Право

Աշխատությունը նվիրված է Կիլիկյան Հայաստանի պետականության ժամանակաշրջանում ձևավորված քրեաիրավական համակարգի, հանցագործությունների վերաբերյալ իրավական պատկերացումների և պատժի կիրառման սկզբունքների պատմաիրավական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում ժամանակաշրջանի իրավական աղբյուրները, օրենսդրական ժողովածուները, դատական սովորույթները և իրավական նորմերը՝ բացահայտելու համար քրեական պատասխանատվության ձևավորման և իրականացման հիմնական առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցավոր համարվող արարքների տեսակներին, դրանց դասակարգման սկզբունքներին և հասարակության, պետության, եկեղեցու, սեփականության, ընտանիքի ու անհատի դեմ ուղղված իրավախախտումների նկատմամբ կիրառվող մոտեցումներին։ Վերլուծվում են պատժի նպատակներն ու տեսակները, պատասխանատվության աստիճանի որոշման չափանիշները, ինչպես նաև հանցանքի ծանրության, մեղավորության և պատճառված վնասի նշանակությունը պատժի ընտրության գործընթացում։ Քննության են առնվում նաև դատական իշխանության կազմակերպումը, քրեական գործերի քննության ընթացակարգային առանձնահատկությունները և աշխարհիկ ու եկեղեցական իրավական նորմերի փոխազդեցությունը։ Կարևորվում է հայկական ավանդական իրավական մտածողության դերը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով Կիլիկյան Հայաստանի ակտիվ քաղաքական, առևտրային և մշակութային կապերը հարևան պետությունների ու եվրոպական երկրների հետ, որոնք կարող էին նպաստել տարբեր իրավական ավանդույթների փոխազդեցությանը։ Ուսումնասիրվում է քրեաիրավական նորմերի կապը տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական կառուցվածքի, բարոյական պատկերացումների և պետական կառավարման պահանջների հետ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում միջնադարյան հայկական իրավական հուշարձանների նշանակությանը, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հանցագործության, մեղքի, պատասխանատվության և արդարադատության վերաբերյալ ժամանակի պատկերացումները։ Համեմատական մոտեցմամբ հնարավոր է բացահայտել Կիլիկյան Հայաստանի իրավական համակարգի ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները հայկական իրավունքի նախորդ և հետագա զարգացման փուլերի համեմատությամբ։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի հայոց պետության և իրավունքի պատմության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել միջնադարյան հայկական պետականության իրավական մշակույթի, քրեական արդարադատության և հասարակական հարաբերությունների իրավական կարգավորման սկզբունքների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի և պետական իշխանության այլ մարմինների միջև ձևավորվող սահմանադրաիրավական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սկզբունքի համատեքստում։ Սահմանադրական դատարանը սահմանադրական արդարադատություն իրականացնող անկախ մարմին է, որի հիմնական առաքելությունը Սահմանադրության գերակայության ապահովումն է։ Հետազոտության կենտրոնում Սահմանադրական դատարանի փոխհարաբերություններն են Ազգային ժողովի, Հանրապետության նախագահի, Կառավարության, վարչապետի, ընդհանուր իրավասության և մասնագիտացված դատարանների, ինչպես նաև սահմանադրությամբ նախատեսված այլ մարմինների հետ։ Այդ հարաբերությունները դիտարկվում են ոչ թե որպես վարչական ենթակայություն, այլ որպես յուրաքանչյուր մարմնի սահմանադրական իրավասություններով պայմանավորված փոխգործակցության համակարգ։ Կարևոր ուղղություն է նորմատիվ իրավական ակտերի սահմանադրականության վերահսկողությունը. Սահմանադրական դատարանը իրավասու է որոշելու օրենքների, Ազգային ժողովի որոշումների, Հանրապետության նախագահի հրամանագրերի և կարգադրությունների, Կառավարության ու վարչապետի որոշումների և ենթաօրենսդրական նորմատիվ իրավական ակտերի համապատասխանությունը Սահմանադրությանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև սահմանադրական մարմինների միջև նրանց լիազորությունների վերաբերյալ առաջացող վեճերի լուծումը, որի միջոցով դատարանը նպաստում է տարբեր պետական մարմինների իրավասությունների սահմանների պահպանմանը և իշխանությունների հավասարակշռմանը։ Քննության առարկա կարող են դառնալ նաև դատարանի հարաբերությունները օրենսդիր իշխանության հետ՝ օրենքների սահմանադրական վերահսկողության և Սահմանադրական դատարան դիմելու իրավական մեխանիզմների շրջանակում, ինչպես նաև գործադիր իշխանության մարմինների հետ՝ նրանց ընդունած նորմատիվ ակտերի սահմանադրականության գնահատման տեսանկյունից։ Ընդհանուր դատական համակարգի հետ փոխհարաբերությունների կարևոր դրսևորումներից է այն, որ դատարանները սահմանված պայմաններում կարող են դիմել Սահմանադրական դատարան կոնկրետ գործով կիրառման ենթակա նորմատիվ իրավական ակտի սահմանադրականության հարցով։ Սահմանադրական դատարանի ըստ էության ընդունված որոշումները պարտադիր են պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու դրանց պաշտոնատար անձանց համար, իսկ դատարանի որոշումներն ու եզրակացությունները վերջնական են և ուժի մեջ են մտնում հրապարակման պահից։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է սահմանադրական իրավունքի, սահմանադրական արդարադատության և պետական իշխանության կազմակերպման տեսական մոտեցումները՝ բացահայտելով Սահմանադրական դատարանի դերը պետական մարմինների իրավասությունների սահմանների պահպանման, սահմանադրական վեճերի լուծման և իշխանությունների բաժանման ու հավասարակշռման սկզբունքի ապահովման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է սահմանադրության իրավական բնույթի, իրավաբանական ուժի և նորմատիվ իրավական ակտերի համակարգում զբաղեցրած տեղի տեսական ու սահմանադրաիրավական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում սահմանադրության՝ որպես պետության հիմնարար իրավական ակտի առանձնահատկություններն են, դրա հարաբերակցությունը օրենքների, ենթաօրենսդրական ակտերի և իրավական կարգավորման այլ աղբյուրների հետ, ինչպես նաև իրավական ակտերի աստիճանակարգության ձևավորման սկզբունքները։ Քննության են առնվում սահմանադրության գերակայության և անմիջական գործողության գաղափարները, սահմանադրական նորմերի առանձնահատուկ բնույթը և դրանց նշանակությունը ամբողջ իրավական համակարգի միասնականության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական ակտերի սահմանադրականության խնդրին, քանի որ պետական մարմինների ընդունած նորմատիվ կարգավորումները պետք է համապատասխանեն սահմանադրական կարգի հիմքերին և չհակասեն բարձրագույն իրավաբանական ուժ ունեցող նորմերին։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել սահմանադրության և սովորական օրենքների ընդունման ու փոփոխման ընթացակարգերի տարբերությունների, սահմանադրական նորմերի կայունության և դրանց իրավական պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սահմանադրական վերահսկողության ինստիտուտը, որի միջոցով գնահատվում է իրավական ակտերի համապատասխանությունը սահմանադրությանը և ապահովվում սահմանադրական օրինականության պահպանումը։ Ուսումնասիրվում է նաև միջազգային իրավական նորմերի և ներպետական իրավական համակարգի հարաբերակցության խնդիրը՝ այն սահմաններում, որոնցում տվյալ հարաբերակցությունը սահմանվում է համապատասխան սահմանադրական կարգավորումներով։ Իրավական ակտերի աստիճանակարգության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր իրավաստեղծ մարմինների իրավասությունների սահմանները և իրավական հակասությունների լուծման ընդհանուր սկզբունքները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել սահմանադրական դրույթների մեկնաբանման նշանակությանը և այն հարցին, թե դրանց բովանդակությունն ինչպես է konkretացվում օրենսդրության ու իրավակիրառ պրակտիկայի միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է սահմանադրական իրավունքի, պետության և իրավունքի տեսության ու իրավաստեղծ գործունեության ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով սահմանադրության համակարգաստեղծ նշանակությունը և դրա դերը իրավական համակարգի ամբողջականության, հետևողականության ու կայունության ապահովման գործում։

Աշխատությունը նվիրված է ապրանքների, ծառայությունների և տնտեսավարող սուբյեկտների անհատականացման միջոցների քաղաքացիաիրավական պաշտպանության հիմնախնդիրներին՝ անբարեխիղճ մրցակցության դրսևորումների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն իրավական մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով ապահովվում է ապրանքային նշանների, ֆիրմային անվանումների, առևտրային նշանակումների և շուկայում տարբերակիչ գործառույթ իրականացնող այլ միջոցների իրավական պաշտպանությունը երրորդ անձանց ոչ իրավաչափ օգտագործումից։ Քննվում է անհատականացման միջոցների իրավական բնույթը, դրանց տեղը մտավոր սեփականության և քաղաքացիական իրավունքի համակարգում, ինչպես նաև բացառիկ իրավունքների բովանդակությունն ու իրականացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն դեպքերին, երբ այլ տնտեսավարող սուբյեկտի կողմից նույնական կամ շփոթության աստիճանի նման նշանակման օգտագործումը կարող է սպառողների մոտ սխալ պատկերացում ստեղծել ապրանքի, ծառայության, արտադրողի կամ գործունեության առևտրային ծագման վերաբերյալ։ Ուսումնասիրվում են անբարեխիղճ մրցակցության և բացառիկ իրավունքների խախտման հարաբերակցության խնդիրները՝ պարզելու համար, թե որ դեպքերում կարող են կիրառվել քաղաքացիաիրավական պաշտպանության միջոցներ և ինչպես են դրանք փոխկապակցվում մրցակցության պաշտպանության իրավական մեխանիզմների հետ։ Կարևորվում են խախտման դադարեցման, իրավունքի ճանաչման, պատճառված վնասի հատուցման և իրավական պաշտպանության այլ միջոցների ընդհանուր առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև գործարար համբավի, շուկայում ձեռք բերված ճանաչելիության և սպառողների շահերի պաշտպանության հարցերը, քանի որ անհատականացման միջոցների ապօրինի օգտագործումը կարող է վնասել ոչ միայն իրավատիրոջ տնտեսական շահերին, այլև խաթարել մրցակցային միջավայրի բնականոն գործունեությունը։ Առանձին ուշադրության կարող է արժանանալ թվային առևտրի և առցանց միջավայրի զարգացմամբ առաջացող նոր իրավական խնդիրների ընդհանուր բնույթը, երբ տարբերակիչ նշանակումների օգտագործումը տեղափոխվում է նաև էլեկտրոնային հարթակներ։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը համադրում է քաղաքացիական իրավունքի, մտավոր սեփականության իրավունքի և մրցակցային իրավունքի մոտեցումները՝ անհատականացման միջոցների արդյունավետ պաշտպանության, իրավատերերի օրինական շահերի ապահովման և բարեխիղճ մրցակցային հարաբերությունների պահպանման իրավական հիմքերը բացահայտելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տեղական ինքնակառավարման մարմինների սահմանադրաիրավական կարգավիճակի ուսումնասիրությանը՝ տեղական ժողովրդավարության, հանրային իշխանության կազմակերպման և համայնքային կառավարման իրավական հիմքերի համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում տեղական ինքնակառավարման սահմանադրական սկզբունքներն են, համայնքային իշխանության մարմինների ձևավորման և գործունեության իրավական հիմքերը, նրանց իրավասությունների բնույթը և պետական կառավարման համակարգի հետ փոխհարաբերությունները։ Քննվում է տեղական ինքնակառավարումը որպես հանրային իշխանության իրականացման առանձնահատուկ մակարդակ, որի միջոցով համայնքի բնակչությունը մասնակցում է տեղական նշանակության հարցերի լուծմանը՝ օրենքով նախատեսված ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների շրջանակում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում համայնքի ներկայացուցչական և գործադիր մարմինների իրավական կարգավիճակին, դրանց ձևավորման սկզբունքներին, լիազորությունների շրջանակին, փոխադարձ հարաբերություններին և պատասխանատվության մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրվում են համայնքների ինքնուրույնության իրավական երաշխիքները, սեփական լիազորությունների իրականացման պայմանները, համայնքային գույքի ու ֆինանսական միջոցների կառավարման իրավական հիմքերը և տեղական բյուջեի նշանակությունը ինքնակառավարման գործառույթների իրականացման համար։ Կարևորվում է նաև պետական մարմինների և տեղական ինքնակառավարման մարմինների իրավասությունների սահմանազատման խնդիրը՝ դիտարկելով պետական վերահսկողության և համայնքային ինքնուրույնության միջև իրավական հավասարակշռության ապահովման սկզբունքները։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տեղական ինքնակառավարման վերաբերյալ սահմանադրական դրույթների, օրենսդրական կարգավորումների և իրավական ինստիտուտների զարգացման փուլերի վերլուծություն՝ բացահայտելով համակարգի ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձին ուղղություն է համայնքի բնակիչների մասնակցության իրավական ձևերի ուսումնասիրությունը՝ տեղական կառավարման հաշվետվողականության, հրապարակայնության և ժողովրդավարական մասնակցության տեսանկյունից։ Անդրադարձ կարող է կատարվել նաև միջազգային և եվրոպական տեղական ինքնակառավարման սկզբունքների ու ազգային իրավակարգավորման փոխհարաբերությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սահմանադրական և մունիցիպալ իրավունքի մոտեցումները՝ ներկայացնելով տեղական ինքնակառավարման մարմինների տեղը հանրային իշխանության համակարգում, նրանց իրավական ինքնուրույնության սահմանները և համայնքային կառավարման սահմանադրական երաշխիքների նշանակությունը։

