Technology

Աշխատությունը նվիրված է արդյունաբերական նշանակության կառույցների շինարարության առանձնահատկություններին՝ բարձր կոռոզիոն կայունությամբ բետոնների կիրառման պայմաններում՝ ընդգծելով նյութերի երկարակեցության, կառուցվածքային հուսալիության և շահագործման անվտանգության ապահովման խնդիրները։ Հեղինակը վերլուծում է կոռոզիոն միջավայրերի ազդեցությունը բետոնե և երկաթբետոնե կոնստրուկցիաների վրա՝ ներառյալ քիմիական ագրեսիվություն, խոնավություն, աղային լուծույթներ և արդյունաբերական գազեր։ Գրքում դիտարկվում են բարձր դիմադրողականությամբ բետոնների կազմը և հատկությունները՝ ցեմենտի տեսակներ, հավելանյութեր, միկրոսիլիկա, պոզոլանային նյութեր և դրանց ազդեցությունը բետոնի կառուցվածքային խտության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նախագծման և շինարարության տեխնոլոգիական մոտեցումներին՝ որոնք ապահովում են կառուցվածքների երկարաժամկետ կայունություն կոռոզիոն միջավայրերում։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև պաշտպանական միջոցներ՝ մակերեսային ծածկույթներ, ջրամեկուսացում և հակակոռոզիոն հավելումներ, ինչպես նաև դրանց կիրառման արդյունավետության գնահատման մեթոդներ։ Աշխատությունը ընդգծում է արդյունաբերական օբյեկտների երկարակեցության բարձրացման և շահագործման ծախսերի նվազեցման կարևորությունը ժամանակակից շինարարության մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է բարդ բեռնվածության պայմաններում և կոռոզիոն միջավայրերում աշխատող լիսեռների (վալերի) ամրության և երկարակեցության հաշվարկների կատարելագործման խնդիրներին։ Գրքում ներկայացվում են ժամանակակից մոտեցումներ և հաշվարկային մոդելներ, որոնք թույլ են տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել մեխանիկական տարրերի դիմացկունությունը փոփոխական և համակցված բեռնվածությունների ազդեցության տակ։ Հեղինակը մանրամասն վերլուծում է լարվածությունների բաշխումը, հոգնածային քայքայման գործընթացները և նյութերի վարքագիծը երկարատև շահագործման ընթացքում՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով կոռոզիայի ազդեցությանը կառուցվածքային ամրության վրա։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև անվտանգության գործակիցների ընտրության, հաշվարկային սխեմաների ճշգրտման և նախագծման օպտիմալացման հարցերը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել մեքենայական հանգույցների հուսալիությունն ու ծառայության ժամկետը։ Ներկայացվում են տեսական հիմքեր, փորձարարական տվյալներ և ինժեներական կիրառություններ, որոնք օգտագործվում են արդյունաբերական սարքավորումների նախագծման և շահագործման մեջ։ Գիրքը ընդգրկում է նաև նյութագիտության և կոռոզիոն գործընթացների ուսումնասիրության արդյունքներ՝ ցույց տալով դրանց ազդեցությունը մեխանիկական համակարգերի երկարաժամկետ կայունության վրա։ Աշխատությունը նախատեսված է ինժեներ-մեխանիկների, նախագծողների, գիտահետազոտողների, ասպիրանտների և մեքենաշինության ոլորտի մասնագետների համար, ովքեր զբաղվում են բարդ բեռնված մեխանիկական համակարգերի հաշվարկով և նախագծմամբ։

Այս աշխատությունը վերաբերում է կիսահաղորդչային բազմաստաբիլ բիպոլյար կառուցվածքների ուսումնասիրությանը և բազմարժեք (multi-valued) էլեմենտային բազայի մշակմանը՝ միկրոէլեկտրոնիկայի և հաշվողական տեխնիկայի տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրների համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել այն ֆիզիկական և էլեկտրական գործընթացները, որոնք ապահովում են կիսահաղորդչային կառուցվածքներում բազմաստաբիլ վիճակների գոյությունը, ինչպես նաև մշակել տրամաբանական տարրերի նոր սերունդ, որոնք կարող են աշխատել ոչ միայն երկարժեք, այլ նաև բազմարժեք տրամաբանության հիման վրա։ Ուսումնասիրվում են բիպոլյար տարրերի անցումային բնութագրերը, հիստերեզիսային երևույթները, ոչ գծային վոլտ-ամպերային կախվածությունները և դրանց կիրառությունը հիշողության տարրերի և տրամաբանական սխեմաների ստեղծման մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմաստաբիլ համակարգերի կայունության պայմաններին, վիճակների վերահսկման մեթոդներին և արտաքին ազդակների ազդեցությամբ անցումների կառավարելիությանը։ Աշխատությունը նաև դիտարկում է բազմարժեք տրամաբանության առավելությունները՝ համեմատած դասական բուլյան համակարգերի հետ, մասնավորապես՝ տեղեկատվական խտության բարձրացում, էներգետիկ արդյունավետության բարելավում և սխեմաների կոմպակտացում։ Միաժամանակ վերլուծվում են նման կառուցվածքների կիրառությունները ժամանակակից միկրոպրոցեսորային համակարգերում, հիշողության սարքերում և նեյրոմորֆ հաշվողական ճարտարապետություններում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է կիսահաղորդչային ֆիզիկայի և միկրոէլեկտրոնիկայի զարգացման մեջ՝ նպաստելով բազմարժեք տրամաբանական համակարգերի տեսական հիմքերի և կիրառական լուծումների ձևավորմանը։

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում շահագործվող միջքաղաքային և միջազգային բեռնափոխադրումներ իրականացնող ավտոգնացքների վառելիքային տնտեսության բարձրացմանն ուղղված միջոցառումների մշակմանը՝ դիտարկելով տեխնիկական, կազմակերպչական և շահագործական գործոնների համալիր ազդեցությունը։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում է, որ վառելիքի սպառման արդյունավետությունը կախված է ինչպես շարժակազմի տեխնիկական վիճակից, այնպես էլ երթուղային պլանավորման, բեռի օպտիմալ բաշխման և վարորդական վարքագծի առանձնահատկություններից։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում շարժիչների տեխնիկական սպասարկման որակին, վառելիքի ներարկման համակարգերի կարգավորմանը, աերոդինամիկ դիմադրության նվազեցման միջոցառումներին և անվադողերի ճիշտ ընտրությանը ու ճնշման վերահսկմանը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև լոգիստիկ և կազմակերպչական լուծումներ՝ երթուղիների օպտիմալացում, դատարկ վազքերի նվազեցում և բեռնափոխադրումների համակցված պլանավորում, որոնք կարող են զգալիորեն նվազեցնել վառելիքի ընդհանուր ծախսը։ Միաժամանակ ներկայացվում են վարորդների պատրաստվածության և տնտեսվար վարելու տեխնիկայի ներդրման կարևորությունը, ինչպես նաև ժամանակակից մոնիթորինգային համակարգերի կիրառման հնարավորությունները՝ վառելիքի սպառման իրական ժամանակում վերահսկման համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ընդգծում է, որ համալիր մոտեցմամբ հնարավոր է էապես բարձրացնել ավտոգնացքների վառելիքային տնտեսությունը՝ նվազեցնելով շահագործման ծախսերը և բարձրացնելով տրանսպորտային համակարգի արդյունավետությունը Հայաստանի պայմաններում։

