Պռոշյան. Երկեր

Հոգեբանություն

Հոգեբանական հետազոտության մեթոդաբանության հիմնական սկզբունքները այն հիմնարար կանոններն ու մոտեցումներն են, որոնցով ապահովվում է հոգեբանական երևույթների ուսումնասիրության գիտականությունը, վստահելիությունը և օբյեկտիվությունը։ Այս սկզբունքների հիմքում ընկած է օբյեկտիվության պահանջը, ըստ որի հետազոտողը պետք է հնարավորինս նվազեցնի իր անձնական կարծիքների, կանխակալ վերաբերմունքի կամ ենթադրությունների ազդեցությունը արդյունքների վրա և հիմնվի փաստացի տվյալների վրա։ Կարևոր է նաև համակարգվածության սկզբունքը, որը ենթադրում է, որ ուսումնասիրությունը պետք է լինի պլանավորված, կառուցվածքային և տրամաբանորեն կազմակերպված գործընթաց՝ սկսած խնդրի ձևակերպումից մինչև արդյունքների վերլուծություն։ Վստահելիության և վավերականության սկզբունքները ապահովում են, որ ստացված տվյալները լինեն կրկնելի և իրականում չափեն այն երևույթը, որը նախատեսված է ուսումնասիրել։ Հոգեբանական հետազոտություններում մեծ նշանակություն ունի նաև էթիկական սկզբունքը, որը պահանջում է հարգանք մասնակիցների նկատմամբ, տեղեկացված համաձայնություն, գաղտնիության պահպանում և հոգեբանական վնասի բացառություն։ Բացի այդ, կիրառվում է նաև էմպիրիկության սկզբունքը, ըստ որի գիտական եզրակացությունները պետք է հիմնված լինեն դիտարկումների, փորձերի և չափումների վրա, այլ ոչ թե միայն տեսական ենթադրությունների։ Հոգեբանություն ոլորտում այս սկզբունքները միասին ապահովում են գիտական ուսումնասիրությունների որակը և թույլ են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ մարդու վարքը, մտածողությունը և հուզական գործընթացները։