Աշխատությունը նվիրված է առողջապահության ոլորտում անձի վերաբերյալ գաղտնի տեղեկությունների քրեաիրավական պաշտպանության տեսական և կիրառական խնդիրների ուսումնասիրությանը՝ բժշկական գործունեության, անձնական կյանքի անձեռնմխելիության և իրավական պատասխանատվության փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն տեղեկությունների իրավական բնույթի պարզաբանումն է, որոնք բուժօգնության դիմելու, առողջական վիճակի, ախտորոշման, հետազոտությունների, բուժման կամ բժշկական սպասարկման ընթացքում հայտնի են դառնում համապատասխան մասնագետներին և ենթակա են գաղտնիության պահպանման։ Քննվում են գաղտնի տեղեկատվության պաշտպանության իրավական հիմքերը, դրա պահպանման պարտականություն ունեցող անձանց շրջանակը, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց առկայության դեպքում նման տեղեկությունների ապօրինի հավաքումը, օգտագործումը կամ հրապարակումը կարող է առաջացնել քրեական պատասխանատվություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հանցակազմի իրավաբանական հատկանիշների վերլուծությանը՝ իրավական պաշտպանության օբյեկտի, արարքի դրսևորման ձևերի, պատասխանատվության ենթակա սուբյեկտների և մեղքի առանձնահատկությունների տեսանկյունից։ Կարևորվում է քրեական պատասխանատվության և իրավական պաշտպանության այլ միջոցների՝ քաղաքացիաիրավական, վարչական ու կարգապահական պատասխանատվության սահմանազատումը, քանի որ գաղտնիության յուրաքանչյուր խախտում ինքնին պարտադիր չէ, որ ունենա քրեաիրավական բնույթ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև այն իրավաչափ բացառությունները, երբ առողջապահական տեղեկությունների փոխանցումը կարող է թույլատրվել օրենքով սահմանված հիմքերի առկայության դեպքում՝ հաշվի առնելով անձի իրավունքների և հանրային նշանակություն ունեցող շահերի հավասարակշռման անհրաժեշտությունը։ Ժամանակակից առողջապահության թվայնացման պայմաններում առանձնահատուկ նշանակություն են ստանում էլեկտրոնային բժշկական գրառումների, տեղեկատվական համակարգերի և տվյալների փոխանցման ընթացքում գաղտնիության ապահովման իրավական խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ներպետական իրավակարգավորումների և միջազգային իրավական չափանիշների փոխհարաբերությանը՝ ուսումնասիրելով անձնական կյանքի, առողջապահական տվյալների և մասնագիտական գաղտնիքի պաշտպանության ընդհանուր սկզբունքները։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը բժշկական գաղտնիքի պահպանումը դիտարկում է որպես հիվանդի իրավունքների, բժշկական մասնագիտության նկատմամբ վստահության և անձնական կյանքի պաշտպանության կարևոր երաշխիք՝ միաժամանակ վերլուծելով այն սահմանները, որոնց դեպքում պետության քրեաիրավական միջամտությունը կարող է կիրառվել գաղտնիության առավել լուրջ խախտումների նկատմամբ։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ազատությունից զրկելու ձևով քրեական պատժի իրավական բնույթի, նշանակության և դրա կատարման ընթացքում առաջացող տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պատժի նպատակների և քրեակատարողական համակարգի գործունեության փոխհարաբերությունն է՝ հաշվի առնելով դատապարտված անձանց իրավունքների պաշտպանությունը, օրինականության պահպանումը և հասարակություն վերադառնալու համար անհրաժեշտ պայմանների ձևավորումը։ Քննվում են ազատությունից զրկելու պատժի կատարման իրավական հիմքերը, քրեակատարողական հիմնարկների գործունեության կազմակերպումը, դատապարտյալների իրավական կարգավիճակը, նրանց իրավունքները, պարտականությունները և օրինական շահերի պաշտպանության երաշխիքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պահման պայմանների, բժշկական և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության, կրթության, աշխատանքի և վերասոցիալականացման ծրագրերի նշանակությանը։ Դիտարկվում են նաև դատապարտյալների նկատմամբ կիրառվող կարգապահական մեխանիզմների իրավաչափության, անվտանգության ապահովման և քրեակատարողական հիմնարկների վարչակազմի լիազորությունների սահմանների հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատժի կատարման նկատմամբ դատական, դատախազական, վարչական և հասարակական վերահսկողության դերը՝ հնարավոր խախտումների կանխարգելման և իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցների ապահովման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել քրեակատարողական օրենսդրության և իրավակիրառ պրակտիկայի միջև առկա խնդիրները, ինչպես նաև միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը ազգային համակարգի զարգացման վրա։ Առանձին նշանակություն ունի վերասոցիալականացման գաղափարը, որի շրջանակում պատժի կատարումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անձի ազատության սահմանափակում, այլև որպես սոցիալական կապերի պահպանման, պատասխանատու վարքագծի ձևավորման և հետագա վերաինտեգրման պայմանների ստեղծման գործընթաց։ Ուսումնասիրվում են նաև ազատությունից զրկման այլընտրանքների զարգացման և կրկնահանցագործության նվազեցման հետ կապված ընդհանուր մոտեցումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քրեական իրավունքի, քրեակատարողական իրավունքի և մարդու իրավունքների պաշտպանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել պատժի կատարման արդյունավետության, օրինականության և մարդասիրական սկզբունքների ապահովման հիմնական խնդիրներն ու կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է հայ միջնադարյան իրավական և եկեղեցական մշակույթի կարևոր բաղադրիչներից մեկի ձևավորման ու պատմական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ քրիստոնեության պետական ընդունումից հետո ստեղծված հասարակական, հոգևոր և իրավական հարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն նորմերն ու կանոններն են, որոնց միջոցով կարգավորվել են եկեղեցու ներքին կառուցվածքը, հոգևորականության գործունեությունը, հավատացյալների վարքագիծը, ծիսական կյանքը, ամուսնաընտանեկան հարաբերությունների որոշ ոլորտներ, բարոյական պարտականությունները և եկեղեցական կարգապահությանը վերաբերող հարցերը։ Քննվում են վաղ քրիստոնեական կանոնների ընդունման, տեղայնացման և հայկական եկեղեցական միջավայրում կիրառման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տեղական իրավաստեղծ գործունեության աստիճանական զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում եկեղեցական ժողովների որոշումներին, հայրապետական կանոններին և հեղինակավոր հոգևորականների ու իրավական մտածողների գործունեությանը՝ որպես կանոնական համակարգի ձևավորման կարևոր աղբյուրների։ Ուսումնասիրվում է նաև օտարալեզու քրիստոնեական կանոնական նյութերի թարգմանության և դրանց հայկական իրավական մշակույթում յուրացման նշանակությունը։ Պատմատեսական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ոչ միայն առանձին իրավական նորմերի բովանդակությունը, այլև դրանց հիմքում ընկած սկզբունքները, իրավական մտածողության առանձնահատկությունները և հասարակական նշանակությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում աշխարհիկ ու եկեղեցական իրավակարգավորման փոխհարաբերության խնդիրը՝ հատկապես այն ժամանակաշրջաններում, երբ քաղաքական պայմանների փոփոխության հետևանքով եկեղեցական կառույցները կարևոր դեր էին ստանձնում հասարակական հարաբերությունների կարգավորման և համայնքային կյանքի կազմակերպման գործում։ Դիտարկվում են նաև կանոնական նորմերի համակարգման գործընթացները, իրավական ժողովածուների ստեղծման նախադրյալները և դրանց ազդեցությունը հետագա հայկական իրավական ավանդույթի վրա։ Ժամանակագրական լայն ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու վաղ միջնադարից մինչև զարգացած միջնադար տեղի ունեցած գաղափարական և ինստիտուցիոնալ փոփոխություններին։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է իրավունքի պատմության, եկեղեցու պատմության, աղբյուրագիտության և իրավական տեսության մոտեցումները՝ ներկայացնելով հայկական միջնադարյան իրավական մշակույթի ձևավորման ու շարունակականության կարևոր ուղղություններից մեկը։

Աշխատությունը նվիրված է անկախ պետականության ձևավորման սկզբնական ժամանակաշրջանում Հայաստանի առողջապահության կառավարման մարմինների գործունեության կազմակերպական և իրավական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում առողջապահության պետական կառավարման համակարգի վերակազմավորման գործընթացն է, դրա իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները, կառավարման մարմինների կառուցվածքը, լիազորությունների բաշխումը և պետական քաղաքականության իրականացման կազմակերպական մեխանիզմները։ Քննվում է խորհրդային վարչակառավարչական համակարգից նոր պետական և իրավական պայմաններին անցման ազդեցությունը առողջապահության ոլորտի կառավարման վրա, ինչպես նաև այն ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները, որոնք անհրաժեշտ էին նոր սոցիալ-տնտեսական միջավայրում համակարգի գործունեությունն ապահովելու համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կենտրոնական և տարածքային կառավարման մարմինների փոխհարաբերություններին, բուժհաստատությունների կառավարման կազմակերպմանը, պետական մարմինների իրավասությունների սահմանմանը և ոլորտի գործունեությունը կարգավորող իրավական ակտերի նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են առողջապահության կառավարման համակարգի առջև ծառացած կազմակերպական խնդիրները, կառավարման տարբեր մակարդակների միջև գործառույթների բաշխման առանձնահատկությունները և նոր իրավական մեխանիզմների ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում առողջապահական հաստատությունների կարգավիճակի, ֆինանսավորման և կառավարման սկզբունքների փոփոխության դիտարկումը՝ հասարակական ու տնտեսական վերափոխումների ընդհանուր համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև պետական վերահսկողության, բժշկական օգնության կազմակերպման, բնակչության առողջության պահպանման ոլորտում պետական մարմինների պարտականությունների և պատասխանատվության իրավական հիմքերին։ Ժամանակաշրջանի օրենսդրական և վարչական փաստաթղթերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառավարման համակարգի զարգացման հիմնական միտումները, իրավական կարգավորման բացերը և կազմակերպական կառուցվածքների աստիճանական վերափոխումը։ Առանձին նշանակություն ունի առողջապահության ոլորտում պետական կառավարման շարունակականության և նոր ինստիտուտների ձևավորման հարաբերակցության վերլուծությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առողջապահության կառավարման, վարչական իրավունքի և պետական կառավարման պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով անկախության առաջին տարիներին ոլորտի ինստիտուցիոնալ ու իրավական համակարգի ձևավորման առանձնահատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է իրավունքի տեսության հիմնարար հասկացություններից երկուսի՝ իրավախախտ վարքագծի և դրա հետևանքով առաջացող իրավական պատասխանատվության փոխկապակցված ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում իրավախախտման հասկացությունը, դրա իրավական հատկանիշները, կառուցվածքը և տարբեր տեսակների դասակարգումն են։ Քննվում է իրավաչափ և հակաիրավական վարքագծի սահմանազատումը, ինչպես նաև այն պայմանները, որոնց առկայության դեպքում անձի գործողությունը կամ անգործությունը կարող է առաջացնել իրավական հետևանքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավախախտման կազմի հիմնական տարրերին՝ իրավական պաշտպանության ենթակա հարաբերություններին, արարքի արտաքին դրսևորմանը, իրավախախտման սուբյեկտին և մեղավորության հետ կապված սուբյեկտիվ հատկանիշներին։ Դիտարկվում են մեղքի ձևերի, պատճառահետևանքային կապի, վնասակար հետևանքների և հակաիրավական վարքագծի հասարակական նշանակության հետ կապված տեսական հարցերը։ Իրավաբանական պատասխանատվությունը ներկայացվում է որպես իրավական կարգավորման և իրավակարգի պահպանման կարևոր մեխանիզմ, որի կիրառումը կապված է օրենքով սահմանված հիմքերի, ընթացակարգերի և սկզբունքների հետ։ Քննվում են պատասխանատվության օրինականության, արդարության, համաչափության, անհատականացման և պատասխանատվության անխուսափելիության վերաբերյալ տեսական մոտեցումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում իրավաբանական պատասխանատվության տարբեր տեսակների՝ քրեական, վարչական, քաղաքացիաիրավական, կարգապահական և այլ ձևերի ընդհանուր ու տարբերակիչ հատկանիշների ուսումնասիրությունը։ Վերլուծվում են նաև իրավական պատասխանատվության գործառույթները՝ իրավակարգի պաշտպանությունը, խախտված իրավունքների վերականգնումը, նոր իրավախախտումների կանխարգելումը և իրավաչափ վարքագծի խթանումը։ Անդրադարձ է կատարվում պատասխանատվությունից ազատելու կամ այն բացառող իրավական հանգամանքների ընդհանուր տեսական նշանակությանը՝ ընդգծելով, որ իրավական ներգործությունը պետք է իրականացվի սահմանված իրավական ընթացակարգերի շրջանակում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու նաև իրավախախտման, իրավական նորմի, իրավահարաբերության և պետական հարկադրանքի միջև գոյություն ունեցող համակարգային կապերը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է իրավախախտումների և իրավաբանական պատասխանատվության տեսական հիմքերը՝ նպաստելով իրավական կարգավորման, օրինականության և իրավակարգի պահպանման մեխանիզմների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ավազակության՝ որպես սեփականության և անձի անվտանգության դեմ ուղղված հանցավոր վարքագծի քրեաիրավական ու կրիմինալոգիական առանձնահատկությունների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են տվյալ արարքի իրավական բնույթը, հանցակազմի կառուցվածքը, քրեական պատասխանատվության հիմքերը և իրավական որակման ընթացքում առաջացող տեսական ու գործնական խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հանցագործության օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշների մեկնաբանությանը, մեղքի ձևին, նպատակին, հանցագործության սուբյեկտին և պատասխանատվության տարբերակման սկզբունքներին։ Քննվում են նաև հարակից հանցակազմերից սահմանազատման խնդիրները, քանի որ իրավակիրառ պրակտիկայում կարևոր է տարբեր իրավական բնույթ ունեցող սեփականության դեմ ուղղված արարքների հստակ տարբերակումը։ Հետազոտության քրեաիրավական հատվածում կարող են դիտարկվել պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների նշանակությունը, հանցակցության առանձնահատկությունները, հանցագործության փուլերի իրավական գնահատումը և պատժի անհատականացման սկզբունքները։ Կրիմինալոգիական տեսանկյունից ուսումնասիրվում են նման հանցավոր վարքագծի տարածվածության, կառուցվածքի և փոփոխությունների ընդհանուր միտումները, ինչպես նաև դրանց վրա ազդող սոցիալական, տնտեսական, ընտանեկան և անհատական գործոնները։ Կարևորվում է հանցագործություն կատարող անձանց սոցիալ-ժողովրդագրական և վարքային բնութագրերի ուսումնասիրությունը՝ ոչ թե մեկ միասնական «հանցագործի կերպար» ձևավորելու, այլ տարբեր ռիսկային գործոնների և օրինաչափությունների բացահայտման նպատակով։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում կրկնահանցավորության, խմբային հանցավոր վարքագծի և սոցիալական միջավայրի ազդեցության խնդիրներին։ Հետազոտվում են նաև կանխարգելման ընդհանուր ուղղությունները՝ ներառելով իրավական, սոցիալական և կազմակերպական միջոցների փոխկապակցվածությունը, իրավապահ մարմինների կանխարգելիչ գործունեության նշանակությունը և հանցավոր վարքագծի պատճառների ու պայմանների նվազեցման հնարավորությունները։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է օրենսդրության և իրավակիրառ պրակտիկայի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու իրավական կարգավորման հնարավոր հակասությունները և քրեական պատասխանատվության կիրառման ընթացքում առաջացող խնդիրները։ Քրեաիրավական ու կրիմինալոգիական մոտեցումների համադրումը հնարավորություն է տալիս խնդիրը դիտարկել ոչ միայն որպես քրեական օրենքով նախատեսված արարք, այլև որպես սոցիալական երևույթ՝ ուսումնասիրելով դրա պատճառները, դրսևորումների առանձնահատկությունները և կանխարգելման մեխանիզմները։ Այսպիսի համալիր ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել քրեական օրենսդրության գիտական վերլուծությանը, իրավակիրառ մոտեցումների կատարելագործմանը և հանցավորության կանխարգելման քաղաքականության տեսական հիմքերի զարգացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հանցագործությունների կանխարգելման, բացահայտման և քննության ընթացքում օպերատիվ-հետախուզական գործունեություն իրականացնող ստորաբաժանումների ու քրեական վարույթ իրականացնող մարմինների համագործակցության իրավական, կազմակերպական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում փոխգործակցությունը դիտարկվում է որպես իրավապահ գործունեության տարբեր ուղղությունների համաձայնեցման մեխանիզմ, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է լիազորությունների հստակ սահմանազատմամբ, տեղեկատվության օրինական փոխանակմամբ, գործողությունների համակարգմամբ և յուրաքանչյուր մարմնի դատավարական ու գործառութային ինքնուրույնության պահպանմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում օպերատիվ-հետախուզական ճանապարհով ստացված տեղեկությունների և քրեական վարույթի շրջանակում իրականացվող դատավարական գործողությունների փոխհարաբերությանը՝ ուսումնասիրելով դրանց իրավական բնույթի, օգտագործման սահմանների և ապացուցողական գործընթացի հետ առնչվող հարցերը։ Քննվում են իրավասու մարմինների միջև տեղեկատվության փոխանցման, համատեղ պլանավորման և աշխատանքի կազմակերպման ընդհանուր սկզբունքները՝ հատկապես այն դեպքերում, երբ հանցագործության վերաբերյալ նախնական տեղեկությունների ստուգումը և հետագա քննությունը պահանջում են տարբեր մասնագիտական ստորաբաժանումների