալման վրա։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր աղբյուր է պատմագիտության և գրադարանագիտության համար՝ ներկայացնելով հեղափոխական թեմատիկ գրականության կազմակերպման և տարածման մեթոդական փորձը։

Այս աշխատությունը վերաբերում է Հայոց ցեղասպանության թեմայի արտացոլմանը թուրքական պաշտոնական պատմագրության մեջ 1923–1970-ական թվականների ընթացքում՝ ընդգծելով Թուրքիայի Հանրապետությունում պատմական հիշողության ձևավորման, պետական գաղափարախոսության և պատմագրական մեկնաբանությունների փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել այն գաղափարական և մեթոդաբանական մոտեցումները, որոնց միջոցով թուրքական պաշտոնական պատմագրությունը ներկայացրել կամ վերաիմաստավորել է Օսմանյան կայսրության վերջին տարիների իրադարձությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով 1915 թվականի դեպքերի լուսաբանման ձևերին և դրանց քաղաքական մեկնաբանություններին։ Ուսումնասիրվում են պատմագրական հիմնական ուղղությունները, պետական պատվերով ձևավորված պատմական նարատիվները, ինչպես նաև պատմական աղբյուրների ընտրության և մեկնաբանության առանձնահատկությունները, որոնք նպաստել են պաշտոնական դիրքորոշման ամրապնդմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գաղափարախոսական շրջանակներին, որոնց միջոցով փորձ է արվել նվազեցնել կամ վերաիմաստավորել ցեղասպանության փաստը՝ այն ներկայացնելով որպես պատերազմի, տեղահանությունների կամ ներքին անվտանգության խնդիրների հետևանք։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է թուրքական պատմագրության զարգացման փուլերը՝ ազգային պետության ձևավորման, քեմալական գաղափարախոսության ամրապնդման և հետպատերազմյան շրջանում պատմական գիտակցության ձևավորման համատեքստում։ Միաժամանակ վերլուծվում են միջազգային գիտական քննարկումների ազդեցությունը թուրքական պատմագրության վրա և հակադիր գիտական մոտեցումների աստիճանական ի հայտ գալը։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է պատմագիտության և ցեղասպանագիտական հետազոտությունների ոլորտում՝ նպաստելով պատմական նարատիվների քննադատական վերլուծությանը և հիշողության քաղաքականության ավելի խորքային ընկալմանը։

Документ посвящён культурно-историческому празднику армянского народа, символически объединяющему ключевые даты 412, 1512 и 1912 годы как вехи развития национальной культуры, письменности и общественного самосознания; в тексте рассматривается значение раннесредневекового периода как времени формирования духовных и литературных основ армянской цивилизации, эпохи 1512 года как символа начала армянского книгопечатания и распространения печатного слова, а также 1912 года как этапа национального культурного возрождения, связанного с ростом просветительских движений, театра, прессы и общественных организаций; особое внимание уделяется роли культурной преемственности, сохранению языка и традиций, а также формированию национальной идентичности через историческую память и символические юбилейные даты.

Սա տեղեկատու-մատենագիտական հրատարակություն է, որը նախատեսված է 1950 թվականի ընթացքում հիշատակվող կարևոր տարեթվերի և հոբելյանների համակարգված ներկայացման համար, որտեղ ըստ օրացուցային հաջորդականության ընդգրկված են պատմական, մշակութային, գիտական և հասարակական նշանակություն ունեցող իրադարձություններ, ինչպես նաև նշանավոր անձանց ծննդյան և մահվան տարելիցներ, աշխատանքը նպատակ ունի ապահովել տեղեկատվության մատչելի և հարմար կառուցվածք ընթերցողների լայն շրջանակի համար՝ ներառյալ ուսուցիչներ, ուսանողներ և մշակութային ոլորտի աշխատողներ, միաժամանակ ծառայելով որպես կրթական և հանրահռչակող աղբյուր, որը նպաստում է պատմական հիշողության պահպանմանը և հասարակական գիտակցության զարգացմանը՝ ներկայացնելով տարբեր ոլորտների զարգացման կարևոր հանգրվանները մեկ միասնական համակարգված ձևաչափով։

Այս աշխատությունը հանդիսանում է լայնածավալ հանրագիտարանային աղբյուր, որը համակարգված կերպով ներկայացնում է մարդկության պատմության ընթացքում տեղի ունեցած պատերազմները, զինված հակամարտությունները և ռազմական գործողությունները՝ ընդգրկելով տարբեր ժամանակաշրջաններ, տարածաշրջաններ և քաղաքակրթություններ։ Encyclopedia of Wars-ում ամփոփված են ինչպես հին աշխարհի խոշոր պատերազմները, այնպես էլ միջնադարյան, նոր և ժամանակակից շրջանի ռազմական բախումները՝ դրանց պատճառաբանությամբ, ընթացքով, մասնակից կողմերով և հետևանքներով։ Աշխատությունը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում հակամարտությունների պատմական համատեքստին, քաղաքական և սոցիալական գործոններին, ինչպես նաև ռազմական ռազմավարության և մարտավարության զարգացման հիմնական միտումներին։ Յուրաքանչյուր հոդվածում ներկայացվում են փաստական տվյալներ, ժամանակագրական տեղեկություններ և վերլուծական դիտարկումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս համեմատական տեսանկյունից ուսումնասիրել պատերազմների բնույթը և դրանց ազդեցությունը համաշխարհային պատմության վրա։ Հանրագիտարանը կարևոր տեղեկատվական աղբյուր է պատմաբանների, ռազմական հետազոտողների, ուսանողների և լայն ընթերցողական շրջանակի համար, ովքեր հետաքրքրված են պատերազմների պատմական և կառուցվածքային ուսումնասիրությամբ։

Այս աշխատությունը նվիրված է հնությունից հետո ազգագրության (էթնոգրաֆիայի) զարգացման պատմական ընթացքի և տեսական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով այն գիտակարգային և մեթոդաբանական փոփոխությունները, որոնք ձևավորել են ժամանակակից մարդաբանությունն ու ազգագրական գիտությունը։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես են հին աշխարհի մասին պատկերացումները և վաղ ճանապարհորդական նկարագրությունները աստիճանաբար վերածվել համակարգված գիտական հետազոտության՝ կենտրոնանալով տարբեր ժողովուրդների մշակույթների, սովորույթների, սոցիալական կառուցվածքների և ինքնության ուսումնասիրության վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև միջնադարյան և նոր ժամանակների աղբյուրները, եվրոպական գիտական մտքի զարգացումը և գաղութային փորձառության ազդեցությունը ազգագրական գիտելիքի ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դաշտային հետազոտությունների մեթոդների առաջացմանը, համեմատական մարդաբանության ձևավորմանը և մշակութային հարաբերականության գաղափարի զարգացմանը։ Վերլուծվում են նաև ազգագրության կապերը պատմության, սոցիոլոգիայի և լեզվաբանության հետ՝ ընդգծելով դրա միջառարկայական բնույթը։ Գիրքը ներկայացնում է ազգագրության զարգացման ընդհանուր պատկերը հնությունից հետո՝ ցույց տալով, թե ինչպես է այն դարձել ժամանակակից սոցիալական գիտությունների կարևոր բաղադրիչ։