Աշխատությունը նվիրված է ջերմաէլեկտրակայանների աշխատանքի օպտիմալ ռեժիմների ընտրության խնդրին այն իրավիճակներում, երբ էներգահամակարգում առաջանում են էլեկտրական բեռնվածության կտրուկ կամ ժամանակավոր նվազումներ։ Հետազոտության հիմքում ընկած է էլեկտրաէներգիայի արտադրության և սպառման հավասարակշռության պահպանման անհրաժեշտությունը, քանի որ սպառման նվազումը կարող է անմիջականորեն ազդել էլեկտրակայանների ագրեգատների աշխատանքի ռեժիմների, վառելիքի ծախսի, տեխնիկական վիճակի և ամբողջ էներգահամակարգի տնտեսական արդյունավետության վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ջերմաէլեկտրակայանների տեխնիկական և տնտեսական բնութագրերը, ագրեգատների բեռնվածության փոփոխության հնարավորությունները և տարբեր ռեժիմներում դրանց շահագործման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն խնդրին, թե ինչպես պետք է փոխվի կայանի ագրեգատների աշխատանքը բեռնվածության անկման պայմաններում՝ ապահովելով միաժամանակ էներգահամակարգի հուսալիությունը և արտադրության նվազագույն հնարավոր ծախսերը։ Ուսումնասիրվում են ագրեգատների բեռնաթափման, դրանց միացման կամ անջատման, պահուստային վիճակում պահելու և կայանի ընդհանուր բեռնվածության վերաբաշխման հետ կապված հարցերը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև այն հանգամանքը, որ ջերմաէլեկտրակայանների տարբեր ագրեգատներ ունեն տարբեր տեխնիկատնտեսական ցուցանիշներ, նվազագույն թույլատրելի բեռնվածություններ և արդյունավետության տարբեր մակարդակներ։ Հետևաբար բեռնվածության անկման ժամանակ պարզապես արտադրության ընդհանուր ծավալի նվազեցումը միշտ չէ, որ ապահովում է առավել արդյունավետ արդյունք։ Անհրաժեշտ է որոշել այնպիսի ռեժիմ, որի դեպքում գործող ագրեգատների կազմը և բեռնվածության բաշխումը կլինեն տեխնիկապես թույլատրելի և տնտեսապես նպատակահարմար։ Աշխատության մեջ օպտիմալացման խնդիրը կարող է ձևակերպվել վառելիքի տեսակարար ծախսի, արտադրության ինքնարժեքի կամ այլ տնտեսական չափանիշների նվազեցման միջոցով՝ հաշվի առնելով սարքավորումների տեխնիկական սահմանափակումները, էներգահամակարգի պահանջները և անհրաժեշտ պահուստային հնարավորությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում բեռնվածության անկման խորության և տևողության ազդեցությանը, քանի որ կարճատև և երկարատև նվազումների դեպքում օպտիմալ կառավարման որոշումները կարող են տարբեր լինել։ Կարճաժամկետ փոփոխությունների դեպքում կարող է առավել նպատակահարմար լինել գործող ագրեգատների բեռնվածության կարգավորումը, մինչդեռ երկարատև նվազման պայմաններում կարող է առաջանալ առանձին ագրեգատների անջատման կամ կայանի աշխատանքի կառուցվածքային փոփոխության անհրաժեշտություն։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև էներգահամակարգի ռեժիմների մաթեմատիկական մոդելավորումը և տարբեր հնարավոր աշխատանքային տարբերակների համեմատական գնահատումը։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս կանխատեսել բեռնվածության փոփոխությունների հետևանքները, գնահատել տեխնիկական և տնտեսական ցուցանիշները և ընտրել առավել արդյունավետ կառավարման ռազմավարությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ջերմաէլեկտրակայանների օպերատիվ կառավարման, էներգահամակարգերի պլանավորման և արտադրական ծախսերի նվազեցման խնդիրներում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է էլեկտրական բեռնվածության անկումների պայմաններում ջերմաէլեկտրակայանների աշխատանքի օպտիմալացման համակարգված ուսումնասիրություն՝ համադրելով էներգետիկական, տեխնիկական և տնտեսական չափանիշները։ Այն կարող է օգտակար լինել էներգետիկայի մասնագետներին, էլեկտրակայանների ինժեներներին, էներգահամակարգերի օպերատիվ կառավարման մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է գյուղատնտեսական արտադրանքի որակի գնահատման համար միկրոկոնտրոլերային կառավարմամբ ռադիոմետրիկ համակարգի մշակմանը և ստեղծմանը։ Գրքում ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսական հումքի և պատրաստի արտադրանքի որակի վերահսկման ժամանակակից մեթոդները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ոչ քայքայիչ չափումների և ռադիոմետրիկ տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորություններին։ Ներկայացվում են ռադիոմետրիկ չափումների տեսական հիմքերը, չափվող ազդանշանների ձևավորման և գրանցման սկզբունքները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի բնութագրերի գնահատման համար համապատասխան չափման պարամետրերի ընտրության հարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կազմակերպմանը՝ ներառյալ տվիչները, ազդանշանի ընդունման և մշակման հանգույցները, միկրոկոնտրոլերը, կառավարման և տվյալների գրանցման ենթահամակարգերը։ Աշխատության մեջ քննարկվում են միկրոկոնտրոլերային կառավարման կիրառման առավելությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս ավտոմատացնել չափման գործընթացը, իրականացնել տվյալների նախնական մշակում, վերահսկել սարքի աշխատանքային ռեժիմները և ապահովել ստացված արդյունքների օպերատիվ վերլուծությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է համակարգի նախագծման և տեխնիկական իրականացման փուլերին՝ սկսած պահանջների ձևակերպումից և կառուցվածքային սխեմայի ընտրությունից մինչև սարքի հավաքում, ծրագրային ապահովման մշակում, չափաբերման և փորձարկման իրականացում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում չափումների ճշգրտության, կայունության և կրկնելիության գնահատմանը, ինչպես նաև հնարավոր սխալների և արտաքին գործոնների ազդեցության նվազեցմանը։ Ստացված մոտեցումները կարող են կիրառվել գյուղատնտեսական արտադրանքի որակի արագ և օբյեկտիվ վերահսկման, արտադրական գործընթացների ավտոմատացման և լաբորատոր կամ դաշտային չափումների արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Աշխատությունը համադրում է գյուղատնտեսական արտադրանքի որակի վերահսկման խնդիրները, ռադիոմետրիայի, էլեկտրոնիկայի և ներկառուցված կառավարման համակարգերի հնարավորությունները՝ առաջարկելով գործնական ուղղություններ չափիչ սարքավորումների ստեղծման և կատարելագործման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական ճարտարագիտության, էլեկտրոնիկայի, ավտոմատացման, չափագիտության և միկրոկոնտրոլերային համակարգերի մասնագետներին, ինժեներներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև գյուղատնտեսական արտադրանքի որակի վերահսկման տեխնոլոգիաներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է վայրի խաղողի ծաղկամզվածքի ուսումնասիրությանը՝ որպես բուրավետացված գինիների արտադրության համար պոտենցիալ արժեքավոր բուսական հումքի։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է գնահատել ծաղկամզվածքի քիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունները, բացահայտել դրա մեջ առկա բուրավետ և կենսաբանական ակտիվ բաղադրիչները, ինչպես նաև ուսումնասիրել դրանց կիրառման հնարավորությունները գինու համային և բույրային հատկանիշների ձևավորման գործընթացում։ Ծաղկամզվածքը կարող է պարունակել եթերային յուղեր, ֆենոլային միացություններ, օրգանական թթուներ, պիգմենտներ և այլ նյութեր, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ ստացվող արտադրանքի բույրի, համի, գույնի և ընդհանուր օրգանոլեպտիկ հատկությունների վրա։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հումքի հավաքման, նախնական մշակման, չորացման և պահպանման պայմանները, քանի որ այդ գործոնները կարող են էականորեն ազդել բուրավետ նյութերի պահպանման և հետագա արդյունահանման արդյունավետության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բուրավետ բաղադրիչների առանձնացման և գինու մեջ դրանց փոխանցման տեխնոլոգիական եղանակներին։ Կարող են համեմատվել տարբեր մեթոդներ՝ թրմում, արդյունահանում, հումքի տարբեր կոնցենտրացիաների օգտագործում և մշակման տարբեր տևողություններ, որոնց միջոցով հնարավոր է կարգավորել ստացվող ըմպելիքի բույրի ինտենսիվությունն ու համային հավասարակշռությունը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է ստացված բուրավետացված գինիների ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների ուսումնասիրությունը։ Կարող են որոշվել սպիրտի ծավալային բաժինը, թթվայնությունը, շաքարների պարունակությունը, ֆենոլային միացությունների քանակը, գունային ցուցանիշները և այլ բնութագրեր, որոնք անհրաժեշտ են արտադրանքի որակի գնահատման համար։ Միաժամանակ կարևոր նշանակություն ունի օրգանոլեպտիկ վերլուծությունը, որի միջոցով գնահատվում են գինու արտաքին տեսքը, գույնը, բույրը, համը, հետհամը և ընդհանուր ներդաշնակությունը։ Տարբեր տեխնոլոգիական տարբերակների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել հումքի այն քանակությունն ու մշակման պայմանները, որոնք ապահովում են առավել բարենպաստ սպառողական հատկություններ՝ առանց գինու հիմնական բնութագրերի անցանկալի փոփոխության։ Աշխատության կարևոր կողմերից է նաև վայրի խաղողի չօգտագործվող կամ քիչ օգտագործվող բուսական մասի վերածումը հավելյալ արժեք ունեցող հումքի։ Նման մոտեցումը կարող է նպաստել խաղողի վերամշակման ընթացքում առաջացող ռեսուրսների առավել ամբողջական օգտագործմանը և նոր տեսակի գինեգործական արտադրանքի ստեղծմանը։ Հետազոտությունը կարող է նշանակություն ունենալ նաև բնական բուրավետիչների կիրառման տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել սինթետիկ բուրավետ նյութերի փոխարեն կամ դրանց սահմանափակ կիրառմամբ բնական բուսական հումքի օգտագործման հեռանկարները։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել բուրավետացված գինիների նոր բաղադրատոմսերի և տեխնոլոգիական գործընթացների մշակման ժամանակ, ինչպես նաև փոքր և արդյունաբերական գինեգործական արտադրություններում արտադրանքի տեսականու ընդլայնման նպատակով։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել գինեգործներին, սննդի տեխնոլոգներին, կենսաքիմիկոսներին, բուսական հումքի վերամշակմամբ զբաղվող մասնագետներին և նոր սննդամթերքի մշակմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է խաղողի բուսական հումքի քիմիական ուսումնասիրությունը և գինեգործական տեխնոլոգիան՝ նպատակ ունենալով պարզել վայրի խաղողի ծաղկամզվածքի կիրառման հնարավորությունները բուրավետացված գինիների արտադրության մեջ և մշակել այնպիսի տեխնոլոգիական մոտեցումներ, որոնք կապահովեն ստացվող արտադրանքի բարձր որակ, արտահայտված բույր և ներդաշնակ համային հատկություններ։

Այս աշխատությունը նվիրված է մթնոլորտային տեղումների խթանման նպատակով էլեկտրոնային համակարգի մշակմանը և դրա աշխատանքի հետազոտությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ որոշակի էլեկտրական կամ էլեկտրամագնիսական ազդեցությունների միջոցով հնարավոր է ազդել մթնոլորտում ընթացող ֆիզիկական գործընթացների վրա, որոնք առնչվում են ամպերի ձևավորմանը, ջրային գոլորշու խտացմանը և տեղումների առաջացմանը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում համապատասխան էլեկտրոնային համակարգի կառուցվածքային լուծումների, ազդանշանի կամ էներգետիկ ազդեցության ձևավորման, կառավարման և չափման մեթոդների մշակմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է համակարգի տարբեր ռեժիմներում աշխատանքի ուսումնասիրությունը և դրա ազդեցության գնահատումը՝ հաշվի առնելով մթնոլորտային պայմանների փոփոխականությունը։ Քանի որ տեղումների առաջացումը պայմանավորված է բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններով՝ օդի ջերմաստիճանով, խոնավությամբ, ճնշմամբ, ամպամածության բնույթով, օդային հոսանքներով և մթնոլորտի էլեկտրական վիճակով, նման համակարգի արդյունավետության գնահատումը պահանջում է ինչպես էլեկտրոնային սարքավորման տեխնիկական բնութագրերի, այնպես էլ արտաքին միջավայրի պայմանների մանրակրկիտ ուսումնասիրություն։ Աշխատանքը կարող է ներառել էլեկտրոնային հանգույցների նախագծում, գեներացվող ազդանշանների պարամետրերի ընտրություն, կառավարման և չափման համակարգերի մշակում, փորձարարական փորձարկումներ և ստացված արդյունքների համեմատական վերլուծություն։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի համակարգի աշխատանքի կայունության, էներգետիկ արդյունավետության և արտաքին պայմանների նկատմամբ հարմարվողականության ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է այն հնարավորության հետ, որ նման տեխնոլոգիաները կարող են ուսումնասիրվել ջրային ռեսուրսների կառավարման, գյուղատնտեսության և երաշտային պայմանների մեղմացման հետ կապված խնդիրների համատեքստում։ Միաժամանակ, մթնոլորտային տեղումների ձևավորումը բարդ բնական գործընթաց է, ուստի էլեկտրոնային ազդեցության արդյունավետության մասին եզրակացությունները պահանջում են վերահսկվող և բազմակի փորձարկումներ՝ բնական մթնոլորտային փոփոխականությունը հաշվի առնելու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է էլեկտրոնիկայի, ավտոմատ կառավարման, մթնոլորտային ֆիզիկայի և կիրառական հետազոտությունների տարրերը՝ նպատակ ունենալով մշակել տեխնիկական համակարգ, ուսումնասիրել դրա հնարավոր ազդեցությունը մթնոլորտային գործընթացների վրա և գնահատել կիրառման հեռանկարները։