Գրականություն

Հայոց լեզու և գրականություն ոլորտի «Հայոց լեզու և հայ գրականություն 3-րդ շտեմարան»-ը միջին մակարդակի ուսումնական և քննություններին նախապատրաստող առաջադրանքների հավաքածու է, որը նախատեսված է սովորողների լեզվական գիտելիքների ամրապնդման և գրական մտածողության աստիճանական զարգացման համար, այստեղ ընդգրկվում են քերականական հիմնական թեմաների համակարգված կրկնություն և խորացում՝ խոսքի մասերի կիրառություն, պարզ և բարդ նախադասությունների կառուցում, շարահյուսական կապեր, ուղղագրական և կետադրական կանոնների ամրապնդում, ինչպես նաև հայ գրականության հիմնական ստեղծագործությունների ուսումնասիրություն՝ կերպարների վերլուծություն, թեմաների բացահայտում և հեղինակային գաղափարների մեկնաբանում, շտեմարանում առկա առաջադրանքները հաճախ ներառում են տեքստի հասկացման հարցեր, համեմատական վերլուծություններ և կարճ գրավոր աշխատանքներ, որոնց նպատակն է զարգացնել սովորողի գրագիտությունը, վերլուծական մտածողությունը և արտահայտման կարողությունը, ինչպես նաև նախապատրաստել նրան ավելի բարձր մակարդակի ուսումնական պահանջներին և քննություններին, որտեղ կարևոր է լեզվի ճիշտ օգտագործումը և գրական նյութի խորքային ըմբռնումը։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է մեդիալանման հանրահաշիվների ներկայացումների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով այդ կառուցվածքների հանրահաշվական հատկությունները, դրանց ներկայացման հնարավոր ձևերը և տարբեր մաթեմատիկական օբյեկտների միջոցով նկարագրման մեթոդները։ Հետազոտության հիմքում հանրահաշվական համակարգերի ուսումնասիրությունն է, որտեղ բազմության վրա սահմանված մեկ կամ մի քանի գործողություններ ենթարկվում են որոշակի նույնությունների, իսկ մեդիալությանը մոտ հատկությունները սահմանափակում են այդ գործողությունների փոխազդեցության ձևը։ Մեդիալ հանրահաշիվների համար բնորոշ հիմնական նույնություններից մեկը սովորաբար կապում է երկու երկուական գործողությունների կիրառման տարբեր դասավորությունները՝ թույլ տալով ուսումնասիրել գործողությունների ներքին կառուցվածքը և դրանց նկատմամբ գործող հոմոմորֆիզմները։ Այսպիսի համակարգերը հետաքրքրություն են ներկայացնում ունիվերսալ հանրահաշվի, խմբերի և կիսախմբերի տեսության, ինչպես նաև դիստրիբյուտիվ և քվազիխմբային կառուցվածքների հետ ունեցած կապերի պատճառով։ Աշխատության հիմնական խնդիրներից մեկը կարող է լինել մեդիալանման հանրահաշիվների ներկայացումը ավելի պարզ կամ արդեն հայտնի հանրահաշվական համակարգերի միջոցով։ Ներկայացում ասելով այստեղ կարող է հասկացվել տվյալ հանրահաշվի տարրերի և գործողությունների համապատասխանեցումը ֆունկցիաների, փոխակերպումների, մատրիցների կամ այլ մաթեմատիկական օբյեկտների հետ այնպես, որ սկզբնական հանրահաշվական գործողությունները պահպանվեն։ Նման ներկայացումը հնարավորություն է տալիս բարդ աբստրակտ կառուցվածքի ուսումնասիրությունը փոխակերպել ավելի տեսանելի կամ հաշվարկելի խնդրի։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն կարող է լինել այն պայմանների բացահայտումը, որոնց դեպքում մեդիալանման հանրահաշիվը հնարավոր է ներկայացնել որոշակի ստանդարտ մոդելով։ Այդ նպատակով անհրաժեշտ է ուսումնասիրել հանրահաշվի գործողությունների հատկությունները, նույնությունների համակարգը, ենթահանրահաշիվները, հոմոմորֆիզմները և իզոմորֆիզմները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն հարցին, թե ինչպիսի կառուցվածքային ինվարիանտներ են պահպանվում ներկայացման ընթացքում և որքանով է ներկայացումը միարժեք։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև ազատ հանրահաշիվների և հարաբերությունների միջոցով կառուցվող ներկայացումները։ Ազատ օբյեկտը հնարավորություն է տալիս սկզբնական հանրահաշվական համակարգը կառուցել միայն տվյալ տեսակի գործողությունների և նույնությունների հիման վրա, իսկ հետագայում դրա նկատմամբ լրացուցիչ հարաբերություններ սահմանելով՝ ստանալ կոնկրետ հանրահաշիվներ։ Այս մոտեցումը կարևոր է ունիվերսալ հանրահաշվի տեսանկյունից, քանի որ թույլ է տալիս հասկանալ ամբողջ դասի ընդհանուր կառուցվածքային օրինաչափությունները։ Մեդիալ հատկությունների ուսումնասիրությունը կարող է կապվել նաև քվազիխմբային համակարգերի հետ։ Մեդիալ գործողությունները և մեդիալ քվազիխմբերը հայտնի են նրանով, որ որոշակի պայմաններում դրանց կառուցվածքը հնարավոր է նկարագրել ավելի տարրական հանրահաշվական բաղադրիչների միջոցով։ Այդ կապերի ուսումնասիրությունը կարող է հնարավորություն տալ որոշել, թե որ մեդիալանման հանրահաշիվներն ունեն հատուկ ներկայացումներ և ինչ պայմաններով կարելի է վերականգնել սկզբնական գործողությունը ներկայացնող օբյեկտների հատկություններից։ Կարևոր է նաև հոմոմորֆ պատկերների ուսումնասիրությունը։ Եթե երկու հանրահաշվական համակարգերի միջև գոյություն ունի գործողությունները պահպանող արտապատկերում, ապա այդ կապը կարող է օգտագործվել տվյալ համակարգի կառուցվածքը պարզեցնելու և դրա հիմնական հատկությունները ուսումնասիրելու համար։ Ներկայացումների տեսության շրջանակում կարող են հետազոտվել նաև ներկայացման միջուկը, պատկերը, հավասարարժեք ներկայացումները և այն պայմանները, որոնց դեպքում տարբեր ներկայացումներ իրականում նկարագրում են նույն հանրահաշվական կառուցվածքը։ Աշխատանքի տեսական նշանակությունը կայանում է մեդիալանման հանրահաշիվների կառուցվածքային հատկությունների համակարգման և դրանց ներկայացումների ընդհանուր տեսության զարգացման մեջ։ Նման հետազոտությունը կարող է ընդլայնել գիտելիքները այն հանրահաշվական համակարգերի մասին, որոնք չեն սահմանափակվում դասական խմբային կամ օղակային կառուցվածքներով, բայց միաժամանակ ունեն բավականաչափ խիստ նույնությունների համակարգ, որպեսզի դրանց համար հնարավոր լինի կառուցել ընդհանուր տեսական մոդելներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառելի լինել նաև մաթեմատիկական տրամաբանության և ունիվերսալ հանրահաշվի այն խնդիրներում, որտեղ անհրաժեշտ է դասակարգել նույնությունների միջոցով սահմանվող հանրահաշվական դասերը, ուսումնասիրել դրանց մոդելները և որոշել կառուցվածքային հատկությունների պահպանման պայմանները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը մեդիալանման հանրահաշիվները դիտարկում է որպես աբստրակտ հանրահաշվական համակարգերի կարևոր դաս և կենտրոնանում է դրանց ներկայացման եղանակների, կառուցվածքային հատկությունների, հոմոմորֆ կապերի և այլ հանրահաշվական օբյեկտների հետ փոխհարաբերությունների բացահայտման վրա։ Նպատակն է ստանալ այդ համակարգերի ավելի ամբողջական կառուցվածքային նկարագրություն և ցույց տալ, թե ինչպես կարելի է դրանց վերացական գործողություններն արտահայտել ու ուսումնասիրել համապատասխան մաթեմատիկական ներկայացումների միջոցով։

