History

Ստեղծագործության վերնագիրը ընթերցողին ներկայացնում է Տեր Հովհաննես Խաչկյան անունով հոգևորականի կերպարը, որը միաժամանակ բնութագրվում է որպես ավագ քահանա, խաչակիր և ասպետ։ Այս համադրությունը ստեղծում է կրոնական, ասպետական և արկածային թեմաների միահյուսման հնարավորություն՝ ուշադրություն հրավիրելով հոգևորականի հասարակական դերի, անձնական փորձությունների և արտասովոր իրադարձությունների վրա։ Վերնագրում ընդգծված «արկածներ» հասկացությունը հուշում է գործողություններով հարուստ պատմողական ընթացք, որի կենտրոնում կարող են լինել ճանապարհորդությունները, դժվարությունները, վտանգները, հանդիպումներն ու հերոսի որոշումները։ Հոգևորականի և ասպետի կերպարների համադրությունը նաև հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հավատարմության, պատվի, քաջության, պարտքի և բարոյական պատասխանատվության գաղափարներին։ Գործը կարելի է դիտարկել 19-րդ դարի հայ գեղարվեստական գրականության այն շրջանակում, որտեղ պատմողական հետաքրքրությունը զուգորդվում էր հերոսական կերպարների և բարոյական արժեքների ներկայացման հետ։ Այն արժեքավոր է նաև Կալկաթայի հայ համայնքի գրական կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես արտերկրում ստեղծված և տարածված հայերեն գրավոր մշակույթի օրինակ։

Հրատարակությունը նվիրված է Խոսրովիկ թարգմանչին՝ հայ գրավոր և հոգևոր մշակույթի պատմության մեջ հիշատակվող գործչին։ Թարգմանչական գործունեությունը կարևոր դեր է ունեցել հայ մտավոր կյանքի զարգացման գործում՝ նպաստելով օտարալեզու գիտելիքների, կրոնական գաղափարների և գրական ժառանգության փոխանցմանը հայերեն։ Հայ թարգմանական ավանդույթը ձևավորել է մշակութային յուրօրինակ միջավայր, որտեղ լեզվական փոխադրումը զուգորդվել է մեկնաբանության, գիտելիքի տարածման և ազգային գրավոր մշակույթի հարստացման հետ։ Խոսրովիկի անվան հետ կապված նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայ միջնադարյան թարգմանական մտքի առանձնահատկություններին, գրական ժառանգության պահպանման խնդիրներին և թարգմանչի դերին՝ որպես տարբեր մշակույթների միջև կապ հաստատող մտավորականի։ Նման հրատարակությունները կարևոր են նաև հայ մատենագրության պատմության տեսանկյունից, քանի որ նպաստում են անցյալի հեղինակների, նրանց գործունեության և հայ գրական ավանդույթում ունեցած տեղի ճանաչմանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագիտությամբ, միջնադարյան գրականությամբ, եկեղեցական պատմությամբ և թարգմանության պատմությամբ զբաղվող ընթերցողների համար՝ ընդգծելով թարգմանական ժառանգության նշանակությունը հայ մշակույթի ձևավորման ու շարունակականության մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է Աբգար թագավորի մասին պատմական ավանդության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Մովսես Խորենացու պատմագրական երկի համատեքստում։ Աբգարի զրույցը հայ պատմական և կրոնական ավանդության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի՝ կապված քրիստոնեության վաղ տարածման, Հիսուս Քրիստոսի հետ նամակագրության մասին ավանդության և Հայաստանի ու Արևելքի հնագույն պատմության պատկերացումների հետ։ Այս պատմությունը կարևոր է ոչ միայն իր բովանդակությամբ, այլև այն պատճառով, որ ցույց է տալիս, թե ինչպես են պատմական հիշողությունը, կրոնական ավանդությունը և գրական մշակումը միահյուսվել միջնադարյան հայ պատմագրության մեջ։ Ա. Կարրիեի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Խորենացու հաղորդած տեղեկությունների բնույթին, դրանց աղբյուրներին, պատմական հավաստիության հարցերին և տարբեր ավանդությունների փոխազդեցությանը։ Աբգարի կերպարի միջոցով բացահայտվում են քրիստոնեության ընդունման պատմական հիշողության ձևավորման, ազգային պատմության մեջ կրոնական իրադարձությունների մեկնաբանման և հին պատմական պատումների փոխանցման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր է հայ պատմագրության քննադատական ուսումնասիրության, սկզբնաղբյուրների համեմատության և հայոց հնագույն պատմության վերաբերյալ գիտական պատկերացումների զարգացման տեսանկյունից։

Աշխատությունը նվիրված է Բագրևանդին՝ պատմական Հայաստանի նշանավոր գավառներից մեկին, որի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի հայոց պատմական աշխարհագրության և տարածքային պատմության համար։ Բագրևանդը հայտնի է իր աշխարհագրական դիրքով, բնական պայմաններով և ջրային համակարգերով, որոնք մեծ ազդեցություն են ունեցել տարածաշրջանի բնակեցման, տնտեսական գործունեության և հասարակական կյանքի ձևավորման վրա։ «Ջրաբաշխ գավառ» բնորոշումը ուշադրություն է հրավիրում տարածքի գետերի, աղբյուրների, ջրային հոսքերի և դրանց բաշխման առանձնահատկությունների վրա։ Ջրային պաշարները պատմական Հայաստանի բնակավայրերի զարգացման, երկրագործության, անասնապահության և հաղորդակցության կարևոր նախապայմաններից էին, ուստի դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու գավառի բնական ու տնտեսական միջավայրի մասին։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը կարևոր է նաև բնակավայրերի տեղադրության, պատմական տեղանունների, տարածքային սահմանների և տարածաշրջանի պատմական հիշողության ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Գավառագիտական նման ուսումնասիրությունները նպաստում են Հայաստանի պատմական տարածքների աշխարհագրական նկարագրության հարստացմանը և պատմական աղբյուրների համադրմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, աշխարհագրագետներին, հայագետներին և Հայաստանի պատմական գավառների բնական ու մշակութային ժառանգությամբ զբաղվող ընթերցողներին։

Գրքույկը նվիրված է դոկտոր Սերվիչե էֆենդուն՝ բժշկի և հասարակական կյանքում հիշատակված անձնավորության։ Վերնագրում նրա մասնագիտության և պատվանվան ընդգծումը ցույց է տալիս, որ հրատարակության առանցքում անհատի գործունեության ու հասարակական դիրքի ներկայացումն է։ XIX դարում հայ բժիշկները կարևոր դեր էին կատարում ոչ միայն առողջապահության զարգացման, այլև կրթական, գիտական և համայնքային կյանքում։ Բժշկական մասնագիտությունը պահանջում էր գիտելիքների տարածում, մասնագիտական պատրաստվածություն և հասարակության տարբեր շերտերի հետ մշտական աշխատանք, ինչի շնորհիվ բժիշկները հաճախ ձեռք էին բերում նաև հասարակական հեղինակություն։ Այս համատեքստում գրքույկը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ բժշկության պատմության և հայ մտավորականության գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է դիտարկվել որպես կենսագրական բնույթի հրատարակություն, որը կարևորում է առանձին գործչի հիշատակը և նրա մասնագիտական ինքնությունը։ Նմանատիպ նյութերը արժեքավոր են նաև XIX դարի հայ տպագիր մշակույթի, անձնային հիշողության պահպանման և հասարակական ճանաչում ունեցող մարդկանց մասին տեղեկությունների շրջանառության տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել հայ բժիշկների պատմությամբ, բժշկական մտքի զարգացմամբ և ժամանակաշրջանի հասարակական գործիչներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Գանձակի գավառին՝ պատմական այն տարածքին, որը կարևոր տեղ է զբաղեցրել Արևելյան Հայաստանի և հարակից շրջանների պատմական, աշխարհագրական ու մշակութային կյանքում։ Այն արժեքավոր նյութ կարող է ներկայացնել գավառի տարածքի, բնակավայրերի, բնակչության, հասարակական հարաբերությունների և տեղական կյանքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Տարածաշրջանի պատմության քննությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այնտեղ ձևավորված համայնքների, բնակչության զբաղմունքների, կենցաղի, սովորույթների և մշակութային միջավայրի մասին։ Գավառագիտական ուսումնասիրության շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն նաև տեղանունները, բնակավայրերի պատմական հիշատակությունները, աշխարհագրական նկարագրությունները և տեղական ավանդությունները, որոնք օգնում են բացահայտել տարածքի պատմական ինքնությունն ու զարգացման ընթացքը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել հայ ժողովրդի պատմությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ և ազգագրությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև Գանձակի ու նրա շրջակայքի անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն կարևոր է նաև որպես տարածաշրջանային պատմության ուսումնասիրման աղբյուր, քանի որ գավառի վերաբերյալ տեղեկությունները լրացնում են հայաբնակ վայրերի, տեղական համայնքների և պատմական միջավայրի մասին ընդհանուր պատկերացումը։ Հատորային կառուցվածքը ենթադրում է նյութի փուլային ներկայացում՝ որպես ավելի ընդարձակ գավառագիտական ուսումնասիրության մաս։