Այս տեղեկատու հրատարակությունը ներկայացնում է 1971 թվականի հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսների նշանավոր և հիշարժան տարեթվերի օրացույցը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին տրամադրել համակարգված տեղեկատվություն պատմական, մշակութային, գիտական և հասարակական կարևոր իրադարձությունների մասին։ Աշխատությունը ընդգրկում է տարբեր երկրների և ժողովուրդների պատմության մեջ նշանակալի իրադարձություններ, գիտական հայտնագործություններ, մշակութային հիշարժան օրեր, ինչպես նաև հայտնի անձանց ծննդյան և մահվան տարելիցներ։ Տեղեկատուի կառուցվածքը թույլ է տալիս հեշտությամբ կողմնորոշվել ժամանակագրական նյութում և օգտագործել այն որպես ուսումնական, տեղեկատվական և հետազոտական աղբյուր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրադարձություններին, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն հասարակական մտքի զարգացման, գիտության առաջընթացի և մշակութային կյանքի համար։ Հրատարակությունը օգտակար է ուսուցիչների, ուսանողների, գրադարանային աշխատողների, պատմաբանների և լայն ընթերցողական հանրության համար՝ որպես վստահելի ուղեցույց նշանավոր տարեթվերի և պատմական հիշարժան իրադարձությունների վերաբերյալ։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է Սևծովյան նեղուցների՝ Բոսֆորի և Դարդանելի կարգավիճակի և կառավարման հիմնախնդրի զարգացմանը 1920-1990-ական թվականների ընթացքում՝ ընդգծելով տարածաշրջանային և գլոբալ ուժերի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև միջազգային իրավական կարգավորումների ձևավորումը։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն պատմական գործընթացների վրա, որոնք սկսվեցին Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո Օսմանյան կայսրության անկմամբ և նեղուցների ռազմավարական նշանակության վերաիմաստավորմամբ՝ որպես Սև ծովը Միջերկրական ծովին կապող կենսական ծովային ուղի։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում 1936 թվականի Մոնտրյոյի կոնվենցիային, որը սահմանեց նեղուցների միջազգային իրավական ռեժիմը՝ Թուրքիայի ինքնիշխանության վերականգնման պայմաններում, միաժամանակ կարգավորելով ռազմական և առևտրային նավերի անցման կանոնները։ Նյութը վերլուծում է նաև Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանում նեղուցների ռազմավարական նշանակության աճը՝ Խորհրդային Միության, ՆԱՏՕ-ի և տարածաշրջանային պետությունների միջև ուժերի հավասարակշռության համատեքստում։ Կարևորվում են նաև 1970-80-ական թվականների միջազգային հարաբերությունների զարգացումները, երբ էներգետիկ փոխադրումների և համաշխարհային առևտրի աճը նորից բարձրացրեց նեղուցների կարևորությունը միջազգային օրակարգում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Սևծովյան նեղուցների հիմնախնդիրը 1920-1990-ականներին ձևավորվել է որպես միջազգային իրավունքի, ռազմավարական անվտանգության և տարածաշրջանային քաղաքականության խաչմերուկում գտնվող բարդ և բազմաշերտ խնդիր՝ շարունակաբար ենթարկվելով գլոբալ քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությանը։

Այս պատմագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ցարական Ռուսաստանի ագրարային քաղաքականության ազդեցությանը Հայաստանի գյուղական բնակչության վրա և XX դարի սկզբի գյուղացիական շարժումների վերլուծությանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են ցարական վարչակարգի հողային հարաբերությունների կարգավորման քաղաքականությունը, հարկային համակարգը, գյուղացիության սոցիալ-տնտեսական վիճակը և այդ գործոնների ազդեցությունը գյուղական հասարակության դժգոհությունների աճի վրա։ Հեղինակը մանրամասն քննարկում է գյուղացիական բողոքի դրսևորումները՝ ներառյալ ինքնաբուխ ընդվզումները, կազմակերպված շարժումները և սոցիալական պահանջների ձևավորումը՝ դրանք կապելով ինչպես տեղական առանձնահատկությունների, այնպես էլ ընդհանուր կայսրության ներսում ընթացող գործընթացների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազգային և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությանը, գյուղացիության քաղաքական գիտակցության ձևավորմանը և հեղափոխական շարժումների նախադրյալներին։ Աշխատությունը հիմնված է պատմական աղբյուրների, արխիվային նյութերի և ժամանակակից հետազոտությունների վրա՝ առաջարկելով ամբողջական պատկերացում Հայաստանի գյուղական հասարակության սոցիալ-քաղաքական զարգացման մասին տվյալ ժամանակաշրջանում։

Աշխատությունը նվիրված է թուրք-հայկական միջպետական հարաբերությունների կարգավորման հիմնախնդիրների համակողմանի վերլուծությանը և դրանց արտացոլմանը Թուրքիայի ներհասարակական ու քաղաքական դիսկուրսում 2001–2011 թվականների ժամանակահատվածում։ Գրքում ներկայացվում են երկու երկրների հարաբերությունների պատմական և քաղաքական նախադրյալները, դիվանագիտական նախաձեռնությունները և կարգավորման փորձերը՝ ընդգծելով տարածաշրջանային և միջազգային գործոնների ազդեցությունը գործընթացի վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է հատկապես 2008–2009 թվականների «ֆուտբոլային դիվանագիտության» փուլը և Ցյուրիխյան արձանագրությունների շուրջ զարգացած բանակցային գործընթացը՝ որպես հարաբերությունների կարգավորման կարևոր փորձ։ Աշխատության մեջ վերլուծվում է թուրքական քաղաքական էլիտայի, լրատվամիջոցների և հասարակական կարծիքի դիրքորոշումը հայկական հարցի, սահմանների բացման և պատմական վեճերի շուրջ ձևավորված դիսկուրսներում։ Ներկայացվում են նաև ներթուրքական քաղաքական հոսանքների ազդեցությունը արտաքին քաղաքականության ձևավորման վրա և ազգային ինքնության ու պատմական հիշողության դերակատարությունը այդ գործընթացում։ Գիրքը համադրում է միջազգային հարաբերությունների տեսական մոտեցումները և դիսկուրսիվ վերլուծությունը՝ բացահայտելով քաղաքական որոշումների ձևավորման ներքին և արտաքին գործոնների փոխազդեցությունը։ Աշխատությունը նախատեսված է քաղաքագետների, պատմաբանների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հետազոտողների և տարածաշրջանային քաղաքականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը ուսումնասիրում է Ռուսական կայսրության և XVIII դարի 80-ական թվականների հայկական ազատագրական շարժման փոխհարաբերությունները՝ ընդգծելով տարածաշրջանային քաղաքական զարգացումները, միջազգային ուժերի շահերը և հայկական պետականության վերականգնման գաղափարի ձևավորումը։ Գրքում վերլուծվում են այն պատմական պայմանները, որոնցում հայկական քաղաքական և հոգևոր վերնախավերը սկսեցին ավելի ակտիվորեն որոնել արտաքին դաշնակիցներ՝ հատկապես Ռուսաստանի մեջ տեսնելով քրիստոնյա պետություն, որը կարող էր աջակցել Օսմանյան կայսրության և Պարսկաստանի տիրապետությունից ազատագրման նախաձեռնություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռուսական դիվանագիտության նպատակներին Հարավային Կովկասում, ռազմական արշավների և սահմանային քաղաքականության ազդեցությանը, ինչպես նաև հայկական գործիչների՝ Մադրասի խմբի և այլ կենտրոնների գաղափարական գործունեությանը, որոնք փորձում էին ձևավորել ազատագրական ծրագրեր և կապեր հաստատել ռուսական իշխանությունների հետ։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև այդ համագործակցության սահմանափակումները, շահերի բախումները և այն պատճառները, որոնց պատճառով հայկական պետականության վերականգնման ծրագրերը XVIII դարի վերջում չիրականացան լիարժեք ձևով։ Վերլուծությունը հիմնված է ինչպես ռուսական, այնպես էլ հայկական և եվրոպական աղբյուրների վրա՝ փորձելով վերականգնել պատմական իրադարձությունների բազմակողմանի պատկերը։