Աշխատությունը նվիրված է գրունտային պատվարների հաշվարկման և նախագծման մեթոդների կատարելագործմանը՝ դրանց հուսալիության, կայունության և շահագործման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են գրունտային պատվարների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց վրա ազդող հիմնական բեռնվածություններն ու բնական գործոնները, ինչպես նաև գրունտների ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ազդեցությունը պատվարների ամրության և կայունության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատվարների նախագծման ժամանակ կիրառվող հաշվարկային մեթոդների կատարելագործմանը, լարվածադեֆորմացիոն վիճակի գնահատմանը, հիմքի և մարմնի կայունության վերլուծությանը, ջրի ներթափանցման ու ֆիլտրացիոն գործընթացների հաշվարկին և հնարավոր վտանգավոր դեֆորմացիաների կանխատեսմանը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են կիրառվել տեսական, հաշվարկային և մոդելավորման մոտեցումներ՝ նախագծային լուծումների ճշգրտությունն ու հիմնավորվածությունը բարձրացնելու համար։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հիդրոտեխնիկական կառույցների անվտանգ նախագծման և շահագործման տեսանկյունից, քանի որ հաշվարկային մեթոդների կատարելագործումը հնարավորություն է տալիս առավել ճիշտ գնահատել պատվարների աշխատանքային պայմանները, նվազեցնել վթարային ռիսկերը և ապահովել կառույցների երկարաժամկետ հուսալիությունը։ Այն կարող է օգտակար լինել հիդրոտեխնիկների, շինարար-ինժեներների, երկրատեխնիկների, նախագծողների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գիրքը նվիրված է ֆունկցիոնալ սննդային բաղադրիչներով հարստացված ալրային հրուշակեղենի արտադրության տեխնոլոգիաների մշակման և կատարելագործման հարցերին։ Այն ներկայացնում է ֆունկցիոնալ սննդամթերքի ստեղծման գիտական հիմքերը, սննդային արժեքի բարձրացման ժամանակակից մոտեցումները և կենսաբանական ակտիվ բաղադրիչների կիրառման առանձնահատկությունները հրուշակեղենի արտադրությունում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են տարբեր ֆունկցիոնալ բաղադրիչների ազդեցությունը արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական, օրգանոլեպտիկ և սննդաբանական հատկությունների վրա, ինչպես նաև դրանց ներդրման տեխնոլոգիական պայմանները և արդյունավետության գնահատման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատրաստի արտադրանքի որակի, անվտանգության, պահպանման կայունության և սպառողական հատկությունների բարելավմանը՝ միաժամանակ ապահովելով առողջ սննդակարգի պահանջներին համապատասխանություն։ Գիրքը ներկայացնում է նորարարական տեխնոլոգիական լուծումներ, որոնք նպաստում են բարձր կենսաբանական արժեք ունեցող ալրային հրուշակեղենի արտադրությանը և սննդարդյունաբերության մրցունակության բարձրացմանը։ Աշխատանքը նախատեսված է սննդի տեխնոլոգների, սննդարդյունաբերության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և առողջարար սննդամթերքի մշակմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ոռոգման համակարգերի կառավարման կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման խնդիրներին։ Գրքում վերլուծվում են ոռոգման ոլորտի կառավարման ներկայիս մեխանիզմները, ջրային ռեսուրսների օգտագործման առանձնահատկությունները, համակարգերի տեխնիկական վիճակը և դրանց շահագործման ընթացքում առաջացող կազմակերպատնտեսական խնդիրները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կառավարման կառուցվածքների արդյունավետությունը, ջրի բաշխման գործընթացները, օգտագործողների և կառավարման մարմինների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ոռոգման համակարգերի արդիականացման հնարավորությունները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են կառավարման նոր մոտեցումներ, տնտեսական գնահատման մեթոդներ, տեխնիկական բարելավումների ուղղություններ և առաջարկություններ՝ ուղղված ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործմանը, կորուստների նվազեցմանը և գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության բարձրացմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի կլիմայական և սոցիալ-տնտեսական պայմաններին համապատասխան կառավարման մոդելների մշակմանը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի ջրային տնտեսության կայուն զարգացման, գյուղատնտեսության արդյունավետության բարձրացման և ոռոգման համակարգերի երկարաժամկետ կառավարման ապահովման համար։ Գիրքը նախատեսված է ջրային տնտեսության մասնագետների, գյուղատնտեսների, տնտեսագետների, ինժեներների, պետական կառավարման ոլորտի աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այս գիրքը նվիրված է սուլֆիդային խտանյութերի լիագումար հիդրոմետալուրգիական վերամշակմամբ մոլիբդենի և ռենիումի համալիր կորզման տեխնոլոգիայի մշակմանը՝ ներկայացնելով հանքահումքային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման կարևոր ուղղություններից մեկը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են հազվագյուտ և արժեքավոր մետաղների կորզման գործընթացները, հիդրոմետալուրգիական մեթոդների կիրառման առանձնահատկությունները, տեխնոլոգիական փուլերի օպտիմալացման և մետաղների առավել ամբողջական ստացման հնարավորությունները։ Գրքում ներկայացվում են հանքանյութերի վերամշակման գիտական հիմքերը, քիմիական գործընթացների մեխանիզմները, փորձարարական հետազոտությունների արդյունքները և արտադրական կիրառության հեռանկարները։ Այն կարող է օգտակար լինել մետալուրգների, քիմիական տեխնոլոգների, հանքարդյունաբերության մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան ոլորտներում սովորող ուսանողների համար։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սածիլատնկիչ մեքենաների ոռոգման ակոսահան հանգույցի կատարելագործման և դրա հիմնական կառուցվածքային ու տեխնոլոգիական պարամետրերի հիմնավորման խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունում քննարկվում են գյուղատնտեսական մեքենաների աշխատանքի արդյունավետության բարձրացման ուղիները, սածիլների տնկման գործընթացում ոռոգման ճիշտ կազմակերպման նշանակությունը և ակոսահան մեխանիզմների դերը բույսերի աճի համար բարենպաստ պայմանների ստեղծման գործում։ Աշխատությունում վերլուծվում են գործող կառուցվածքների թերությունները, ներկայացվում են կատարելագործված լուծումներ, ուսումնասիրվում են ակոսի ձևավորման, հողի մշակման և ջրի բաշխման վրա ազդող գործոնները, ինչպես նաև հիմնավորվում են սարքի երկրաչափական և աշխատանքային հիմնական պարամետրերը։ Հետազոտությունը ներառում է տեսական հաշվարկներ, փորձարարական ուսումնասիրություններ և տեխնիկական առաջարկություններ, որոնք ուղղված են մեքենայի արտադրողականության բարձրացմանը, ջրի արդյունավետ օգտագործմանը, աշխատանքի որակի բարելավմանը և գյուղատնտեսական արտադրության ծախսերի նվազեցմանը։ Գիրքը նախատեսված է գյուղատնտեսական մեքենաշինության մասնագետների, ագրոինժեներների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և գյուղատնտեսական տեխնիկայի կատարելագործմամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Գիրքը նվիրված է բարդ էներգահամակարգերում գործող ջերմաէլեկտրակենտրոնների աշխատանքային ռեժիմների օպտիմալացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքում վերլուծվում են ջերմաէլեկտրակենտրոնների շահագործման առանձնահատկությունները, դրանց փոխազդեցությունը էներգահամակարգի մյուս տարրերի հետ և արդյունավետ կառավարման համար անհրաժեշտ տեխնիկական ու մաթեմատիկական մոտեցումները։ Հեղինակը ուսումնասիրում է էլեկտրական և ջերմային բեռների համակցված ապահովման, արտադրական հզորությունների արդյունավետ բաշխման, վառելիքային ծախսերի նվազեցման և էներգետիկ ռեսուրսների օպտիմալ օգտագործման խնդիրները։ Գրքում ներկայացվում են էներգահամակարգերի մոդելավորման, ռեժիմների հաշվարկման և օպտիմալացման մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել ջերմաէլեկտրակենտրոնների աշխատանքի հուսալիությունն ու տնտեսական արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակարգային սահմանափակումներին, տեխնիկական պարամետրերի ընտրությանը, բեռնվածությունների փոփոխականությանը և տարբեր շահագործման պայմաններում առավել նպատակահարմար ռեժիմների որոշմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի էներգետիկ համակարգերի կառավարման, ջերմային կայանների արդյունավետ շահագործման և էլեկտրաէներգիայի ու ջերմային էներգիայի արտադրության օպտիմալ կազմակերպման խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել էներգետիկայի ոլորտի մասնագետների, ինժեներների, նախագծողների, հետազոտողների, դասախոսների և տեխնիկական բուհերի ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են էներգահամակարգերի օպտիմալ կառավարմամբ և ջերմաէլեկտրակենտրոնների աշխատանքի կատարելագործմամբ։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հանքաքարի աղացման գործընթացում էլեկտրաէներգիայի ծախսի լավարկման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել արտադրական գործընթացների էներգաարդյունավետությունն ու տնտեսական արդյունավետությունը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են աղացների աշխատանքի տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները, ուսումնասիրվում են էլեկտրաէներգիայի սպառման վրա ազդող հիմնական գործոնները, ներառյալ հանքաքարի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, սարքավորումների աշխատանքային ռեժիմները, բեռնավորման պայմանները և տեխնոլոգիական պարամետրերի փոփոխությունները։ Քննարկվում են մաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալ կառավարման, ավտոմատացման և էներգետիկ վերլուծության ժամանակակից մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տալիս նվազեցնել էներգիայի ծախսերը՝ միաժամանակ պահպանելով կամ բարձրացնելով աղացման արդյունավետությունն ու արտադրողականությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էներգախնայող տեխնոլոգիաների ներդրմանը, սարքավորումների շահագործման օպտիմալացմանը, արտադրական գործընթացների մշտադիտարկմանն ու կառավարման համակարգերի կատարելագործմանը։ Ներկայացվում են նաև փորձարարական և հաշվարկային ուսումնասիրությունների արդյունքները, ինչպես նաև գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել հանքարդյունաբերական ձեռնարկություններում՝ արտադրության ինքնարժեքի նվազեցման, էներգետիկ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և արտադրության մրցունակության բարձրացման նպատակով։ Գիրքը նախատեսված է լեռնամետալուրգիական ոլորտի ինժեներների, էներգետիկների, տեխնոլոգների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և հանքարդյունաբերական ձեռնարկությունների մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են աղացման գործընթացների էներգաարդյունավետության բարձրացման և արտադրական համակարգերի օպտիմալ կառավարման ժամանակակից մեթոդներով։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է մսաձկնային հումքից կիսապատրաստվածքների արտադրության տեխնոլոգիայի կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել արտադրանքի որակը, սննդային արժեքը և արտադրության արդյունավետությունը։ Գրքում վերլուծվում են մսային և ձկնային հումքի ֆիզիկաքիմիական, կենսաքիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունները, դրանց համակցման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հումքի նախնական մշակման, բաղադրատոմսերի մշակման, ձևավորման, ջերմային մշակման, փաթեթավորման և պահպանման գործընթացները։ Հեղինակը ներկայացնում է նոր տեխնոլոգիական լուծումներ և արտադրական մեթոդներ, որոնք նպաստում են կիսապատրաստվածքների համային, կառուցվածքային և սննդային ցուցանիշների բարելավմանը, պահպանման ժամկետի երկարացմանը և արտադրության ռեսուրսախնայող կազմակերպմանը։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև արտադրանքի անվտանգության, որակի վերահսկման, սանիտարահիգիենիկ պահանջների պահպանման և ժամանակակից սննդի արդյունաբերության պահանջներին համապատասխան տեխնոլոգիաների ներդրման հարցերը։ Գիրքը նախատեսված է սննդի տեխնոլոգների, սննդի արդյունաբերության մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են մսային և ձկնային մթերքների վերամշակման ու նոր արտադրատեսակների մշակման ժամանակակից տեխնոլոգիաներով։

Այս աշխատությունը նվիրված է բերքահավաքային մեքենաների և հնձիչների կտրող ապարատների նախագծման, մշակման և կատարելագործման տեխնիկական ու տեխնոլոգիական հիմքերի ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը ներկայացնում է կտրող մեխանիզմների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, աշխատանքի սկզբունքները և դրանց արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները՝ անդրադառնալով ժամանակակից մեքենաշինական լուծումներին և ինժեներական հաշվարկների մեթոդներին։ Աշխատությունում վերլուծվում են տարբեր տեսակի կտրող հանգույցների նախագծման չափանիշները, նյութերի ընտրության, ամրության, մաշվածակայունության և էներգաարդյունավետության հարցերը, ինչպես նաև աշխատանքային օրգանների փոխազդեցությունը մշակաբույսերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արտադրողականության բարձրացմանը, էներգիայի ծախսի նվազեցմանը, շահագործման հուսալիության ապահովմանը և գյուղատնտեսական տեխնիկայի արդիականացման ուղղություններին։ Ներկայացվում են նաև գիտականորեն հիմնավորված մեթոդներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են կիրառվել նոր սերնդի գյուղատնտեսական մեքենաների նախագծման և կատարելագործման գործընթացում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական ճարտարագետներին, մեքենաշինության մասնագետներին, գիտաշխատողներին, նախագծողներին, բուհերի դասախոսներին, ուսանողներին և գյուղատնտեսական տեխնիկայի զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է փոփոխական-հաստատուն հոսանքի քարշային էլեկտրահաղորդակի թվային կառավարման համակարգի հետազոտությանը՝ ուսումնասիրելով դրա կառուցվածքը, աշխատանքի սկզբունքները և կառավարման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Ներկայացվում են քարշային էլեկտրաշարժիչների, ուժային փոխակերպիչների, կառավարման ալգորիթմների և թվային համակարգերի փոխազդեցության առանձնահատկությունները։ Աշխատությունում վերլուծվում են էլեկտրահաղորդակի դինամիկական բնութագրերը, կարգավորման գործընթացները, համակարգի կայունության և հուսալիության ապահովման խնդիրները, ինչպես նաև ուսումնասիրվում են մոդելավորման և փորձարարական հետազոտության մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միկրոպրոցեսորային կառավարման միջոցների կիրառմանը, էներգաարդյունավետության բարձրացմանը, արագության և ոլորող մոմենտի կարգավորման մեխանիզմներին, ինչպես նաև տրանսպորտային էլեկտրական համակարգերի կատարելագործման ժամանակակից մոտեցումներին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի էլեկտրատրանսպորտի, ավտոմատացման և ուժային էլեկտրոնիկայի զարգացման տեսանկյունից։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի, ավտոմատ կառավարման համակարգերի, տրանսպորտային տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև քարշային էլեկտրահաղորդակների նախագծմամբ և շահագործմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է մուտքային և ելքային հանգույցներում աղմկակայունության բարձրացման մեթոդների և տեխնիկական լուծումների ուսումնասիրմանը՝ նպատակ ունենալով բարելավել էլեկտրոնային և ավտոմատացված համակարգերի աշխատանքի հուսալիությունը տարբեր շահագործման պայմաններում։ Գրքում ներկայացվում են արտաքին և ներքին էլեկտրամագնիսական խանգարումների ազդեցության առանձնահատկությունները, դրանց առաջացման պատճառները և ազդանշանների որակի պահպանման արդյունավետ մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ֆիլտրացման, պաշտպանական սխեմաների, հողանցման, էկրանավորման, ազդանշանների մշակման և նախագծային լուծումների կիրառմանը, որոնք նպաստում են խանգարումների նվազեցմանը և համակարգերի կայուն աշխատանքին։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել էլեկտրոնիկայի, ռադիոտեխնիկայի, ավտոմատացման և կապի համակարգերի ոլորտներում աշխատող մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների և ուսանողների համար՝ որպես տեսական և կիրառական տեղեկությունների համապարփակ աղբյուր։