Ստեղծագործության վերնագիրն ընդգծում է Կիլիկիայի հետ կապված պատմական ցավի, կորստի և հիշողության թեմաները։ Կիլիկիան հայ ժողովրդի պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ ունի՝ որպես միջնադարյան հայկական պետականության, մշակութային կյանքի և ազգային ինքնության կարևոր կենտրոն։ Այդ պատմական ժառանգության հետ կապված կսկիծը գրականության մեջ հաճախ արտահայտվում է հայրենի բնաշխարհի կորստի, պատմական անցքերի հետևանքների, գաղթի, տեղահանության և հայրենիքի հետ հոգևոր կապի պահպանման մոտիվներով։ Նման թեմատիկ ուղղվածությամբ ստեղծագործությունը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես գեղարվեստական խոսք, այլև որպես ազգային հիշողության արտահայտություն, որտեղ անձնական ապրումները միահյուսվում են հավաքական պատմական փորձին։ Կիլիկիայի հիշատակումը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայկական անցյալի նշանակությանը, պատմական հայրենիքի ընկալմանը և սերունդների միջև փոխանցվող մշակութային հիշողությանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմության, Կիլիկիայի պատմական ժառանգության, սփյուռքահայ գրականության և ազգային ինքնության թեմաներով զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև արժեքավոր է որպես հայկական գրական մշակույթում պատմական ցավի և հայրենիքի հիշողության գեղարվեստական արտահայտությունների ուսումնասիրության նյութ։

Ժողովածուն անդրադառնում է Հայաստանում ընթացող էթնոմշակութային գործընթացներին՝ դիտարկելով հասարակության, մշակութային միջավայրի և ազգային ինքնության փոխազդեցության տարբեր դրսևորումները։ Ներկայացված գիտական զեկուցումների հիմնադրույթները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու այն հարցադրումներին ու հետազոտական մոտեցումներին, որոնց միջոցով ուսումնասիրվում են մշակութային փոփոխությունները, ավանդույթների շարունակականությունը, նոր կենսակերպերի ձևավորումը և հասարակական կյանքի վերափոխումները։ Էթնոմշակութային գործընթացները ներառում են լեզվի, սովորույթների, ծեսերի, ընտանեկան ու համայնքային հարաբերությունների, ազգային ինքնագիտակցության և մշակութային արժեքների պահպանման ու փոփոխման խնդիրները։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարևոր է հասկանալու համար, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները, սոցիալական պայմանները և ժամանակակից ազդեցությունները ներգործում հասարակության մշակութային ինքնության վրա։ Գիտական նստաշրջանի նյութերը ներկայացնում են թեմայի տարբեր կողմերը՝ ստեղծելով միջգիտակարգային քննարկման հնարավորություն ազգագրության, մշակութաբանության, սոցիոլոգիայի և պատմության ոլորտների համար։ Ժողովածուն արժեքավոր է նաև որպես իր ժամանակաշրջանի գիտական հետաքրքրությունների և Հայաստանի հասարակական-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության աղբյուր։ Այն կարող է օգտակար լինել հետազոտողներին, ուսանողներին և ազգային մշակույթի զարգացման ու արդի փոփոխությունների հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Հրատարակությունը նվիրված է Ախթալային՝ Հայաստանի պատմական և մշակութային կարևոր վայրերից մեկին, որի անցյալը սերտորեն կապված է միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր, ճարտարապետական և հասարակական կյանքի հետ։ Ախթալայի պատմական միջավայրի առանցքային հուշարձաններից է Պղնձահանքի վանական համալիրը, որը հայտնի է իր եկեղեցական ճարտարապետությամբ, որմնանկարներով և միջնադարյան հայկական մշակույթի արժեքավոր վկայություններով։ Տարածաշրջանի պատմության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու նրա բնակավայրերի ձևավորմանը, հոգևոր կենտրոնների գործունեությանը, տնտեսական կյանքին և մշակութային կապերին։ Հատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում վանական համալիրի կառուցվածքը, ճարտարապետական լուծումները, որմնանկարչական հարդարանքը և պատմական միջավայրի հետ ունեցած կապը։ Ախթալայի հուշարձանները կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում միջնադարյան շինարարական արվեստի, կրոնական պատկերացումների, գեղարվեստական ավանդույթների և տարածաշրջանի բազմաշերտ պատմության մասին։ Հրատարակությունը նպաստում է Ախթալայի պատմական ու մշակութային արժեքների ճանաչմանը և ուշադրություն հրավիրում դրանց պահպանության ու ուսումնասիրության անհրաժեշտության վրա։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում Հայաստանի պատմությամբ, միջնադարյան ճարտարապետությամբ, եկեղեցական արվեստով և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսանողների ու մասնագետների համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է 1978–1979 թվականներին իրականացված ազգագրական և բանահյուսական դաշտային հետազոտությունների արդյունքներին նվիրված գիտական նստաշրջանի նյութերը։ Այն արտացոլում է հայ ժողովրդի ավանդական մշակույթի, կենցաղի, սովորույթների, ծեսերի, հավատալիքների և բանավոր ստեղծագործության ուսումնասիրության տարբեր ուղղություններ։ Դաշտային հետազոտությունների կարևորությունը պայմանավորված է անմիջականորեն բնակավայրերում պահպանված մշակութային նյութերի հավաքմամբ, գրանցմամբ և գիտական վերլուծությամբ։ Ազգագրական դիտարկումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ընտանիքի և համայնքի կյանքը, տնտեսական զբաղմունքները, տոնական ու ծիսական սովորույթները, ժողովրդական գիտելիքները և սերունդների միջև մշակութային ժառանգության փոխանցման ձևերը։ Բանահյուսական նյութերն իրենց հերթին կարևոր տեղեկություններ են պարունակում ժողովրդի պատմական հիշողության, աշխարհայացքի, արժեքային պատկերացումների և ստեղծագործական ավանդույթների մասին։ Ժողովածուն կարևորում է նաև այդ նյութերի գիտական փաստագրման ու պահպանման անհրաժեշտությունը՝ դրանք դիտարկելով որպես ազգային մշակութային ժառանգության անբաժանելի մաս։ Գիտական նստաշրջանի պատմական առիթը նյութերին հաղորդում է նաև ժամանակաշրջանի հասարակական և գիտական միջավայրի առանձնահատկությունները ճանաչելու հնարավորություն։ Հրատարակությունը արժեքավոր է ազգագրագետների, բանագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և հայ ժողովրդական մշակույթով հետաքրքրվողների համար։