Իրան-ի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական զարգացումները 1954–1979 թվականներին խորապես պայմանավորված էին նավթային ռեսուրսների վերահսկմամբ, արտահանման եկամուտների աճով և պետության արագացված արդիականացման քաղաքականությամբ, որը ձևավորվեց հատկապես 1953 թվականի պետական հեղաշրջումից հետո և նավթային հատվածի վերակառուցման գործընթացում։ Այդ ժամանակաշրջանում նավթը դարձավ երկրի հիմնական տնտեսական հենասյունը՝ ապահովելով պետական բյուջեի մեծ մասը և թույլ տալով իրականացնել լայնածավալ արդյունաբերականացման և ենթակառուցվածքային ծրագրեր, որոնք նախաձեռնվում էին շահական վարչակարգի կողմից՝ Մոհամմադ Ռեզա Փահլավի-ի ղեկավարությամբ։ 1954 թվականի նավթային կոնսորցիումի համաձայնագրից հետո արևմտյան ընկերությունները պահպանեցին զգալի ազդեցություն արդյունահանման և արտահանման ոլորտներում, սակայն պետությունը աստիճանաբար մեծացրեց իր վերահսկողությունը, ինչը հատկապես ընդգծվեց 1970-ականներին նավթային եկամուտների կտրուկ աճի ժամանակ։ «Սպիտակ հեղափոխություն» կոչվող բարեփոխումների ծրագիրը նպատակ ուներ արդիականացնել գյուղատնտեսությունը, ընդլայնել կրթությունը և թուլացնել ավանդական ֆեոդալական հարաբերությունները, սակայն միաժամանակ խորացրեց սոցիալական անհավասարությունը և արագացրեց ուրբանիզացիան, ինչը ստեղծեց նոր սոցիալական լարվածություններ։ Նավթային հարստության կենտրոնացումը պետության և էլիտայի ձեռքում հանգեցրեց տնտեսական կախվածության կառուցվածքի ձևավորմանը, որտեղ ոչ նավթային ոլորտները զարգանում էին անհամաչափ, իսկ գյուղական բնակչության մի մասը տեղափոխվում էր քաղաքներ՝ առաջացնելով սոցիալական անհամապատասխանություններ։ Քաղաքական տեսանկյունից շահական իշխանությունը գնալով ավելի ավտորիտար բնույթ ստացավ՝ հենվելով անվտանգության ծառայությունների վրա և սահմանափակելով ընդդիմադիր շարժումները, ինչը, զուգորդվելով սոցիալական անհավասարության և մշակութային հակասությունների հետ, դարձավ 1979 թվականի իրանական հեղափոխության նախադրյալներից մեկը։ Ընդհանուր առմամբ, այս փուլը բնութագրվում է որպես նավթային եկամուտներով խթանված արագ արդիականացման և խորացող սոցիալական-քաղաքական ճգնաժամերի համադրություն, որը ձևավորեց ժամանակակից Իրանի պատմական շրջադարձը։

Այս աշխատանքը նվիրված է «Սովետական Արևելք» գաղափարի և դրա մշակութային արտացոլումների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով այն գրական-գաղափարական ուղղությունը, որը ձևավորվել է խորհրդային ժամանակաշրջանում Արևելքի ժողովուրդների բանահյուսական և էպիկական ավանդույթների վերաիմաստավորման հիման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես են տարբեր ժողովուրդների էպոսները՝ հերոսական երգերը, ավանդական պատմությունները և բանահյուսական դրվագները, ներառվել խորհրդային մշակութային քաղաքականության շրջանակներում և ստացել նոր գաղափարական մեկնաբանություն՝ համապատասխանեցված սոցիալիստական ռեալիզմի սկզբունքներին։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է, որ «Սովետական Արևելք» հասկացությունը ոչ միայն աշխարհագրական, այլև գաղափարական կատեգորիա էր, որի միջոցով փորձ էր արվում ներկայացնել Արևելքի ժողովուրդների պատմական անցյալը որպես դասակարգային պայքարի և սոցիալական առաջընթացի տրամաբանության մաս։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էպիկական ստեղծագործությունների վերախմբագրմանը, գրական մշակումներին և դրանց ներմուծմանը գրականություն, թատրոն և երաժշտություն, ինչը նպաստում էր ազգային մշակույթների ինտեգրմանը խորհրդային ընդհանուր մշակութային համակարգի մեջ։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ այս գործընթացը հաճախ ուղեկցվում էր ավանդական սյուժեների գաղափարական վերաիմաստավորմամբ և նոր կերպարային համակարգերի ստեղծմամբ, որտեղ հերոսները ներկայացվում էին որպես ժողովրդական պայքարի կամ սոցիալիստական իդեալների նախատիպեր։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է տարբեր արևելյան ժողովուրդների էպիկական ժառանգության համեմատական ուսումնասիրությանը՝ ցույց տալով ընդհանուր թեմաներ, ինչպիսիք են հերոսությունը, արդարության որոնումը և համայնքային արժեքները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է «Սովետական Արևելք» էպոսը որպես գաղափարական և մշակութային սինթեզի արդյունք, որտեղ ավանդական բանահյուսությունը վերափոխվում է խորհրդային մշակութային քաղաքականության ազդեցության ներքո։

Այս աշխատությունը վերաբերում է Ստեփանոս Տարոնացու՝ Ասողիկ մականունով հայտնի XI դարի պատմիչի «Համաշխարհային պատմություն» (Всеобщая история) աշխատության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով միջնադարյան հայ պատմագրության, աղբյուրագիտության և պատմական մտածողության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել Ստեփանոս Տարոնացու պատմագրական ժառանգությունը, նրա կողմից ներկայացված պատմական իրադարձությունների շրջանակը և դրանց գաղափարական ու մշակութային մեկնաբանությունները։ Ուսումնասիրվում է «Համաշխարհային պատմություն» աշխատության կառուցվածքը, որտեղ համադրվում են ինչպես համաշխարհային, այնպես էլ հայոց պատմության դրվագներ՝ սկսած աստվածաշնչյան ժամանակներից մինչև հեղինակի ժամանակակից շրջանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Տարոնացու պատմագրական մեթոդին, աղբյուրների օգտագործմանը, ժամանակագրական կառուցվածքին և պատմության աստվածաբանական ընկալմանը, որը բնորոշ է միջնադարյան քրիստոնեական պատմագիտությանը։