ներգրավում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է իրավական կարգավորման հնարավոր հակասությունների և գործառույթների կրկնության բացահայտումը, որոնք կարող են նվազեցնել համագործակցության արդյունավետությունը կամ առաջացնել իրավասությունների սահմանների վերաբերյալ խնդիրներ։ Կարևորվում է նաև մարդու իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության սկզբունքը, քանի որ հանցագործությունների դեմ պայքարի արդյունավետությունը պետք է համադրվի օրինականության, համաչափության, դատական վերահսկողության և դատավարական երաշխիքների պահպանման հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում օպերատիվ բնույթի տեղեկությունների գաղտնիության և քրեական վարույթի պահանջների միջև հավասարակշռության ապահովմանը, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպես կարող է կազմակերպվել տեղեկատվական համագործակցությունը՝ առանց խախտելու օրենքով նախատեսված սահմանափակումները։ Քննվում են նաև կանխարգելիչ գործունեության առանձնահատկությունները, քանի որ իրավապահ մարմինների փոխգործակցությունը կարող է նշանակություն ունենալ ոչ միայն արդեն կատարված արարքների քննության, այլև հանցավոր ռիսկերի ժամանակին բացահայտման և իրավական կանխարգելիչ միջոցների արդյունավետ կազմակերպման համար։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել իրավական նորմերի, իրավակիրառ պրակտիկայի և կազմակերպական մեխանիզմների համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելու համագործակցության արդյունավետությանը նպաստող կամ այն սահմանափակող գործոնները։ Կարևորվում են նաև մասնագիտական պատասխանատվության, իրավասությունների հստակեցման և միջգերատեսչական հաղորդակցության խնդիրները։ Աշխատությունը կարող է ունենալ տեսական և կիրառական նշանակություն քրեական դատավարության և օպերատիվ-հետախուզական գործունեության իրավական կարգավորման ուսումնասիրության, իրավապահ մարմինների համագործակցության կազմակերպական մեխանիզմների կատարելագործման և հանցագործությունների կանխարգելման ու քննության ընթացքում օրինականության երաշխիքների ամրապնդման տեսանկյունից։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման համակարգում օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների գործառութային տարանջատման, փոխադարձ վերահսկողության և հավասարակշռման սահմանադրաիրավական մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում իշխանությունների բաժանումը դիտարկվում է որպես սահմանադրական պետության կազմակերպման հիմնարար սկզբունք, որի նպատակը պետական լիազորությունների կենտրոնացման սահմանափակումն է, տարբեր մարմինների իրավասությունների հստակեցումը և դրանց միջև հակակշիռների ու փոխադարձ վերահսկողության համակարգի ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Ազգային ժողովի, կառավարության, Հանրապետության նախագահի, դատարանների և սահմանադրական վերահսկողություն իրականացնող մարմինների իրավական կարգավիճակին ու փոխհարաբերություններին՝ դրանց սահմանադրորեն ամրագրված լիազորությունների համատեքստում։ Քննվում են այն իրավական մեխանիզմները, որոնց միջոցով իշխանության տարբեր ճյուղերը մասնակցում են պետական որոշումների ընդունմանը, վերահսկում միմյանց գործունեությունը կամ սահմանափակում լիազորությունների հնարավոր անհամաչափ կենտրոնացումը։ Կարևորվում են խորհրդարանական վերահսկողության գործիքները, կառավարության քաղաքական պատասխանատվության մեխանիզմները, օրենսդրական գործընթացում տարբեր պետական մարմինների դերերը և դատական իշխանության անկախության իրավական երաշխիքները։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա են դատական իշխանության ինստիտուցիոնալ անկախության, դատավորների կարգավիճակի և սահմանադրական արդարադատության հետ կապված հարցերը, քանի որ արդյունավետ հակակշիռների համակարգում անկախ դատական իշխանությունը կարևոր դեր ունի իրավական սահմանների պահպանման և պետական մարմինների գործունեության նկատմամբ իրավական վերահսկողության իրականացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Հայաստանի սահմանադրական զարգացման ընթացքում պետական իշխանության կառուցվածքի փոփոխություններին և դրանց ազդեցությանը իշխանության ճյուղերի միջև լիազորությունների հարաբերակցության վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սահմանադրական նորմերի և դրանց գործնական կիրառության հարաբերակցության վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու իրավական կարգավորումների իրականացման ընթացքում առաջացող ինստիտուցիոնալ խնդիրները։ Ուսումնասիրվում են պետական մարմինների իրավասությունների հնարավոր հատումները, պատասխանատվության և վերահսկողության մեխանիզմների արդյունավետության հարցերը, ինչպես նաև իշխանությունների համագործակցության և ինքնուրույնության միջև անհրաժեշտ հարաբերակցության ապահովման իրավական միջոցները։ Համեմատական սահմանադրաիրավական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս Հայաստանի համակարգը դիտարկել նաև իշխանությունների բաժանման տարբեր մոդելների ընդհանուր համատեքստում՝ առանց որևէ մոդելի առավելության կանխադրման։ Աշխատությունը կարող է նպաստել պետական իշխանության կազմակերպման սահմանադրական սկզբունքների, հակակշիռների համակարգի և իրավական պետության ինստիտուցիոնալ հիմքերի վերաբերյալ գիտական քննարկումների զարգացմանը և հետաքրքրություն ներկայացնել սահմանադրական իրավունքի, պետության և իրավունքի տեսության ու հանրային կառավարման ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության օրենսդիր մարմնի սահմանադրաիրավական դիրքի, լիազորությունների, պետական իշխանության համակարգում նրա դերի և երկրում պառլամենտարիզմի հետագա զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է խորհրդարանի՝ որպես ներկայացուցչական և օրենսդիր մարմնի իրավական բնույթի, ձևավորման սկզբունքների, ներքին կառուցվածքի և սահմանադրությամբ ամրագրված գործառույթների վերլուծության վրա։ Քննության են առնվում օրենսդրական գործունեության կազմակերպումը, օրենքների ընդունման ընթացակարգերը, պատգամավորների իրավական կարգավիճակը, խորհրդարանական խմբակցությունների գործունեությունը և մշտական հանձնաժողովների նշանակությունը օրենսդրական գործընթացում։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման համակարգում խորհրդարանի զբաղեցրած տեղին՝ ուսումնասիրելով նրա հարաբերությունները գործադիր և դատական իշխանությունների, ինչպես նաև պետական այլ սահմանադրական մարմինների հետ։ Կարևորվում են կառավարության ձևավորման, նրա գործունեության նկատմամբ խորհրդարանական վերահսկողության, քաղաքական պատասխանատվության և հաշվետվողականության մեխանիզմները։ Վերլուծվում են հարցապնդումների, խորհրդարանական լսումների, հանձնաժողովների գործունեության և վերահսկողական այլ գործիքների նշանակությունը՝ պետական կառավարման թափանցիկության և պատասխանատվության բարձրացման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում է նաև պատգամավորական մանդատի բնույթը, պատգամավորների իրավունքներն ու պարտականությունները, անձեռնմխելիության իրավական սահմանները և նրանց գործունեության կազմակերպական երաշխիքները։ Պառլամենտարիզմը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական կառավարման ինստիտուցիոնալ ձև, այլև որպես քաղաքական մշակույթի, ներկայացուցչական ժողովրդավարության, քաղաքական բազմակարծության և հանրային շահերի արտահայտման համակարգ։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի սահմանադրական զարգացման տարբեր փուլերում խորհրդարանի կարգավիճակի փոփոխություններին և դրանց ազդեցությանը պետական իշխանության կառուցվածքի վրա։ Կարևորվում է սահմանադրական բարեփոխումների դերը խորհրդարանի լիազորությունների և քաղաքական նշանակության վերափոխման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել հայկական և արտասահմանյան խորհրդարանական համակարգերի փորձը՝ բացահայտելու համար այն ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները, որոնք նպաստում են ներկայացուցչական մարմինների արդյունավետ գործունեությանը։ Առանձին նշանակություն է տրվում քաղաքական կուսակցությունների և խորհրդարանական խմբակցությունների դերին, ընդդիմության իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներին և քաղաքական մեծամասնության ու փոքրամասնության միջև հարաբերությունների իրավական կարգավորմանը։ Քննության են առնվում նաև ընտրական համակարգի և խորհրդարանի ներկայացուցչական բնույթի փոխկապակցվածությունը, քաղաքացիների քաղաքական մասնակցության հնարավորությունները և օրենսդիր մարմնի նկատմամբ հասարակական վստահության ամրապնդման խնդիրները։ Պառլամենտարիզմի զարգացման հեռանկարները դիտարկվում են խորհրդարանական վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման, օրենսդրական աշխատանքի որակի բարելավման, քաղաքական պատասխանատվության ամրապնդման և ժողովրդավարական հաստատությունների կայուն զարգացման համատեքստում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել խորհրդարանի սահմանադրական նշանակության և արդյունավետ ներկայացուցչական կառավարման ձևավորման համար անհրաժեշտ իրավական ու քաղաքական նախադրյալների մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, պետական կառավարման, քաղաքագիտության և պառլամենտարիզմի խնդիրներով զբաղվող իրավաբանների, հետազոտողների, պետական կառավարման մասնագետների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է մարդու իրավունքների միջազգային պաշտպանության և ազգերի ու ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքի փոխհարաբերության տեսական ու միջազգային-իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է այն հարցի վրա, թե միջազգային իրավունքի շրջանակում ինչպես են համադրվում մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանությունը, ժողովուրդների ազատ կամարտահայտությունը, պետական ինքնիշխանությունը և պետությունների տարածքային ամբողջականության սկզբունքը։ Քննության է առնվում ինքնորոշման իրավունքի ձևավորման և զարգացման պատմաիրավական ընթացքը՝ այն դիտարկելով ժամանակակից միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքների համակարգում։ Վերլուծվում են ժողովուրդների քաղաքական կարգավիճակն ազատորեն որոշելու, սեփական տնտեսական, սոցիալական և մշակութային զարգացումն ապահովելու հնարավորությունների միջազգային-իրավական հիմքերը, ինչպես նաև դրանց իրացման տարբեր ձևերի վերաբերյալ իրավական մոտեցումները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ներքին և արտաքին ինքնորոշման հասկացությունների տարբերակմանը։ Ներքին ինքնորոշումը դիտարկվում է պետական համակարգի շրջանակում քաղաքական մասնակցության, ինքնակառավարման, մշակութային ինքնության պահպանման և հասարակական կյանքի կազմակերպման հնարավորությունների տեսանկյունից, իսկ արտաքին ինքնորոշման խնդիրը՝ միջազգային իրավունքում առավել բարդ և վիճահարույց իրավիճակների համատեքստում։ Ուսումնասիրվում է ինքնորոշման սկզբունքի հարաբերակցությունը տարածքային ամբողջականության հետ՝ ներկայացնելով միջազգային իրավական համակարգում դրանց համադրման և մեկնաբանման խնդիրները։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ ինքնորոշման իրավունքի կիրառման հարցերը չեն կարող գնահատվել մեկուսացված՝ առանց տվյալ իրավիճակի պատմական, իրավական և քաղաքական առանձնահատկությունների, ինչպես նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության իրական վիճակի ուսումնասիրության։ Անդրադարձ է կատարվում Միավորված ազգերի կազմակերպության համակարգում ձևավորված իրավական սկզբունքներին, միջազգային պայմանագրերին, հռչակագրերին և միջազգային մարմինների գործունեությանը՝ որպես մարդու իրավունքների ու ժողովուրդների իրավունքների պաշտպանության միջազգային մեխանիզմների կարևոր բաղադրիչների։ Քննության են առնվում նաև ազգային, էթնիկական, լեզվական և մշակութային խմբերի իրավունքների պաշտպանության հետ կապված հարցերը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով խտրականության բացառմանը, ինքնության պահպանմանը և հասարակական ու քաղաքական կյանքին մասնակցության հնարավորություններին։ Մարդու իրավունքների զանգվածային կամ համակարգային խախտումների պայմաններում ինքնորոշման խնդիրը դիտարկվում է որպես միջազգային իրավունքի տեսության և պրակտիկայի առավել բարդ ու վիճելի ոլորտներից մեկը, որտեղ տարբեր իրավական սկզբունքների մեկնաբանությունները կարող են էապես տարբերվել։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի նաև միջազգային կազմակերպությունների, դատական և այլ իրավական մարմինների դիրքորոշումների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց պրակտիկան նպաստում է համապատասխան նորմերի բովանդակության և կիրառման սահմանների պարզաբանմանը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ինքնորոշման իրավունքը դիտարկել ոչ միայն պետականության կամ տարածքային կարգավիճակի հարցերի, այլև մարդու արժանապատվության, հավասարության, քաղաքական մասնակցության, մշակութային ինքնության և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության համատեքստում։ Նյութը կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության, միջազգային հարաբերությունների և հակամարտությունների իրավական կարգավորման խնդիրներով զբաղվող իրավաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է վարչական վարույթի առանձին տեսակների առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը և դրանց տարբերակման ու գնահատման համար անհրաժեշտ չափորոշիչների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում վարչական վարույթը դիտարկվում է որպես պետական կառավարման և հանրային իշխանության իրականացման կարևոր իրավական մեխանիզմ, որի միջոցով իրավասու վարչական մարմինները քննում և լուծում են անձանց իրավունքներին, ազատություններին ու օրինական շահերին առնչվող հարցեր։ Աշխատության առանցքում տարբեր տեսակի վարչական վարույթների առանձնահատկությունների բացահայտումն է՝ հաշվի առնելով դրանց իրավական բնույթը, նպատակները, մասնակիցների շրջանակը, ընթացակարգային փուլերը, ապացուցման և որոշումների կայացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն չափորոշիչներին, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբերակել վարչական վարույթների առանձին տեսակները և որոշել դրանց նկատմամբ կիրառելի իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են վարչական մարմինների իրավասության, վարույթի հարուցման հիմքերի, ժամկետների, վարչական ակտերի ընդունման, շահագրգիռ անձանց մասնակցության և նրանց իրավունքների պաշտպանության հարցերը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև վարչական վարույթի ընթացքում օրինականության, հիմնավորվածության, համաչափության, անաչառության և անձի լսված լինելու իրավունքի ապահովման խնդիրը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այն մասին, թե ինչպիսի չափանիշների հիման վրա կարելի է գնահատել տարբեր վարչական ընթացակարգերի առանձնահատկությունները և դրանց համապատասխանությունը վարչական իրավունքի հիմնարար սկզբունքներին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել վարչական իրավունքի տեսական և գործնական խնդիրներով զբաղվող իրավաբանների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, իրավագիտության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։ Աշխատության գործնական նշանակությունը հատկապես դրսևորվում է վարչական վարույթների ճիշտ կազմակերպման, ընթացակարգային սխալների կանխարգելման, վարչական մարմինների որոշումների իրավաչափության բարձրացման և վարույթի մասնակիցների իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության տեսանկյունից։