Ժողովածուն ամփոփում է Հայկական ԽՍՀ տարածքում 1975–1976 թվականներին իրականացված դաշտային հնագիտական աշխատանքների արդյունքներին նվիրված գիտական զեկուցումները։ Այն ներկայացնում է տվյալ ժամանակահատվածում հնագիտական հետազոտությունների հիմնական ուղղություններն ու ձեռքբերումները՝ ընդգծելով հնավայրերի հայտնաբերման, պեղումների, հնագիտական նյութերի հավաքման և գիտական ուսումնասիրության նշանակությունը Հայաստանի պատմական անցյալի վերակազմության գործում։ Դաշտային աշխատանքների միջոցով ուսումնասիրվում են տարբեր ժամանակաշրջանների բնակավայրեր, ամրոցներ, դամբարանադաշտեր և այլ հուշարձաններ, որոնց նյութերը տեղեկություններ են հաղորդում բնակչության կենցաղի, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման ծեսերի և մշակութային կապերի մասին։ Պեղումներից ստացված խեցեղենը, մետաղե ու քարե իրերը, զարդերը, շինարարական մնացորդները և այլ գտածոներ հնարավորություն են տալիս բացահայտելու հասարակական կյանքի ու նյութական մշակույթի զարգացման առանձնահատկությունները։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը համառոտ ներկայացնում է հետազոտական խնդիրները, հիմնական դիտարկումներն ու գիտական եզրակացությունները՝ միաժամանակ պահպանելով տվյալ տարիների հնագիտական աշխատանքների մասին կարևոր տեղեկությունները։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Հայաստանի հնագիտական ուսումնասիրությունների պատմության, հնավայրերի հետազոտության և նյութական մշակույթի գիտական մեկնաբանության տեսանկյունից։ Այն նախատեսված է հնագետների, պատմաբանների, հայագետների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն ցեղերի մշակույթի ուսումնասիրությանը՝ մ. թ. ա. III հազարամյակի պատմական և հնագիտական նյութերի հիման վրա։ Այս ժամանակաշրջանը կարևոր փուլ է տարածաշրջանի նախապատմական զարգացման մեջ, երբ ձևավորվում և ընդլայնվում էին բնակեցման կենտրոնները, զարգանում էին երկրագործությունն ու անասնապահությունը, արհեստագործությունը և մետաղամշակությունը։ Հնագիտական հուշարձանների ու նյութական գտածոների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հին բնակչության կենցաղի, տնտեսական զբաղմունքների, բնակավայրերի կառուցվածքի, թաղման սովորույթների և գեղարվեստական պատկերացումների մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն խեցեղենը, քարե և մետաղե գործիքները, զարդերը, զենքերը և այլ իրեր, որոնք վկայում են արտադրական հմտությունների, տեխնոլոգիական առաջընթացի և մշակութային կապերի մասին։ Ուսումնասիրության շրջանակում հնագույն մշակույթը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ պատմական երևույթ՝ ուշադրություն դարձնելով տարբեր տարածքների և հնագիտական մշակույթների առանձնահատկություններին ու փոխազդեցություններին։ Ատենախոսության սեղմագիրը ներկայացնում է հետազոտության հիմնական խնդիրներն ու գիտական դիտարկումները՝ նպաստելով Հայկական լեռնաշխարհի վաղ հասարակությունների պատմության և մշակութային զարգացման ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների և նախապատմական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Արևելյան Հայաստանի գյուղական համայնքի պատմական և ազգագրական ուսումնասիրությանը՝ XIX դարի երկրորդ կեսից մինչև XX դարի սկիզբն ընկած ժամանակաշրջանում։ Այն դիտարկում է գյուղական համայնքը որպես հասարակական կազմակերպման կարևոր ձև, որի շրջանակում ձևավորվել և պահպանվել են բնակչության տնտեսական գործունեությունը, կենցաղային սովորույթները, փոխօգնության ավանդույթներն ու սոցիալական հարաբերությունները։ Ուսումնասիրության կենտրոնում համայնքի ներքին կառուցվածքն է, անդամների փոխհարաբերությունները, հողօգտագործման և սեփականության հարցերը, գյուղական տնտեսության կազմակերպումը, աշխատանքի բաժանումը և համայնքային կյանքի կարգավորման ձևերը։ Պատմաազգագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես էին հասարակական ու տնտեսական փոփոխություններն ազդում գյուղական բնակչության կենսակերպի, ավանդական հարաբերությունների և համայնքային կառավարման վրա։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում ընտանիքի և համայնքի փոխկապակցվածությունը, կոլեկտիվ պատասխանատվության ու փոխադարձ աջակցության դրսևորումները, ինչպես նաև սովորութային կարգերի և նոր հասարակական պայմանների հարաբերակցությունը։ Աշխատությունը նպաստում է Արևելյան Հայաստանի գյուղական հասարակության պատմական զարգացման, սոցիալական կառուցվածքի և ավանդական մշակույթի ավելի ամբողջական ընկալմանը։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, ազգագրագետների, սոցիոլոգների և հայ գյուղի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիտական հոդվածների ժողովածուն նվիրված է Հայոց եկեղեցու պատմության տարբեր հարցերի ուսումնասիրմանը՝ համադրելով վիմագրագիտական և պատմագիտական մոտեցումները։ Վիմական արձանագրությունները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են եկեղեցական կառույցների, հոգևորականների, բարերարների, նվիրատվությունների, շինարարական աշխատանքների և համայնքային կյանքի պատմությունը բացահայտելու համար։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու եկեղեցական հաստատությունների ձևավորումն ու զարգացումը, հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունների փոխհարաբերությունները, տարբեր ժամանակաշրջաններում եկեղեցու հասարակական դերը, ինչպես նաև կրոնական ու մշակութային կյանքի առանձնահատկությունները։ Ժողովածուում ներկայացված ուսումնասիրությունների ընդհանուր ուղղվածությունը թույլ է տալիս դիտարկել արձանագրությունները ոչ միայն որպես գրավոր հուշարձաններ, այլև որպես պատմական հիշողության կրողներ, որոնք տեղեկություններ են պահպանել անձանց, իրադարձությունների, ժամանակագրության, շինարարական նախաձեռնությունների և նվիրատվական ավանդույթների մասին։ Վիմագրական նյութերի պատմագիտական քննությունը կարևոր նշանակություն ունի պատմական փաստերի ճշգրտման, սկզբնաղբյուրների համադրման և եկեղեցական պատմության քիչ ուսումնասիրված հարցերի լուսաբանման համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հայ եկեղեցու պատմությամբ, վիմագրությամբ, միջնադարյան մշակույթով և պատմական սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Ժողովածուն ներառում է հանրապետական գիտական նստաշրջանի ընթացքում ներկայացված ուսումնասիրություններ, որոնք նվիրված են հին Հայաստանի մշակույթի տարբեր բնագավառներին և պատմական զարգացման առանձնահատկություններին։ Նյութերը հնարավորություն են տալիս դիտարկելու հայոց հնագույն մշակութային ժառանգությունը՝ դրա ձևավորման, զարգացման և հարևան ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ ունեցած փոխազդեցությունների համատեքստում։ Հետազոտական շրջանակը վերաբերում է հին հասարակության նյութական և հոգևոր կյանքի տարբեր դրսևորումներին՝ բնակավայրերին, ճարտարապետությանը, արվեստին, արհեստներին, կենցաղին, կրոնական պատկերացումներին և մշակութային ավանդույթներին։ Հնագիտական ու պատմամշակութային ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն հին Հայաստանի հասարակական կառուցվածքի, տնտեսական գործունեության, գեղարվեստական մտածողության և աշխարհայացքի բացահայտման համար։ Գիտական նստաշրջանի նյութերի համադրությունը ներկայացնում է հայագիտության մեջ մշակույթի պատմության ուսումնասիրման տարբեր մոտեցումներ և հետազոտական խնդիրներ։ Ժողովածուն արժեքավոր աղբյուր է հին Հայաստանի պատմությամբ, հնագիտությամբ, արվեստի ու ճարտարապետության պատմությամբ և հայկական քաղաքակրթական ժառանգությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է հայոց ավանդական հարսանիքը՝ որպես բազմաշերտ ծիսական, հասարակական և մշակութային երևույթ՝ բացահայտելով դրա պատմական ձևավորումը, կառուցվածքը, խորհրդանշական նշանակությունն ու տարածաշրջանային առանձնահատկությունները։ Հարսանիքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երկու անձանց ամուսնության արարողություն, այլև որպես ընտանիքների, ազգականների և համայնքի մասնակցությամբ իրականացվող կարևոր իրադարձություն, որի ընթացքում արտահայտվում են հայկական ավանդական հասարակության արժեքները, փոխհարաբերությունների համակարգը և աշխարհայացքային պատկերացումները։ Ուսումնասիրության թեմատիկ շրջանակը ներառում է հարսանեկան ծիսաշարի տարբեր փուլերը, նախահարսանեկան պայմանավորվածություններն ու պատրաստությունները, փեսայի և հարսի հետ կապված սովորույթները, ծիսական գործողությունները, երգերը, պարերը, բարեմաղթանքները, նվիրատվություններն ու տոնական խնջույքի ավանդույթները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ծեսերի լեզվական և խորհրդանշական իմաստների բացահայտումը, ինչպես նաև դրանցում պահպանված հին հավատալիքների, ժողովրդական պատկերացումների և հասարակական նորմերի ուսումնասիրությունը։ Հարսանեկան ավանդույթների համադրական ներկայացումը հնարավորություն է տալիս նկատելու տարբեր բնակավայրերում և պատմական ժամանակաշրջաններում ձևավորված նմանություններն ու տարբերությունները։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է հայ ազգագրության և բանագիտության մեջ՝ արժեքավոր նյութ տրամադրելով ընտանեկան ծեսերի, ժողովրդական մշակույթի, ազգային ինքնության և ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։

Ժողովածուն ներկայացնում է 1990–1994 թվականներին իրականացված ազգագրական և բանագիտական հետազոտությունների արդյունքները՝ ամփոփելով համապատասխան գիտական նստաշրջանի ընթացքում քննարկված ուսումնասիրությունների հիմնական դրույթները։ Նյութերն ընդգրկում են ժողովրդական մշակույթի, ավանդույթների, սովորույթների, ծեսերի, հավատալիքների, բանավոր ստեղծագործության և հասարակական կենցաղի ուսումնասիրման տարբեր ուղղություններ։ Ազգագրական հետազոտությունները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու համայնքների պատմական կենսակերպը, սոցիալական հարաբերությունները, ընտանեկան և հասարակական սովորույթները, նյութական ու հոգևոր մշակույթի առանձնահատկությունները։ Բանագիտական ուսումնասիրություններն իրենց հերթին կարևորում են ժողովրդական բանահյուսության ժանրերը, բանավոր պատմությունների, ավանդազրույցների, հեքիաթների, երգերի և այլ ստեղծագործությունների պահպանման ու փոխանցման գործընթացները։ Զեկուցումների հիմնադրույթների ձևաչափը ներկայացնում է հետազոտությունների հիմնական հարցադրումները, գիտական դիտարկումներն ու եզրահանգումները՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու տվյալ ժամանակաշրջանի ուսումնասիրությունների ուղղություններին և գիտական հետաքրքրություններին։ Ժողովածուն արժեքավոր աղբյուր է հայ ազգագրության և բանագիտության պատմության, ժողովրդական մշակույթի ուսումնասիրության ու 1990-ական թվականների սկզբի գիտական հետազոտությունների զարգացման ընթացքի ճանաչման համար։