Այս աշխատությունը վերաբերում է 1989 թվականի սեպտեմբերի 14-ից նոյեմբերի 5-ն ընկած ժամանակահատվածում տեղի ունեցած շրջափակման իրադարձությունների ժամանակագրական փաստագրմանը՝ երկրորդ պրակի շրջանակում ընդգրկելով 1989 թ. հոկտեմբերի 11-ից նոյեմբերի 5-ը ընկած փուլը։ Հետազոտությունը ունի փաստագրական-ժամանակագրական բնույթ և նպատակ ունի համակարգված ձևով ներկայացնել շրջափակման ընթացքի զարգացումները, կարևոր քաղաքական և հասարակական իրադարձությունները, ինչպես նաև դրանց անմիջական հետևանքները տվյալ ժամանակահատվածում։ Ուսումնասիրվում են օր առ օր արձանագրված հիմնական իրադարձությունները, վարչական և քաղաքական որոշումները, հասարակական շարժումների ակտիվությունը, ինչպես նաև տեղեկատվական դաշտում ձևավորված արձագանքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում շրջափակման պայմաններում բնակչության սոցիալ-տնտեսական վիճակին, մատակարարման խնդիրներին, կոմունիկացիաների սահմանափակումներին և պետական կառավարման արձագանքներին։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է քաղաքական գործընթացների դինամիկան և դրանց ազդեցությունը հասարակական տրամադրությունների վրա՝ ներկայացնելով իրադարձությունների փաստագրական ամբողջական պատկերը։ Միաժամանակ ընդգծվում է աղբյուրների ճշգրտության և ժամանակագրական համակարգման կարևորությունը նմանատիպ պատմական իրադարձությունների ուսումնասիրության համար։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր աղբյուր է ժամանակակից պատմագիտության համար՝ ապահովելով շրջափակման փուլային զարգացման մանրամասն փաստագրական վերլուծություն։

Այս աշխատությունը վերաբերում է հայոց տոնացույցի ծագման և զարգացման ուսումնասիրությանը IV–VIII դարերում՝ ընդգծելով քրիստոնեական ավանդույթների հաստատման, նախաքրիստոնեական մշակութային շերտերի վերափոխման և ազգային ծիսական համակարգի ձևավորման փոխկապակցված գործընթացները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել այն պատմական, կրոնական և ազգագրական գործոնները, որոնք պայմանավորել են հայոց տոնական համակարգի ձևավորումը վաղ միջնադարում, ինչպես նաև բացահայտել դրա զարգացման հիմնական փուլերը։ Ուսումնասիրվում են եկեղեցական տոների ներդրման գործընթացը Հայաստանում քրիստոնեության ընդունումից հետո, դրանց կապը բյուզանդական և արևելաքրիստոնեական ավանդույթների հետ, ինչպես նաև տեղական ժողովրդական սովորույթների ազդեցությունը տոնական համակարգի ձևավորման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի կարևոր տոների ծագմանը և զարգացումներին, ինչպիսիք են Սուրբ Զատիկը, Սուրբ Ծնունդը, Վարդավառը և այլ ծիսական համալիրներ, որոնց մեջ համադրվում են ինչպես եկեղեցական, այնպես էլ ժողովրդական տարրեր։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է տոնացույցի ձևավորման սոցիալ-մշակութային նշանակությունը՝ որպես հասարակական կյանքի կազմակերպման, ժամանակի հաշվարկի և ազգային ինքնության պահպանման կարևոր գործոն։ Միաժամանակ վերլուծվում են աղբյուրագիտական նյութերը՝ պատմիչների վկայություններ, եկեղեցական կանոնագրքեր և ազգագրական տվյալներ։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է հայ պատմագիտության և ազգագրության ոլորտում՝ նպաստելով հայոց տոնական համակարգի ձևավորման և զարգացման ավելի խորքային ընկալմանը։

Այս աշխատությունը վերաբերում է «մարտիրոսված Հայաստանի» գաղափարական և պատմական պատկերացմանը՝ ընդգծելով հայ ժողովրդի պատմության հատկապես ողբերգական էջերը, ազգային հիշողության ձևավորումը և քաղաքական-մշակութային ընկալումները, որոնք կապված են զանգվածային բռնությունների, տեղահանությունների և պետականության կորստի փորձառության հետ։ Այն սովորաբար դիտարկում է Օսմանյան կայսրությունում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված ցեղասպանության իրադարձությունները, դրանց նախապատմական պատճառները, ընթացքը և հետևանքները՝ ներառելով ինչպես պատմական փաստերի վերլուծություն, այնպես էլ վկայությունների և հիշողության մշակույթի ուսումնասիրություն։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում ազգային ինքնության պահպանման խնդիրը, սփյուռքի ձևավորման գործընթացը և հայ ժողովրդի դիմակայության ու վերապրման ռազմավարությունները՝ պատմական աղետի պայմաններում։ Միաժամանակ քննարկվում են նաև միջազգային արձագանքները, պատմական արդարության վերականգնման հարցերը և հիշողության քաղաքականության ձևավորման առանձնահատկությունները տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Գիրքը համադրում է պատմագիտական, հրապարակախոսական և երբեմն նաև հուշագրական մոտեցումներ՝ ստեղծելով բազմաշերտ պատկերացում ազգային ողբերգության և դրա երկարաժամկետ ազդեցության մասին հայ հասարակության զարգացման վրա։

Այս աշխատությունը նվիրված է Դվինի և Անիի հնագիտական պեղումների ժամանակ հայտնաբերված ներկազարդված, բայց լաքապատ չհանդիսացող կերամիկայի ուսումնասիրությանը։ Նյութում ներկայացվում են հնագիտական շերտերի ստուգված տվյալները, կերամիկական նմուշների ֆիզիկամետաղական առանձնահատկությունները, ձևերը, դեկորատիվ տարրերը և արտադրության տեխնիկայի առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը վերլուծում է կերամիկայի դեկորատիվ համակարգը՝ համեմատական ուսումնասիրություններ կատարելով ժամանակակից և հին ժամանակաշրջանների օրինակների հետ, ինչպես նաև անդրադառնում սոցիալական և տնտեսական կոնտեքստին՝ կերամիկայի օգտագործման ու նշանակության տեսանկյունից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Դվինի և Անիի կերամիկայի մշակութային և պատմական նշանակությանը՝ տարածաշրջանի առևտրային, արվեստի և արտադրական ավանդույթները հասկանալու համար։ Նյութը արժեքավոր է հնագիտական, արվեստաբանության և մշակութաբանության ոլորտների մասնագետների համար՝ տրամադրելով նոր տվյալներ միջնադարյան հայ քաղաքի և բնակավայրերի նյութական մշակույթի մասին։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և պատերազմի փոխհարաբերությունների բազմակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով պատմական, քաղաքական, անվտանգային և տարածաշրջանային գործընթացները։ Գրքում վերլուծվում են տարբեր ժամանակաշրջաններում Հայաստանի ներգրավվածությունը զինված հակամարտություններում, պատերազմի ազդեցությունը պետականության ձևավորման և պահպանման վրա, ինչպես նաև արտաքին ուժերի դերը տարածաշրջանային հակամարտությունների դինամիկայում։ Հեղինակը քննարկում է անվտանգության քաղաքականության հիմնական ուղղությունները, ռազմական և դիվանագիտական ռազմավարությունների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև փոքր պետությունների համար բնորոշ մարտահրավերները բարդ աշխարհաքաղաքական միջավայրում։ Աշխատությունում հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հարավային Կովկասի հակամարտությունների համատեքստին, խաղաղության գործընթացներին, զինադադարների կայունությանը և երկարաժամկետ անվտանգության ապահովման հնարավորություններին։ Քննարկվում են նաև պատերազմի սոցիալական, տնտեսական և մարդասիրական հետևանքները, ներառյալ բնակչության տեղաշարժերը, ենթակառուցվածքների վնասները և պետական ինստիտուտների դիմակայունությունը։ Գիրքը նախատեսված է քաղաքագետների, պատմաբանների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, անվտանգության վերլուծաբանների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար՝ առաջարկելով համապարփակ վերլուծություն Հայաստանի և պատերազմի փոխկապակցվածության վերաբերյալ։