Այս փաստաթուղթը ներկայացնում է «Մոսկովյան հայկական հրատարակչություն» բաժնետիրական ընկերության կանոնադրությունը՝ որպես կազմակերպության իրավական կարգավիճակը, կառուցվածքը, գործունեության նպատակները և կառավարման սկզբունքները սահմանող հիմնարար կորպորատիվ փաստաթուղթ։ Այն սահմանում է ընկերության գործունեության կազմակերպական և իրավական հիմքերը, բաժնետերերի ու կառավարման մարմինների իրավասությունները, գույքային և ֆինանսական հարաբերությունները, ինչպես նաև ընկերության վերակազմակերպման և լուծարման հետ կապված հիմնական դրույթները։ Փաստաթղում ներկայացվում են ընկերության անվանումը, իրավական կարգավիճակը, գտնվելու վայրը, գործունեության նպատակներն ու հիմնական ուղղությունները։ Հրատարակչական կազմակերպության բնույթից ելնելով՝ կանոնադրությունը կարող է ներառել տպագրական և հրատարակչական գործունեությանը, գրքերի, պարբերականների և այլ տպագիր արտադրանքի թողարկմանն ու տարածմանը վերաբերող դրույթներ, ինչպես նաև ընկերության կողմից օրենքով չարգելված այլ տնտեսական գործունեության իրականացման հնարավորություններ։ Առանձին բաժիններում կարգավորվում են ընկերության գույքի և կանոնադրական կապիտալի ձևավորման հարցերը։ Նկարագրվում են բաժնետոմսերի, բաժնետերերի իրավունքների և պարտականությունների, շահույթի օգտագործման և հնարավոր վնասների ծածկման հետ կապված ընդհանուր կանոնները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ընկերության կառավարման համակարգին։ Փաստաթուղթը սահմանում է բաժնետերերի ընդհանուր ժողովի իրավասությունները, որոշումների ընդունման կարգը և կառավարման այլ մարմինների ձևավորման ու գործունեության սկզբունքները։ Այս դրույթները նախատեսված են ընկերության ներքին կառավարման հստակությունն ու իրավական պատասխանատվության սահմանները ապահովելու համար։ Կանոնադրությունը կարգավորում է նաև բաժնետերերի մասնակցությունը ընկերության կառավարմանը, նրանց տեղեկատվություն ստանալու, շահույթի բաշխմանը մասնակցելու և օրենսդրությամբ նախատեսված այլ իրավունքների իրականացման ընդհանուր հիմքերը։ Միաժամանակ սահմանվում են բաժնետերերի պարտականությունները և ընկերության նկատմամբ նրանց պատասխանատվության սահմանները։ Փաստաթղթի կարևոր բաղադրիչներից է ընկերության ֆինանսատնտեսական գործունեության կարգավորումը։ Սահմանվում են գույքի օգտագործման, եկամուտների ձևավորման, հաշվետվողականության և ֆինանսական գործունեության կազմակերպման ընդհանուր սկզբունքները։ Կանոնադրական դրույթները միտված են ընկերության ինքնուրույն տնտեսական գործունեության և դրա նկատմամբ կորպորատիվ վերահսկողության իրավական հիմքերի ապահովմանը։ Փաստաթղում կարող են ամրագրվել նաև ընկերության մասնաճյուղերի և ներկայացուցչությունների ստեղծման, այլ կազմակերպությունների հետ համագործակցության, ինչպես նաև ընկերության իրավունքների ու պարտականությունների իրականացման հետ կապված դրույթներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ընկերության վերակազմակերպման և լուծարման ընթացակարգերին՝ սահմանելով համապատասխան որոշումների ընդունման և ընկերության գործունեության դադարեցման ընդհանուր իրավական հիմքերը։ Ընդհանուր առմամբ, կանոնադրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ բաժնետիրական ընկերության կազմակերպական կառուցվածքի, կառավարման համակարգի, տնտեսական գործունեության և բաժնետերերի իրավահարաբերությունների վերաբերյալ։ Փաստաթուղթը կարող է հետաքրքրել կորպորատիվ իրավունքի, հրատարակչական գործի և կազմակերպությունների պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Մոսկվայում հայկական հրատարակչական գործունեության զարգացման պատմությամբ և տվյալ կազմակերպության իրավական ու ինստիտուցիոնալ ձևավորմամբ հետաքրքրվող հետազոտողներին։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է սպանությունը այն այլ հանցագործություններից տարբերակելու տեսական և իրավական խնդիրների ուսումնասիրությանը, որոնց կատարման հետևանքով տուժողին պատճառվում է մահ։ Աշխատության կենտրոնում քրեական իրավունքի կարևորագույն խնդիրներից մեկն է՝ ճիշտ որոշել մահվան հանգեցրած արարքի իրավական բնույթը և սահմանազատել սպանությունը հարակից հանցակազմերից։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են կյանքի դեմ ուղղված հանցագործությունների հիմնական հատկանիշները, դրանց օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը, ինչպես նաև այն հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս տարբերակել դիտավորյալ սպանությունը մահվան առաջացման այլ իրավական դեպքերից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մեղավորության ձևին, հանցավոր մտադրությանը, արարքի շարժառիթներին և նպատակներին, ինչպես նաև պատճառահետևանքային կապին հանցավոր գործողության և տուժողի մահվան միջև։ Քննարկվում են այն իրավիճակները, երբ մահը կարող է առաջանալ մեկ այլ հանցագործության կատարման ընթացքում կամ դրա հետևանքով, և ուսումնասիրվում են նման դեպքերի իրավական որակավորման հետ կապված դժվարությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հարակից հանցագործությունների սահմանազատման չափանիշների բացահայտումը, քանի որ ճիշտ իրավական որակավորումը էական նշանակություն ունի ինչպես մեղավորության աստիճանի գնահատման, այնպես էլ համապատասխան պատժի ընտրության համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև դատական և իրավակիրառ պրակտիկայի վերլուծություն՝ ցույց տալու համար, թե գործնականում ինչ խնդիրներ են առաջանում մահվան հանգեցրած տարբեր արարքների իրավական գնահատման ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քրեական իրավունքի մասնագետներին, դատավորներին, դատախազներին, քննիչներին, փաստաբաններին, իրավագիտության ուսանողներին և քրեական իրավունքի տեսական ու գործնական խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը նվիրված է պետական իշխանության էության, կառուցվածքի, գործառույթների և իրականացման հետ կապված տեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում պետական իշխանությունը դիտարկվում է որպես հասարակական հարաբերությունների կազմակերպման և կարգավորման առանցքային ինստիտուտ՝ վերլուծելով դրա առաջացման նախադրյալները, բնույթը, նպատակները և հասարակության մեջ ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իշխանության և պետության փոխհարաբերությանը, պետական իշխանության լեգիտիմության հիմնավորմանը, դրա սոցիալական նշանակությանը և իշխանական լիազորությունների իրականացման սահմաններին։ Ուսումնասիրության մեջ քննարկվում են պետական իշխանության կազմակերպման հիմնական սկզբունքները, իշխանության տարբեր ճյուղերի փոխհարաբերությունները, իրավական կարգավորման նշանակությունը և իշխանության իրականացման ընթացքում օրինականության ու պատասխանատվության ապահովման խնդիրները։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ իշխանության կենտրոնացման և ապակենտրոնացման, պետական մարմինների իրավասությունների սահմանազատման, իշխանության փոխզսպման և հակակշռման մեխանիզմների, ինչպես նաև պետական կառավարման արդյունավետության տեսական հարցերին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պետական իշխանության և հասարակության փոխհարաբերություններին՝ ուսումնասիրելով քաղաքացիների մասնակցության, հանրային շահերի ներկայացման, քաղաքական վստահության և իշխանության նկատմամբ հասարակական վերահսկողության խնդիրները։ Քննարկվում է նաև իշխանության լեգիտիմության և իրավականության փոխկապակցվածությունը, քանի որ պետական իշխանության կայունությունն ու արդյունավետությունը պայմանավորված են ոչ միայն հարկադրանքի հնարավորությամբ, այլև դրա իրավական և հասարակական ընդունելիությամբ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբեր տեսական մոտեցումների միջոցով բացահայտելու պետական իշխանության բնույթի վերաբերյալ հիմնական գիտական տեսակետները և դրանց միջև առկա ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Աշխատության տեսական վերլուծությունը կարող է նպաստել պետության կառավարման մեխանիզմների, իշխանական հարաբերությունների և պետական ինստիտուտների գործունեության ավելի խոր ըմբռնմանը։ Միաժամանակ նյութը կարևորում է պետական իշխանության սահմանափակման, իրավական վերահսկողության և հասարակական պատասխանատվության անհրաժեշտությունը՝ որպես կայուն և արդյունավետ պետական կառավարման հիմնարար պայմաններ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել քաղաքագետներին, իրավաբաններին, պետական կառավարման մասնագետներին, հասարակագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին՝ որպես պետական իշխանության տեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրության նյութ։

Աշխատությունը նվիրված է ստացիոնարի վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքում վարակների նկատմամբ բազմապրոֆիլ ինտենսիվ հսկողության սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ծանր վիճակում գտնվող հիվանդների շրջանում հիվանդանոցային վարակների առաջացման, տարածման և կանխարգելման խնդիրներն են, ինչպես նաև ինտենսիվ թերապիայի պայմաններում վարակի վերահսկման արդյունավետ համակարգի կազմակերպումը։ Ուսումնասիրվում են ներհիվանդանոցային վարակների հիմնական աղբյուրները, փոխանցման հնարավոր ուղիները և դրանց զարգացմանը նպաստող գործոնները՝ հաշվի առնելով վերակենդանացման բաժանմունքների բարձր ռիսկային միջավայրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարակի վերահսկման համալիր միջոցառումներին՝ ձեռքերի հիգիենային, ասեպտիկ և հակասեպտիկ կանոնների պահպանմանը, բժշկական սարքավորումների և միջավայրի պատշաճ մշակմանը, մեկուսացման համապատասխան միջոցների կիրառմանը և անձնակազմի վարակի կանխարգելման վարքագծին։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում հիվանդների շարունակական կլինիկական և լաբորատոր հսկողությանը, վարակի հնարավոր նշանների վաղ հայտնաբերմանը և դրանց արագ գնահատմանը։ Քննարկվում են նաև տարբեր մասնագիտությունների բժիշկների, բուժքույրերի, լաբորատոր և վարակաբանական ծառայությունների համագործակցության նշանակությունը, քանի որ ինտենսիվ թերապիայի պայմաններում վարակների վերահսկումը պահանջում է բազմամասնագիտական մոտեցում։ Ուսումնասիրվում են հակամանրէային բուժման ռացիոնալ կիրառման, հակամանրէային կայունության կանխարգելման և մանրէաբանական հետազոտությունների արդյունքների օգտագործման սկզբունքները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ինվազիվ բժշկական միջամտությունների և սարքերի հետ կապված վարակների կանխարգելմանը, քանի որ դրանց կիրառումը ծանր հիվանդների բուժման ընթացքում կարող է մեծացնել վարակային բարդությունների վտանգը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև վարակի վերահսկման ցուցանիշների մշտադիտարկմանը, ռիսկերի գնահատմանը, բռնկումների վաղ հայտնաբերմանը և բաժանմունքում սահմանված կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետության գնահատմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ համակարգված հսկողության և կանխարգելիչ միջոցառումների համադրումը կարող է նպաստել հիվանդանոցային վարակների հաճախականության նվազեցմանը, հիվանդների անվտանգության բարձրացմանը և ինտենսիվ թերապիայի արդյունքների բարելավմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել վերակենդանացման և ինտենսիվ թերապիայի բժիշկների, վարակաբանների, համաճարակաբանների, բուժքույրերի, լաբորատոր մասնագետների, հիվանդանոցների վարակի վերահսկման թիմերի, գիտաշխատողների և բժշկական կրթության ոլորտի մասնագետների համար։ Այն ընդգծում է, որ վարակների արդյունավետ վերահսկումը պետք է հիմնված լինի շարունակական հսկողության, վաղ հայտնաբերման, բազմամասնագիտական համագործակցության, կանխարգելման և ապացուցողական բժշկության սկզբունքների վրա։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է օրինականության ապահովման հիմնախնդիրներին և դատախազության դերին քրեական գործի մինչդատական վարույթի փուլում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում քրեական դատավարության նախաքննական փուլում օրենքի գերակայության պահպանման, մարդու իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության, ինչպես նաև պետական մարմինների լիազորությունների պատշաճ իրականացման հարցերն են։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մինչդատական վարույթի ընթացքում դատախազության իրավասությունները, դատախազական հսկողության և դատավարական ղեկավարության առանձնահատկությունները, քննիչի և այլ իրավապահ մարմինների գործունեության նկատմամբ վերահսկողության մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավական երաշխիքներին, որոնք պետք է կանխեն քրեական դատավարության մասնակիցների իրավունքների խախտումները և ապահովեն ապացույցների ձեռքբերման ու դատավարական գործողությունների օրինականությունը։ Կարող են քննարկվել նաև կալանքի, խուզարկության, ձերբակալության, առգրավման և այլ դատավարական միջոցների կիրառման իրավական հիմքերը, ինչպես նաև դրանց նկատմամբ դատական և դատախազական վերահսկողության փոխհարաբերությունները։ Աշխատությունը անդրադառնում է այն խնդիրներին, որոնք կարող են առաջանալ օրինականության սկզբունքի գործնական կիրառման ընթացքում, և ուսումնասիրում է դրանց հաղթահարման հնարավոր իրավական ու կազմակերպական մեխանիզմները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև դատախազության գործունեության և դատական վերահսկողության սահմանազատման հարցը՝ հաշվի առնելով քրեական արդարադատության արդյունավետության և անձի հիմնարար իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտ հավասարակշռությունը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, դատավորների, իրավաբանների, քրեական դատավարության ոլորտի հետազոտողների և իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների համար՝ նպաստելով մինչդատական վարույթի իրավական կարգավորման և օրինականության ապահովման գործնական խնդիրների ավելի խորքային ըմբռնմանը։