Այս աշխատությունը նվիրված է հայելային և Ֆրենելյան խտարարների համակցմամբ արևին հետևող ֆոտովոլտային սարքի նախագծմանը, մշակմանը և փորձարարական հետազոտությանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել արևային էներգիայի փոխակերպման արդյունավետությունը և առավել արդյունավետ օգտագործել արևային ճառագայթումը։ Ուսումնասիրվում են օպտիկական խտացման սկզբունքները, արևին հետևող մեխանիզմների կառուցվածքային և գործառնական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ֆոտովոլտային մոդուլների արտադրողականության վրա։ Աշխատությունում վերլուծվում են խտարարների երկրաչափական պարամետրերը, լույսի կենտրոնացման արդյունավետությունը, ջերմային ռեժիմները և էներգետիկական կորուստների նվազեցման հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով տարբեր կլիմայական և շահագործման պայմանները։ Ներկայացվում են փորձարարական չափումների և մոդելավորման արդյունքները, որոնց հիման վրա գնահատվում է առաջարկվող համակարգի արդյունավետությունը, հուսալիությունը և կիրառելիությունը վերականգնվող էներգետիկայի ոլորտում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արևի դիրքին ավտոմատ հետևող կառավարման համակարգի աշխատանքին, որի շնորհիվ ապահովվում է արևային ճառագայթման առավելագույն օգտագործումը և ֆոտովոլտային կայանքի ընդհանուր էներգաարդյունավետության բարձրացումը։

Աշխատությունը նվիրված է էկոլոգիապես անվտանգ ջերմաէլեկտրակայանների (ՋԷԿ) տեխնոլոգիական սխեմաների համադրական վերլուծությանը և դրանց հնարավոր ներդրման նախադրյալների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Վերլուծվում են ժամանակակից ՋԷԿ-երում կիրառվող արտանետումների նվազեցման տեխնոլոգիաները, բարձր արդյունավետությամբ էներգիայի վերափոխման համակարգերը, վառելիքի այրման օպտիմալացման լուծումները և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման ինժեներական մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ածխաթթու գազի, ազոտային օքսիդների և այլ աղտոտիչների արտանետումների վերահսկման տեխնոլոգիաներին, ինչպես նաև էներգաարդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրությունը գնահատում է ՀՀ ՋԷԿ-երի տեխնիկական վիճակը, ենթակառուցվածքային սահմանափակումները և վերազինման տնտեսական նպատակահարմարությունը՝ համեմատելով միջազգային առաջատար փորձի հետ։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև տեխնոլոգիական լուծումների ներդրման նախադրյալներ և գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել էներգետիկ համակարգի էկոլոգիական անվտանգության և կայուն զարգացման ապահովմանը։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է լեռնային և նախալեռնային բնակավայրերի ջրամատակարարման համակարգերի հաշվարկային մեթոդների կատարելագործման և շահագործման առանձնահատկությունների վերլուծությանը՝ Աշտարակ քաղաքի օրինակով։ Աշխատությունում դիտարկվում են ջրամատակարարման ցանցերի հիդրավլիկական հաշվարկների արդի մոտեցումները, ջրի հոսքերի մոդելավորումը, ճնշման կորուստների գնահատումը և համակարգի օպտիմալ նախագծման սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռելիեֆային բարդ պայմաններում համակարգերի կայուն աշխատանքի ապահովմանը, ջրի մատակարարման անընդհատության խնդիրներին և էներգախնայող պոմպակայանների կիրառման հնարավորություններին։ Քննարկվում են նաև շահագործման ընթացքում առաջացող տեխնիկական խնդիրները՝ խողովակաշարերի մաշվածություն, արտահոսքեր, ճնշման տատանումներ, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման և վերացման մեթոդները։ Աշխատությունը ընդգծում է ինժեներական հաշվարկների ճշգրտության բարձրացման և ջրամատակարարման համակարգերի հուսալիության ապահովման կարևորությունը ժամանակակից քաղաքային ենթակառուցվածքներում։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է գյուղատնտեսական մեքենաշինության ոլորտում օգտագործվող հատիկային և հանքային կերերի մանրիչների կառուցվածքային կատարելագործման և դրանց աշխատանքային պարամետրերի տեխնիկատեխնոլոգիական հիմնավորման խնդիրներին։ Աշխատությունում վերլուծվում են մանրացման գործընթացի մեխանիկական հիմքերը՝ ներառյալ նյութի կոտրման օրինաչափությունները, մասնիկների չափաբաշխումը և էներգետիկ ծախսերի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սարքավորումների աշխատանքային օրգանների ձևի, պտտման արագության, բեռնման ռեժիմների և մաշվածության ազդեցությանը մանրացման արդյունավետության վրա։ Քննարկվում են նաև մեքենայի կառուցվածքային բարելավման տարբերակները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել արտադրողականությունը, նվազեցնել էներգածախսը և ապահովել ստացվող կերի մասնիկների համասեռ որակ։ Աշխատությունը ներառում է նաև փորձարարական հետազոտություններ և մաթեմատիկական մոդելավորում՝ սարքավորման օպտիմալ աշխատանքային ռեժիմների ընտրության համար։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է վերջնամշակման մետաղահատ հաստոցների թրթռակայունության բարձրացման տեսական հիմքերին և տեխնոլոգիական լուծումներին՝ հատուկ շեշտադրումով գյուղատնտեսական մեքենաների դետալների մշակման գործընթացների վրա։ Հետազոտության ընթացքում վերլուծվում են կտրող գործընթացի ընթացքում առաջացող ինքնաթրթռումների և արտաքին խանգարումների աղբյուրները, դրանց ազդեցությունը մշակման ճշգրտության, մակերեսի որակի և գործիքների մաշվածության վրա։ Աշխատությունում դիտարկվում են համակարգի դինամիկ մոդելավորման մոտեցումները, կոշտության և մարող հատկությունների օպտիմալացման մեթոդները, ինչպես նաև մեքենայի կառուցվածքային տարրերի նախագծման սկզբունքները՝ թրթռումների նվազեցման նպատակով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեխնոլոգիական պարամետրերի ընտրությանը, մշակման ռեժիմների կայունացմանը և նորարարական հսկման ու կարգավորման մեթոդների կիրառմանը, որոնք թույլ են տալիս բարձրացնել արտադրողականությունը և ապահովել պատրաստի դետալների որակի կայունություն։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի մեքենաշինության, արտադրական տեխնոլոգիաների և գյուղատնտեսական տեխնիկայի ոլորտների ինժեներների և հետազոտողների համար։

Այս աշխատանքը վերաբերում է գրունտային պատվարների նստվածքների և դեֆորմացիաների ուսումնասիրության հիմնախնդիրներին, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն հիդրոտեխնիկական և ինժեներական կառույցների կայունության ապահովման համար։ Ուսումնասիրվում են այն ֆիզիկական և մեխանիկական գործընթացները, որոնք տեղի են ունենում հողի շերտերում ծանրաբեռնվածության ազդեցությամբ՝ ներառյալ սեղմումը, սահքը և ժամանակային նստվածքային երևույթները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրունտների կառուցվածքային առանձնահատկություններին, խոնավության և ճնշման փոփոխությունների ազդեցությանը, ինչպես նաև նյութի անհամասեռության հետևանքով առաջացող ոչ միատեսակ դեֆորմացիաներին։ Վերլուծվում են հաշվարկային մոդելները, որոնք կիրառվում են պատվարների նստվածքների կանխատեսման համար՝ սկսած դասական գծային մոտեցումներից մինչև ավելի բարդ ոչ գծային և թվային մեթոդներ, ինչպիսիք են վերջավոր տարրերի մեթոդը։ Կարևորվում է նաև դաշտային դիտարկումների և գործիքային մոնիթորինգի դերը, որոնք թույլ են տալիս իրական պայմաններում գնահատել կառուցվածքի վարքագիծը և համեմատել այն տեսական հաշվարկների հետ։ Խնդիրների շարքում առանձնացվում են նաև երկարաժամկետ կայունության գնահատումը, սողքի և նստվածքների համատեղ ազդեցության վերլուծությունը, ինչպես նաև անվտանգ նախագծման չափանիշների մշակումը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը նպատակ ունի ձևավորել ավելի ճշգրիտ կանխատեսման մեթոդներ և բարձրացնել գրունտային պատվարների անվտանգության և հուսալիության մակարդակը։

Աշխատությունը նվիրված է բարձր տեխնոլոգիական հատկություններով ցածր լեգիրված պղնձե համաձուլվածքների մշակման գիտատեխնիկական հիմքերի ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառական հնարավորությունների վերլուծությանը։ Գրքում ներկայացվում են պղնձի հիմքով համաձուլվածքների կառուցվածքագոյացման հիմնական օրինաչափությունները, լեգավորող տարրերի ազդեցությունը միկրոկառուցվածքի ձևավորման, մեխանիկական ամրության, էլեկտրահաղորդականության և ջերմակայունության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ցածր լեգավորման համակարգերում փուլային փոխակերպումները, դեֆորմացիոն և ջերմային մշակման ազդեցությունը նյութերի հատկությունների բարելավման վրա, ինչպես նաև արտադրական տեխնոլոգիաների օպտիմալացման ուղիները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր սերնդի պղնձե համաձուլվածքների կիրառությանը էլեկտրատեխնիկայում, էլեկտրոնիկայում, էներգետիկայում և բարձր ջերմային բեռնվածության պայմաններում աշխատող կառուցվածքներում։ Քննարկվում են նաև փորձարարական հետազոտությունների արդյունքները, միկրոսկոպիկ և սպեկտրալ անալիզի տվյալները, որոնք թույլ են տալիս գնահատել առաջարկվող նյութերի արդյունավետությունը։ Աշխատությունը նախատեսված է մետալուրգների, նյութագետների, ինժեներների և բարձր տեխնոլոգիական արտադրության ոլորտի մասնագետների համար։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է բջջային կապի հինգերորդ սերնդի (5G) համակարգերում ազդանշանների մոդուլյացիայի եղանակների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել տվյալների փոխանցման արագությունը, սպեկտրալ արդյունավետությունը և կապի հուսալիությունը։ Նյութում վերլուծվում են ժամանակակից մոդուլյացիոն տեխնոլոգիաները, այդ թվում՝ OFDM-ի (Orthogonal Frequency Division Multiplexing) կատարելագործված տարբերակները, ինչպես նաև բարձր կարգի QAM սխեմաները, որոնք թույլ են տալիս մեծացնել տվյալների խտությունը սահմանափակ հաճախականային ռեսուրսների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում MIMO և massive MIMO համակարգերի հետ համատեղ կիրառվող մոդուլյացիոն մեթոդներին, որոնք ապահովում են բազմաանտենային միջավայրում ազդանշանների արդյունավետ տարածում և միջամտությունների նվազեցում։ Քննարկվում են նաև ալիքային պայմանների փոփոխականությունը, աղմուկի ազդեցությունը և ադապտիվ մոդուլյացիայի մեխանիզմները, որոնք հնարավորություն են տալիս իրական ժամանակում հարմարեցնել փոխանցման պարամետրերը կապի որակի պահպանման համար։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ նոր սերնդի մոդուլյացիոն լուծումների մշակումը կարևոր դեր ունի 5G ցանցերի բարձր թողունակության, ցածր ուշացման և մեծ քանակի միաժամանակյա օգտատերերի սպասարկման պահանջների ապահովման գործում՝ հիմք ստեղծելով ապագա 6G համակարգերի զարգացման համար։

Այս աշխատանքը նվիրված է միկրոմանիպուլյատորների հետազոտությանը և նախագծմանը՝ հիմնված պիեզոէլեկտրական և պոլիմեր-մետաղական ակտուատորների, ինչպես նաև առաձգական հոդերի կիրառման վրա, որոնք թույլ են տալիս ապահովել բարձր ճշգրտությամբ շարժում միկրո և նանոմաշտաբային համակարգերում։ Նյութում վերլուծվում են միկրոմեխանիկական համակարգերի կառուցվածքային լուծումները, ուժի և տեղաշարժի փոխանցման մեխանիզմները, ինչպես նաև կառավարման ալգորիթմները, որոնք ապահովում են սարքերի կայուն և կրկնելի աշխատանքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պիեզոէլեկտրական նյութերի դեֆորմացիոն հատկություններին, պոլիմեր-մետաղական կոմպոզիտների ճկունության առավելություններին և առաձգական հոդերի կիրառմանը՝ որպես շփումազերծ շարժման ապահովման միջոց։ Աշխատությունը նաև ընդգրկում է մոդելավորման և սիմուլյացիայի մեթոդներ, որոնք թույլ են տալիս գնահատել համակարգի դինամիկան, ճշգրտությունը և էներգաարդյունավետությունը տարբեր աշխատանքային ռեժիմներում՝ ընդգծելով միկրոմանիպուլյացիոն տեխնոլոգիաների կիրառական նշանակությունը բիոմեդիցինում, նանոտեխնոլոգիաներում և բարձր ճշգրտության ինժեներական սարքավորումներում։