Այս աշխատությունը ներկայացնում է 1902 թվականի ապրիլից նոյեմբեր ընկած ժամանակահատվածում կատարված գիտահետազոտական և հնագիտական աշխատանքների նախնական հաշվետվությունը, որոնք իրականացվել են Ի. Ա. Ջավախով-ի հետ համագործակցությամբ Սինայի թերակղզի-ում և Երուսաղեմ-ում։ Հաշվետվության մեջ ամփոփվում են արշավախմբի ընթացքում կատարված դիտարկումները, հնագիտական և պատմամշակութային նյութերի հավաքագրումը, ինչպես նաև տարածաշրջանի հուշարձանների, ձեռագրերի, կրոնական կենտրոնների և պատմական աղբյուրների ուսումնասիրության արդյունքները։ Հետազոտությունները կարևոր նշանակություն ունեն Մերձավոր Արևելքի քրիստոնեական և հնագույն մշակութային ժառանգության ուսումնասիրման տեսանկյունից, քանի որ ներառում են արժեքավոր տեղեկություններ տեղանքների, հուշարձանների պահպանվածության, արձանագրությունների և պատմական ավանդույթների վերաբերյալ։ Աշխատությունն արտացոլում է նաև գիտարշավի կազմակերպչական ընթացքը, կիրառված հետազոտական մեթոդները և հետագա ուսումնասիրությունների համար նախատեսված ուղղությունները՝ հանդիսանալով սկզբնաղբյուրային նշանակության նյութ տարածաշրջանի պատմության, հնագիտության և կրոնական մշակույթի ուսումնասիրողների համար։

Այս գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի պատմության համապարփակ և ժամանակագրական նկարագրությունը՝ սկսած հնագույն ժամանակներից մինչև տարբեր դարաշրջանների քաղաքական, մշակութային և սոցիալական զարգացումները։ Այն անդրադառնում է հայկական պետականության ձևավորման փուլերին, Ուրարտուի քաղաքակրթության ժառանգությանը, հայկական թագավորությունների վերելքին և անկմանը, ինչպես նաև տարածաշրջանային մեծ կայսրությունների ազդեցությանը Հայաստանի վրա։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ ժողովրդի ինքնության ձևավորմանը, քրիստոնեության ընդունմանը որպես պետական կրոն, միջնադարյան մշակութային վերելքին, ինչպես նաև օտար տիրապետությունների շրջանում հայերի պայքարին իրենց ինքնության պահպանման համար։ Ներկայացվում են նաև նոր և նորագույն շրջանի իրադարձությունները, ազգային ազատագրական շարժումները, Հայաստանի առաջին հանրապետության ստեղծումը, խորհրդային շրջանը և անկախության վերականգնումը։ Տեքստը միավորում է պատմական փաստերը, աղբյուրների վերլուծությունը և երբեմն նաև հեղինակային մեկնաբանությունները՝ փորձելով տալ ամբողջական պատկերացում հայ ժողովրդի պատմական ուղու մասին՝ ընդգծելով նրա դիմակայունությունը, մշակութային շարունակականությունը և պետականության գաղափարի պահպանման կարևորությունը։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է վաղ Բյուզանդական եկեղեցական պատմագրության և V դարի հայ պատմագրության փոխհարաբերությունների հիմնախնդրին՝ ընդգծելով պատմության և պատմականության ընկալման տեսական ու գաղափարական հիմքերը երկու ավանդույթներում։ Աշխատանքը կենտրոնանում է այն մտավոր և մշակութային միջավայրի վրա, որտեղ ձևավորվել են վաղ քրիստոնեական պատմագրական դպրոցները՝ հատկապես Կեսարիայի, Կոստանդնուպոլսի և հայկական պատմագրական կենտրոնների ազդեցության համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմության ընկալման տարբեր մոդելներին՝ Բյուզանդական եկեղեցական պատմագրության մեջ գերակշռող աստվածաբանական-պրովիդենցիալ մոտեցման և հայ պատմագրության մեջ ձևավորվող ազգային-պատմական ինքնագիտակցության համադրությանը։ Ներկայացվում է, թե ինչպես են V դարի հայ պատմիչները, պահպանելով քրիստոնեական աշխարհայացքը, միաժամանակ ձևավորում պատմական իրադարձությունների ավելի կոնկրետ, ազգային և քաղաքական մեկնաբանություն՝ ստեղծելով պատմականության յուրահատուկ ըմբռնում։ Աշխատանքը վերլուծում է նաև աղբյուրների փոխազդեցությունը, պատմողական ձևերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև գաղափարական ազդեցությունների հնարավոր ուղիները երկու ավանդույթների միջև։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ վաղ Բյուզանդական և V դարի հայ պատմագրությունները, թեև ունեն ընդհանուր քրիստոնեական հիմք, զարգացրել են պատմության ընկալման տարբեր համակարգեր՝ ձևավորելով ինչպես համաեկեղեցական, այնպես էլ ազգային պատմական գիտակցության հիմքերը։

Նկարագրվող աշխատությունը ուսումնասիրում է Մեծ Բրիտանիայում ձևավորված հայանպաստ հասարակական և քաղաքական շարժումը Առաջին համաշխարհային պատերազմի նախօրեին և դրա ավարտից հետո ընկած տարիներին՝ 1914-1923 թվականներին, երբ միջազգային հարաբերությունների վերաձևավորումը և Օսմանյան կայսրության փլուզման գործընթացը ստեղծել էին նոր քաղաքական քննարկումների դաշտ հայկական հարցի շուրջ։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է բրիտանական հասարակական շրջանակներում հայկական ժողովրդի նկատմամբ ձևավորված համակրանքի և աջակցական նախաձեռնությունների զարգացումը, ներառյալ մամուլի, մտավորականների, եկեղեցական գործիչների և տարբեր հասարակական կազմակերպությունների դերակատարությունը։ Քննարկվում են նաև այն քաղաքական շարժառիթները, որոնք ազդում էին Մեծ Բրիտանիայի արտաքին քաղաքականության վրա, ինչպես նաև մարդասիրական օգնության ծրագրերը, փախստականների աջակցությունը և միջազգային հանրության ուշադրությունը հայկական հարցի նկատմամբ։ Միաժամանակ վերլուծվում են այդ շարժման սահմանափակումները, հակասությունները և անկումը հետպատերազմյան դիվանագիտական նոր իրադրության պայմաններում, երբ տարածաշրջանային շահերը հաճախ գերակշռում էին մարդասիրական նախաձեռնություններին։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես էին գաղափարական, քաղաքական և հասարակական գործոնները փոխազդում և ձևավորում հայանպաստ շարժման դինամիկան տվյալ ժամանակաշրջանում։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է XX դարի երկու խոշորագույն զանգվածային բռնությունների՝ հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված ցեղասպանության և հրեական ժողովրդի նկատմամբ կատարված հոլոքոստի պատմաքննական համեմատությանը՝ ընդգծելով դրանց ծագման, ընթացքի և հետևանքների պատմական առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում դիտարկվում են քաղաքական գաղափարախոսությունները, պետական քաղաքականության մեխանիզմները և պատերազմական պայմանները, որոնք նպաստել են զանգվածային բռնությունների իրականացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում զոհերի սոցիալական և ժողովրդագրական կառուցվածքին, դիմադրության ձևերին, ինչպես նաև միջազգային հանրության արձագանքներին և հետպատերազմյան իրավական գնահատականներին։ Քննարկվում են նաև պատմագիտական մոտեցումների տարբերությունները, աղբյուրների քննադատական վերլուծությունը և հիշողության քաղաքականության ձևավորումը երկու դեպքերի համատեքստում։ Աշխատությունը նպատակ ունի բացահայտել նմանատիպ պատմական ողբերգությունների կառուցվածքային ընդհանուր հատկանիշները՝ միաժամանակ պահպանելով յուրաքանչյուրի պատմական առանձնահատկությունների գիտական ճշգրտությունը։