Այս աշխատությունը նվիրված է հայերի սովորութային ընտանեկան իրավունքի ուսումնասիրությանը և այն իրավական ու հասարակական նորմերի բացահայտմանը, որոնք պատմականորեն կարգավորել են ընտանիքի ձևավորման, ամուսնության, ազգակցական հարաբերությունների, գույքային հարցերի և ընտանեկան պարտականությունների հետ կապված հարաբերությունները։ Հետազոտության կենտրոնում սովորութային իրավունքն է՝ որպես հասարակության մեջ երկար ժամանակ ձևավորված և պահպանված վարքականոնների ամբողջություն, որը պետական օրենսդրությունից անկախ կամ դրան զուգահեռ կարող էր կարևոր դեր ունենալ ընտանեկան կյանքի կազմակերպման գործում։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են հայկական ընտանեկան կենցաղի և իրավական սովորույթների առանձնահատկությունները, դրանց ձևավորման պատմական պայմանները և հասարակական նշանակությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ամուսնության կնքման և ընտանիքի ստեղծման հետ կապված սովորույթներին, ամուսինների իրավունքներին ու պարտականություններին, ծնողների և երեխաների փոխհարաբերություններին, ինչպես նաև ընտանիքի ներսում պատասխանատվության և հեղինակության հարցերին։ Կարևոր ուղղություն է նաև գույքային հարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ ամուսնական գույքի, ժառանգության, օժիտի և ընտանիքի անդամների միջև գույքային պարտավորությունների հետ կապված ավանդական կանոնները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես էին իրավական պատկերացումները փոխկապակցվում հայկական համայնքների սոցիալական կառուցվածքի, բարոյական նորմերի, կրոնական համոզմունքների և կենցաղային ավանդույթների հետ։ Սովորութային իրավունքի ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է բացահայտել այն մեխանիզմները, որոնց օգնությամբ համայնքը կարգավորում էր ընտանեկան վեճերը, սահմանում փոխադարձ պարտականությունները և ապահովում հասարակական ընդունված վարքականոնների պահպանումը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում և համայնքային միջավայրերում ընտանեկան սովորույթների փոփոխություններին՝ ցույց տալով դրանց հարմարվողականությունը սոցիալական և տնտեսական պայմանների փոփոխությանը։ Կարևոր է նաև սովորութային և պաշտոնական իրավական նորմերի փոխհարաբերության հարցը, քանի որ ընտանեկան կյանքի իրական կարգավորումը հաճախ ձևավորվում էր պետական օրենքների, եկեղեցական կանոնների և տեղական սովորույթների փոխազդեցության արդյունքում։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն ընտանեկան իրավունքը դիտարկում է ոչ միայն որպես իրավական կանոնների համակարգ, այլև որպես հասարակության պատմական զարգացման և մշակութային ինքնության արտահայտություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել հայկական ավանդական հասարակության կառուցվածքի, ընտանեկան հարաբերությունների և իրավական մշակույթի ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։ Նյութը կարող է հետաքրքրել իրավաբաններին, պատմաբաններին, ազգագրագետներին, հայագետներին, սոցիալական և մշակութային պատմության մասնագետներին, ինչպես նաև հայոց իրավական և ընտանեկան ավանդույթներով հետաքրքրվող հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Այս աշխատությունը նվիրված է իրավական պետության ձևավորման պայմաններում փաստաբանական համակարգի կայացմանն ու գործունեությանը վերաբերող հիմնական խնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում փաստաբանության՝ որպես արդարադատության իրականացմանը, մարդու իրավունքների պաշտպանությանը և իրավական պետության սկզբունքների ապահովմանը նպաստող կարևորագույն ինստիտուտի դերն է։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են փաստաբանական գործունեության կազմակերպական և իրավական հիմքերը, դրա անկախության ապահովման անհրաժեշտությունը, փաստաբանի մասնագիտական կարգավիճակը, իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև պետական մարմինների հետ նրա փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես կարող է փաստաբանությունը արդյունավետորեն իրականացնել մարդու և քաղաքացու իրավունքների ու ազատությունների պաշտպանության իր գործառույթը մի պայմաններում, երբ պետության իրավական համակարգը գտնվում է ձևավորման և վերափոխման փուլում։ Քննարկվում են փաստաբանական ինքնակառավարման, մասնագիտական անկախության, փաստաբանական գաղտնիքի, իրավաբանական օգնության հասանելիության և փաստաբանի պատասխանատվության հետ կապված խնդիրները։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է փաստաբանության և դատական իշխանության, իրավապահ մարմինների ու պետական կառավարման այլ կառույցների փոխհարաբերություններին՝ ընդգծելով դրանց իրավական կարգավորման և գործնական երաշխիքների կարևորությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչներից է փաստաբանական գործունեության արդյունավետության վրա օրենսդրական փոփոխությունների և իրավական բարեփոխումների ազդեցության վերլուծությունը։ Հեղինակը դիտարկում է այն հակասություններն ու դժվարությունները, որոնք կարող են առաջանալ փաստաբանական ինստիտուտի անկախության և պետական վերահսկողության, մասնագիտական ինքնակարգավորման և իրավական պատասխանատվության, ինչպես նաև որակյալ իրավաբանական օգնության ապահովման և դրա հասանելիության միջև։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչ պայմաններ են անհրաժեշտ արդյունավետ, անկախ և մասնագիտորեն պատասխանատու փաստաբանության ձևավորման համար, և ինչ նշանակություն ունի այդ ինստիտուտը ժողովրդավարական հասարակության ու իրավական պետության կայացման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ, այն հետաքրքրություն կարող է ներկայացնել իրավագիտության ոլորտի ուսանողների, հետազոտողների, փաստաբանների և իրավական համակարգի զարգացման ու մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունում մարդու՝ սահմանադրական արդարադատության իրավունքի իրացման կարգի և առանձնահատկությունների իրավագիտական ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է սահմանադրական արդարադատության միջոցով մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության հնարավորությունների, դրանց իրավական երաշխիքների և համապատասխան ընթացակարգերի համակողմանի վերլուծություն։ Հետազոտությունը հանդիսանում է Արարատ Դանիելյանի իրավաբանական գիտությունների թեկնածուի ատենախոսությունը, որը պաշտպանվել է 2015 թվականին ՀՀ պետական կառավարման ակադեմիայում՝ «Հանրային իրավունք» մասնագիտությամբ, իսկ ատենախոսության սեղմագիրը հրատարակվել է Երևանում 2014 թվականին։ S Supreme Certifying Committee +1 Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են սահմանադրական արդարադատության էությունը, դրա տեղը պետական իշխանության համակարգում և մարդու իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմների հետ ունեցած փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչ իրավական ընթացակարգերով և պայմաններով կարող է անձը պաշտպանել իր սահմանադրական իրավունքները, ինչպես նաև ինչ դեր ունեն սահմանադրական վերահսկողություն իրականացնող դատական մարմինները մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության գործում։ Աշխատանքը կարող է ներառել սահմանադրական արդարադատության մատչելիության, դիմելու իրավունքի, իրավական շահագրգռվածության, դատավարական ընթացակարգերի և սահմանադրական վերահսկողության շրջանակների ուսումնասիրություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև սահմանադրական նորմերի և օրենքների փոխհարաբերության, իրավական ակտերի սահմանադրականության ստուգման և այդ գործընթացի արդյունքում մարդու իրավունքների պաշտպանության հնարավորությունների վերլուծությունը։ Հետազոտության համար կարևոր իրավական համատեքստ են ԼՂՀ Սահմանադրությունը, դատական իշխանությունը կարգավորող օրենսդրությունը և սահմանադրական արդարադատության վերաբերյալ իրավական ակտերը․ մասնավորապես, ԼՂՀ դատական օրենսգրքում սահմանադրական արդարադատության իրականացումը առանձնացվում էր դատական իշխանության կազմակերպման ընդհանուր կարգավորումից։ A Arlexis Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ նաև մարդու իրավունքների պաշտպանության և սահմանադրականության ապահովման փոխկապակցվածությանը՝ ցույց տալով, որ սահմանադրական արդարադատությունը կարող է հանդես գալ որպես անձի հիմնարար իրավունքների պաշտպանության լրացուցիչ իրավական երաշխիք։ Կարևորվում են նաև դատական պաշտպանության արդյունավետության, սահմանադրական իրավակարգավորման կատարելագործման և իրավական մեխանիզմների գործնական կիրառման հարցերը։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն ուսումնասիրում է մարդու սահմանադրական արդարադատության իրավունքի իրացման առանձնահատկությունները ԼՂՀ իրավական համակարգի շրջանակում և դրանք դիտարկում սահմանադրական իրավունքի ու հանրային իրավունքի ընդհանուր տեսական մոտեցումների համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել սահմանադրական իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, իրավագիտության ուսանողներին, գիտաշխատողներին և մարդու իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմներով զբաղվող հետազոտողներին՝ որպես տվյալ ժամանակաշրջանի ԼՂՀ սահմանադրական-իրավական համակարգի վերաբերյալ մասնագիտական աղբյուր։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բլանկետային դիսպոզիցիաներով կոռուպցիոն հանցագործությունների որակման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ իրավահամեմատական վերլուծության հիման վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն իրավական և տեսական խնդիրները, որոնք առաջանում են կոռուպցիոն բնույթի արարքները քրեաիրավական նորմերին համապատասխան որակելիս, հատկապես այն դեպքերում, երբ հանցակազմի տարրերը ամբողջությամբ չեն սահմանվում քրեական օրենսդրության տվյալ նորմում և պահանջում են հղում այլ իրավական ակտերի կամ իրավակարգավորման ոլորտների դրույթներին։ Աշխատանքում բլանկետային դիսպոզիցիաների էությունը դիտարկվում է քրեական իրավունքի համակարգում դրանց կիրառման առանձնահատկությունների համատեքստում։ Ուսումնասիրվում է այն հանգամանքը, որ նման նորմերի ճիշտ կիրառման համար անհրաժեշտ է հաշվի առնել ոչ միայն քրեական օրենսգրքի համապատասխան դրույթը, այլև այն իրավական կանոնները, որոնցով սահմանվում են պաշտոնատար անձանց, պետական ծառայողների կամ այլ համապատասխան սուբյեկտների իրավունքները, պարտականությունները, լիազորությունները և վարքագծի սահմանները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կոռուպցիոն հանցագործությունների իրավական բնութագրումը և դրանց հիմնական տեսակների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը։ Կարող են վերլուծվել պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահման, կաշառքի հետ կապված արարքների, պաշտոնեական դիրքի օգտագործմամբ այլ ապօրինի գործողությունների և կոռուպցիոն վարքագծի այլ դրսևորումների որակման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցակազմի օբյեկտի, օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի, հատուկ սուբյեկտի, պաշտոնեական լիազորությունների շրջանակի և հանցավոր արարքի ու համապատասխան իրավական պարտականության միջև կապի ճիշտ հաստատմանը։ Իրավահամեմատական ուսումնասիրության շրջանակում կարող են համադրվել Հայաստանի Հանրապետության և այլ երկրների քրեական օրենսդրության մոտեցումները՝ բլանկետային նորմերի կառուցման, կոռուպցիոն հանցագործությունների սահմանման և դրանց որակման չափանիշների տեսանկյունից։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր իրավական համակարգերում առկա ընդհանուր սկզբունքները, ինչպես նաև ազգային օրենսդրության առանձնահատկությունները և հնարավոր բացերը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել դատական պրակտիկայի ուսումնասիրությունը, քանի որ բլանկետային դիսպոզիցիաների կիրառման ժամանակ իրավական նորմերի մեկնաբանությունը հաճախ էական նշանակություն ունի արարքի ճիշտ քրեաիրավական գնահատման համար։ Կարող են ուսումնասիրվել այն դեպքերը, երբ առաջանում են սահմանազատման խնդիրներ կոռուպցիոն հանցագործության և վարչական կամ կարգապահական իրավախախտման միջև, ինչպես նաև տարբեր քրեաիրավական հանցակազմերի միջև։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում օրինականության, իրավական որոշակիության և կանխատեսելիության սկզբունքներին, քանի որ բլանկետային նորմերի չափազանց լայն կամ անորոշ ձևակերպումը կարող է բարդացնել անձի արարքի իրավական գնահատումը և առաջացնել իրավակիրառական տարաձայնություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են մշակվել նաև կոռուպցիոն հանցագործությունների որակման ավելի հստակ չափանիշներ, որոնք թույլ կտան ապահովել քրեական իրավունքի նորմերի միասնական և հետևողական կիրառումը։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են ուղղված լինել քրեական օրենսդրության և իրավակիրառ պրակտիկայի կատարելագործմանը, կոռուպցիոն հանցագործությունների ճիշտ սահմանազատմանը, բլանկետային նորմերի մեկնաբանման միասնական մոտեցումների ձևավորմանը և իրավական որոշակիության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի կոռուպցիայի դեմ քրեաիրավական պայքարի արդյունավետության բարձրացման տեսանկյունից՝ համադրելով քրեական իրավունքի տեսական դրույթները, ազգային օրենսդրությունը, դատական պրակտիկան և օտարերկրյա իրավական համակարգերի փորձը։

Աշխատությունը նվիրված է Միավորված ազգերի կազմակերպության՝ ժողովրդավարության խթանման ոլորտում ունեցած լիազորությունների, գործառույթների և գործունեության իրավական ու քաղաքական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է միջազգային կազմակերպության դերը ժողովրդավարական կառավարման սկզբունքների տարածման, մարդու իրավունքների պաշտպանության, ազատ և արդար ընտրությունների խթանման, իրավունքի գերակայության ամրապնդման և պետական ինստիտուտների զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն իրավական փաստաթղթերին և միջազգային մեխանիզմներին, որոնց միջոցով կազմակերպությունը կարող է աջակցել ժողովրդավարական գործընթացներին, ինչպես նաև անդամ պետությունների հետ համագործակցության տարբեր ձևերին։ Ուսումնասիրվում են ընտրական գործընթացների դիտարկման և աջակցության, տեխնիկական և խորհրդատվական օժանդակության, ժողովրդավարական ինստիտուտների ամրապնդման և քաղաքացիական հասարակության զարգացման հետ կապված ուղղությունները։ Աշխատության մեջ քննարկվում է նաև միջազգային կազմակերպության լիազորությունների և պետությունների ինքնիշխանության միջև հարաբերակցությունը՝ ընդգծելով ժողովրդավարության խթանման միջոցների կիրառման իրավական սահմաններն ու քաղաքական առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են ժողովրդավարության զարգացմանն ուղղված միջազգային նախաձեռնությունների արդյունավետությունը, հնարավոր սահմանափակումները և տարբեր քաղաքական միջավայրերում դրանց կիրառման խնդիրները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու ժողովրդավարության խթանման միջազգային մեխանիզմների և այդ գործընթացում Միավորված ազգերի կազմակերպության դերակատարության մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել միջազգային իրավունքի և միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, քաղաքագետների, իրավաբանների, դիվանագետների, հետազոտողների, ինչպես նաև մարդու իրավունքների և ժողովրդավարական կառավարման հարցերով հետաքրքրվող ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հրապարակային մրցույթի և մրցանակաբաշխության քաղաքացիաիրավական կարգավորման տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում բացահայտվում են հրապարակային մրցույթի իրավական բնույթը, դրա հիմնական հատկանիշները, մասնակիցների և մրցույթի կազմակերպիչների իրավունքներն ու պարտականությունները, ինչպես նաև մրցույթի կազմակերպման և անցկացման ընթացքում առաջացող իրավահարաբերությունների առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մրցույթի պայմանների հրապարակմանը, մասնակցության կարգին, ներկայացված աշխատանքների կամ առաջարկների գնահատմանը, հաղթողի որոշմանը և սահմանված մրցանակի տրամադրմանը։ Աշխատանքում քննարկվում են նաև մրցանակաբաշխության հետ կապված քաղաքացիաիրավական հարաբերությունները, կողմերի պատասխանատվության հարցերը, մրցույթի պայմանների փոփոխության կամ խախտման հետևանքները և մասնակիցների իրավունքների պաշտպանության հնարավոր մեխանիզմները։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է հրապարակային մրցույթի՝ որպես քաղաքացիական իրավունքի շրջանակում կիրառվող իրավական գործիքի առանձնահատկությունների հստակ սահմանազատումը հարակից իրավական ինստիտուտներից և դրա կարգավորման արդյունավետության ապահովումը։ Ներկայացվող վերլուծությունը կարող է նպաստել իրավական կարգավորումների կատարելագործմանը, իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող հակասությունների բացահայտմանը և մրցութային հարաբերությունների մասնակիցների շահերի առավել արդյունավետ պաշտպանությանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել իրավաբաններին, փաստաբաններին, դատավորներին, իրավական ոլորտի հետազոտողներին, պետական և մասնավոր կազմակերպությունների մասնագետներին, ինչպես նաև քաղաքացիական իրավունքի և պայմանագրային իրավունքի հարցերով զբաղվող ուսանողներին։