Այս աշխատանքը նվիրված է գազի ներկրման դիվերսիֆիկացիայի պայմաններում գազատրանսպորտային համակարգերի օպտիմալացման մեթոդների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել էներգետիկ ենթակառուցվածքների արդյունավետությունը, հուսալիությունը և տնտեսական շահավետությունը փոփոխվող մատակարարման աղբյուրների պայմաններում։ Հետազոտության մեջ գազատրանսպորտային համակարգը դիտարկվում է որպես բարդ ինժեներատեխնիկական և տնտեսական ցանց, որի արդյունավետ գործունեությունը կախված է մատակարարման աղբյուրների բազմազանությունից, խողովակաշարային ենթակառուցվածքների տեխնիկական վիճակից, սպառման դինամիկայից և տարածաշրջանային էներգետիկ քաղաքականությունից։ Աշխատությունը վերլուծում է այն հիմնական խնդիրները, որոնք առաջանում են ներկրման աղբյուրների դիվերսիֆիկացիայի դեպքում՝ ներառյալ հոսքերի վերաբաշխման անհրաժեշտությունը, ճնշման և ծավալային ռեժիմների կարգավորումը, համակարգի կայունության ապահովումը և հնարավոր խափանումների ռիսկերի նվազեցումը։ Առաջարկվող օպտիմալացման մեթոդները ներառում են մաթեմատիկական մոդելավորում, ցանցային հոսքերի տեսություն, բազմաչափ օպտիմալացման ալգորիթմներ և սցենարային վերլուծություն, որոնք թույլ են տալիս գտնել էներգամատակարարման առավել արդյունավետ կոնֆիգուրացիաներ տարբեր պահանջարկային և մատակարարման պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև էներգետիկ անվտանգության ապահովման խնդրին՝ որպես ռազմավարական գործոն, որը պայմանավորում է համակարգի դիմակայունությունը արտաքին շոկերի նկատմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ գազատրանսպորտային համակարգերի օպտիմալացումը դիվերսիֆիկացիայի պայմաններում պահանջում է ինտեգրված մոտեցում՝ համադրելով ինժեներական հաշվարկները, տնտեսական մոդելավորումը և ռիսկերի կառավարման մեթոդները՝ էներգետիկ կայունության և արդյունավետության բարձրացման նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է պիրիտի և խալկոպիրիտի բարձր պարունակությամբ մոլիբդենիտային խտանյութերի համալիր հիդրոմետալուրգիական վերամշակման հիման վրա արժեքավոր մետաղների կորզման տեխնոլոգիայի մշակմանը՝ ընդգծելով բազմաբաղադրիչ հանքային հումքի արդյունավետ օգտագործման արդի խնդիրները։ Հեղինակը վերլուծում է նման խտանյութերի քիմիական և միներալոգիական կազմը, ինչպես նաև դրանց մշակման ընթացքում առաջացող տեխնոլոգիական դժվարությունները՝ կապված ծծմբային միացությունների, երկաթի սուլֆիդների և պղնձի պարունակության հետ։ Գրքում դիտարկվում են հիդրոմետալուրգիական հիմնական գործընթացները՝ լիչինգ (leaching), օքսիդացում, լուծույթներից մետաղների կորզում և նստեցում, ինչպես նաև դրանց օպտիմալացման պայմանները՝ ջերմաստիճան, pH, օքսիդացնող միջավայր և ռեագենտների կոնցենտրացիա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտրողական կորզման տեխնոլոգիաներին, որոնք թույլ են տալիս առանձնացնել մոլիբդենը, պղինձը և այլ ուղեկցող արժեքավոր մետաղները՝ նվազեցնելով թափոնների քանակը և բարձրացնելով գործընթացի տնտեսական արդյունավետությունը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման հարցերը՝ արդյունաբերական արտահոսքերի չեզոքացում և էկոլոգիապես անվտանգ տեխնոլոգիական սխեմաների կիրառություն։ Աշխատությունը ընդգծում է համալիր հիդրոմետալուրգիական մոտեցումների կարևորությունը բազմամետաղային հանքերի արդյունավետ և կայուն օգտագործման համար։ Այն օգտակար է մետալուրգների, քիմիական տեխնոլոգների և հանքարդյունաբերության ոլորտի մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է սերպենտինիտներից ստացված սիլիկագելի մեխանոքիմիական ակտիվացման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ ալյումինի և մագնեզիումի մասնակցությամբ, ինչպես նաև մանրաբյուրեղ սիլիցիումի սինթեզին։ Հեղինակը վերլուծում է սերպենտինիտային հումքից սիլիցիում պարունակող նյութերի առանձնացման և վերամշակման տեխնոլոգիական փուլերը՝ ընդգծելով մեխանիկական ակտիվացման ազդեցությունը նյութի կառուցվածքային և ռեակցիոն հատկությունների վրա։ Գրքում դիտարկվում են բարձր էներգետիկ աղացման պայմաններում տեղի ունեցող փուլային փոխակերպումները, քիմիական կապերի խզումն ու նոր կապերի ձևավորումը, որոնք նպաստում են ռեակցիոնունակության զգալի աճին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ալյումինի և մագնեզիումի հետ փոխազդեցությունների մեխանիզմներին, որոնք ազդում են սիլիցիումի վերականգնման գործընթացի արդյունավետության վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև մանրաբյուրեղ սիլիցիումի ստացման տեխնոլոգիական մոտեցումներ՝ ստացված նյութի կառուցվածքային բնութագրման և մաքրության գնահատման արդյունքներով։ Աշխատությունը ընդգծում է մեխանոքիմիական մեթոդների կիրառման առավելությունները՝ էներգախնայողություն, տեխնոլոգիական պարզեցում և բարձր որակի սիլիցիումային նյութերի ստացում։ Այն օգտակար է անօրգանական քիմիկների, նյութագետների և հանքաքիմիական տեխնոլոգիաների մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տարածքում WGS-84 համաշխարհային գեոդեզիական կոորդինատային համակարգի ներդրման և GPS արբանյակային ընդունիչների դիտարկումների միջոցով նոր ազգային գեոդեզիական ցանցի ստեղծման գիտական ու գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ներկայացնել ժամանակակից արբանյակային տեխնոլոգիաների կիրառմամբ բարձր ճշտության միասնական գեոդեզիական հիմքի ձևավորման սկզբունքները և գնահատել դրա նշանակությունը Հայաստանի տարածքում գեոդեզիական, քարտեզագրական, տեղագրական և կադաստրային աշխատանքների իրականացման համար։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են WGS-84 համակարգի առանձնահատկությունները, դրա ներդրման անհրաժեշտությունը և ավանդական գեոդեզիական համակարգից ժամանակակից արբանյակային համակարգի անցման խնդիրները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում GPS ընդունիչներով իրականացվող դիտարկումների կազմակերպմանը, չափումների տևողությանը, դիտարկվող կետերի ընտրությանը, բազային գծերի ձևավորմանը, ստացված տվյալների մշակմանը և կոորդինատների հաշվարկման ու հավասարակշռման մեթոդներին։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է Հայաստանի տարածքում ազգային գեոդեզիական ցանցի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը՝ տարբեր դասերի գեոդեզիական կետերի փոխկապակցման և միասնական կոորդինատային հիմքի ստեղծման տեսանկյունից։ Պաշտոնական ծրագրային փաստաթղթերում նախատեսված էր WGS-84 համակարգում ազգային գեոդեզիական ցանցի ստեղծում, իսկ GPS դիտարկումները պետք է օգտագործվեին ցանցի կետերի բարձր ճշտությամբ կոորդինատների որոշման համար։ Հետագայում ստեղծված ազգային գեոդեզիական ցանցը ներառեց 0-ական դասի 5, 1-ին դասի 41 և 2-րդ դասի 1069 կետեր։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև արբանյակային գեոդեզիական տեխնոլոգիաների առավելությունների վերլուծությունը, քանի որ դրանց կիրառումը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել կոորդինատների որոշման ճշտությունը, նվազեցնել ավանդական չափումների նկատմամբ կախվածությունը և ավելի արդյունավետ կազմակերպել մեծ տարածքների գեոդեզիական ապահովումը։ Ուսումնասիրության արդյունքները նշանակալի են տեղագրական քարտեզների և հատակագծերի կազմման, կադաստրային քարտեզագրման, շինարարական և նախագծային աշխատանքների, նավիգացիոն համակարգերի, օդագնացության, պետական սահմանների ու վարչատարածքային սահմանների որոշման, ինչպես նաև երկրակեղևի շարժումների ուսումնասիրության համար։ Հետազոտությունը նաև անդրադառնում է գեոդեզիական ցանցի հետագա պահպանման, թարմացման և մշտական գործող արբանյակային ռեֆերենց կայանների միջոցով դրա արդիական վիճակի ապահովման անհրաժեշտությանը։ Այսպիսով, աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի գեոդեզիական համակարգի արդիականացման կարևոր փուլը՝ ավանդական ցանցերից դեպի ժամանակակից արբանյակային տեխնոլոգիաների վրա հիմնված միասնական ազգային գեոդեզիական հիմք անցնելու գործընթացը։ Այն կարող է հետաքրքրել գեոդեզիստներին, քարտեզագիրներին, կադաստրի մասնագետներին, տեղագրագետներին, շինարարության և հողաշինության ոլորտի մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։ Մատենագիտական տվյալներով՝ աշխատանքը 2010 թվականին ներկայացված տեխնիկական գիտությունների թեկնածուի ատենախոսություն է՝ «Գեոդեզիա, ներառյալ քարտեզագրություն և կադաստր» մասնագիտությամբ։