Այս աշխատանքը նվիրված է XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հայ ազգային-ազատագրական պայքարի կարևոր փուլերից մեկի ուսումնասիրությանը, որտեղ դիտարկվում են ֆիդայական շարժման ձևավորման պատճառները, զարգացման ընթացքը և պատմական նշանակությունը։ Հեղինակը վերլուծում է այն քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և անվտանգային պայմանները, որոնք նպաստել են զինված ինքնապաշտպանական խմբերի առաջացմանը Օսմանյան կայսրությունում և Կովկասյան տարածաշրջանում՝ ընդգծելով հայ բնակչության իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունը այդ ժամանակաշրջանի պայմաններում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆիդայական ջոկատների կազմակերպական կառուցվածքին, նրանց գործողությունների մարտավարությանը և տեղական համայնքների հետ համագործակցության ձևերին։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է նշանավոր ֆիդայիների գործունեությունը, նրանց առաջնորդական դերակատարությունը և գաղափարական մոտիվացիաները՝ կապված ազգային ինքնության պահպանման և ինքնապաշտպանության գաղափարի հետ։ Միաժամանակ ներկայացվում է շարժման ազդեցությունը հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ձևավորման, ազգային ինքնագիտակցության բարձրացման և հետագա ազատագրական պայքարի զարգացման վրա։ Շեշտվում է, որ ֆիդայական շարժումը, չնայած իր տարբեր դրսևորումներին և պատմական բարդություններին, կարևոր դեր է ունեցել հայ ժողովրդի ազգային դիմադրողականության և քաղաքական ինքնակազմակերպման գործընթացում։

Աշխատությունը նվիրված է ռուսական կայսրության գեներալ-ադյուտանտ Իվան Դավիդովիչ Լազարևի կենսագրության և ռազմաքաղաքական գործունեության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով նրա դերը XIX դարի կայսերական ռազմական և վարչական համակարգում։ Հեղինակը վերլուծում է Լազարևի ծագումը, կրթական ուղին և ռազմական ծառայության փուլերը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով նրա մասնակցությանը կայսրության հարավային և կովկասյան քաղաքականության իրագործմանը։ Գրքում դիտարկվում են նրա ծառայողական առաջխաղացումները, վարչական հանձնարարությունները և կապերը կայսերական արքունիքի հետ, ինչպես նաև նրա ազդեցությունը տարածաշրջանային կառավարման գործընթացների վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Ռուսական կայսրության Կովկասյան քաղաքականության համատեքստում նրա գործունեությանը՝ ռազմական գործողություններ, դիվանագիտական առաքելություններ և տեղական վարչակարգերի հետ հարաբերություններ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև նրա դերի ընկալումը ժամանակակիցների և պատմագրության մեջ՝ գնահատելով նրա ներդրումը կայսերական համակարգի կայունացման գործընթացներում։

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1953 թվականներին Հայաստանում իրականացված քաղաքական հետապնդումների պատմական, սոցիալ-քաղաքական և իրավական հետևանքների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում է խորհրդային իշխանության հաստատման սկզբնական շրջանը, քաղաքական համակարգի ձևավորումը և պետական անվտանգության կառույցների գործունեությունը, որոնք էական ազդեցություն են ունեցել հասարակական կյանքի վրա։ Հեղինակը վերլուծում է քաղաքական ռեպրեսիաների տարբեր փուլերը՝ ընդգրկելով 1920-ականների սկզբի քաղաքական պայքարը, 1930-ականների զանգվածային բռնաճնշումները և հետպատերազմյան շրջանի վերահսկողական մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեպրեսիաների սոցիալական հետևանքներին՝ մտավորականության կորուստ, հասարակական վախի մթնոլորտի ձևավորում, ժողովրդագրական և մշակութային փոփոխություններ։ Ներկայացվում են նաև իրավական մեխանիզմների ձևական բնույթը և քաղաքական որոշումների ազդեցությունը դատական գործընթացների վրա։ Գիրքը փորձում է վերականգնել պատմական գործընթացների ամբողջական պատկերը՝ հիմնվելով արխիվային նյութերի, վկայությունների և պատմագիտական ուսումնասիրությունների վրա։ Աշխատությունը նախատեսված է պատմաբանների, իրավաբանների, սոցիոլոգների, հետազոտողների և խորհրդային պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հին Աքեմենյան Պարսկաստանի պետական կառուցվածքի շրջանակում Հայաստանի և Այսրկովկասի տարածքների վարչական կազմակերպման, տարածքային բաժանումների և կառավարման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են Աքեմենյան կայսրության սատրապական համակարգի ձևավորումը, դրա գործառույթները և այն, թե ինչպես էին Հայաստանի և հարակից շրջանների տարածքները ինտեգրվում կայսրության վարչական, հարկային և ռազմական համակարգերին։ Հեղինակը մանրամասն անդրադառնում է պատմաաշխարհագրական աղբյուրներին՝ համադրելով հնագիտական տվյալները, հին հունական հեղինակների վկայությունները և արևելյան աղբյուրները՝ վերականգնելու համար տարածաշրջանի վարչական քարտեզը և դրա փոփոխությունները տարբեր ժամանակահատվածներում։ Քննարկվում են նաև Հայաստանի քաղաքական կարգավիճակի առանձնահատկությունները Աքեմենյան տիրապետության ներքո, տեղական իշխանական կառույցների դերը, կենտրոնական իշխանության վերահսկողության մեխանիզմները և տարածաշրջանի ռազմավարական նշանակությունը կայսրության արևմտյան սահմաններում։ Ուսումնասիրությունը լուսաբանում է նաև տնտեսական և մշակութային փոխազդեցությունները, որոնք ձևավորվել են վարչական այդ համակարգի շրջանակում՝ ընդգծելով առևտրային ուղիների, հարկային պարտավորությունների և ռազմական ծառայության կազմակերպման ազդեցությունը տարածաշրջանային զարգացման վրա։ Աշխատությունը արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, արևելագետների, հնագետների, աշխարհագրագետների և հին պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Աքեմենյան Պարսկաստանի վարչական համակարգի և Հայաստանի պատմական դիրքի խորքային վերլուծությամբ։