Հրատարակությունը «Ժողովրդական թանգարան» պարբերականի առանձին համար է՝ նվիրված Առաքել Բահաթրյանին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ մտավոր և մշակութային կյանքի պատմության, ինչպես նաև 19-րդ դարի հայ հասարակական ու կրթական միջավայրի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Անվանատիտղոսում առանձնացված անձի հիշատակումը ցույց է տալիս, որ համարը կապված է նրա կյանքի, գործունեության կամ մտավոր ժառանգության ներկայացման հետ։ Նմանատիպ նյութերը կարևոր դեր են ունեցել հայ ընթերցող հասարակության շրջանում ազգային գործիչների, գրական ու մշակութային դեմքերի մասին տեղեկությունների տարածման գործում։ Պարբերականի ժողովրդական-լուսավորչական ուղղվածությունը ենթադրում է գիտելիքի մատչելի փոխանցման և ազգային մշակութային հիշողության պահպանման կարևորում։ Համարը կարող է օգտագործվել Առաքել Բահաթրյանի գործունեության, նրա ժամանակաշրջանի մտավոր միջավայրի և հայ պարբերական մամուլի զարգացման պատմության ուսումնասիրության ընթացքում։ Այն նաև արժեքավոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայ տպագրական ու ընթերցողական մշակույթի, կենսագրական նյութերի տարածման և ազգային ինքնության պահպանմանն ուղղված լուսավորչական նախաձեռնությունների հետազոտման համար։

Հրատարակությունը պարունակում է Ազգային երեսփոխանական ընդհանուր ժողովի առաջին նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ պահպանելով ժողովական գործունեության սկզբնական փուլի գրավոր փաստագրությունը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ համայնքի հասարակական-քաղաքական կյանքի, ազգային ներկայացուցչական մարմինների և ինքնակառավարման պատմության ուսումնասիրության համար։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի աշխատանքի կազմակերպման ձևերին, նիստի ընթացքում հարցերի ներկայացմանն ու քննարկմանը, մասնակիցների տեսակետների արտահայտման և պաշտոնական գրանցման ընթացակարգերին։ Առաջին նիստի արձանագրությունը կարևոր նշանակություն ունի ժողովի գործունեության հետագա ընթացքը ուսումնասիրելու համար, քանի որ այն կարող է ծառայել որպես հիմք հաջորդ նիստերի փաստաթղթերի հետ համեմատության համար։ Նյութը արժեքավոր է ազգային կառավարման ավանդույթների, համայնքային խնդիրների քննարկման մեխանիզմների և ներկայացուցչական հաստատությունների գործառույթների հետազոտության տեսանկյունից։ Այն նաև պահպանում է ժամանակաշրջանի պաշտոնական հայերենի, վարչական բառապաշարի և ժողովական գրագրության առանձնահատկությունները։ Փաստաթուղթը կարևոր վկայություն է հայոց ազգային ինքնակառավարման, համայնքային վարչական հարաբերությունների և 19-րդ դարի հայ հասարակական կյանքի պատմության ուսումնասիրության համար։

Հրատարակությունը ներառում է Ազգային ժողովի առաջին նիստի պաշտոնական արձանագրությունը՝ ներկայացնելով ժողովական աշխատանքի ընթացքի և քննարկումների գրավոր վկայությունը։ Փաստաթուղթը կարևոր նյութ է 19-րդ դարի հայ համայնքի ազգային կառավարման համակարգի և հասարակական-քաղաքական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու ժողովի գործունեության կազմակերպմանը, նիստի ընթացքում հարցերի ներկայացմանն ու քննարկմանը, մասնակիցների տեսակետների արտահայտման և պաշտոնական գրանցման եղանակներին։ Արձանագրության արժեքը միայն առանձին նիստի ընթացքը պահպանելով չի սահմանափակվում․ այն նաև արտացոլում է ազգային ներկայացուցչական մարմնի աշխատանքի ձևերը, համայնքային խնդիրների քննարկման մշակույթը և վարչական որոշումների արձանագրման սկզբունքները։ Նյութը կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր՝ ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի հայ համայնքի ինքնակառավարման ավանդույթները, ազգային հաստատությունների գործունեությունը և հասարակական հարաբերությունների կազմակերպումը։ Այն կարևոր է նաև պաշտոնական հայերենի, վարչական բառապաշարի և ժողովական գրագրության պատմական առանձնահատկությունների դիտարկման համար։ Այլ նիստերի արձանագրությունների հետ համադրությամբ փաստաթուղթը նպաստում է ժողովի գործունեության հաջորդականության և կառավարման գործընթացների առավել ամբողջական ուսումնասիրմանը։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ժողովի առաջին նիստի արձանագրությունը՝ փաստագրելով ժողովական աշխատանքի մեկնարկը, քննարկումների ընթացքը և պաշտոնական գրառումները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի հայ հասարակական ու քաղաքական կյանքի, ազգային հաստատությունների գործունեության և հայ համայնքի ինքնակառավարման համակարգի ուսումնասիրության համար։ Առաջին նիստի արձանագրությունը հատկապես նշանակալի է ժողովի աշխատանքային ընթացակարգերի, օրակարգի ձևավորման, քննարկումների կազմակերպման և ներկայացուցչական գործունեության սկզբնական դրսևորումների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ժողովի մասնակիցների, նրանց արտահայտած դիրքորոշումների և որոշումների կայացման ձևերի մասին։ Նման արձանագրությունները պահպանում են ժամանակաշրջանի հասարակական առաջնահերթությունների, համայնքային կառավարման խնդիրների և ազգային կազմակերպվածության վերաբերյալ արժեքավոր տեղեկություններ։ Դրանք նաև արտացոլում են պաշտոնական խոսքի ու վարչական գրագրության առանձնահատկությունները՝ կարևոր նյութ դառնալով պատմական հետազոտությունների համար։ Հրատարակությունը նշանակալի է հայ քաղաքական պատմության, ազգային ինքնակառավարման ավանդույթների և 19-րդ դարի հայ համայնքային հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության համար։

Է. Վ. Խանզադյանի աշխատությունը նվիրված է Էլառ-Դարանի հնագիտական հուշարձանի ուսումնասիրությանը և Հայաստանի հնագույն անցյալի ճանաչմանը։ Հետազոտության հիմնական նշանակությունը հնագիտական նյութերի գիտական քննության միջոցով պատմական բնակավայրի մշակութային և ժամանակագրական առանձնահատկությունների բացահայտումն է։ Հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տեղեկություններ ստանալու հին բնակչության կենսակերպի, բնակեցման ձևերի, տնտեսական գործունեության, արհեստների և նյութական մշակույթի զարգացման մասին։ Աշխատության շրջանակում կարևորվում է պեղումների ու հայտնաբերված նյութերի ուսումնասիրությունը՝ որպես անցյալի հասարակական և մշակութային գործընթացների վերակազմության հիմք։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հնագիտական գտածոների համադրումը Հայաստանի և հարակից տարածքների այլ հուշարձանների նյութերի հետ, ինչը նպաստում է պատմամշակութային կապերի և տարածաշրջանային առանձնահատկությունների բացահայտմանը։ Հեղինակի ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է Հայաստանի հնագիտական ժառանգության փաստագրման և գիտական հետազոտության գործում։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հնագետների, պատմաբանների և Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակավայրերի, նյութական մշակույթի ու պատմական զարգացման հարցերով հետաքրքրվողների համար։