Научная работа посвящена исследованию оснований международно-правовой ответственности государств за совершение геноцида, одного из наиболее тяжких международных преступлений, затрагивающих основы существования защищаемых международным правом человеческих групп. В центре внимания находится вопрос о том, при каких условиях действия или бездействие государства могут повлечь его международно-правовую ответственность, какие нормы регулируют такую ответственность, каким образом устанавливается связь между поведением государства и совершением геноцида и какие правовые последствия возникают при установлении нарушения. Существенное значение имеет разграничение индивидуальной уголовной ответственности физических лиц и международно-правовой ответственности государства. Геноцид может совершаться конкретными людьми, которые при наличии соответствующих оснований несут индивидуальную уголовную ответственность, однако это не исключает возможности возникновения самостоятельной ответственности государства в случае нарушения его международных обязательств. Такой подход закреплён, в частности, в Конвенции о предупреждении преступления геноцида и наказании за него 1948 года, которая предусматривает обязательства государств предотвращать геноцид и наказывать виновных, а также устанавливает возможность рассмотрения споров между государствами о толковании, применении или выполнении Конвенции международным судебным органом. Важнейшей частью исследования является анализ самого понятия геноцида и его юридических признаков. Для квалификации деяния как геноцида имеет принципиальное значение наличие специального намерения уничтожить полностью или частично национальную, этническую, расовую или религиозную группу как таковую. В рамках исследования могут рассматриваться различные формы деяний, способных образовать состав геноцида: убийство членов защищаемой группы, причинение тяжкого физического или психического вреда, создание условий жизни, рассчитанных на физическое уничтожение группы, меры по предотвращению рождений и насильственная передача детей из одной группы в другую. Особое внимание уделяется вопросу об атрибуции поведения государству. Для возникновения международно-правовой ответственности необходимо установить, что соответствующее поведение может быть юридически отнесено к государству в соответствии с нормами международного права. Это может касаться действий государственных органов, должностных лиц и иных субъектов, чьё поведение при определённых обстоятельствах рассматривается как поведение государства. Отдельное направление исследования связано с ответственностью за бездействие. Международно-правовая обязанность государства не ограничивается непосредственным запретом участвовать в геноциде: при наличии соответствующих обстоятельств государство может нести ответственность за невыполнение обязанности по предотвращению геноцида. В этом контексте особое значение имеет вопрос о том, какие обстоятельства свидетельствуют о том, что государство знало или должно было знать о наличии серьёзного риска совершения геноцида и обладало возможностью предпринять разумные меры для его предотвращения. Важное место занимает анализ судебной практики Международного суда ООН, которая сформировала существенную часть современной доктрины ответственности государств в связи с Конвенцией о геноциде. Практика суда позволяет исследовать вопросы доказывания специального намерения, разграничения непосредственного участия и нарушения обязанности предотвращения, а также критерии, применяемые при установлении международно-правовой ответственности. Особую роль в этом отношении играет дело о применении Конвенции о предупреждении преступления геноцида и наказании за него, рассматривавшее ответственность государства и содержание обязанности предотвращения. Работа также может рассматривать вопрос о соотношении различных форм нарушения международных обязательств. Государство может нести ответственность не только за непосредственное совершение запрещённых действий, но и за подстрекательство, пособничество или иные формы участия, если соответствующие действия подпадают под применимые нормы международного права. При этом юридическая квалификация каждого конкретного поведения требует установления фактических обстоятельств и применимых международно-правовых норм. Значительная часть исследования может быть посвящена правовым последствиям установленной ответственности. Согласно общим принципам права международной ответственности государств, последствия международно-противоправного деяния могут включать прекращение продолжающегося нарушения, предоставление гарантий неповторения в соответствующих случаях и полное возмещение причинённого вреда. Специфика ситуации с геноцидом обусловлена особой тяжестью нарушаемых обязательств и их значением для международного сообщества в целом. Отдельно рассматривается вопрос о характере обязательств по предотвращению и наказанию геноцида. Они имеют особое значение в системе международной защиты прав человека и направлены на недопущение уничтожения защищаемых групп. Поэтому исследование ответственности государств за невыполнение таких обязательств имеет не только теоретическое, но и существенное практическое значение. В работе могут быть также проанализированы проблемы доказывания и применения международно-правовых норм. Дела о геноциде отличаются высокой сложностью из-за необходимости установить масштаб и характер действий, фактическую связь между государственными структурами и конкретными деяниями, а в соответствующих случаях — наличие специального намерения. Это требует комплексной оценки документов, официальных заявлений, свидетельских показаний, характера совершённых действий и других доказательств. В целом исследование направлено на раскрытие механизма международно-правовой ответственности государств в ситуациях, связанных с геноцидом, и на определение критериев, позволяющих разграничить различные формы нарушения соответствующих международных обязательств. Его значение заключается в систематизации норм международного права и судебной практики, а также в выявлении проблем, возникающих при привлечении государств к ответственности за совершение геноцида, участие в нём либо невыполнение обязанности по его предотвращению и наказанию виновных.

Այս աշխատությունը նվիրված է իրավահասկացողության դասական հայեցակարգերի և ժամանակակից տեսական հարացույցների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով իրավունքի բնույթի, էության, նշանակության և ճանաչման մեթոդաբանական խնդիրների վրա։ Հետազոտության հիմքում իրավունքի մասին տարբեր գիտական և փիլիսոփայական պատկերացումների համեմատական վերլուծությունն է, որի միջոցով բացահայտվում են իրավունքի ըմբռնման պատմականորեն ձևավորված հիմնական մոտեցումները և դրանց արդիականությունը ժամանակակից իրավագիտության պայմաններում։ Աշխատությունում կարող են քննության առնվել բնական իրավունքի, իրավական պոզիտիվիզմի, պատմական դպրոցի, սոցիոլոգիական և այլ ուղղությունների հիմնարար դրույթները՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց միջև առկա տարբերություններին և փոխկապակցվածությանը։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի այն հարցը, թե ինչ հարաբերություն գոյություն ունի իրավունքի և բարոյականության, իրավունքի և պետության, իրավական նորմի և սոցիալական իրականության միջև։ Դասական հայեցակարգերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորվել իրավունքի սահմանման և մեկնաբանման տարբեր չափանիշներ, իսկ ժամանակակից պարադիգմների վերլուծությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես են այդ մոտեցումները վերաիմաստավորվում մարդու իրավունքների, իրավական պետության, ժողովրդավարության և սոցիալական փոփոխությունների պայմաններում։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է մեթոդաբանական խնդիրը՝ իրավունքի ուսումնասիրության ընթացքում տարբեր գիտական մեթոդների և մոտեցումների կիրառման հնարավորությունների գնահատումը։ Կարող են քննարկվել իրավունքի ճանաչման և մեկնաբանության փիլիսոփայական, սոցիոլոգիական, պատմական, համեմատական և համակարգային մեթոդները, ինչպես նաև դրանց համադրման անհրաժեշտությունը բարդ իրավական երևույթների ուսումնասիրության ժամանակ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ժամանակակից իրավագիտության մեջ ձևավորվող նոր տեսական մոտեցումներին, որոնք փորձում են հաղթահարել իրավունքի մասին ավանդական պատկերացումների սահմանափակումները և հաշվի առնել իրավական իրականության բազմաշերտ բնույթը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի իրավունքի և հասարակական փոփոխությունների փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ ժամանակակից իրավակարգերը մշտապես առնչվում են նոր սոցիալական, տեխնոլոգիական և քաղաքական մարտահրավերների հետ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել իրավունքի տեսության և փիլիսոփայության մասնագետներին, իրավաբաններին, հետազոտողներին, իրավաբանական ֆակուլտետների դասախոսներին և ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ իրավահասկացողության տարբեր դպրոցների համադրական ուսումնասիրության միջոցով հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ ըմբռնել իրավունքի տեսական հիմքերը, դրա ճանաչման մեթոդաբանական խնդիրները և ժամանակակից իրավագիտության զարգացման հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է սեփականության դեմ ուղղված շահադիտական-բռնի հանցագործությունների իրավական որակման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն հանցավոր արարքներն են, որոնց ընթացքում գույքային շահ ստանալու նպատակով կիրառվում կամ սպառնում է կիրառվել բռնություն անձի նկատմամբ։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են նման հանցագործությունների քրեաիրավական բնութագրերը, դրանց հիմնական տարրերը և այն չափանիշները, որոնց հիման վրա իրավապահ մարմինները պետք է տարբերակեն միմյանցից նմանատիպ հանցակազմերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանցագործության օբյեկտին, օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերին, հանցավոր նպատակի բնույթին, բռնության կիրառման ձևին և դրա ազդեցությանը արարքի իրավական գնահատման վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է շահադիտական-բռնի հանցագործությունների սահմանազատումը սեփականության դեմ ուղղված այլ հանցագործություններից, ինչպես նաև անձի կյանքի և առողջության դեմ ուղղված հանցավոր արարքներից։ Քննարկվում են այն բարդ իրավիճակները, երբ մեկ արարքում միաժամանակ առկա են գույքային և անձնական իրավունքների դեմ ուղղված ոտնձգության հատկանիշներ, ինչն անհրաժեշտություն է առաջացնում ճիշտ որոշելու հանցակազմի բնույթը և կիրառելի քրեաիրավական նորմը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև հանցագործության ավարտվածության պահը, հանցակցությունը, հանցափորձը, բռնության աստիճանը, սպառնալիքի իրավական նշանակությունը և հանցավոր մտադրության դրսևորումները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում իրավակիրառ պրակտիկայում հանդիպող խնդիրներին և տարբեր մեկնաբանությունների պատճառներին՝ նպատակ ունենալով նպաստել քրեական իրավունքի նորմերի միատեսակ և հիմնավորված կիրառմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև սեփականության իրավունքի և անձի ֆիզիկական ու հոգեկան անձեռնմխելիության քրեաիրավական պաշտպանության արդյունավետության տեսանկյունից։ Հանցագործությունների ճիշտ որակավորումը նշանակալի դեր ունի ոչ միայն հանցավորի նկատմամբ արդարացի պատասխանատվություն սահմանելու, այլև տուժողի իրավունքների և օրինական շահերի լիարժեք պաշտպանության գործում։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի տեսաբանների և պրակտիկ մասնագետների, դատավորների, դատախազների, քննիչների, փաստաբանների, իրավագիտության ուսանողների և հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում և Ռուսաստանի Դաշնությունում մարդու և քաղաքացու միավորվելու սահմանադրական իրավունքի համեմատական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում անհատի՝ իր ընդհանուր շահերի, համոզմունքների, մասնագիտական, հասարակական կամ քաղաքական նպատակների շուրջ այլ անձանց հետ կամավոր միավորվելու իրավական հնարավորությունն է, ինչպես նաև այդ ազատության սահմանադրական ճանաչման, պաշտպանության և իրականացման մեխանիզմները։ Միավորվելու իրավունքը ժողովրդավարական և իրավական պետության կարևորագույն քաղաքական իրավունքներից է և սերտորեն կապված է խոսքի, հավաքների, քաղաքական մասնակցության, խղճի և արտահայտվելու ազատությունների հետ։ Ռուսաստանի սահմանադրական համակարգում այս իրավունքը ամրագրված է Սահմանադրության 30-րդ հոդվածով, որը ճանաչում է յուրաքանչյուրի միավորվելու իրավունքը և արգելում անձին հարկադրել անդամակցելու որևէ միավորման կամ մնալու դրա կազմում։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել միավորման իրավունքի սահմանադրաիրավական բնույթը, դրա սուբյեկտների շրջանակը, իրականացման ձևերը և իրավական երաշխիքները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել հասարակական միավորումների, քաղաքական կուսակցությունների, արհմիությունների, հասարակական կազմակերպությունների և այլ ինքնակազմակերպվող կառույցների ստեղծման ու գործունեության իրավական հիմքերին։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է մարդու և քաղաքացու իրավունքների տարբերակման ուսումնասիրությունը։ Միավորվելու ազատությունն իր բնույթով կարող է վերաբերել յուրաքանչյուր անձի՝ անկախ քաղաքացիությունից, սակայն դրա առանձին դրսևորումները, հատկապես քաղաքական մասնակցության և կուսակցական գործունեության ոլորտում, կարող են կապված լինել քաղաքացիական կարգավիճակի հետ։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մարդու ընդհանուր իրավունքների և քաղաքացու քաղաքական իրավունքների փոխհարաբերությունը։ Համեմատական վերլուծությունը թույլ է տալիս ուսումնասիրել Հայաստանի և Ռուսաստանի սահմանադրական կարգավորումների նմանություններն ու տարբերությունները՝ սկսած իրավունքի ձևակերպումից մինչև հասարակական միավորումների ստեղծման, գրանցման, գործունեության և լուծարման իրավական ընթացակարգերը։ Կարևոր ուղղություն է նաև պետության միջամտության սահմանների ուսումնասիրությունը։ Միավորվելու իրավունքի արդյունավետ պաշտպանությունը ենթադրում է, որ պետական մարմինները չպետք է անհիմն կերպով խոչընդոտեն անձանց ինքնակազմակերպմանը, սակայն միաժամանակ օրենսդրությունը կարող է սահմանել որոշակի սահմանափակումներ՝ կապված սահմանադրական կարգի, հանրային անվտանգության, այլ անձանց իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության հետ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միավորման ազատության և քաղաքական բազմակարծության փոխկապակցվածությանը։ Հասարակական միավորումների բազմազանությունը քաղաքացիական հասարակության կարևոր բաղադրիչ է, իսկ քաղաքական կուսակցությունների ազատ գործունեությունը՝ ժողովրդավարական քաղաքական համակարգի հիմնարար պայմաններից մեկը։ Այս տեսանկյունից հետազոտությունը կարող է գնահատել, թե սահմանադրական և օրենսդրական ինչ երաշխիքներ են նախատեսված կազմակերպությունների ինքնուրույնության և ներքին գործունեության ազատության ապահովման համար։ Առանձին նշանակություն ունի իրավական պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ դատական պաշտպանության հնարավորությունները, պետական մարմինների որոշումների վիճարկումը և սահմանադրական վերահսկողության գործիքները։ Հետազոտությունը կարող է նաև դիտարկել միջազգային իրավական չափանիշների ազդեցությունը միավորվելու իրավունքի ազգային կարգավորման վրա և պարզել, թե ինչպես են այդ չափանիշներն արտացոլվում երկու երկրների սահմանադրական և ընթացիկ օրենսդրության մեջ։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրել գործող իրավական համակարգերը, այլև բացահայտել դրանց առավելություններն ու խնդիրները, գնահատել իրավակարգավորման արդյունավետությունը և մշակել օրենսդրության կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ։ Աշխատության տեսական նշանակությունը պայմանավորված է միավորվելու իրավունքի՝ որպես մարդու և քաղաքացու սահմանադրական կարգավիճակի կարևոր բաղադրատարրի առավել ամբողջական բնութագրմամբ։ Գործնական նշանակությունը կարող է դրսևորվել հասարակական կազմակերպությունների և քաղաքական միավորումների իրավական կարգավիճակի կատարելագործման, քաղաքացիների սահմանադրական իրավունքների պաշտպանության և պետական մարմինների կողմից այդ իրավունքների իրացման համար անհրաժեշտ երաշխիքների ապահովման ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել սահմանադրագետներին, իրավաբաններին, մարդու իրավունքների մասնագետներին, քաղաքական ինստիտուտների և քաղաքացիական հասարակության հետազոտողներին, դատավորներին, փաստաբաններին, իրավագիտության դասախոսներին, ասպիրանտներին և սահմանադրական իրավունքով զբաղվող ուսանողներին։