Այս տեղեկատվական բյուլետենը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների, լեզվաբանության, գրականագիտության, պատմության և պատմագրության ոլորտներում հրատարակված նոր գրքերի համառոտ տեղեկատվական ցուցակ, որտեղ ընդգրկված են ժամանակակից և դասական ուսումնասիրություններ, գիտական մենագրություններ, ժողովածուներ և վերլուծական աշխատություններ, որոնք անդրադառնում են հասարակական գործընթացների զարգացման օրինաչափություններին, լեզվի կառուցվածքային և գործառական առանձնահատկություններին, գրական ստեղծագործությունների գեղարվեստական ու գաղափարական վերլուծությանը, ինչպես նաև պատմական իրադարձությունների և պատմագրական մոտեցումների ուսումնասիրությանը տարբեր ժամանակաշրջաններում, միաժամանակ ներկայացնելով նոր գիտական արդյունքներ, տեսական մոտեցումներ և մեթոդաբանական նորարարություններ, որոնք նպատակ ունեն ընդլայնելու գիտական հետազոտությունների շրջանակը և աջակցելու կրթական ու հետազոտական գործընթացների զարգացմանը։

Այս մեթոդական ձեռնարկը նախատեսված է գրադարանավարների համար և նվիրված է Մեծ Հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխության 70-ամյակի գաղափարական-մշակութային նշման կազմակերպմանը գրադարանային համակարգում։ Աշխատությունում ներկայացվում են թեմատիկ միջոցառումների պլանավորման և իրականացման մեթոդական ուղեցույցներ, որոնք ուղղված են ընթերցողների շրջանում համապատասխան պատմական գիտելիքների տարածմանը և գաղափարական դաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպմանը։ Քննարկվում են գրքային ցուցադրությունների, թեմատիկ երեկոների, քննարկումների, ընթերցողական հանդիպումների և տեղեկատվական արշավների կազմակերպման ձևերը՝ շեշտադրելով գրադարանների դերը հասարակական-քաղաքական հիշողության պահպանման գործում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրականության ընտրության, նյութերի համակարգման և տարբեր տարիքային խմբերի հետ աշխատանքի մեթոդական առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև գրադարանային գործունեության պլանավորման օրինակներ, միջոցառումների սցենարային մոտեցումներ և տեղեկատվական նյութերի օգտագործման արդյունավետ եղանակներ։ Ձեռնարկը նպատակ ունի աջակցել գրադարանային աշխատողներին գաղափարական-կրթական աշխատանքի կազմակերպման գործում՝ ապահովելով համապատասխան նյութերի համակարգված և նպատակային օգտագործում։

Այս գիրքը ներկայացնում է VII դարի հայ պատմիչ Սեբեոսի պատմական աշխատությունը, որը կարևոր սկզբնաղբյուր է վաղ միջնադարյան Հայաստանի և հարակից տարածաշրջանների պատմության ուսումնասիրության համար։ Ստեղծագործությունում նկարագրվում են Հայաստանի քաղաքական իրադարձությունները, Բյուզանդիայի և Սասանյան Պարսկաստանի միջև հակամարտությունները, ինչպես նաև արաբական արշավանքների ժամանակաշրջանը։ Սեբեոսը ներկայացնում է ոչ միայն ռազմական և քաղաքական զարգացումները, այլև ժամանակի պետական, կրոնական և հասարակական կյանքի առանձնահատկությունները։ Նրա պատմությունը արժեքավոր է իր ժամանակակից վկայություններով և փաստագրական մանրամասներով, որոնք կարևոր դեր ունեն հայ և տարածաշրջանային պատմության վերակազմավորման մեջ։

Գիրքը նվիրված է հայ-բյուզանդական քաղաքական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը X դարի երկրորդ կեսից մինչև XI դարի վերջն ընկած ժամանակաշրջանում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են երկու պետությունների միջև ձևավորված քաղաքական կապերը, դիվանագիտական հարաբերությունները, ռազմական փոխազդեցությունները և տարածաշրջանային շահերի բախումները։ Հեղինակը ներկայացնում է Հայաստանի և Բյուզանդական կայսրության հարաբերությունների զարգացման հիմնական փուլերը, անդրադառնում է իշխանական տների, կայսերական քաղաքականության և արտաքին գործոնների ազդեցությանը պատմական գործընթացների վրա։ Ուսումնասիրվում են նաև այն իրադարձությունները, որոնք պայմանավորեցին հայկական թագավորությունների և Բյուզանդիայի փոխհարաբերությունների փոփոխությունները, ինչպես նաև դրանց հետևանքները տարածաշրջանի քաղաքական և մշակութային զարգացման համար։ Աշխատությունը արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, միջնադարագետների, արևելագետների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի միջնադարյան պատմությամբ ու միջազգային հարաբերությունների ձևավորման առանձնահատկություններով։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության ձևավորման նախադրյալների, կազմակերպության հիմնադրման գործընթացի, վաղ շրջանի գործունեության և գաղափարախոսական սկզբունքների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ մինչև 1895 թվականի ավարտը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են 19-րդ դարի վերջի քաղաքական և հասարակական պայմանները, ազգային-ազատագրական շարժման զարգացումը, կուսակցության կազմակերպական կառուցվածքի ձևավորումը, ծրագրային նպատակները և գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գաղափարական հիմքերի, ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման, հասարակական ազդեցության և կուսակցության դերի գնահատմանը հայկական քաղաքական մտքի ու ազգային շարժման պատմության համատեքստում։ Աշխատությունը հիմնված է պատմական սկզբնաղբյուրների, արխիվային նյութերի և գիտական ուսումնասիրությունների վրա և նախատեսված է պատմաբանների, քաղաքագետների, ուսանողների և հայ նորագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հուղարկավորության և հիշատակի ծեսերի ավանդական ու ժամանակակից դրսևորումների վերլուծությանը Տավուշի մարզ-ում՝ առանձնացնելով տեղական համայնքներում ձևավորված սովորույթների շարունակականությունն ու փոփոխությունները արդի սոցիալական և մշակութային պայմաններում։ Նյութում նկարագրվում են մահվան հետ կապված ավանդական ծիսակարգերը՝ սկսած հոգեհանգստի կազմակերպումից մինչև հուղարկավորության արարողությունը և հետհուղարկավորական հիշատակի օրերը, ինչպես նաև դրանցում առկա խորհրդանշական գործողությունները, որոնք արտահայտում են համայնքային համախմբվածություն, հարգանք հանգուցյալի հիշատակի նկատմամբ և հոգևոր ընկալումներ մահվան մասին։ Միաժամանակ վերլուծվում են վերջին տասնամյակներում նկատվող փոփոխությունները, որոնք պայմանավորված են ուրբանիզացիայով, սոցիալական արժեքների փոփոխությամբ, եկեղեցական արարողակարգերի ստանդարտացմամբ և ժամանակակից կյանքի արագ տեմպերով, ինչը որոշ դեպքերում հանգեցրել է ծեսերի պարզեցման կամ նոր ձևերի առաջացման։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև ավանդական և նորարարական տարրերի համադրմանը, օրինակ՝ հիշատակի միջոցառումների կազմակերպման ձևերի փոփոխությանը, գերեզմանատների խնամքի նոր մոտեցումներին և համայնքային հիշողության պահպանման տարբեր մեխանիզմներին։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև ընտանիքի, համայնքի և եկեղեցու դերակատարությունը այս գործընթացներում՝ ցույց տալով, թե ինչպես են ավանդույթները հարմարվում ժամանակակից հասարակության պահանջներին՝ պահպանելով իրենց մշակութային և հոգևոր հիմքերը։