Հրատարակությունը պատմական հուշագրական բնույթի աշխատություն է, որն անդրադառնում է հայ ժողովրդի՝ Օսմանյան կայսրության ժամանակաշրջանում ապրած ճգնաժամային իրադարձություններին և դրանց հասարակական ու քաղաքական հետևանքներին։ Նյութը կարևոր է 20-րդ դարի սկզբի արևմտահայության պատմական իրավիճակը, համայնքային կյանքի պայմանները և ժամանակի բարդ իրադարձությունների նկատմամբ հայ հասարակության արձագանքները ճանաչելու տեսանկյունից։ Հուշագրական շարադրանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու պատմական դեպքերը ոչ միայն ընդհանուր քաղաքական գործընթացների շրջանակում, այլև ժամանակակիցների հիշողությունների, անձնական դիտարկումների և հասարակական ընկալումների միջոցով։ Աշխատության երկու մասերը կազմում են մեկ ամբողջական թեմատիկ նյութ՝ ընթերցողին ներկայացնելով հայկական ճգնաժամի վերաբերյալ հիշողություններ և տեղեկություններ, որոնք կարող են լրացնել տվյալ ժամանակաշրջանի պատմության ուսումնասիրության աղբյուրագիտական շրջանակը։ Նման հրատարակությունները արժեքավոր են նաև պատմական հիշողության պահպանման, հասարակական տրամադրությունների, ազգային ինքնագիտակցության և արևմտահայության անցյալի վերակազմության համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հայ պատմաբաններին, արևմտահայության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, աղբյուրագետներին, ցեղասպանագիտության մասնագետներին և 20-րդ դարասկզբի հայկական հասարակական ու քաղաքական կյանքով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական լեռնաշխարհի մշակութային զարգացման ուսումնասիրությանը մ.թ.ա. III հազարամյակում՝ կարևորելով այդ ժամանակաշրջանի հնագիտական ժառանգությունը և վաղ հասարակությունների պատմական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են տարածաշրջանի հնագիտական մշակույթները, բնակավայրերի կառուցվածքը, նյութական մշակույթի ձևերը, տնտեսական գործունեությունը և հասարակական կյանքի կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Հնագիտական գտածոների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու բնակչության կենցաղի, արհեստների, արտադրական հմտությունների, առևտրային կապերի և մշակութային փոխազդեցությունների մասին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի խեցեղենի, մետաղագործական իրերի, զենքերի, զարդերի, կենցաղային առարկաների և այլ նյութական վկայությունների քննությունը, որոնց միջոցով բացահայտվում են ժամանակաշրջանի տեխնոլոգիական ու գեղարվեստական զարգացումները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակչության մշակութային կապերի, տարածաշրջանային ընդհանրությունների և տեղական առանձնահատկությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն նպաստում է վաղ բրոնզի դարի պատմական գործընթացների և մ.թ.ա. III հազարամյակի մշակութային միջավայրի ճանաչմանը։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, նախապատմական շրջանի ուսումնասիրողների, ուսանողների և Հայաստանի հնագույն անցյալով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Գրիգոր Մեսրոպի Գրիգորյանի կյանքին և մասնագիտական գործունեությանը վերաբերող կենսագրական ու մատենագիտական տեղեկություններ։ Կենսամատենագիտական այս աշխատության նպատակն է մեկտեղել գիտնականի անցած ուղու, աշխատանքային գործունեության և գիտական ժառանգության մասին տվյալները՝ ստեղծելով նրա մասնագիտական վաստակին ծանոթանալու համակարգված տեղեկատու աղբյուր։ Մատենագիտական բաժինը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Գրիգորյանի հեղինակած և նրա գործունեությանն առնչվող հրապարակումները, հետևելու գիտական հետաքրքրությունների ու հետազոտական աշխատանքի ուղղություններին և անհրաժեշտության դեպքում գտնելու համապատասխան աշխատությունները։ Կենսագրական տեղեկությունները լրացնում են մատենագիտական ցանկը՝ ներկայացնելով անձի մասնագիտական ուղին և գիտական գործունեության տարբեր փուլերը։ Նման հրատարակությունները կարևոր նշանակություն ունեն գիտական ժառանգության պահպանման, փաստագրման և հետագա ուսումնասիրության համար։ Դրանք նպաստում են գիտնականների ներդրման ճանաչմանը, գիտության պատմության վերաբերյալ տեղեկությունների համակարգմանը և հետազոտական գրականության հասանելիությանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մատենագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և Գրիգոր Մեսրոպի Գրիգորյանի կենսագրությամբ ու մասնագիտական գործունեությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Հրատարակությունը ներկայացնում է գիտական նստաշրջանի ընթացքում նախատեսված զեկուցումների թեզիսները՝ նվիրված Խորհրդային Միության կազմավորման վաթսունամյակին։ Այն ամփոփում է գիտական քննարկումների և հետազոտական զեկուցումների հիմնական դրույթները՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմելու հոբելյանական նստաշրջանի թեմատիկ ուղղությունների, գիտական հետաքրքրությունների և քննարկման ենթակա հարցերի մասին։ Զեկուցումների թեզիսների ձևաչափը նախատեսված է հետազոտությունների հիմնական նպատակների, մոտեցումների, փաստարկների և եզրակացությունների համառոտ ներկայացման համար։ Նյութերը կարևոր են խորհրդային ժամանակաշրջանի գիտական կյանքի, ակադեմիական հաստատությունների գործունեության և գիտական միջոցառումների կազմակերպման պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Հրատարակությունը նաև արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի գիտական միջավայրն ու այն գաղափարական և պատմական համատեքստը, որի շրջանակում կազմակերպվել են հոբելյանական միջոցառումները։ Թեզիսների ժողովածուն կարող է օգտագործվել որպես սկզբնաղբյուր՝ գիտության պատմության, խորհրդային հասարակական ու մշակութային կյանքի և ակադեմիական հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, գիտության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին և խորհրդային ժամանակաշրջանի գիտական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը ներկայացնում է Հայաստանում 1990–2003 թվականներին իրականացված հնագիտական ուսումնասիրությունների հիմնական արդյունքները՝ ամփոփելով տվյալ ժամանակահատվածում կատարված պեղումների, հետազոտությունների և հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրության նշանակալի ձեռքբերումները։ Հրատարակությունը կարևոր նյութ է Հայաստանի հնագիտական ժառանգության, պատմական բնակավայրերի, հնագույն մշակույթների և տարբեր ժամանակաշրջաններին վերաբերող նյութական մնացորդների ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքում ներկայացվող հետազոտական արդյունքները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու հնագիտական գիտության զարգացման ուղղությունների, դաշտային ուսումնասիրությունների կազմակերպման և պեղումների ընթացքում ձեռք բերված գիտական տվյալների նշանակության մասին։ Հնագիտական նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր դեր ունի Հայաստանի տարածքում բնակչության վաղ շրջանի կենսակերպի, բնակավայրերի ձևավորման, տնտեսական գործունեության, արհեստների, թաղման սովորույթների և մշակութային փոխազդեցությունների բացահայտման գործում։ Հրատարակությունն արժեքավոր է նաև պատմական հուշարձանների փաստագրման, դրանց գիտական գնահատման և մշակութային ժառանգության պահպանության խնդիրների տեսանկյունից։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու տարբեր հնագիտական ուսումնասիրությունների արդյունքները և դիտարկելու դրանց ներդրումը Հայաստանի անցյալի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման գործում։ Այն նախատեսված է հնագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների, հնագիտական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ուսանողների և հետազոտողների համար՝ որպես մասնագիտական տեղեկատու և գիտական ուսումնասիրությունների աղբյուր։

Կենսամատենագիտական հրատարակությունը նվիրված է Արտաշես Մկրտչի Նազինյանի կյանքին, գիտական և մասնագիտական գործունեությանը։ Այն նպատակ ունի ներկայացնելու նրա կենսագրական ուղին, մասնագիտական կայացման հիմնական փուլերը և գիտության ու հասարակական կյանքի բնագավառներում ունեցած ներդրումը։ Հրատարակության կարևոր բաղադրիչը գիտնականի աշխատությունների մատենագիտական ցանկն է, որը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու նրա հեղինակային ժառանգության, հրապարակումների և գիտական հետաքրքրությունների շրջանակի մասին։ Նման կենսամատենագիտական աշխատությունները կարևոր նշանակություն ունեն անհատի գիտական գործունեության փաստագրման, հետազոտական արդյունքների համակարգման և մասնագիտական ժառանգության պահպանման համար։ Դրանք օգնում են ուսումնասիրողներին գտնելու անհրաժեշտ մատենագիտական տեղեկությունները, հետևելու գիտական գաղափարների զարգացմանը և բացահայտելու տվյալ մասնագետի աշխատանքի կապը համապատասխան գիտական ուղղությունների հետ։ Կենսագրական տեղեկությունների և մատենագիտական տվյալների համադրությունը հրատարակությանը հաղորդում է տեղեկատու-հետազոտական նշանակություն։ Այն օգտակար աղբյուր է Արտաշես Նազինյանի կյանքով ու գործունեությամբ հետաքրքրվողների, գիտության պատմության ուսումնասիրողների, մատենագետների, գրադարանավարների և հետազոտողների համար։ Աշխատությունը նպաստում է հայ գիտական ժառանգության համակարգմանը, գիտնականի գործունեության վերաբերյալ տեղեկությունների պահպանմանն ու հետագա ուսումնասիրության հնարավորությունների ընդլայնմանը։

Ժողովածուն ներառում է երիտասարդ գիտնականների տասնվեցերորդ միջազգային գիտաժողովի շրջանակում ներկայացված գիտական զեկուցումներն ու հետազոտական աշխատանքները։ Այն միավորում է գիտական տարբեր ուղղությունների ներկայացուցիչների ուսումնասիրությունները՝ արտացոլելով ժամանակակից գիտության բազմազանությունը, հետազոտական հետաքրքրությունների զարգացումը և գիտելիքի նորացման գործընթացները։ Նյութերը ներկայացնում են մասնակիցների գիտական դիտարկումները, կիրառված մեթոդները, վերլուծությունները և հետազոտությունների արդյունքները՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու տարբեր մասնագիտական ոլորտներում իրականացվող աշխատանքներին։ Միջազգային գիտաժողովի ձևաչափը կարևոր հարթակ է գիտական փորձի փոխանակման, տարբեր կրթական և հետազոտական հաստատությունների ներկայացուցիչների համագործակցության, ինչպես նաև երիտասարդ հետազոտողների մասնագիտական կապերի ընդլայնման համար։ Ժողովածուն արտացոլում է գիտական հաղորդակցության և միջգիտակարգային համագործակցության նշանակությունը՝ նպաստելով նոր գաղափարների, հետազոտական մոտեցումների և գիտական արդյունքների տարածմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել գիտնականների, ասպիրանտների, ուսանողների և տարբեր մասնագիտական ուղղություններով հետազոտություններ իրականացնող անձանց համար։ Հրատարակությունն ունի գիտատեղեկատվական և փաստագրական արժեք՝ որպես երիտասարդ գիտնականների հետազոտական գործունեության, գիտական հետաքրքրությունների և միջազգային գիտական համագործակցության տվյալ շրջանի պատկերը ներկայացնող նյութերի ամբողջություն։