Տնտեսագիտություն

Այս թեման վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկաբյուջետային (ֆիսկալ) և դրամավարկային (մոնետար) քաղաքականությունների փոխկապակցվածության և համակարգված կիրառման հիմնախնդիրներին, որտեղ ուսումնասիրվում է պետական բյուջեի քաղաքականության և Կենտրոնական բանկի կողմից իրականացվող դրամավարկային գործիքների համադրության արդյունավետությունը մակրոտնտեսական կայունության ապահովման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում է այն հարցը, թե որքանով են պետական ծախսերի, հարկային քաղաքականության, պետական պարտքի կառավարման և տոկոսադրույքների, փողի զանգվածի կարգավորման, փոխարժեքային քաղաքականության միջև կապերը համակարգված և փոխլրացնող, թե՝ հակասական և երբեմն միմյանց չեզոքացնող ազդեցություն ունեցող։ Հայաստանի նման փոքր և բաց տնտեսության պայմաններում այս կոորդինացիայի հիմնախնդիրը սրվում է արտաքին շոկերի, դրամական փոխանցումների, ներմուծումից բարձր կախվածության և կապիտալի շարժունակության պատճառով, որոնք սահմանափակում են ինչպես կառավարության, այնպես էլ կենտրոնական բանկի ինքնուրույն քաղաքականության արդյունավետությունը։ Միաժամանակ դիտարկվում են ինստիտուցիոնալ համագործակցության մեխանիզմները, բյուջետային կանոնների ազդեցությունը դրամավարկային քաղաքականության վրա, հակացիկլիկ քաղաքականության կիրառման հնարավորությունները և մակրոտնտեսական կայունության ապահովման գործիքակազմը։ Հետազոտությունը ընդգծում է նաև քաղաքականության թափանցիկության, տվյալների փոխանակման և կանխատեսումների համատեղ մշակման անհրաժեշտությունը, ինչը կարող է բարձրացնել տնտեսական քաղաքականությունների համահունչությունը և նվազեցնել մակրոտնտեսական անհավասարակշռությունները։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրների ուսումնասիրմանը՝ տնտեսագիտական և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդների կիրառմամբ։ Գրքում դիտարկվում են Հայաստանի Հանրապետության ոռոգման համակարգի առանձնահատկությունները, ջրային պաշարների բաշխման, օգտագործման արդյունավետության բարձրացման և կառավարման օպտիմալացման հիմնահարցերը։ Հեղինակը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելներ և հաշվարկային մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել ջրային ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, կանխատեսել տարբեր կառավարչական որոշումների հետևանքները և մշակել առավել նպատակահարմար լուծումներ գյուղատնտեսական ու տնտեսական պահանջների բավարարման համար։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ոռոգման համակարգերի աշխատանքի վրա ազդող գործոնները, ջրի պահանջարկի ձևավորման առանձնահատկությունները, ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում արդյունավետ բաշխման խնդիրները և կառավարման կատարելագործման հնարավոր ուղիները։ Ներկայացված մոտեցումները կարևոր նշանակություն ունեն ջրային տնտեսության զարգացման, գյուղատնտեսական արտադրության կայունության ապահովման և բնական ռեսուրսների խելամիտ օգտագործման համար։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, ջրային տնտեսության մասնագետների, ինժեներների, մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտի հետազոտողների, պետական կառավարման մասնագետների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Լրագրություն

Այս գրականագիտական և մամուլի ուսումնասիրությունը նվիրված է հոգևոր հրապարակախոսության զարգացմանը «Էջմիածին» ամսագիր-ում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ամսագրի էջերում հրապարակված հոգևոր-հասարակական հոդվածների գաղափարական բովանդակությունը, թեմատիկ ուղղությունները և հրապարակախոսական ձևերի առանձնահատկությունները։ Հեղինակը դիտարկում է եկեղեցական մամուլի դերը ազգային-հոգևոր մտածողության ձևավորման, բարոյական արժեքների տարածման և հասարակական քննարկումների կազմակերպման գործում՝ ընդգծելով հրապարակախոսության ազդեցությունը ընթերցողների աշխարհայացքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հոգևոր թեմաների լուսաբանման լեզվաոճական առանձնահատկություններին, եկեղեցական հեղինակների հրապարակախոսական մոտեցումներին և ժամանակի հասարակական-մշակութային խնդիրների արտացոլմանը։ Աշխատությունը նաև ցույց է տալիս հոգևոր մամուլի դերակատարությունը հայ մշակութային կյանքում՝ որպես գաղափարական և կրթական կարևոր հարթակ։ Այն օգտակար է գրականագետների, մամուլի պատմաբանների, աստվածաբանների և մշակութաբանների համար։