Աշխատությունը նվիրված է բարակ թաղանթների հաստության չափման համար նախատեսված ունակային չափիչ սարքի մշակմանը, որի աշխատանքի հիմքում ընկած է էլեկտրական ունակության փոփոխության և ուսումնասիրվող շերտի հաստության միջև կապի օգտագործումը։ Հետազոտությունը համադրում է չափագիտության, էլեկտրոնիկայի, էլեկտրատեխնիկայի և բարակ թաղանթների ֆիզիկայի խնդիրները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել զգայուն, ճշգրիտ և գործնական կիրառության համար հարմար չափման համակարգ։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են բարակ թաղանթների հաստության որոշման առկա մեթոդները և դրանց հնարավորություններն ու սահմանափակումները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ունակային չափման սկզբունքին։ Այս մոտեցման դեպքում չափվող օբյեկտի կամ համապատասխան էլեկտրոդային կառուցվածքի էլեկտրական պարամետրերի փոփոխությունը կարող է օգտագործվել թաղանթի հաստությունը գնահատելու համար։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է չափիչ սարքի կառուցվածքային և էլեկտրական սխեմայի մշակումը, որի ընթացքում անհրաժեշտ է հաշվի առնել չափման զգայունությունը, կայունությունը, լուծաչափը, արտաքին գործոնների ազդեցությունը և ստացված ազդանշանի մշակման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում չափիչ համակարգի զգայուն տարրի նախագծմանը, էլեկտրոդների երկրաչափությանը և այնպիսի պայմանների ապահովմանը, որոնց դեպքում թաղանթի հաստության փոքր փոփոխությունները կհանգեցնեն գրանցելի էլեկտրական փոփոխությունների։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են նաև չափման արդյունքների վրա ազդող գործոնները, այդ թվում՝ նյութի դիէլեկտրական հատկությունները, միջավայրի պայմանները, ջերմաստիճանը, մակերևույթի առանձնահատկությունները և սարքի էլեկտրոնային բաղադրիչների կայունությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սարքի տրամաչափմանը և փորձարարական ստուգմանը, քանի որ միայն տեսական կախվածության մշակումը բավարար չէ գործնական չափիչ համակարգի արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Փորձերի միջոցով հնարավոր է որոշել սարքի չափման տիրույթը, զգայունությունը, կրկնելիությունը և սխալի հիմնական աղբյուրները։ Աշխատության մեջ կարող են դիտարկվել նաև ազդանշանի ուժեղացման, փոխակերպման և թվային մշակման եղանակները, որոնք հնարավորություն են տալիս բարձրացնել չափման արդյունքների հուսալիությունը և սարքի կիրառական արժեքը։ Բարակ թաղանթների հաստության ճշգրիտ չափումը կարևոր նշանակություն ունի նյութագիտության, միկրոէլեկտրոնիկայի, կիսահաղորդչային տեխնոլոգիաների, օպտիկական ծածկույթների և այլ տեխնոլոգիական ոլորտների համար, որտեղ նույնիսկ փոքր հաստության շեղումները կարող են ազդել պատրաստի նյութի կամ սարքի հատկությունների վրա։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է բարակ թաղանթների հաստության չափման համար ունակային սկզբունքով սարքի նախագծման, տեխնիկական իրականացման և փորձարարական գնահատման ամբողջական գործընթացը։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրոնիկայի, չափագիտության, ավտոմատացման, սարքաշինության և նյութագիտության ոլորտների մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Աշխատանքը նվիրված է խոշորապանելային շենքերի կրող պատերի փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ ուղղաձիգ և հորիզոնական բեռնվածքների ազդեցության պայմաններում դրանց ամրության, կայունության, դեֆորմացիաների և աշխատանքի բնույթի գնահատման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում ընկած է շենքի կրող պատերի իրական աշխատանքային վարքագծի ուսումնասիրությունը տարբեր տեսակի բեռնվածությունների դեպքում, քանի որ նման տարրերը շենքի ընդհանուր տարածական կոշտության և հուսալիության ապահովման կարևոր բաղադրիչներից են։ Ուղղաձիգ բեռնվածքները հիմնականում կապված են սեփական քաշի, վերադիր հարկերի և շահագործման ընթացքում առաջացող ծանրաբեռնվածությունների փոխանցման հետ, մինչդեռ հորիզոնական ազդեցությունները կարող են առաջանալ քամու, սեյսմիկ տատանումների և այլ դինամիկ կամ ստատիկ գործոնների հետևանքով։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես է պատը արձագանքում բեռնվածության աստիճանական ավելացմանը, ինչպիսի լարումներ և դեֆորմացիաներ են առաջանում տարբեր հատվածներում և ինչ պայմաններում կարող են ձևավորվել ճաքեր, տեղային վնասվածքներ կամ կրողունակության կորուստ։ Փորձարարական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ստանալ տվյալներ, որոնք դժվար է ամբողջությամբ գնահատել միայն տեսական հաշվարկների միջոցով, քանի որ իրական կառուցվածքի վարքագծի վրա ազդում են նյութերի հատկությունները, միացումների որակը, պատի երկրաչափական պարամետրերը, նախնական թերությունները և բեռնվածքի կիրառման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են չափվել պատերի տեղաշարժերը, դեֆորմացիաները, ճաքերի առաջացման ու տարածման բնույթը, բեռնվածքի և լարման փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև սահմանային վիճակին հասնելու պայմանները։ Հորիզոնական և ուղղաձիգ ազդեցությունների համատեղ դիտարկումը հատկապես կարևոր է սեյսմիկ շրջաններում կառուցվող կամ շահագործվող խոշորապանելային շենքերի համար, քանի որ տարբեր ուղղություններով գործող ուժերի փոխազդեցությունը կարող է էապես փոխել կոնստրուկցիայի իրական կրողունակությունը։ Ստացված փորձարարական տվյալների համադրումը հաշվարկային մոդելների և տեսական դրույթների հետ հնարավորություն է տալիս ճշտել ընդունված ինժեներական հաշվարկային մոտեցումները և անհրաժեշտության դեպքում առաջարկել դրանց կատարելագործման ուղիներ։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ նման հետազոտությունները կարող են օգտագործվել խոշորապանելային շենքերի նախագծման, տեխնիկական վիճակի գնահատման, վերակառուցման և սեյսմիկ անվտանգության ապահովման ժամանակ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել կրող պատերի օպտիմալ կառուցվածքային լուծումների ընտրությանը, նյութերի և միացումների աշխատանքի ավելի ճշգրիտ գնահատմանը և շենքերի շահագործման հուսալիության բարձրացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը միավորում է փորձարարական շինարարական մեխանիկան և կառուցվածքային հաշվարկը՝ նպատակ ունենալով պարզել խոշորապանելային շենքերի կրող պատերի իրական վարքագիծը ուղղաձիգ և հորիզոնական ազդեցությունների պայմաններում և այդ գիտելիքի հիման վրա բարձրացնել նման շենքերի ամրությունը, կայունությունն ու անվտանգությունը։

Աշխատանքը նվիրված է կենսագազային, քամու և արևային էներգիայի համակցմամբ գործող կոմբինացված էներգետիկ համակարգի ուսումնասիրությանն ու մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է տարբեր վերականգնվող էներգիայի աղբյուրների առավելությունների համադրումը՝ էներգիայի արտադրության կայունությունը, հուսալիությունը և արդյունավետությունը բարձրացնելու համար։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են կենսագազի ստացման և էներգիայի վերածման տեխնոլոգիաները, քամու էներգիայի օգտագործման սկզբունքները և արևային էներգիայի արտադրության հնարավորությունները՝ հաշվի առնելով դրանց աշխատանքի պայմանների և արտադրողականության ժամանակային տարբերությունները։ Կոմբինացված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս փոխլրացնել առանձին աղբյուրների սահմանափակումները. օրինակ՝ արևային և քամու էներգիայի արտադրությունը կախված է եղանակային պայմաններից, մինչդեռ կենսագազային բաղադրիչը կարող է ապահովել ավելի կառավարելի էներգիայի արտադրություն։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել համակարգի կառուցվածքը, առանձին էներգետիկ աղբյուրների փոխկապակցումը, էներգիայի փոխակերպման և կուտակման մեխանիզմները, ինչպես նաև կառավարման և ավտոմատացման հնարավոր լուծումները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում համակարգի աշխատանքի մաթեմատիկական մոդելավորմանն ու տեխնիկատնտեսական գնահատմանը՝ տարբեր ռեժիմներում արտադրողականությունը, էներգետիկ արդյունավետությունը, ծախսերը և շահագործման պայմանները որոշելու նպատակով։ Հետազոտության ընթացքում կարող են վերլուծվել նաև տեղական կլիմայական պայմանների, արևային ճառագայթման, քամու արագության, կենսագազի հումքի հասանելիության և էներգիայի սպառման բնույթի ազդեցությունները համակարգի ընդհանուր արդյունավետության վրա։ Համակցված համակարգի նախագծման կարևոր խնդիրներից է էներգիայի արտադրության և սպառման հավասարակշռության ապահովումը, ինչպես նաև ավելցուկային էներգիայի արդյունավետ օգտագործումը կամ կուտակումը։ Աշխատանքը կարող է ներառել տարբեր տեխնիկական լուծումների համեմատություն և օպտիմալ կառուցվածքի ընտրություն՝ էներգիայի ինքնաբավության, շահագործման հուսալիության և շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության նվազեցման նպատակով։ Նման համակարգերի կիրառումը կարող է նպաստել հանածո վառելիքներից կախվածության նվազեցմանը, տեղական էներգետիկ ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և ցածր ածխածնային էներգետիկ համակարգերի զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել էներգետիկայի, վերականգնվող էներգիայի, ջերմատեխնիկայի, էլեկտրատեխնիկայի և էներգետիկ համակարգերի մոդելավորման մասնագետներին, ինչպես նաև համապատասխան տեխնիկական ուղղությունների հետազոտողներին ու ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ալիքատար-ճեղքային ալեհավաքային ցանցերի կիրառման ուսումնասիրությանը՝ որպես երկհայելային գնդային ալեհավաքների ճառագայթիչներ։ Հետազոտության հիմնական նպատակը նման բարդ ալեհավաքային համակարգերի արդյունավետության բարձրացման համար համապատասխան ճառագայթիչների ընտրության, նախագծման և էլեկտրամագնիսական բնութագրերի ուսումնասիրման խնդիրների լուծումն է։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են ալիքատար-ճեղքային ցանցերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց ճառագայթման մեխանիզմները, ճառագայթման դիագրամների ձևավորումը և այն պարամետրերը, որոնք որոշում են համակարգի աշխատանքային արդյունավետությունը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում երկհայելային գնդային ալեհավաքների կառուցվածքին, հիմնական հայելիների և երկրորդային տարրերի փոխազդեցությանը, ինչպես նաև ճառագայթիչի և ամբողջ ալեհավաքային համակարգի էլեկտրամագնիսական բնութագրերի փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է ճառագայթիչի այնպիսի պարամետրերի որոշումը, որոնք թույլ են տալիս ստանալ պահանջվող ուղղվածություն, ճառագայթման արդյունավետություն, բևեռացում և էներգիայի առավել նպատակային բաշխում։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տեսական հաշվարկներ, մաթեմատիկական մոդելավորում և փորձարարական ուսումնասիրություններ՝ առաջարկվող կառուցվածքների բնութագրերը գնահատելու և տարբեր նախագծային լուծումներ համեմատելու նպատակով։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև կողմնակի ճառագայթման, կորուստների, ճառագայթման դիագրամի ձևի և համակարգի աշխատանքային հաճախականության հետ կապված խնդիրների վերլուծությունը։ Նման մոտեցումները կիրառելի են բարձր ուղղվածությամբ ալեհավաքային համակարգերի նախագծման, ռադիոլոկացիոն կայանների, տիեզերական և արբանյակային կապի համակարգերի, ինչպես նաև տարբեր միկրոալիքային տեխնոլոգիաների զարգացման բնագավառներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռադիոտեխնիկայի, կապի համակարգերի, էլեկտրամագնիսական դաշտերի, միկրոալիքային տեխնիկայի և ալեհավաքների նախագծման մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և համապատասխան տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողներին։ Այն հատկապես արժեքավոր է այն ընթերցողների համար, ովքեր ուսումնասիրում են բարձր արդյունավետությամբ ալեհավաքային համակարգերի կառուցվածքը և ճառագայթիչների ընտրության ու օպտիմալացման խնդիրները։