Աշխատությունը նվիրված է Հին Արևելքի ժողովուրդների պատմությանը՝ ներկայացնելով արևելյան քաղաքակրթությունների ձևավորման, զարգացման և պատմական փոխհարաբերությունների ընդհանուր պատկերը։ Հին Արևելքը մարդկության վաղագույն քաղաքակրթությունների առաջացման կարևորագույն կենտրոններից էր, որտեղ ձևավորվել են պետական կառավարման, իրավունքի, գրի, կրոնական պատկերացումների, գիտության և մշակույթի նշանակալի ավանդույթներ։ Այդ տարածաշրջանի պատմության ուսումնասիրությունը ներառում է տարբեր ժողովուրդների և պետությունների հասարակական կյանքը, քաղաքական կազմակերպումը, տնտեսական գործունեությունը, մշակութային ձեռքբերումներն ու հարևան ժողովուրդների հետ կապերը։ Հին արևելյան քաղաքակրթությունների շարքում առանձնահատուկ տեղ ունեն Միջագետքի, Եգիպտոսի, Փոքր Ասիայի, Իրանական բարձրավանդակի և այլ տարածաշրջանների պատմական կենտրոնները։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու վաղ պետականությունների առաջացման պայմանները, առևտրային և մշակութային կապերի զարգացումը, կրոնական համակարգերի ձևավորումը և քաղաքակրթական ժառանգության փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։ Գիրքը կարող է ծառայել որպես ուսումնական և ճանաչողական նյութ հին աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար՝ նպաստելով Արևելքի ժողովուրդների պատմական դերի և համաշխարհային քաղաքակրթության զարգացման գործում նրանց ունեցած ավանդի ըմբռնմանը։ Այն արժեքավոր է նաև 19-րդ դարի հայերեն պատմագիտական և արևելագիտական գրականության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է արաբական արշավանքներին դեպի Հայաստան և դրանց պատմական ընթացքի ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է այն ժամանակաշրջանին, երբ արաբական նվաճումները հասան Հայկական լեռնաշխարհ՝ էական ազդեցություն ունենալով Հայաստանի քաղաքական, ռազմական և հասարակական կյանքի վրա։ Արաբական արշավանքները հայոց պատմության կարևոր շրջափուլերից են, քանի որ դրանց հետևանքով փոխվեցին երկրի կառավարման պայմանները, արտաքին քաղաքական հարաբերությունները և բնակչության առօրյա կյանքը։ Այդ իրադարձությունները կապված էին Հայաստանի և Արաբական խալիֆայության միջև ձևավորված հարաբերությունների, ռազմական բախումների, քաղաքական ենթակայության հաստատման և տեղական իշխանական կառույցների դիրքի փոփոխության հետ։ Թեմայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայ ժողովրդի դիմադրության դրսևորումներին, իշխանական տների գործունեությանը, ազգային ինքնության պահպանման խնդիրներին և պատմական իրադարձությունների երկարաժամկետ հետևանքներին։ Գիրքը կարևոր նյութ է ներկայացնում արաբական նվաճումների ժամանակաշրջանի, Հայաստանի քաղաքական պատմության և միջնադարյան հայ-արաբական հարաբերությունների վերաբերյալ հետաքրքրվողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության համապատասխան ժամանակաշրջանի ուսումնասիրության, պատմական իրադարձությունների հաջորդականության ընկալման և Հայաստանի՝ տարածաշրջանային քաղաքական զարգացումներում ունեցած դերի հետազոտության համար։

Հոդվածների ժողովածուն նվիրված է նշանավոր հնագետ և ուրարտագետ Բորիս Պիոտրովսկու գիտական ժառանգությանն ու նրա ներդրմանը հին Հայաստանի և Առաջավոր Ասիայի պատմության ուսումնասիրության գործում։ Հրատարակության առանցքում Ուրարտուի պատմության, մշակույթի, պետականության և նյութական ժառանգության հետազոտությանն առնչվող թեմաներն են։ Ժողովածուում ներկայացված գիտական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս անդրադառնալու ուրարտական քաղաքակրթության պատմական զարգացմանը, հնագիտական հուշարձաններին, սեպագիր արձանագրություններին, ճարտարապետական կառույցներին, արվեստին և հասարակական կյանքի տարբեր դրսևորումներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հնագիտական նյութերի և գրավոր սկզբնաղբյուրների համադրությունը, որի միջոցով բացահայտվում են Ուրարտուի քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային կապերը հարևան ժողովուրդների և պետությունների հետ։ Ժողովածուն արտացոլում է նաև Պիոտրովսկու գիտական դպրոցի ազդեցությունը հետագա հետազոտությունների վրա և ներկայացնում հնագիտության ու ուրարտագիտության զարգացման տարբեր ուղղություններ։ Այն կարևոր ներդրում է հին արևելագիտության և Հայաստանի հնագույն պատմության ուսումնասիրության մեջ՝ միավորելով մասնագիտական հետազոտություններ ու գիտական դիտարկումներ։ Հրատարակությունը նախատեսված է հնագետների, պատմաբանների, ուրարտագետների, արևելագետների, հայագետների, ուսանողների և հին աշխարհի քաղաքակրթություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Գիտական ժողովածուն ընդգրկում է մարդաբանության և հնագիտության բնագավառներին վերաբերող ուսումնասիրություններ՝ ներկայացնելով մարդու կենսաբանական առանձնահատկությունների, հնագույն բնակչության պատմության և նյութական մշակույթի հետազոտության տարբեր ուղղություններ։ Ժողովածուի միջգիտակարգային բնույթը հնարավորություն է տալիս համադրելու մարդաբանական և հնագիտական տվյալները՝ անցյալի հասարակությունների կազմի, կենսակերպի, պատմական զարգացման ու մշակութային միջավայրի վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու նպատակով։ Մարդաբանական ուսումնասիրությունների շրջանակում կարևոր նշանակություն ունեն մարդկային մնացորդների, կմախքային նյութի և բնակչության ֆիզիկական բնութագրերի քննությունը, իսկ հնագիտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դրանք կապելու բնակավայրերի, թաղման հուշարձանների, գտածոների և նյութական մշակույթի այլ դրսևորումների հետ։ Այս երկու գիտակարգերի փոխլրացումը նպաստում է հնագույն համայնքների պատմության, բնակչության տեղաշարժերի, կենսաբանական բազմազանության և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Հրատարակությունը գիտական քննարկման դաշտ է ստեղծում տարբեր մեթոդաբանությունների և հետազոտական արդյունքների ներկայացման համար՝ կարևորելով փաստական նյութի վերլուծությունն ու միջգիտակարգային համագործակցությունը։ Այն օգտակար աղբյուր է մարդաբանների, հնագետների, պատմաբանների, պալեոանտրոպոլոգների, ուսանողների և հնագույն հասարակությունների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայկական լեռնաշխարհում տարածված վիշապ քարակոթողների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրանց հնագիտական, պատմական, ճարտարապետական և խորհրդանշական առանձնահատկությունները։ Այս հուշարձանները համարվում են հնագույն Հայաստանի նյութական մշակույթի ինքնատիպ և կարևոր դրսևորումներից մեկը։ Դրանք հիմնականում հայտնի են բարձրադիր լեռնային գոտիներից և հաճախ կապված են ջրային աղբյուրների, լճերի, գետերի ու բնական միջավայրի առանձնահատկությունների հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից են քարակոթողների ձևերը, չափերը, մշակման եղանակները, պատկերաքանդակներն ու զարդանախշերը, ինչպես նաև դրանց տեղադրության և շրջակա տարածքի հետ ունեցած կապը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վիշապաքարերի պատկերագրական լեզվի և հնարավոր պաշտամունքային նշանակության մեկնաբանությանը՝ դրանք դիտարկելով հնագույն հասարակությունների աշխարհընկալման, հավատալիքների և ծիսական պատկերացումների համատեքստում։ Հուշարձանների համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց տարածման աշխարհագրությունը, ժամանակագրական առանձնահատկությունները և մշակութային կապերը։ Գիրքը կարևոր նյութ է հնագույն Հայաստանի պատմության, հնագիտության, կրոնական պատկերացումների և հուշարձանային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հնագետներին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին և հայկական հնագույն մշակույթով զբաղվող հետազոտողներին։