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է Կովկասյան ստորաբաժանումների ստեղծման և կիրառման գործընթացը Վերմախտ կազմում՝ ընդգծելով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պայմաններում Գերմանիայի ռազմաքաղաքական ռազմավարության և բազմազգ զորակազմերի օգտագործման առանձնահատկությունները։ Նշվում է, որ այս ստորաբաժանումների ձևավորումը կապված էր Գերմանիայի կողմից օկուպացված և ռազմաճակատում հայտնված Կովկասի տարբեր ժողովուրդների ներկայացուցիչների ներգրավման հետ, ինչը պայմանավորված էր ինչպես ռազմական, այնպես էլ գաղափարական և քարոզչական նպատակներով։ Վերլուծվում է, որ նման միավորները ստեղծվել են հիմնականում կամավորական կամ կիսակամավորական հիմունքներով՝ օգտագործելով հակասովետական տրամադրությունները և տեղական հակամարտությունների դինամիկան։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դրանց կազմակերպչական կառուցվածքին, որտեղ ազգային բաղադրիչը համակցվում էր գերմանական հրամանատարական համակարգի հետ՝ ապահովելու վերահսկելիություն և մարտական արդյունավետություն։ Նշվում է նաև, որ Կովկասյան ստորաբաժանումները կիրառվել են հիմնականում օժանդակ և երկրորդական մարտական ուղղություններում, ինչպես նաև հակապատերազմական գործողություններում և թիկունքային ծառայություններում։ Ընդհանուր առմամբ, Կովկասյան ստորաբաժանումների ստեղծումն ու օգտագործումը Վերմախտի կազմում դիտարկվում է որպես Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի բազմազգ զորակազմերի ձևավորման բարդ և հակասական երևույթ, որը միավորում էր ռազմական անհրաժեշտությունները և քաղաքական նպատակադրումները։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է հայ ազգային-հեղափոխական շարժման նշանավոր գործիչներից մեկի՝ Ստեփան Զորյան-ի կյանքի ուղուն, հասարակական-քաղաքական գործունեությանը և գաղափարական ժառանգությանը։ Աշխատությունում դիտարկվում են նրա մասնակցությունը հայ ազգային ազատագրական շարժման կազմակերպմանը, կուսակցական գործունեության ձևավորմանը և քաղաքական պայքարի ռազմավարությունների մշակմանը XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի հեղափոխական գործընթացների համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նրա կազմակերպչական աշխատանքին, քաղաքական մտածողության առանձնահատկություններին և տարբեր պատմական փուլերում ցուցաբերած առաջնորդական դերակատարությանը։ Քննարկվում են նաև նրա գործունեության ազդեցությունը հայկական քաղաքական մտքի զարգացման, ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և ազատագրական շարժումների պատմության վրա։ Աշխատությունը նպատակ ունի ներկայացնել նրա կենսագրությունը որպես կարևոր էջ հայ քաղաքական և հասարակական պատմության մեջ։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Օսմանյան կայսրության վերջին շրջանում և Թուրքիայի Հանրապետության ձևավորման նախօրեին տեղի ունեցած հայկական հարցի պատմական, քաղաքական և սոցիալական զարգացումների վերլուծությանը։ Աշխատությունում դիտարկվում են հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված ճնշումների, տեղահանությունների և զանգվածային բռնությունների գործընթացները՝ ընդգծելով դրանց պատճառները, ընթացքը և հետևանքները տարածաշրջանի ժողովրդագրական ու քաղաքական կառուցվածքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային դիվանագիտության արձագանքներին, մեծ տերությունների քաղաքական շահերին և տեղական իշխանությունների դերակատարությանը ճգնաժամի խորացման մեջ։ Քննարկվում են նաև հայկական համայնքների սոցիալ-տնտեսական վիճակը, ինքնապաշտպանական շարժումները և վերապրումի ռազմավարությունները պատմական այդ շրջափուլում։ Աշխատությունը ներկայացնում է բազմակողմանի պատմա-քննադատական մոտեցում՝ փորձելով հասկանալ իրադարձությունների բարդ պատճառահետևանքային կապերը լայն տարածաշրջանային համատեքստում։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է XX դարի սկզբի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի վերլուծությանը Կովկասի մի տարածաշրջանում, մասնավորապես ուշադրություն դարձնելով բնակչության կենսապայմաններին, գյուղատնտեսական արտադրության վիճակին և պարենային անվտանգության խաթարմանը 1906–1907 թվականների սովի ժամանակաշրջանում։ Աշխատությունում դիտարկվում են տնտեսական կառուցվածքի առանձնահատկությունները, հողօգտագործման ձևերը, հարկային և վարչական բեռը, ինչպես նաև բնական և սոցիալական գործոնների համակցված ազդեցությունը սննդամթերքի պակասի առաջացման վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գյուղական տնտեսությունների խոցելիությանը, շուկաների խափանումներին և մատակարարման շղթաների անկայունությանը, որոնք խորացրել են ճգնաժամի սոցիալական հետևանքները։ Քննարկվում են նաև օգնության կազմակերպման փորձերը, տեղական և արտաքին կառույցների արձագանքը, ինչպես նաև ճգնաժամի ազդեցությունը բնակչության ժողովրդագրական և սոցիալական կառուցվածքի վրա։ Աշխատությունը ներկայացնում է քննադատական պատմա-տնտեսագիտական վերլուծություն՝ հիմնված աղբյուրների և վիճակագրական տվյալների համադրության վրա։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է պատմական քաղաքային կենտրոնի՝ Դվին քաղաքատեղիի հնագիտական, ճարտարապետական և պահպանական հիմնախնդիրների վերլուծությանը՝ հատուկ ուշադրությամբ նրա ամրակայման և թանգարանացման գործընթացներին։ Աշխատությունում դիտարկվում են Դվինի պատմական շերտերի ձևավորումը, միջնադարյան քաղաքային կառուցվածքը, եկեղեցական և աշխարհիկ կառույցների մնացորդները, ինչպես նաև տարածքի հնագիտական հետազոտությունների հիմնական արդյունքները։ Քննարկվում են նաև հուշարձանի պահպանության տեխնիկական և գիտական մարտահրավերները՝ ներառյալ քայքայման գործընթացները, կլիմայական ազդեցությունները և մարդածին գործոնները, որոնք սպառնում են մշակութային ժառանգության ամբողջականությանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ամրակայման ժամանակակից մեթոդներին՝ կոնսերվացիոն նյութերի կիրառմանը, կառուցվածքային կայունացման լուծումներին և տարածքի ինժեներական պաշտպանության միջոցառումներին։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է թանգարանացման հնարավոր ձևերը՝ բացօթյա թանգարանի կազմակերպում, այցելուների հոսքի կառավարում և կրթական-զբոսաշրջային ներուժի զարգացում՝ նպատակ ունենալով համադրել գիտական ուսումնասիրությունն ու հասարակական հասանելիությունը։