Ամուսնական կյանքից բավարվածության և հուզական ինտելեկտի փոխադարձ կապը

Математика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է երկչափ տիրույթներում էլիպտիկ դիֆերենցիալ հավասարումների համար սահմանային խնդիրների տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են էլիպտիկ տիպի հավասարումների հիմնական հատկությունները, լուծումների գոյության, միակության և կայունության պայմանները, ինչպես նաև համապատասխան սահմանային պայմանների դասակարգումը։ Հեղինակը վերլուծում է Դիրիխլեի, Նեյմանի և խառը տիպի սահմանային խնդիրները, դրանց մաթեմատիկական ձևակերպումները և լուծման անալիտիկ ու թվային մեթոդները։ Աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆունկցիոնալ անալիզի, Սոբոլևի տարածությունների և թույլ լուծումների տեսության կիրառմանը էլիպտիկ հավասարումների ուսումնասիրության մեջ։ Քննարկվում են նաև վերջավոր տարրերի և այլ թվային մեթոդների կիրառությունները բարդ երկրաչափական տիրույթներում խնդիրների մոտարկման համար։ Գիրքը նախատեսված է մաթեմատիկոսների, կիրառական մաթեմատիկայի և ֆիզիկայի մասնագետների, ինչպես նաև բարձր կուրսերի ուսանողների և ասպիրանտների համար՝ առաջարկելով խորը տեսական հիմք և գործնական մոտեցումներ դիֆերենցիալ հավասարումների սահմանային խնդիրների լուծման համար։

Литература

Սոցիալ-հոգեբանական արձակ պատմվածք է, որտեղ հեղինակը պատկերում է մարդկային խոցելիությունը, կյանքի դժվարությունների ազդեցությունը անհատի վրա և հասարակության վերաբերմունքը թույլ կամ հաշմանդամ դարձած մարդու նկատմամբ։ Գործի կենտրոնում է մի կերպար, որը ֆիզիկական սահմանափակման պատճառով ստիպված է շարժվել հենակներով, և հենց այդ վիճակը դառնում է ոչ միայն արտաքին դժվարության, այլ նաև հոգեբանական փորձության աղբյուր։ Նար-Դոսը մանրամասն ներկայացնում է հերոսի ներաշխարհը՝ նրա ամոթի, ինքնազգացողության, արժանապատվության և հասարակության կողմից ընդունվելու կամ մերժվելու զգացումները։ Ստեղծագործության միջոցով բացահայտվում է նաև հասարակության վերաբերմունքը նման մարդկանց նկատմամբ՝ երբեմն կարեկցող, երբեմն անտարբեր կամ նույնիսկ դաժան, ինչը ուժեղացնում է սոցիալական քննադատության շերտը։ Գործում կարևոր է նաև մարդու ներքին ուժի գաղափարը՝ ցույց տալով, որ ֆիզիկական սահմանափակումը չի ոչնչացնում մարդու արժանապատվությունը կամ ներքին արժեքը։ Լեզուն պարզ է, իրականիստական և հոգեբանական նուրբ դիտարկումներով հագեցած, ինչը Նար-Դոսի ոճին բնորոշ է։

История

Աշխատությունը քաղաքական-պատմական և ինքնաքննադատական բնույթի ուսումնասիրություն է, որը ներկայացնում է 20-րդ դարի առաջին տասնամյակների հայ քաղաքական կյանքի, պետականաշինության և կուսակցական գործունեության վերաբերյալ հեղինակի դիտարկումներն ու գնահատականները։ Հեղինակը Հովհաննես Քաջազնունին է՝ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության առաջին վարչապետը և Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության հիմնադիր անդամներից մեկը։ Գիրքը ձևավորվել է կուսակցության արտասահմանյան մարմինների խորհրդաժողովին ներկայացված զեկուցման հիման վրա, իսկ ռուսերեն հրատարակությունը լույս է տեսել Թիֆլիսում 1927 թվականին։ Հեղինակը հետադարձ հայացքով անդրադառնում է կուսակցության քաղաքական գործունեությանը, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ժամանակաշրջանի պետական ու արտաքին քաղաքական խնդիրներին, տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխություններին և հայկական քաղաքական շրջանակների առջև ծառացած բարդ ընտրություններին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նախկին որոշումների և քաղաքական հաշվարկների քննադատական վերագնահատումը․ հեղինակը քննարկում է կազմակերպության հնարավորությունների գնահատման, արտաքին ուժերի նկատմամբ ակնկալիքների, պետական կառավարման փորձի և փոփոխված քաղաքական պայմաններին հարմարվելու խնդիրները։ Աշխատության առանցքային առանձնահատկությունն այն է, որ քննադատությունը ներկայացվում է հենց կուսակցության նախկին ղեկավար գործչի դիրքերից և արտացոլում է նրա անձնական քաղաքական եզրահանգումները, այլ ոչ թե չեզոք պատմագիտական գնահատական։ Հեղինակը հանգում է այն տեսակետին, որ պատմական նոր պայմաններում կուսակցության նախկին քաղաքական առաքելությունը սպառվել է, և անհրաժեշտ է վերանայել նրա հետագա գործունեության նպատակահարմարությունը։ Այս դիրքորոշումը հրապարակումից հետո առաջացրել է զգալի արձագանք և բանավեճ ինչպես կուսակցական շրջանակներում, այնպես էլ հայկական հասարակական ու քաղաքական միջավայրում։ Հետազոտական տեսանկյունից նյութը կարևոր է ոչ միայն ներկայացված քաղաքական գնահատականների, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի հայ քաղաքական մտքի ներքին հակասությունները, պարտությունների ու ճգնաժամերի վերաիմաստավորման փորձերը և կուսակցական ինքնաքննադատության առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Այն կարող է օգտագործվել որպես պատմական սկզբնաղբյուր՝ հեղինակի պնդումները համադրելով նույն ժամանակաշրջանի այլ փաստաթղթերի, հուշագրությունների և պատմագիտական ուսումնասիրությունների հետ։