Աշխատանքը նվիրված է անկանխատեսելի իրավիճակներում շինարարական աշխատանքների արդյունավետ կազմակերպման, կառավարման և վերահսկման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն իրավիճակներն են, երբ շինարարական գործընթացը ենթարկվում է նախապես չնախատեսված ազդեցությունների, որոնք կարող են խաթարել աշխատանքների բնականոն ընթացքը, առաջացնել ժամկետների փոփոխություն, լրացուցիչ ծախսեր, նյութերի կամ աշխատուժի պակաս և տեխնիկական ու կազմակերպական դժվարություններ։ Ուսումնասիրվում են շինարարական նախագծերի իրականացման ընթացքում հնարավոր ռիսկերի տեսակները, դրանց առաջացման պատճառները և ազդեցությունը աշխատանքի արտադրողականության, որակի, արժեքի և վերջնաժամկետների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնական աղետներին, եղանակային անբարենպաստ պայմաններին, տեխնիկական վթարներին, նյութատեխնիկական մատակարարման խափանումներին, ֆինանսական սահմանափակումներին, նախագծային փոփոխություններին և այլ արտակարգ հանգամանքներին արձագանքելու կազմակերպական մեխանիզմներին։ Աշխատանքում դիտարկվում է ռիսկերի նախնական գնահատման և կանխատեսման նշանակությունը, ինչպես նաև շինարարական կազմակերպության պատրաստվածությունը արագ որոշումներ ընդունելու և ռեսուրսները վերադասավորելու համար։ Կարևորվում են աշխատանքների առաջնահերթությունների սահմանումը, նյութերի և տեխնիկայի արդյունավետ բաշխումը, աշխատուժի անվտանգ կազմակերպումը, այլընտրանքային մատակարարների ներգրավումը և շինարարական ժամանակացույցի օպերատիվ վերանայումը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքի անվտանգության ապահովմանը, քանի որ անկանխատեսելի պայմաններում շինարարական գործընթացի արագ վերակազմակերպումը չպետք է իրականացվի աշխատողների անվտանգության պահանջների հաշվին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև շինարարական կազմակերպության և պատվիրատուի, նախագծող, մատակարար և վերահսկող կողմերի միջև հաղորդակցության ու փոխգործակցության մեխանիզմները, որոնք վճռորոշ նշանակություն ունեն ճգնաժամային իրավիճակներում։ Աշխատանքը նպատակ ունի ձևավորել շինարարական գործընթացների ճկուն կառավարման մոտեցում, որի միջոցով հնարավոր կլինի նվազեցնել անկանխատեսելի հանգամանքների բացասական ազդեցությունը և հնարավորինս պահպանել աշխատանքի որակը, անվտանգության մակարդակը, նախատեսված ժամկետներն ու ֆինանսական արդյունավետությունը։ Արդյունքում ներկայացվում են ռիսկերի կառավարման, արագ արձագանքման, ռեսուրսների օպտիմալացման և շինարարական աշխատանքների շարունակականության ապահովման ուղղություններ, որոնք կարող են կիրառվել տարբեր բնույթի շինարարական նախագծերում և նպաստել դրանց դիմակայունության ու կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է էլեկտրադինամիկայի մի շարք գծային և ոչ գծային խնդիրների տեսական ու մաթեմատիկական լուծմանը՝ նպատակ ունենալով մշակել և ուսումնասիրել այնպիսի մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել էլեկտրամագնիսական դաշտերի տարածումը, փոխազդեցությունը և փոփոխությունը տարբեր ֆիզիկական պայմաններում։ Հետազոտության հիմքում Մաքսվելի հավասարումների համակարգն է և դրանից բխող դաշտային խնդիրները, որոնք տարբեր նյութական միջավայրերում կարող են ստանալ ինչպես գծային, այնպես էլ ոչ գծային բնույթ։ Գծային խնդիրների դեպքում նյութի արձագանքը էլեկտրամագնիսական դաշտին ենթադրվում է համեմատաբար պարզ և համաչափ, ինչը հնարավորություն է տալիս կիրառել սուպերպոզիցիայի սկզբունքը և ստանալ դաշտերի վերլուծական կամ թվային լուծումներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել էլեկտրական և մագնիսական դաշտերի բաշխումները, ալիքների տարածումը, սահմանային պայմանները, ճառագայթման և անդրադարձման երևույթները, ինչպես նաև տարբեր երկրաչափություններ և նյութական միջավայրեր նկարագրող խնդիրներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ոչ գծային էլեկտրադինամիկայի խնդիրների ուսումնասիրությունը, որտեղ նյութի էլեկտրամագնիսական արձագանքը կախված է դաշտի ինտենսիվությունից կամ այլ պարամետրերից։ Այդ դեպքում Մաքսվելի հավասարումների լուծումը դառնում է ավելի բարդ, քանի որ դաշտի տարբեր բաղադրիչները կարող են փոխազդել միմյանց հետ և առաջացնել նոր հաճախականություններ, հարմոնիկներ կամ այլ ոչ գծային էֆեկտներ։ Նման երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես ուժեղ էլեկտրամագնիսական դաշտերի, ոչ գծային օպտիկայի և հատուկ նյութական միջավայրերի հետազոտության համար։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է մաթեմատիկական մեթոդների ընտրությունը՝ կախված կոնկրետ խնդրի կառուցվածքից։ Կարող են կիրառվել դիֆերենցիալ հավասարումների լուծման վերլուծական մեթոդներ, տարանջատման մեթոդներ, ինտեգրալ հավասարումների մոտեցումներ, մոտավոր մեթոդներ և թվային հաշվարկներ։ Ոչ գծային խնդիրների դեպքում կարող են օգտագործվել նաև հաջորդական մոտարկումների, պերտուրբացիոն և թվային իտերացիոն մեթոդներ, որոնց միջոցով հնարավոր է ստանալ մոտավոր լուծումներ այն դեպքերում, երբ փակ տեսքով լուծումը հնարավոր չէ։ Հետազոտության ընթացքում կարևոր նշանակություն ունի սահմանային և սկզբնական պայմանների ճիշտ ձևակերպումը։ Էլեկտրադինամիկական համակարգերի վարքը կարող է զգալիորեն փոխվել՝ կախված հաղորդիչների, դիէլեկտրիկների, մագնիսական նյութերի կամ այլ միջավայրերի հատկություններից։ Այդ պատճառով տարբեր սահմանային պայմանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել էլեկտրամագնիսական դաշտերի վարքը ինչպես սահմանափակ, այնպես էլ անսահմանափակ տարածություններում։ Աշխատության արդյունքների ստուգման համար կարող է իրականացվել ստացված լուծումների համեմատություն հայտնի հատուկ դեպքերի, մոտավոր լուծումների կամ թվային մոդելավորման արդյունքների հետ։ Այսպիսի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել կիրառված մեթոդների ճշգրտությունը և որոշել դրանց կիրառելիության սահմանները։ Միաժամանակ կարող են ուսումնասիրվել այն պայմանները, որոնց դեպքում գծային մոդելը դադարում է բավարար լինել և անհրաժեշտություն է առաջանում հաշվի առնել ոչ գծային ազդեցությունները։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է տարբեր տիպի էլեկտրադինամիկական խնդիրների համար միասնական մաթեմատիկական մոտեցումների մշակմամբ և դրանց լուծումների հատկությունների ուսումնասիրությամբ։ Ստացված արդյունքները կարող են կիրառելի լինել էլեկտրամագնիսական ալիքների տարածման, ալեհավաքների և ճառագայթող համակարգերի, միկրոալիքային սարքերի, օպտիկական համակարգերի, էլեկտրամագնիսական համատեղելիության և այլ հարակից խնդիրների ուսումնասիրության ժամանակ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ֆիզիկոսներին, կիրառական մաթեմատիկոսներին, էլեկտրատեխնիկայի մասնագետներին և էլեկտրամագնիսական դաշտերի մոդելավորմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է տեսական էլեկտրադինամիկան և մաթեմատիկական ֆիզիկան՝ գծային ու ոչ գծային դաշտային խնդիրների լուծման, դրանց մաթեմատիկական հատկությունների բացահայտման և ստացված արդյունքների ֆիզիկական մեկնաբանության նպատակով։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բնական և կեղտաջրերի մաքրմանը էլեկտրաքիմիական մեթոդների՝ մասնավորապես էլեկտրօքսիդացման և էլեկտրակոագուլյացիայի կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել այդ տեխնոլոգիաների արդյունավետությունը ջրում առկա տարբեր աղտոտիչների հեռացման, օրգանական և անօրգանական միացությունների քայքայման և ջրի որակի բարելավման գործընթացներում։ Էլեկտրաքիմիական մաքրման մեթոդները կարևոր այլընտրանք են ավանդական ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական եղանակներին, քանի որ դրանց կիրառմամբ հնարավոր է որոշ դեպքերում նվազեցնել լրացուցիչ քիմիական ռեագենտների օգտագործումը և գործընթացը կազմակերպել համեմատաբար վերահսկելի պայմաններում։ Էլեկտրօքսիդացման դեպքում ջրում առկա աղտոտիչների հեռացումը տեղի է ունենում էլեկտրաքիմիական օքսիդացման գործընթացների արդյունքում, որոնց ընթացքում կարող են քայքայվել տարբեր օրգանական նյութեր և փոխակերպվել որոշ անօրգանական միացություններ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել էլեկտրոդների նյութի, հոսանքի խտության, լարման, մշակման տևողության, ջրի քիմիական կազմի և այլ գործոնների ազդեցությունը մաքրման արդյունավետության վրա։ Էլեկտրակոագուլյացիայի մեթոդի դեպքում կարևոր նշանակություն ունի էլեկտրոդների լուծման արդյունքում առաջացող կոագուլյացիոն գործընթացը, որի միջոցով ջրից կարող են հեռացվել կախված մասնիկներ, կոլոիդային համակարգեր, որոշ մետաղական իոններ և այլ աղտոտիչներ։ Հետազոտության ընթացքում կարող է գնահատվել տարբեր մաքրման ռեժիմների ազդեցությունը ջրի ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշների վրա՝ ներառյալ օրգանական աղտոտվածության, կախված նյութերի, գույնի, պղտորության և այլ բաղադրիչների փոփոխությունները։ Կարևոր է նաև պարզել, թե ինչպես են էլեկտրաքիմիական գործընթացները փոխազդում միմյանց հետ և ինչպիսի արդյունք կարելի է ստանալ դրանց համակցված կամ հաջորդական կիրառման դեպքում։ Բնական ջրերի մաքրման դեպքում տեխնոլոգիաների կիրառումը կարող է ուղղված լինել ջրի որակի բարելավմանը և որոշ անցանկալի բաղադրիչների նվազեցմանը, իսկ կեղտաջրերի դեպքում՝ արդյունաբերական կամ կենցաղային աղտոտիչների հեռացմանն ու ջրի հետագա օգտագործման կամ անվտանգ հեռացման հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ է նաև տեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետության գնահատումը՝ հաշվի առնելով էներգիայի ծախսը, էլեկտրոդների սպառումը, մաքրման տևողությունը և ստացված արդյունքի որակը։ Այդ ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս ընտրել առավել նպատակահարմար աշխատանքային պայմաններ և գնահատել տեխնոլոգիայի կիրառման տնտեսական ու բնապահպանական արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ էլեկտրաքիմիական մեթոդները կարող են կիրառվել տարբեր բնույթի ջրային հոսքերի մաքրման համակարգերում և հարմարեցվել աղտոտվածության տարբեր մակարդակներին։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բնապահպանության մասնագետներին, ջրամաքրման տեխնոլոգներներին, քիմիկոսներին, էլեկտրաքիմիկոսներին և արդյունաբերական կեղտաջրերի կառավարմամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է էլեկտրաքիմիայի, ջրի մաքրման և շրջակա միջավայրի պաշտպանության սկզբունքները՝ նպատակ ունենալով գնահատել էլեկտրօքսիդացման և էլեկտրակոագուլյացիայի հնարավորությունները բնական ու կեղտաջրերի արդյունավետ մաքրման, աղտոտիչների նվազեցման և ավելի անվտանգ ջրային ռեսուրսների կառավարման գործում։