Հրատարակությունը նվիրված է Արցախում իրականացված մշակութային ուսումնասիրություններին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Շուշի քաղաքին, նրա պատմական միջավայրին և մշակութային ժառանգությանը։ Աշխատության շրջանակում Շուշին դիտարկվում է որպես Արցախի պատմական և մշակութային կարևոր կենտրոն, որի քաղաքային միջավայրը, ճարտարապետական կառույցները, հոգևոր ու հասարակական կյանքը և մշակութային հիշողությունը նշանակալի տեղ են զբաղեցնում տարածաշրջանի պատմության մեջ։ Ներկայացված թեման հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու քաղաքի պատմամշակութային առանձնահատկություններին, պատմական հուշարձանների պահպանման ու ուսումնասիրության խնդիրներին, ինչպես նաև տեղական ավանդույթների և մշակութային ինքնության ձևավորման գործընթացներին։ Կարևորվում է Շուշիի դերը Արցախի մշակութային կյանքում և նրա պատմական միջավայրի նշանակությունը հայ ժողովրդի նյութական ու հոգևոր ժառանգության համատեքստում։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես տեղեկատվական և հետազոտական նյութ՝ Արցախի մշակութային պատմությամբ, Շուշիի պատմական զարգացման, ճարտարապետական ժառանգության և մշակութային արժեքների պահպանությամբ հետաքրքրվողների համար։ Այն օգտակար է պատմաբանների, մշակութաբանների, արվեստաբանների, հուշարձանագետների, ուսանողների և տարածաշրջանային ուսումնասիրություններով զբաղվող ընթերցողների համար։

Ա. Ս. Արմաղանյանի աշխատությունն ուսումնասիրում է հին Հայաստանի կոշկեղենը՝ որպես բնակչության առօրյա կյանքի, նյութական մշակույթի և արհեստագործական ավանդույթների կարևոր բաղադրիչ։ Կոշիկի ձևերը, պատրաստման եղանակները, օգտագործվող նյութերը և զարդարման առանձնահատկությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տարբեր ժամանակաշրջանների մարդկանց կենսակերպի, հասարակական միջավայրի և գեղագիտական նախասիրությունների մասին։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում կոշկեղենի տեսակների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և արտադրական տեխնիկայի ուսումնասիրությունը։ Հնագիտական գտածոների, պատկերագրական աղբյուրների և պատմական վկայությունների համադրումը կարող է բացահայտել կոշկագործության զարգացման ընթացքը, տեղական ավանդույթների ձևավորումը և հարևան մշակույթների հետ ունեցած փոխազդեցությունները։ Կոշկեղենը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գործնական նշանակություն ունեցող հագուստի մաս, այլև որպես մշակութային ինքնության, սոցիալական տարբերությունների և արհեստագործական հմտությունների արտահայտություն։ Աշխատությունը կարևոր նյութ է հին Հայաստանի կենցաղի, հագուստի պատմության, ավանդական արհեստների և նյութական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հնագետներին, ազգագրագետներին, հագուստի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Կ. Խ. Կուշնարևայի աշխատությունը նվիրված է Դվին քաղաքի հնագույն հնագիտական հուշարձանների ուսումնասիրությանը։ Դվինը Հայաստանի պատմական կարևոր կենտրոններից է, որի տարածքում պահպանված մշակութային շերտերը հնարավորություն են տալիս հետևելու բնակավայրի ձևավորման և զարգացման վաղ փուլերին։ Հնագիտական նյութերի քննությունը կարևոր տեղեկություններ է հաղորդում տարածքի բնակեցման պատմության, բնակավայրային միջավայրի, շինարարական ավանդույթների և բնակչության տնտեսական ու հասարակական կյանքի մասին։ Հետազոտության շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն պեղումների ընթացքում հայտնաբերված նյութական մշակույթի առարկաները, որոնց թվում կարող են լինել խեցեղենը, քարե և մետաղական գործիքները, կենցաղային իրերը, զարդերը և այլ գտածոներ։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու արհեստների զարգացման մակարդակը, առօրյա կյանքի առանձնահատկությունները, արտադրական գործունեությունը և տարբեր մշակութային միջավայրերի հետ ունեցած կապերը։ Դվինի հնագույն հուշարձանների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն քաղաքի պատմության վաղ շրջանի վերակազմության, այլև Արարատյան դաշտի հնագիտական մշակույթների և Հայաստանի տարածքում քաղաքային կենտրոնների ձևավորման գործընթացների բացահայտման համար։ Աշխատությունը արժեքավոր է հնագետների, պատմաբանների և Հայաստանի հնագույն բնակավայրերի ու մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվողների համար։

Գ. Ա. Տիրացյանի աշխատությունն ուսումնասիրում է Հայաստանի մշակութային կյանքը մ. թ. ա. VI դարից մինչև մ. թ. III դարն ընկած ժամանակաշրջանում՝ հիմնվելով հնագիտական հետազոտությունների և նյութական սկզբնաղբյուրների վրա։ Ուսումնասիրության հիմքում հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված նյութերն են, որոնք հնարավորություն են տալիս վերակազմելու հին հայկական հասարակության կյանքի տարբեր կողմերը և հետևելու մշակութային զարգացման ընթացքին։ Հնագիտական տվյալների համադրական քննությունը կարևոր է բնակավայրերի, քաղաքային կենտրոնների, դամբարանային համալիրների, կենցաղային իրերի, խեցեղենի, զարդերի, զենքերի և այլ գտածոների նշանակությունը բացահայտելու համար։ Դրանց միջոցով կարելի է ուսումնասիրել արհեստների զարգացումը, շինարարական ավանդույթները, գեղարվեստական ճաշակը, առևտրատնտեսական կապերն ու հարևան ժողովուրդների հետ մշակութային փոխազդեցությունները։ Աշխատությունն ընդգրկում է պատմական նշանակալի ժամանակաշրջան, երբ Հայաստանի տարածքում տեղի էին ունենում քաղաքական և հասարակական փոփոխություններ, որոնք իրենց արտացոլումն էին գտնում նաև նյութական մշակույթում։ Գիրքը կարևոր գիտական աղբյուր է Հայաստանի հնագույն պատմությամբ, հնագիտությամբ և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների և ընթերցողների համար։

Ռ. Ա. Մկրտչյանի աշխատությունը նվիրված է Օրոմի դամբարանադաշտի մարդաբանական նյութերի ուսումնասիրությանը՝ պալեոանտրոպոլոգիական մոտեցմամբ։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված մարդկային մնացորդների գիտական քննությունն է, որի միջոցով հնարավոր է տեղեկություններ ստանալ անցյալում տվյալ տարածքում բնակված մարդկանց կենսաբանական առանձնահատկությունների և բնակչության պատմության վերաբերյալ։ Պալեոանտրոպոլոգիական ուսումնասիրությունները կարևոր նշանակություն ունեն հնագույն համայնքների մարդաբանական կազմի, ֆիզիկական հատկանիշների, բնակչության ձևավորման և տարբեր ժամանակաշրջանների միջև հնարավոր կապերի բացահայտման համար։ Դրանք լրացնում են հնագիտական տվյալները՝ նյութական մշակույթի ուսումնասիրությանը միավորելով մարդու կենսաբանական անցյալի վերաբերյալ փաստերը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել Հայաստանի տարածքի հնագույն բնակչության պատմությամբ, դամբարանային հուշարձանների ուսումնասիրությամբ և կենսաբանական մարդաբանությամբ զբաղվող մասնագետներին ու հետազոտողներին։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է պալեոանտրոպոլոգիական մեթոդների կիրառությունը և հնագիտական գտածոների գիտական մեկնաբանությունը դիտարկելու համար։

Վ. Ճիզմեճյանի այս հիշատակագրական աշխատությունը նվիրված է Միքայել վարդապետ Ալեքսանդրյանի կյանքին, եկեղեցական ծառայությանը և հիշատակին։ Նա զբաղեցրել է Երուսաղեմի արքեպիսկոպոսի և կաթողիկոսական խորհրդականի կարևոր պաշտոնները՝ իր գործունեությամբ առնչվելով Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր ու վարչական կյանքին։ Հրատարակության բնույթը մատնանշում է հարգանքի և երախտագիտության արտահայտություն՝ ուղղված հանգուցյալ հոգևորականին, որի մահը ներկայացվում է որպես եկեղեցական և հասարակական նշանակություն ունեցող կորուստ։ Հիշատակագրական նյութը կարևոր է հոգևորականի անձի, եկեղեցական աստիճանի, զբաղեցրած պաշտոնների և պատմական միջավայրի վերաբերյալ տեղեկությունների պահպանման տեսանկյունից։ Նման հրատարակությունները սովորաբար նպատակ են ունեցել հավերժացնելու եկեղեցական գործիչների հիշատակը, արժևորելու նրանց ծառայությունը և սերունդներին փոխանցելու նրանց գործունեության մասին տեղեկությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել Հայ Երուսաղեմի պատրիարքության պատմությամբ, հայ հոգևորականության կենսագրություններով և 19-րդ դարի եկեղեցական կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվողներին։ Այն նաև սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի ժամանակաշրջանի հոգևոր-հասարակական հարաբերությունների, եկեղեցական պաշտոնների և հայ համայնքի հիշատակագրական մշակույթի հետազոտության համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է ամերիկացի նշանավոր պետական, հասարակական և գիտական գործիչ Բենիամին Ֆրանկլինի (1706–1790) կյանքն ու գործունեությունը։ Ֆրանկլինը հայտնի է որպես գիտնական, գյուտարար, գրող, հրատարակիչ, դիվանագետ և Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների հիմնադիր հայրերից մեկը։ Նրա կենսագրությունն ընդգրկում է տպագրական և հրատարակչական գործունեությունից մինչև գիտական փորձեր, հասարակական նախաձեռնություններ և պետական ծառայություն։ Ֆրանկլինը նշանակալի ներդրում է ունեցել էլեկտրականության ուսումնասիրության մեջ, իսկ նրա անունը կապվում է կայծակնային պաշտպանության համակարգի՝ շանթարգելի ստեղծման և տարածման հետ։ Նա կարևոր դեր է կատարել նաև ամերիկյան անկախության համար մղվող պայքարում, մասնակցել է Անկախության հռչակագրի մշակմանը և Փարիզի պայմանագրի կնքմանը։ Նրա հասարակական գործունեությունը ներառել է կրթական, մշակութային և բարեգործական նախաձեռնություններ, որոնց նպատակն էր նպաստել հասարակության զարգացմանն ու գիտելիքի տարածմանը։ Կենսագրական աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու Ֆրանկլինի անձնական ուղուն, մտավոր հետաքրքրություններին, գիտական ձեռքբերումներին և քաղաքական գործունեությանը։ Այն կարող է հետաքրքրել համաշխարհային պատմությամբ, ամերիկյան պատմությամբ, գիտության զարգացմամբ և լուսավորական դարաշրջանի նշանավոր գործիչների կյանքով զբաղվող ընթերցողներին։