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է Բերա-Շիշլիի հայոց ազգային գերեզմանատան կանոնագիրքը՝ գերեզմանատան կազմակերպման, պահպանման և գործունեության կարգը սահմանող փաստաթուղթը։ Այն վերաբերում է Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի կարևոր հասարակական հաստատություններից մեկի կառավարմանն ու կազմակերպական աշխատանքներին։ Նման կանոնագրքերը սովորաբար սահմանում էին գերեզմանատան տարածքի օգտագործման, հուղարկավորությունների կազմակերպման, գերեզմանատեղերի հատկացման, տարածքի մաքրության ու պահպանության և վարչական պատասխանատվության հետ կապված կարգավորումներ։ Փաստաթուղթը կարող էր անդրադառնալ նաև գերեզմանատան կառավարման մարմինների պարտականություններին, ծախսերի ու վճարների սահմանման սկզբունքներին, ինչպես նաև համայնքի անդամների և պատասխանատու անձանց միջև հարաբերությունների կարգավորմանը։ Այսպիսի կանոնների առկայությունը կարևոր էր գերեզմանատան բնականոն գործունեությունն ապահովելու, ընդհանուր տարածքի նկատմամբ հոգածություն պահպանելու և հուղարկավորության հետ կապված գործընթացները կազմակերպված ձևով իրականացնելու համար։ Հրատարակությունը կարող է պատմական տեղեկություններ պարունակել 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի ինքնակառավարման, ազգային հաստատությունների կառավարման և թաղման ավանդույթների կարգավորման մասին։ Այն արժեքավոր աղբյուր կարող է լինել հայոց գերեզմանատների պատմությամբ, համայնքային հաստատությունների գործունեությամբ և Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության հասարակական կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվողների համար։ Միաժամանակ, առանց կանոնագրքի ամբողջական տեքստին ծանոթանալու հնարավոր չէ հստակ նշել սահմանված բոլոր կանոնները, վարչական կառուցվածքը կամ գերեզմանատան օգտագործման և պահպանության կոնկրետ պայմանները։

Աշխատությունը ներկայացնում է Թիֆլիսի հայերեն գրքերի հրատարակության ընկերության կանոնադրությունը՝ կազմակերպության գործունեության սկզբունքներն ու կարգը սահմանող փաստաթուղթը։ Վերնագիրը ցույց է տալիս, որ ընկերության գործունեությունը կապված էր հայերեն գրքերի հրատարակման հետ, ինչը 19-րդ դարում կարևոր նշանակություն ուներ հայալեզու կրթության, գրականության զարգացման և ազգային մշակութային կյանքի տարածման համար։ Կանոնադրությունը կարող էր սահմանել ընկերության հիմնական նպատակները, անդամակցության պայմանները, կառավարման կառուցվածքը, որոշումների ընդունման կարգը, ֆինանսական միջոցների ձևավորման և օգտագործման սկզբունքները, ինչպես նաև գրքերի ընտրության, պատրաստման ու հրատարակման կազմակերպական հարցերը։ Հնարավոր է, որ ընկերության գործունեությունն ուղղված էր հայերեն գրականության հասանելիության ընդլայնմանը, կրթական և գիտական գրքերի տարածմանը և հայ ընթերցողների պահանջներին համապատասխան հրատարակությունների ստեղծմանը։ Սակայն այդ նպատակների ճշգրիտ ձևակերպումները և ընկերության գործունեության իրական շրջանակը հնարավոր է հաստատել միայն կանոնադրության տեքստի ուսումնասիրությամբ։ Հրատարակությունը կարևոր պատմական աղբյուր կարող է լինել 19-րդ դարի Թիֆլիսի հայ հասարակական կյանքի, հրատարակչական նախաձեռնությունների և հայերեն գրքի տարածման կազմակերպական ձևերի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև կարող է տեղեկություններ տրամադրել այն մասին, թե ինչպես էին հայ հասարակական կազմակերպությունները փորձում միավորել միջոցներն ու ջանքերը՝ գրատպության և մշակութային զարգացմանն աջակցելու նպատակով։ Կանոնադրության ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հայ գրքի պատմությամբ, հրատարակչական գործի զարգացմամբ, կրթական մշակույթով և հայ համայնքի հասարակական նախաձեռնություններով հետաքրքրվողների համար։ Միաժամանակ, միայն վերնագրից հնարավոր չէ հաստատել ընկերության հրատարակած գրքերի ցանկը, գործունեության տևողությունը կամ կանոնադրությամբ նախատեսված բոլոր վարչական ու ֆինանսական դրույթները։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական իրավունքում տիրապետման ինստիտուտի իրավական բնույթի, կարգավորման առանձնահատկությունների և կիրառման ընթացքում առաջացող տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են տիրապետման հասկացությունը, դրա իրավաբանական նշանակությունը, ծագման հիմքերը և տեղը քաղաքացիաիրավական հարաբերությունների համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տիրապետման և սեփականության իրավունքի փոխհարաբերությանը, դրանց տարբերակիչ հատկանիշներին, ինչպես նաև գույքի փաստացի տիրապետման և դրա նկատմամբ իրավական իրավազորությունների սահմանազատմանը։ Ուսումնասիրվում են օրինական և անօրինական, բարեխիղճ և անբարեխիղճ տիրապետման առանձնահատկությունները, դրանց իրավական հետևանքները և տիրապետողի իրավունքների պաշտպանության հնարավորությունները։ Դիտարկվում են շարժական և անշարժ գույքի տիրապետման հետ կապված հարաբերությունները, տիրապետման ձեռքբերման, իրականացման և դադարման հիմքերը, ինչպես նաև գույքի նկատմամբ փաստացի վերահսկողության իրավական գնահատման խնդիրները։ Կարևորվում են տիրապետման պաշտպանության քաղաքացիաիրավական միջոցները, գույքի վերադարձման պահանջները, սեփականատիրոջ և տիրապետողի շահերի հավասարակշռության ապահովումը և հնարավոր իրավական վեճերի լուծման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսդրության համապատասխան դրույթները, իրավական տեսության մոտեցումները և դատական պրակտիկայում ձևավորված մեկնաբանությունները։ Անդրադարձ է կատարվում ձեռքբերման վաղեմության ինստիտուտին, դրա կիրառման նախապայմաններին և տևական տիրապետման հիման վրա սեփականության իրավունքի ձեռքբերման իրավական հնարավորություններին։ Առանձնացվում են տիրապետման փաստի ապացուցման, բարեխղճության գնահատման, գույքային հարաբերությունների կայունության և քաղաքացիական շրջանառության մասնակիցների իրավունքների պաշտպանության հիմնախնդիրները։ Կարևորվում են նաև հռոմեական իրավունքում տիրապետման ինստիտուտի պատմական զարգացումը, մայրցամաքային իրավական համակարգերում դրա կարգավորման առանձնահատկությունները և համեմատական իրավագիտության միջոցով Հայաստանի օրենսդրության կատարելագործման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է ներկայացնել տիրապետման իրավական կարգավորման հստակեցման, դատական պրակտիկայում առաջացող հակասությունների հաղթահարման և գույքային իրավունքների պաշտպանության արդյունավետության բարձրացման առաջարկություններ։ Ուսումնասիրությունը նշանակություն ունի քաղաքացիական իրավունքի տեսության, գույքային հարաբերությունների իրավական կարգավորման և սեփականության իրավունքի պաշտպանության մեխանիզմների զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքացիական դատավարությունում ընդդատության ինստիտուտի իրավական բնույթի, տեսական հիմքերի և գործնական կիրառման ընթացքում առաջացող հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են քաղաքացիական գործերի քննության իրավասության բաշխման սկզբունքները, ընդդատության հասկացությունը, դրա նշանակությունը դատական համակարգի արդյունավետ գործունեության և անձի դատական պաշտպանության իրավունքի իրականացման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածքային, ընդհանուր, բացառիկ, այլընտրանքային և պայմանագրային ընդդատության առանձնահատկություններին, դրանց կիրառման պայմաններին և համապատասխան դատավարական կանոնների փոխհարաբերություններին։ Ուսումնասիրվում են հայցադիմումների ներկայացման ժամանակ իրավասու դատարանի որոշման, գործերի ընդդատության փոփոխության, մի դատարանից մյուսին գործերի փոխանցման և ընդդատության վերաբերյալ վեճերի լուծման հետ կապված հարցերը։ Դիտարկվում են քաղաքացիական դատավարության օրենսդրության համապատասխան դրույթները, դրանց մեկնաբանման առանձնահատկությունները և դատական պրակտիկայում առաջացող իրավական խնդիրները։ Կարևորվում են դատարանի մատչելիության, իրավական որոշակիության, դատավարական հավասարության և արդար դատաքննության սկզբունքների ապահովման մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել ընդդատության կանոնների խախտման դատավարական հետևանքները, գործերի քննության ձգձգման հնարավոր պատճառները և դատական պաշտպանության արդյունավետության վրա դրանց ազդեցությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև միջազգային մասնավոր իրավունքի տարր պարունակող քաղաքացիական վեճերի ընդդատության որոշման առանձնահատկություններին, իրավազորության և ընդդատության հասկացությունների տարբերակմանը, ինչպես նաև տարբեր իրավական համակարգերում կիրառվող կարգավորումների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Առանձնացվում են օրենսդրական բացերի, իրավական նորմերի տարաբնույթ մեկնաբանությունների, դատարանների միջև իրավասությունների սահմանազատման և դատական պրակտիկայի միասնականության ապահովման խնդիրները։ Կարևորվում է ընդդատության կանոնների հստակեցումը՝ քաղաքացիական գործերի ժամանակին և արդյունավետ քննությանը նպաստելու նպատակով։ Աշխատությունը նշանակություն ունի քաղաքացիական դատավարության իրավունքի տեսության զարգացման, դատավարական օրենսդրության կատարելագործման և դատական պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավագիտության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում արդար դատաքննության իրավունքի սահմանադրաիրավական հիմքերի, բովանդակության և պաշտպանության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ մարդու հիմնարար իրավունքների և դատական իշխանության գործունեության համատեքստում։ Քննարկվում են արդար դատաքննության իրավունքի հասկացությունը, դրա իրավական բնույթը, պատմական զարգացումը և տեղը սահմանադրական իրավունքների ու ազատությունների համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ ամրագրված դատական պաշտպանության երաշխիքներին, անկախ և անաչառ դատարանի կողմից գործի քննության պահանջներին, դատավարության հրապարակայնությանը, ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրականացմանը և կողմերի դատավարական հավասարության սկզբունքին։ Ուսումնասիրվում են դատարանի մատչելիության, իրավաբանական օգնություն ստանալու, պաշտպանության իրավունքի իրականացման, մրցակցային դատավարության և դատական ակտերի հիմնավորվածության հետ կապված սահմանադրաիրավական հարցերը։ Դիտարկվում են արդար դատաքննության իրավունքի սահմանափակման թույլատրելիության, դատավարական երաշխիքների արդյունավետության և անձի իրավունքների պաշտպանության ընթացքում առաջացող իրավական հակասությունների հիմնախնդիրները։ Կարևորվում են դատական իշխանության անկախության, դատավորների անաչառության, դատարանների նկատմամբ հանրային վստահության և իրավունքի գերակայության ապահովման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածով նախատեսված երաշխիքներին, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումներին և դրանց նշանակությանը Հայաստանի իրավական համակարգի զարգացման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել սահմանադրական դրույթները, դատավարական օրենսդրության կարգավորումները, Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի որոշումները և միջազգային դատական պրակտիկան՝ բացահայտելու արդար դատաքննության իրավունքի իրացման առանձնահատկությունները։ Առանձնացվում են դատական պաշտպանության արդյունավետության բարձրացման, դատավարական իրավունքների խախտումների կանխարգելման, օրենսդրական կարգավորումների կատարելագործման և միջազգային իրավական չափանիշներին համապատասխանության ապահովման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի սահմանադրական արդարադատության, մարդու իրավունքների պաշտպանության, դատական համակարգի զարգացման և իրավական պետության սկզբունքների ամրապնդման հիմնախնդիրների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավապաշտպանների, սահմանադրական իրավունքի հետազոտողների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Եվրոպական Միության ինստիտուցիոնալ համակարգում օրենսդիր գործառույթի իրականացման իրավական, կազմակերպական և քաղաքական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են եվրոպական ինտեգրման գործընթացում օրենսդիր իշխանության ձևավորման և զարգացման պատմական նախադրյալները, Եվրոպական Միության իրավական համակարգի կառուցվածքը, ինչպես նաև վերազգային և միջկառավարական կառավարման սկզբունքների փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Եվրոպական խորհրդարանի, Եվրոպական Միության խորհրդի և Եվրոպական հանձնաժողովի իրավասություններին, օրենսդրական նախաձեռնության ներկայացման, քննարկման, ընդունման և հաստատման ընթացակարգերին։ Ուսումնասիրվում են սովորական և հատուկ օրենսդրական ընթացակարգերի առանձնահատկությունները, որոշումների ընդունման մեխանիզմները, անդամ պետությունների մասնակցության ձևերը և եվրոպական ինստիտուտների միջև լիազորությունների բաշխումը։ Անդրադարձ է կատարվում Եվրոպական Միության իրավական ակտերի տեսակներին, մասնավորապես՝ կանոնակարգերին, դիրեկտիվներին և որոշումներին, դրանց իրավաբանական ուժին, կիրառման առանձնահատկություններին և անդամ պետությունների ազգային օրենսդրությունների հետ փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում են վերապահված իրավասությունների, սուբսիդիարության և համաչափության սկզբունքները, որոնք սահմանում են Եվրոպական Միության օրենսդրական գործունեության իրավական շրջանակները։ Դիտարկվում են նաև ազգային խորհրդարանների մասնակցությունը եվրոպական օրենսդրական գործընթացին, ժողովրդավարական ներկայացուցչության