История

Աշխատությունը XIX դարի ճանապարհորդական գրականության և պատմաաշխարհագրական նկարագրության հետաքրքիր օրինակ է, որը ներկայացնում է Կոզմա Սպասկի-Ավտոնոմովի՝ Թիֆլիսից դեպի Արարատ կատարած ճանապարհորդության տպավորություններն ու դիտարկումները։ Հեղինակը ճանապարհային պատումը համադրում է բնաշխարհի, բնակավայրերի, պատմամշակութային հուշարձանների և տեղական բնակչության կենցաղի վերաբերյալ նկարագրությունների հետ՝ ստեղծելով ժամանակաշրջանի Հարավային Կովկասի և Հայաստանի մասին բազմաշերտ պատկեր։ Երթուղու նկարագրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի բնությանը, լեռնային լանդշաֆտներին և Արարատի աշխարհագրական առանձնահատկություններին, իսկ ճանապարհորդական անմիջական տպավորությունները լրացվում են պատմական, ազգագրական և կրոնական դիտարկումներով։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում Երևանի բերդի և սարդարի պալատի, Էջմիածնի, հայկական եկեղեցական ավանդույթների ու տարածաշրջանի մշակութային միջավայրի վերաբերյալ տեղեկությունները։ Արարատ բարձրանալու պատմությունը ներկայացվում է որպես պատումի առանցքային հատված՝ ներառելով ճանապարհորդության ընթացքում կատարված բնագիտական և աշխարհագրական դիտարկումներ, լեռան բարձրության ու բնական պայմանների վերաբերյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ պատկերացումներ և տեղական ավանդությունների արձանագրումներ։ Հեղինակը հետաքրքրություն է ցուցաբերում նաև Արարատի հետ կապված աստվածաշնչյան ավանդության և լեռան նկատմամբ բնակչության վերաբերմունքի հանդեպ՝ դրանք համադրելով սեփական ճանապարհորդական փորձառության հետ։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն արտացոլում է XIX դարի առաջին կեսի ճանապարհորդի ընկալումները Հայաստանի և հարակից տարածքների վերաբերյալ՝ միաժամանակ պահպանելով ժամանակաշրջանին բնորոշ լեզվական, մշակութային և աշխարհայացքային առանձնահատկությունները։ Այդ պատճառով նյութը կարող է ուսումնասիրվել ոչ միայն որպես ճանապարհորդության նկարագրություն, այլև որպես պատմական սկզբնաղբյուր, որի տեղեկությունները նպատակահարմար է համադրել նույն ժամանակաշրջանի այլ վկայությունների հետ։ Այն կարևոր նյութ է Հայաստանի պատմական աշխարհագրության, Արարատի ուսումնասիրության պատմության, հայ ժողովրդի մշակութային կյանքի և XIX դարի ճանապարհորդական գրականության ուսումնասիրության համար։