Աշխատությունն անդրադառնում է Սուրբ վայրերում ազգային սեփականության, համատեղ օգտագործման իրավունքների, եկեղեցական արարողությունների և հաստատված սովորույթների կարգավորմանը։ Այն առնչվում է քրիստոնեական սրբավայրերի նկատմամբ տարբեր ազգային և եկեղեցական համայնքների իրավունքներին, դրանց պահպանմանն ու տնօրինմանը, ինչպես նաև այդ վայրերում ձևավորված ավանդական կարգերի պահպանման հարցերին։ Երուսաղեմի սրբավայրերը պատմականորեն ունեցել են առանձնահատուկ նշանակություն քրիստոնեական աշխարհի համար և եղել են տարբեր եկեղեցիների ու համայնքների հոգևոր կյանքի կարևոր կենտրոններ։ Դրանց օգտագործման, սպասարկման, սեփականության և արարողությունների իրականացման հարցերը կարգավորվել են պատմականորեն ձևավորված իրավունքներով, պայմանավորվածություններով և սովորույթներով։ Նման հարցերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու սրբավայրերի շուրջ եկեղեցական հարաբերությունների բարդ համակարգը, համայնքների իրավական դիրքը և կրոնական ավանդույթների պահպանման մեխանիզմները։ Աշխատությունը կարևոր է հատկապես Հայ առաքելական եկեղեցու՝ Երուսաղեմի սրբավայրերում ունեցած իրավունքների և ներկայության պատմական համատեքստում։ Այն կարող է հետաքրքրել եկեղեցական իրավունքով, կանոնական ավանդույթներով, Երուսաղեմի հայ համայնքի պատմությամբ և քրիստոնեական սրբավայրերի կառավարման հարցերով զբաղվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը հայոց ազգային պատմության ուսուցման համար նախատեսված դասագիրք է, որի նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել հայ ժողովրդի պատմական անցյալին, պետականության ձևավորման ու զարգացման փուլերին, կարևոր իրադարձություններին և պատմական նշանակություն ունեցող գործիչներին։ Այն ուղղված է պատմական գիտելիքների համակարգված փոխանցմանը՝ օգնելով սովորողներին պատկերացում կազմել հայ ժողովրդի քաղաքական, հասարակական և մշակութային կյանքի փոփոխությունների մասին։ Հայոց պատմության ուսումնասիրությունը ներառում է հին հայկական պետական կազմավորումների առաջացումը, թագավորությունների զարգացումը, արտաքին աշխարհի հետ հարաբերությունները, օտար տիրապետության ժամանակաշրջանները, ազատագրական շարժումները և ազգային մշակույթի պահպանման ու զարգացման գործընթացները։ Նման դասագրքերի կարևոր խնդիրներից է պատմական իրադարձությունները ժամանակագրական հաջորդականությամբ ներկայացնելը, դրանց պատճառահետևանքային կապերը բացահայտելը և հայ ժողովրդի պատմական փորձի նշանակությունը մեկնաբանելը։ Ձեռնարկը կարող էր ծառայել որպես դպրոցական ուսումնական նյութ՝ նպաստելով սովորողների պատմական մտածողության, ազգային անցյալի ճանաչողության և մշակութային ժառանգության նկատմամբ հետաքրքրության զարգացմանը։ Ազգային պատմության դասավանդումը կարևոր տեղ է զբաղեցրել հայալեզու կրթության մեջ՝ աջակցելով պատմական հիշողության պահպանմանը և ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանը։ Գիրքը արժեքավոր է նաև 19-րդ դարի հայերեն պատմագիտական ու մանկավարժական գրականության ուսումնասիրության համար՝ որպես հայոց պատմության դպրոցական ներկայացման ավանդույթների վկայություն։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագիտությամբ, պատմության դասավանդմամբ և հայկական կրթության զարգացմամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը հայոց ազգային պատմության ուսուցման համար նախատեսված դասագիրք է, որի նպատակն է սովորողներին ներկայացնել հայ ժողովրդի պատմական անցյալը, պետականության զարգացման ընթացքը, կարևոր իրադարձություններն ու ազգային կյանքի նշանակալի դեմքերին։ Այն միտված է պատմական գիտելիքների համակարգված փոխանցմանը և հայ ժողովրդի անցյալի վերաբերյալ ամբողջական պատկերացման ձևավորմանը։ Հայոց ազգային պատմության ուսումնասիրությունը ներառում է հայկական պետական կազմավորումների առաջացումը, թագավորությունների ձևավորումն ու զարգացումը, արտաքին ուժերի հետ հարաբերությունները, ազատագրական պայքարները, հասարակական ու մշակութային կյանքի փոփոխությունները և ազգային ժառանգության պահպանման գործընթացները։ Նման դասագրքերի կարևոր նպատակներից է պատմական փաստերի ներկայացումը ժամանակագրական հաջորդականությամբ՝ հնարավորություն տալով սովորողներին հասկանալու իրադարձությունների պատճառներն ու հետևանքները և գնահատելու դրանց նշանակությունը հայ ժողովրդի պատմական ընթացքի համար։ Ձեռնարկը նաև կրթական ու դաստիարակչական նշանակություն ունի, քանի որ ազգային պատմության իմացությունը նպաստում է պատմական հիշողության պահպանմանը, մշակութային ժառանգության ճանաչմանը և ազգային ինքնագիտակցության զարգացմանը։ Այն կարող էր կիրառվել հայկական դպրոցներում՝ որպես պատմության դասավանդման ուսումնական նյութ և հայ ժողովրդի անցյալի մասին գիտելիքների փոխանցման միջոց։ Հրատարակությունը կարևոր աղբյուր է 19-րդ դարի հայալեզու պատմագիտական ու կրթական գրականության, ազգային պատմության դասավանդման ավանդույթների և հայկական դպրոցական կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հայագետներին, պատմաբաններին, մանկավարժներին և ազգային կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Աշխատությունը վերնագրով առնչվում է Գալիային՝ հին ժամանակներում Արևմտյան Եվրոպայի ընդարձակ տարածաշրջանին, որն ընդգրկում էր ներկայիս Ֆրանսիայի մեծ մասը և հարակից տարածքներ։ Գալիայի պատմությունը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հին աշխարհի քաղաքական ու ռազմական իրադարձությունների ուսումնասիրության մեջ։ Տարածաշրջանը բնակեցված էր հիմնականում կելտական ցեղերով, որոնք ունեին իրենց լեզվական, հասարակական և մշակութային առանձնահատկությունները։ Գալիայի և Հռոմի հարաբերությունները հատկապես նշանակալի դարձան Հուլիոս Կեսարի ռազմական արշավների ժամանակ, որոնց արդյունքում մ.թ.ա. I դարում տարածաշրջանի մեծ մասն անցավ հռոմեական տիրապետության ներքո։ Այդ գործընթացը հանգեցրեց տեղական հասարակությունների, կառավարման ձևերի և մշակութային կյանքի աստիճանական փոփոխությունների՝ միաժամանակ նպաստելով հռոմեական քաղաքական ու տնտեսական համակարգի տարածմանը։ Գալիայի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու հին Եվրոպայի ժողովուրդների փոխհարաբերությունները, հռոմեական ընդարձակման հետևանքները և տարբեր մշակույթների փոխազդեցությունը։ Շմիդթի անունով ներկայացված այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հին աշխարհի պատմությամբ, Գալիայի անցյալով և Եվրոպայի պատմական զարգացման վաղ փուլերով զբաղվող ընթերցողների համար։ Այն նաև կարող է օգտակար լինել պատմության ուսուցման և հին քաղաքակրթությունների վերաբերյալ ընդհանուր գիտելիքների ընդլայնման նպատակով։