ապահովումը, օրենսդրական գործունեության թափանցիկությունը և ինստիտուցիոնալ հաշվետվողականության մեխանիզմները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել Եվրոպական Միության հիմնադիր պայմանագրերը, ինստիտուտների իրավասությունները կարգավորող նորմերը, Եվրոպական Միության դատարանի իրավական դիրքորոշումները և օրենսդրական գործընթացի զարգացման հիմնական փուլերը։ Առանձնացվում են օրենսդրական լիազորությունների իրականացման արդյունավետության, ինստիտուտների փոխգործակցության և եվրոպական իրավական համակարգի շարունակական կատարելագործման հիմնախնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի եվրոպական իրավունքի, համեմատական սահմանադրական իրավունքի, միջազգային կազմակերպությունների գործունեության և վերազգային կառավարման մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, քաղաքագետների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, պետական կառավարման ոլորտի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում դատական իրավաստեղծ գործունեության տեսական հիմքերի, իրավական բնույթի և գործնական կիրառության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են դատական իշխանության դերը իրավունքի զարգացման գործընթացում, դատական մեկնաբանության և իրավաստեղծ գործունեության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև դատական ակտերի նշանակությունը իրավական համակարգի միասնականության և կայունության ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավունքի աղբյուրների համակարգում դատական նախադեպի զբաղեցրած տեղին, բարձրագույն դատական ատյանների իրավական դիրքորոշումների ազդեցությանը և դրանց կիրառման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են օրենսդրական բացերի հաղթահարման, իրավական նորմերի մեկնաբանության, իրավական անորոշությունների վերացման և դատական պրակտիկայի միասնականության ապահովման մեխանիզմները։ Անդրադարձ է կատարվում իշխանությունների բաժանման սկզբունքին, օրենսդիր և դատական իշխանությունների իրավասությունների սահմանազատմանը, ինչպես նաև դատական իրավաստեղծ գործունեության թույլատրելի սահմանների որոշման խնդիրներին։ Կարևորվում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների նշանակությունը, դրանց ազդեցությունը իրավակիրառ պրակտիկայի և օրենսդրության զարգացման վրա։ Դիտարկվում են իրավական որոշակիության, կանխատեսելիության, հավասարության և արդար դատաքննության սկզբունքների ապահովման հարցերը։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև դատական իրավաստեղծ գործունեության վերաբերյալ տարբեր տեսական մոտեցումներին, միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրությանը և Հայաստանի իրավական համակարգում դրանց կիրառելիությանը։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել դատական պրակտիկայի կատարելագործման, իրավական կարգավորման արդյունավետության բարձրացման և դատական իշխանության գործառույթների առավել հստակ ընկալման վերաբերյալ գիտական քննարկումներին։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, իրավունքի տեսաբանների, օրենսդրական քաղաքականության մասնագետների, հետազոտողների և իրավաբանական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնական ռեսուրսների պետական կառավարման իրավական կարգավորման տեսական, օրենսդրական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են բնական ռեսուրսների իրավական կարգավիճակը, դրանց օգտագործման, պահպանության և վերականգնման սկզբունքները, ինչպես նաև պետության դերը բնական հարստությունների արդյունավետ և պատասխանատու կառավարման ապահովման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողային, ջրային, անտառային, ընդերքային և այլ բնական ռեսուրսների կառավարման իրավական հիմքերին, պետական լիազոր մարմինների իրավասություններին, վերահսկողության մեխանիզմներին և բնօգտագործման հարաբերությունների կարգավորման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են բնական ռեսուրսների օգտագործման թույլտվությունների տրամադրման, լիցենզավորման, բնապահպանական սահմանափակումների կիրառման, իրավական պատասխանատվության և պետական վերահսկողության իրականացման հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում բնապահպանական օրենսդրության կատարելագործման հնարավորություններին, պետական և մասնավոր շահերի հավասարակշռմանը, հանրային մասնակցության ապահովմանը և բնական ռեսուրսների կառավարման ոլորտում թափանցիկության ու հաշվետվողականության բարձրացմանը։ Կարևորվում են կայուն զարգացման սկզբունքների ներդրումը, միջազգային բնապահպանական պարտավորությունների և ազգային օրենսդրության փոխհարաբերությունները, բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման տնտեսական ու իրավական երաշխիքների ձևավորումը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, բնապահպանության մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, բնական ռեսուրսների կառավարման ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրական դատարանի որոշումների իրավական բնույթի, իրավական համակարգում դրանց զբաղեցրած տեղի և Սահմանադրության կայունության ապահովման գործում ունեցած նշանակության ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են սահմանադրական արդարադատության տեսական և գործնական հիմնախնդիրները, Սահմանադրական դատարանի որոշումների իրավաբանական ուժը, դրանց պարտադիր կատարման սկզբունքները և ազդեցությունը օրենսդրության ու իրավակիրառ պրակտիկայի զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրական վերահսկողության իրականացման մեխանիզմներին, իրավական նորմերի սահմանադրականության գնահատմանը և սահմանադրական սկզբունքների միասնական մեկնաբանության ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են Սահմանադրական դատարանի որոշումների դերը իրավական որոշակիության, իրավունքի գերակայության, իշխանությունների բաժանման և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության գործընթացներում։ Անդրադարձ է կատարվում սահմանադրական կայունության և իրավական համակարգի շարունակական զարգացման փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև սահմանադրական արդարադատության արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատությունը կարևորում է Սահմանադրական դատարանի գործունեության նշանակությունը իրավական պետության ամրապնդման, սահմանադրական կարգի պահպանման և իրավական համակարգի ներդաշնակ զարգացման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, սահմանադրական իրավունքի մասնագետների, դատավորների, իրավագիտության հետազոտողների և ուսանողների համար։

Իրավաբանական, սահմանադրաիրավական և պետական կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի իրավական կարգավիճակի, լիազորությունների և պետական մարմինների համակարգում նրա զբաղեցրած տեղի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում մարդու իրավունքների պաշտպանության սահմանադրական հիմունքները, օմբուդսմենի ինստիտուտի ձևավորման պատմական նախադրյալները և դրա նշանակությունը ժողովրդավարական պետության իրավական համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Մարդու իրավունքների պաշտպանի անկախության երաշխիքներին, գործունեության կազմակերպման սկզբունքներին, իրավասության սահմաններին և պետական իշխանության մարմինների հետ փոխհարաբերություններին։ Վերլուծվում են քաղաքացիների իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության մեխանիզմները, պետական ու տեղական ինքնակառավարման մարմինների գործունեության նկատմամբ իրականացվող վերահսկողական գործառույթները և մարդու իրավունքների խախտումների վերաբերյալ դիմումների քննարկման իրավական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են Մարդու իրավունքների պաշտպանի և օրենսդիր, գործադիր ու դատական իշխանությունների փոխգործակցության հիմնախնդիրները, ինչպես նաև նրա առաջարկությունների և զեկույցների նշանակությունը պետական կառավարման համակարգի կատարելագործման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական և օրենսդրական կարգավորումները, միջազգային իրավական չափանիշները, օմբուդսմենի ինստիտուտի համեմատական փորձը և իրավակիրառ գործունեության առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում մարդու իրավունքների պաշտպանության ազգային համակարգի արդյունավետության բարձրացմանը, պետական մարմինների հաշվետվողականության ամրապնդմանը և իրավական պետության սկզբունքների իրականացմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, մարդու իրավունքների պաշտպանության, պետական կառավարման, վարչական իրավունքի և հանրային իշխանության ինստիտուտների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Իրավագիտական և քրեաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում անչափահասների հանցավորության կրիմինոլոգիական հիմնախնդիրների, դրանց առաջացման պատճառների, նպաստող պայմանների և կանխարգելման մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում անչափահասների հանցավորության հասկացությունը, առանձնահատկությունները, կառուցվածքը և զարգացման միտումները՝ հասարակական, տնտեսական, իրավական և հոգեբանական գործոնների փոխազդեցության համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անչափահասների անձնային և տարիքային առանձնահատկություններին, ընտանեկան միջավայրի, կրթական հաստատությունների, հասակակիցների ազդեցության և սոցիալական պայմանների հնարավոր դերակատարությանը հակաիրավական վարքագծի ձևավորման գործընթացում։ Վերլուծվում են անչափահասների կողմից կատարվող իրավախախտումների պատճառական կապերը, սոցիալական հարմարվողականության դժվարությունները, իրավագիտակցության ձևավորման հիմնախնդիրները և կրկնահանցագործության կանխարգելման հնարավորությունները։ Քննարկվում են Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ նախատեսված անչափահասների քրեական պատասխանատվության առանձնահատկությունները, նրանց իրավունքների պաշտպանության երաշխիքները և արդարադատության համակարգում կիրառվող հատուկ մոտեցումները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են հանցավորության կանխարգելման պետական և հասարակական միջոցառումները, վերասոցիալականացման ծրագրերը, վերականգնողական արդարադատության սկզբունքները և անչափահասների սոցիալական վերաինտեգրման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում իրավապահ մարմինների, կրթական հաստատությունների, ընտանիքի և սոցիալական ծառայությունների համագործակցության նշանակությանը՝ անչափահասների իրավախախտումների կանխարգելման և նրանց օրինական շահերի պաշտպանության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեաբանության, քրեական իրավունքի, անչափահասների արդարադատության, իրավախախտումների կանխարգելման և Հայաստանի Հանրապետության իրավապահ համակարգի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ոչ առևտրային կազմակերպությունների՝ որպես քաղաքացիական իրավունքի ինքնուրույն սուբյեկտների իրավական կարգավիճակի, գործունեության առանձնահատկությունների և քաղաքացիաիրավական հարաբերություններին մասնակցության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում ոչ առևտրային կազմակերպությունների հասկացությունը, հիմնական հատկանիշները, կազմակերպաիրավական ձևերը և դրանց տարբերությունները առևտրային կազմակերպություններից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրավաբանական անձի կարգավիճակի ձեռքբերմանը, կազմակերպությունների ստեղծման, պետական գրանցման, կառավարման, վերակազմակերպման և լուծարման իրավական ընթացակարգերին։ Վերլուծվում են ոչ առևտրային կազմակերպությունների իրավունակության սահմանները, գույքային իրավունքները, պարտավորությունները, պայմանագրային հարաբերություններին մասնակցության առանձնահատկությունները և քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության հիմքերը։ Քննարկվում են նաև հասարակական կազմակերպությունների, հիմնադրամների և ոչ առևտրային այլ իրավաբանական անձանց գործունեության իրավական կարգավորման առանձնահատկությունները, դրանց կառավարման մարմինների լիազորությունները և մասնակիցների իրավունքների պաշտպանության մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ոչ առևտրային նպատակների իրականացման և թույլատրելի տնտեսական գործունեության փոխհարաբերությունները, ֆինանսավորման աղբյուրների իրավական կարգավորումը և կազմակերպությունների գործունեության նկատմամբ վերահսկողության հիմնախնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական օրենսդրության համապատասխան կարգավորումներին, դրանց կիրառման ընթացքում առաջացող իրավական հարցերին և օրենսդրական մեխանիզմների կատարելագործման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական իրավունքի, իրավաբանական անձանց իրավական կարգավիճակի և ոչ առևտրային կազմակերպությունների գործունեության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է գործարար շրջանառության շրջանակում էլեկտրոնային եղանակով իրականացվող գործարքների իրավական կարգավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում էլեկտրոնային հաղորդակցության միջոցով պայմանագրերի կնքման առանձնահատկությունները, կողմերի կամահայտնության արտահայտման ձևերը, գործարքների վավերության պայմանները և դրանց իրավական հետևանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրոնային փաստաթղթերի, էլեկտրոնային ստորագրության, կողմերի նույնականացման և գործարքի կնքման պահի ու վայրի որոշման իրավական խնդիրներին։ Վերլուծվում են տարբեր իրավական համակարգերում ձևավորված կարգավորման մոտեցումները և դրանց համադրման հնարավորությունները գործարար հարաբերությունների զարգացման պայմաններում։ Քննարկվում են նաև էլեկտրոնային գործարքների ապացուցողական նշանակության, տեղեկատվության պահպանման, կողմերի իրավունքների պաշտպանության և իրավական անվտանգության ապահովման հարցերը։ Իրավահամեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր կարգավորումների ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները և գնահատելու համապատասխան իրավական մեխանիզմների կատարելագործման ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական իրավունքի, առևտրային իրավունքի, էլեկտրոնային առևտրի և թվային իրավահարաբերությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տուժողի հետ հաշտության հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու ինստիտուտի տեսական և գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ իրավական մեխանիզմի էությունը, կիրառման նախադրյալները, իրավական հետևանքները և քրեական պատասխանատվության անհատականացման գործընթացում դրա նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հաշտության կամավորության, պատճառված վնասի հատուցման կամ այլ կերպ հարթման, տուժողի իրավունքների պաշտպանության և քրեական վարույթի մասնակիցների օրինական շահերի ապահովման հարցերին։ Վերլուծվում են համապատասխան իրավական նորմերի մեկնաբանման և կիրառման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև իրավակիրառ պրակտիկայում առաջացող հնարավոր խնդիրներն ու հակասությունները։ Քննարկվում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու այս հիմքի հարաբերակցությունը արդարության, համաչափության և քրեական իրավունքի այլ հիմնարար սկզբունքների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հաշտության ինստիտուտի արդյունավետությունը և դրա իրավական կարգավորման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեական իրավունքի, քրեական դատավարության և իրավակիրառ գործունեության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։