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ֆունկցիոնալ նշանակության սննդամթերքի նոր տեխնոլոգիաների մշակմանը՝ սննդային արժեքը, կենսաբանական ակտիվությունը և մարդու առողջության համար հնարավոր օգտակար հատկությունները համադրող արտադրանքի ստեղծման նպատակով։ Աշխատության հիմքում ժամանակակից սննդի տեխնոլոգիայի այն ուղղությունն է, որի շրջանակում սննդամթերքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես օրգանիզմի էներգետիկ և սննդանյութային պահանջները բավարարող միջոց, այլև որպես կենսաբանական ակտիվ բաղադրիչների աղբյուր։ Այս մոտեցումը ենթադրում է արտադրանքի բաղադրության, հումքի ընտրության, տեխնոլոգիական մշակման և պահպանման պայմանների համալիր ուսումնասիրություն։ Ֆունկցիոնալ նշանակության սննդամթերքի մշակման ժամանակ կարևոր է ընտրել այնպիսի հումք և բաղադրիչներ, որոնք կարող են բարձրացնել արտադրանքի սննդային կամ ֆիզիոլոգիական արժեքը։ Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել վիտամիններով, հանքային նյութերով, սննդային մանրաթելերով, սպիտակուցներով, պոլիֆենոլներով և այլ կենսաբանորեն ակտիվ միացություններով հարուստ բնական հումքեր։ Հնարավոր է նաև կիրառել պրոբիոտիկ միկրոօրգանիզմներ, նախաբիոտիկ բաղադրիչներ կամ այլ ֆունկցիոնալ նյութեր՝ համապատասխան տեխնոլոգիական պայմանների պահպանմամբ։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է բաղադրության և տեխնոլոգիական գործընթացի օպտիմալացումը։ Նոր արտադրանքի ստեղծման դեպքում անհրաժեշտ է ոչ միայն ապահովել օգտակար բաղադրիչների առկայությունը, այլև պահպանել արտադրանքի համային, բույրային, գունային և կառուցվածքային հատկությունները։ Տեխնոլոգիական մշակումը կարող է փոխել հումքի կենսաբանական ակտիվ նյութերի պարունակությունը, ուստի ջերմային մշակման, չորացման, խմորման, պահեստավորման և փաթեթավորման ռեժիմների ընտրությունը պետք է հիմնված լինի համապատասխան փորձարարական տվյալների վրա։ Աշխատության մեջ կարևոր նշանակություն ունի նաև արտադրանքի ֆիզիկաքիմիական և սննդային ցուցանիշների գնահատումը։ Կարող են ուսումնասիրվել խոնավության, սպիտակուցների, ճարպերի, ածխաջրերի, սննդային մանրաթելերի, հանքային տարրերի և այլ բաղադրիչների պարունակությունը։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է գնահատել կենսաբանական ակտիվ նյութերի պահպանվածությունը տեխնոլոգիական գործընթացի տարբեր փուլերում։ Այդպիսի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու՝ արդյոք մշակված տեխնոլոգիան իրականում ապահովում է արտադրանքի նախատեսված ֆունկցիոնալ հատկությունները։ Առանձին կարևորություն ունի արտադրանքի անվտանգությունը։ Ֆունկցիոնալ սննդամթերքի տեխնոլոգիայի մշակումը պետք է ներառի հումքի մանրէաբանական և քիմիական անվտանգության գնահատում, արտադրական գործընթացի հիգիենիկ վերահսկողություն և պահպանման ժամկետի հիմնավորում։ Նոր բաղադրիչների կիրառման դեպքում անհրաժեշտ է նաև գնահատել դրանց տեխնոլոգիական համատեղելիությունը և օգտագործման անվտանգությունը։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս համատեղել արտադրանքի ֆունկցիոնալ արժեքը և սպառողի անվտանգության պահանջները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է նաև զգայորոշիչ գնահատումը։ Նույնիսկ բարձր սննդային կամ կենսաբանական արժեք ունեցող արտադրանքը կարող է սահմանափակ կիրառություն ունենալ, եթե այն չի բավարարում սպառողի համային և կառուցվածքային նախասիրություններին։ Այդ պատճառով համի, հոտի, արտաքին տեսքի, գույնի, խտության և այլ զգայորոշիչ հատկանիշների ուսումնասիրությունը տեխնոլոգիայի կատարելագործման կարևոր բաղադրիչ է։ Հնարավոր է համեմատել տարբեր բաղադրատոմսեր և տեխնոլոգիական ռեժիմներ՝ լավագույն սպառողական և սննդային ցուցանիշներով տարբերակը որոշելու համար։ Ֆունկցիոնալ սննդամթերքի տեխնոլոգիաների մշակումը կարևոր է նաև սննդի արդյունաբերության նոր արտադրատեսակների ստեղծման տեսանկյունից։ Ժամանակակից սպառողական պահանջարկը խթանում է այնպիսի արտադրանքի զարգացումը, որը համատեղում է հարմարավետ օգտագործումը, բարձր սննդային արժեքը և առողջությանը նպաստող բաղադրիչների առկայությունը։ Այդպիսի արտադրանք կարող է մշակվել տարբեր խմբերի համար՝ կախված նրանց սննդային պահանջներից և արտադրանքի նախատեսված նշանակությունից։ Աշխատության մեջ կարող է դիտարկվել նաև տեղական և ոչ ավանդական բուսական հումքի օգտագործման հնարավորությունը։ Տեղական հումքի կիրառումը կարող է հնարավորություն տալ ստեղծելու ազգային կամ տարածաշրջանային առանձնահատկություններով ֆունկցիոնալ արտադրանք, բարձրացնել տեղական գյուղատնտեսական հումքի վերամշակման արդյունավետությունը և ընդլայնել սննդի արդյունաբերության արտադրատեսակների տեսականին։ Այս ուղղությամբ կարևոր է ուսումնասիրել հումքի քիմիական կազմը, կենսաբանական ակտիվությունը և տեխնոլոգիական հատկությունները։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ մշակված տեխնոլոգիական լուծումները կարող են հիմք ծառայել սննդի արդյունաբերության մեջ նոր արտադրատեսակների ստեղծման և արտադրական գործընթացների կատարելագործման համար։ Դրանք կարող են կիրառվել տարբեր տեսակի սննդամթերքի արտադրության մեջ՝ համապատասխան բաղադրության, տեխնոլոգիական ռեժիմների և անվտանգության պահանջների ընտրությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է սննդամթերքի քիմիական կազմի, սննդային և կենսաբանական արժեքի, տեխնոլոգիական մշակման, անվտանգության և սպառողական հատկությունների ուսումնասիրությունը։ Դրա հիմնական նպատակն է ստեղծել գիտականորեն հիմնավորված տեխնոլոգիական մոտեցումներ, որոնց միջոցով հնարավոր կլինի ստանալ բարձր սննդային և ֆունկցիոնալ արժեք ունեցող, անվտանգ և սպառողական պահանջներին համապատասխան սննդամթերք։ Թեման կարող է հետաքրքրել սննդի տեխնոլոգներին, սննդաբաններին, կենսատեխնոլոգներին, սննդի արդյունաբերության մասնագետներին, քիմիկոսներին, գյուղատնտեսական հումքի վերամշակմամբ զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է ծակոտկեն փոշենյութերի տաք ճնշումով մշակման միջոցով հոծ և սնամեջ արտադրատեսակների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը և կատարելագործմանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է մետաղական կամ այլ ինժեներական փոշիներից նախնական ծակոտկեն մարմինների ձևավորումը և դրանց հետագա տաք ճնշման պայմաններում խտացումը՝ անհրաժեշտ մեխանիկական և կառուցվածքային հատկություններով արտադրատեսակներ ստանալու նպատակով։ Տաք ճնշումը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ օգտագործել ջերմաստիճանի և ճնշման ազդեցությունը՝ նպաստելով նյութի մասնիկների միջև կապերի ամրապնդմանը, ծակոտկենության նվազեցմանը և արտադրանքի կառուցվածքի ու հատկությունների բարելավմանը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում տեխնոլոգիական գործընթացի հիմնական պարամետրերի ընտրությանը, մասնավորապես՝ մշակման ջերմաստիճանին, ճնշման մեծությանը, պահման տևողությանը, սկզբնական ծակոտկենությանը, փոշու մասնիկների բնութագրերին և նախնական ձևավորման պայմաններին։ Այս գործոնների ճիշտ համադրությունը կարևոր է վերջնական արտադրատեսակի չափային ճշտության, խտության, ամրության և կառուցվածքային համասեռության ապահովման համար։ Հոծ արտադրատեսակների ստացման դեպքում հիմնական խնդիրներից է նյութի հնարավորինս ամբողջական խտացումը և ներքին արատների նվազեցումը, մինչդեռ սնամեջ արտադրատեսակների դեպքում անհրաժեշտ է ապահովել ներքին խոռոչի կայուն ձևավորումը, պատերի հավասարաչափ հաստությունը և արտադրանքի երկրաչափական ճշտությունը։ Տեխնոլոգիայի մշակման ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել նյութի կառուցվածքային փոփոխությունները, մեխանիկական հատկությունները, մնացորդային ծակոտկենությունը և արտադրանքի մակրո- ու միկրոկառուցվածքը։ Ստացված արդյունքների հիման վրա հնարավոր է որոշել տեխնոլոգիական ռեժիմների օպտիմալ համակցությունները և գնահատել տարբեր ձևի ու նշանակության արտադրատեսակների ստացման արդյունավետությունը։ Նման տեխնոլոգիայի կիրառումը կարող է նպաստել նյութի ավելի խնայող օգտագործմանը, արտադրական գործողությունների կրճատմանը և բարդ երկրաչափությամբ դետալների ստացման հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ մեքենաշինության, գործիքաշինության, տրանսպորտային տեխնիկայի և այլ ոլորտներում, որտեղ պահանջվում են բարձր ամրությամբ, ճշգրիտ երկրաչափությամբ և հատուկ կառուցվածքային հատկություններով հոծ կամ սնամեջ արտադրատեսակներ։

Աշխատությունը նվիրված է ջրամբարների ջրի մակարդակի փոփոխական ռեժիմի պայմաններում թեքությունների և լանջերի կայունության կանխատեսման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ջրամբարի մակարդակի տատանումների ազդեցությունը հարակից լանջերի և հողային թեքությունների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի ու կայունության վրա և մշակել դրանց հնարավոր խախտումների կանխատեսման մեթոդներ։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են լանջերի երկրաբանական կառուցվածքը, հողերի ֆիզիկամեխանիկական հատկությունները, ստորգետնյա և գրունտային ջրերի ռեժիմը, ինչպես նաև ջրամբարի ջրի մակարդակի փոփոխության արագությունն ու ամպլիտուդը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրի մակարդակի բարձրացման և իջեցման հետևանքով հողային զանգվածում ջրային ճնշման, ծակոտկենային ճնշման և արդյունավետ լարվածությունների փոփոխությանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում այն մեխանիզմների ուսումնասիրությանը, որոնց միջոցով ջրամբարի մակարդակի պարբերական տատանումները կարող են նպաստել լանջերի դեֆորմացիաների կուտակմանը, սողանքային գործընթացների ակտիվացմանը և ընդհանուր կայունության նվազմանը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել հիդրոդինամիկական և գեոտեխնիկական մոդելներ՝ լանջերի լարվածադեֆորմացիոն վիճակը տարբեր ջրային ռեժիմներում գնահատելու համար։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև լանջերի կայունության գործակիցների փոփոխությունները ջրի մակարդակի տարբեր դիրքերի, հողի խոնավության և ֆիլտրացիոն գործընթացների պայմաններում։ Կանխատեսման մեթոդների մշակման կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել մոնիթորինգի տվյալների կիրառումը՝ լանջերի տեղաշարժերի, նստվածքների, ճաքերի, գրունտային ջրերի մակարդակի և այլ ցուցանիշների փոփոխությունները գնահատելու համար։ Հետազոտության արդյունքները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու առավել վտանգավոր ջրային ռեժիմները և գնահատելու լանջերի կայունության կորստի հավանականությունը։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել ջրամբարների անվտանգ շահագործման, ափամերձ տարածքների ինժեներական պաշտպանության, սողանքային վտանգի նվազեցման և կանխարգելիչ միջոցառումների պլանավորման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ինժեներ-երկրաբաններին, գեոտեխնիկներին, հիդրոտեխնիկներին, ջրային ռեսուրսների կառավարման մասնագետներին, շինարարական ինժեներներին, սողանքային գործընթացների հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ճառագայթակայուն թվային ինտեգրալ սխեմաների նախագծման միջոցների մշակմանը և դրանց հուսալիության բարձրացման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են կիսահաղորդչային սարքերի վրա ճառագայթման ազդեցության առանձնահատկությունները, թվային սխեմաների խափանումների առաջացման մեխանիզմները և դրանց կանխարգելման ինժեներական մոտեցումները։ Հեղինակը քննարկում է նախագծման հատուկ մեթոդներ, կառուցվածքային լուծումներ և ծրագրային գործիքներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ստեղծել ավելի կայուն և երկարատև աշխատունակությամբ ինտեգրալ համակարգեր՝ ճառագայթային ազդեցության պայմաններում։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են սխեմաների մոդելավորման, պարամետրերի գնահատման, սխալների հայտնաբերման և պաշտպանական մեխանիզմների ներդրման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ավտոմատացված նախագծման միջոցների կատարելագործմանը, որոնք նպաստում են բարդ թվային համակարգերի մշակման արդյունավետության բարձրացմանը։ Ներկայացված արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն տիեզերական տեխնիկայի, ռազմական էլեկտրոնիկայի, ատոմային էներգետիկայի և այլ ոլորտների համար, որտեղ պահանջվում է բարձր հուսալիությամբ էլեկտրոնային սարքավորումների կիրառություն։ Գիրքը նախատեսված է միկրոէլեկտրոնիկայի մասնագետների, ինժեներների, նախագծողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և էլեկտրոնային համակարգերի նախագծմամբ հետաքրքրվող ուսանողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է մարդատար ավտոմոբիլների կրող թափքերի կառուցվածքների կատարելագործման խնդիրների ուսումնասիրմանը՝ ամրության և կոշտության ցուցանիշների գնահատման միջոցով։ Վերլուծվում են ավտոմոբիլային թափքի կառուցվածքային տարրերի նախագծման սկզբունքները, դրանց վրա ազդող բեռնվածությունները, դեֆորմացիոն գործընթացները և շահագործման ընթացքում առաջացող մեխանիկական ազդեցությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ժամանակակից հաշվարկային մեթոդներ, մոդելավորման մոտեցումներ և փորձարարական գնահատման եղանակներ, որոնք կիրառվում են թափքի հուսալիության, անվտանգության և երկարակեցության բարձրացման նպատակով։ Քննարկվում են նյութերի ընտրության, կառուցվածքային օպտիմալացման, զանգվածի նվազեցման և վթարային դիմադրողականության բարելավման խնդիրները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի ավտոմոբիլաշինության զարգացման, տրանսպորտային միջոցների անվտանգության բարձրացման և մեքենաշինական նախագծման արդյունավետ մեթոդների կատարելագործման համար՝ օգտակար լինելով ինժեներների, նախագծողների, տեխնիկական մասնագետների և մեքենաշինության ոլորտի հետազոտողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հանքաքարի մանրացման տեխնոլոգիական գործընթացներում կիրառվող էլեկտրատեխնիկական համակարգերի մոնիթորինգի մոդելի մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել սարքավորումների աշխատանքի հուսալիությունը, արդյունավետությունը և վերահսկելիությունը։ Ուսումնասիրվում են արդյունաբերական էլեկտրատեխնիկական համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդները և գործառնական պարամետրերի վերահսկման ժամանակակից մոտեցումները։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տվյալների հավաքագրման, մշակման և վերլուծության մեխանիզմներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ժամանակին հայտնաբերել սարքավորումների խափանումների նախանշանները, օպտիմալացնել տեխնոլոգիական գործընթացները և նվազեցնել արտադրական կորուստները։ Քննարկվում են ավտոմատացված կառավարման համակարգերի, չափիչ սարքերի, թվային տեխնոլոգիաների և մոդելավորման մեթոդների կիրառման հնարավորությունները հանքարդյունաբերական ոլորտում։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի արդյունաբերական ձեռնարկությունների տեխնիկական սպասարկման կատարելագործման, էներգաարդյունավետության բարձրացման և արտադրական գործընթացների թվայնացման խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել էլեկտրատեխնիկայի, ավտոմատացման, հանքարդյունաբերության և տեխնոլոգիական համակարգերի կառավարման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։