География

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում Արաքսի ավազանի գետերի էքստրեմալ ելքերի հաշվարկին և դրանց հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Թեման վերաբերում է այն հիդրոլոգիական գործընթացների ուսումնասիրությանը, որոնց ժամանակ գետերում դիտվում են սովորականից զգալիորեն բարձր կամ ցածր ջրի ելքեր, և դրանց հնարավոր ազդեցությանը բնակավայրերի, ենթակառուցվածքների, գյուղատնտեսության ու ջրային էկոհամակարգերի վրա։ Աշխատանքը 2014 թվականին պաշտպանված աշխարհագրական գիտությունների թեկնածուական հետազոտություն է՝ Երևանի պետական համալսարանի շրջանակում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Արաքսի ավազանի գետերի հիդրոլոգիական դիտարկումների և բազմամյա տվյալների վերլուծությունը՝ գետային հոսքի ծայրահեղ արժեքների կրկնելիությունը, փոփոխականությունը և տարածական առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Արաքսի ավազանը Հայաստանի ջրային համակարգի առանցքային հատվածներից է․ Հայաստանի տարածքի մոտ 76%-ը պատկանում է Արաքսի ավազանին, իսկ Արաքսը Հայաստանի տարածքում անցնում է շուրջ 192 կմ՝ ունենալով մոտ 22,560 կմ² ջրահավաք տարածք։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել գետերի բացարձակ առավելագույն և նվազագույն ելքերը, դրանց ձևավորման բնական և մարդածին գործոնները, ինչպես նաև ծայրահեղ հոսքերի ժամանակային փոփոխությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի գարնանային վարարումների, տեղատարափ տեղումների, ձնհալի և այլ հիդրոօդերևութաբանական գործընթացների ազդեցության գնահատումը գետային հոսքի վրա։ Արաքսի ավազանի գետերի ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ծայրահեղ հոսքերի ձևավորման վրա կարող են միաժամանակ ազդել ինչպես բնական, այնպես էլ մարդածին գործոնները, իսկ տարբեր գետերում առավելագույն և նվազագույն հոսքերի փոփոխության միտումները կարող են էապես տարբերվել։ Ռիսկի գնահատման բաղադրիչը հնարավորություն է տալիս հիդրոլոգիական ծայրահեղ երևույթները կապել դրանց հնարավոր հետևանքների հետ՝ գնահատելով ջրհեղեղների, գետային վարարումների, ջրային ռեսուրսների պակասի և այլ վտանգների նկատմամբ տարածքների խոցելիությունը։ Այս մոտեցումը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Հայաստանի գետերին բնորոշ են սեզոնային հոսքի զգալի տատանումները՝ գարնանային վարարումներ և ամռանը համեմատաբար ցածր ջրայնություն։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են կիրառվել վիճակագրական հիդրոլոգիական մեթոդներ, հավանականությունների տեսություն, էքստրեմալ արժեքների շարքերի վերլուծություն, կրկնելիության ժամանակաշրջանների գնահատում և ռիսկի քանակական գնահատման մեթոդներ։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել ջրհեղեղների և վարարումների կանխատեսման ու ռիսկի նվազեցման, ջրային ռեսուրսների կառավարման, հիդրոտեխնիկական կառույցների նախագծման և բնակավայրերի տարածական պլանավորման համար։ Թեմայի արդիականությունը պահպանվում է նաև կլիմայի փոփոխության պայմաններում, քանի որ ջերմաստիճանի և տեղումների փոփոխությունները կարող են ազդել գետային հոսքի ռեժիմի և ծայրահեղ հիդրոլոգիական երևույթների բնույթի վրա։

Математика

Նյութում մանրամասն ներկայացվում են վեկտորային տարածությունները և դրանց ալգեբրայական կառուցվածքը, ենթատարածությունները, բազիսների և չափայնության գաղափարները, ինչպես նաև գծային անկախության և կախվածության պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գծային օպերատորներին և դրանց մատրիցային ներկայացմանը, ինչը կապում է աբստրակտ տեսությունը հաշվարկային մեթոդների հետ։ Բացի հիմնական կառուցվածքներից, քննարկվում են դետերմինանտների խորքային հատկությունները, Գաուսյան վերափոխման մեթոդները և գծային հավասարումների համակարգերի լուծման տարբեր ալգորիթմներ։ Նյութը նաև ընդգրկում է սեփական արժեքների և սեփական վեկտորների տեսությունը՝ ցույց տալով դրանց կարևորությունը համակարգերի կայունության, դիֆերենցիալ հավասարումների և ֆիզիկական մոդելների վերլուծության մեջ։ Դասագիրքը ընդգծում է գծային հանրահաշվի կիրառական արժեքը՝ կապելով այն համակարգչային գիտության, տնտեսագիտական մոդելավորման, մեխանիկայի և տվյալների վերլուծության հետ, որտեղ գծային կառուցվածքները հանդիսանում են հիմնարար գործիքներ։