Культура

Այս մատենագիտական ընթացիկ տեղեկատուն նվիրված է Հայկական Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետության կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակված գրականության համակարգված ներկայացմանը։ Այն ընդգրկում է գիտական ուսումնասիրություններ, մենագրություններ, ժողովածուներ, հոդվածներ և տեղեկատու նյութեր՝ կապված երաժշտության, կերպարվեստի, թատրոնի, կինոյի, ճարտարապետության և ժողովրդական արվեստի զարգացման հետ։ Նյութերում արտացոլվում են մշակութային կյանքի արդի գործընթացները, արվեստագիտական հետազոտությունների արդյունքները և խորհրդային մշակութային քաղաքականության ուղղությունները։ Տեղեկատուն նախատեսված է մշակութաբանների, արվեստաբանների, պատմաբանների, գրադարանավարների, ուսանողների և հետազոտողների համար՝ ծառայելով որպես օժանդակ գործիք ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ արդի գրականության համակարգված որոնման և ուսումնասիրության համար։

Այս տեղեկատուն ներկայացնում է ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության ինֆորմացիոն ցանկը, որն ընդգրկում է վերջին հրատարակություններն ու ուսումնասիրությունները։ Գրքում ներկայացվում են արվեստի տարբեր ճյուղերի՝ մանրանկարչություն, քանդակագործություն, ճարտարապետություն, երաժշտություն և թատրոն, ինչպես նաև մշակութաբանական և գրականագիտական հետազոտություններ։ Յուրաքանչյուր աշխատության վերաբերյալ նշվում են հեղինակ, հրատարակության տարի, թեմատիկ ուղղվածություն և հակիրճ բովանդակություն, ինչը նպաստում է մատենագիտական աշխատանքի, հետազոտությունների և կրթական ծրագրերի համար տեղեկատվության համակարգմանը։ Տեղեկատուի նպատակն է ապահովել գրադարանների, ուսումնասիրման կենտրոնների, հետազոտողների և ուսուցիչների համար ժամանակակից կուլտուրայի և արվեստի ուսումնասիրության գործիքներ, աջակցել գիտական վերլուծությանը և սերտել ՀՍՍՀ մշակութային ժառանգության ընկալումն ու ուսումնասիրությունը։

Նոր գրականություն ՀՍՍՀ կուլտուրայի և արվեստի վերաբերյալ: Մատենագիտական ինֆորմացիա: Գրականության ընթացիկ տեղեկատու Այս աշխատությունը ներկայացնում է ՀՍՍՀ ժամանակաշրջանի (Հայկական ՍՍՀ) մշակույթի և արվեստի ոլորտում նոր հրատարակված գրականությունը և նյութերը՝ մատենագիտական ու տեղեկատվական ուղեցույցի ձևով։ Նյութում համառոտ ներկայացվում են արվեստի տարբեր ճյուղերի՝ գրականություն, թատրոն, նկարչություն, երաժշտություն և կինո ստեղծագործությունների վերջին հրատարակությունները, հետազոտական հոդվածներ և վերանայումներ, ընդգծվում են հրապարակումների թեմատիկ առանձնահատկությունները և կարևորությունը մշակութային զարգացումն ու ազգային ինքնության պահպանման տեսանկյունից։ Աշխատությունը նախատեսված է որպես տեղեկատվական ռեսուրս մատենագետների, գիտնականների, ուսուցիչների և արվեստի ոլորտի մասնագետների համար՝ ապահովելով դրանցից աշխատանքում, դասավանդման գործընթացում և հետազոտական գործունեության համար անհրաժեշտ ակնարկ և հղումներ։ Նշվում են հրատարակությունների բնութագրական տվյալները՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակման տարեթիվ, հրատարակչություն և թեմատիկ ուղղվածություն, ինչը թույլ է տալիս արագ կողմնորոշվել ոլորտի նոր տեղեկատվության մեջ և պլանավորել հետագա ուսումնասիրությունները։

Աշխատությունը նվիրված է XV դարի Վասպուրականի հայ մանրանկարչության կարևոր ներկայացուցիչներից Մինաս Ծաղկողի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում մանրանկարչի գեղարվեստական մտածողությունն է, ստեղծագործական ձեռագիրը, պատկերագրական առանձնահատկությունները և նրա արվեստի տեղը միջնադարյան հայ գրքարվեստի զարգացման պատմության մեջ։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են Մինաս Ծաղկողի գործունեության ժամանակաշրջանի պատմամշակութային պայմանները, Վասպուրականի գրչության և մանրանկարչության ավանդույթները, ինչպես նաև այն միջավայրը, որտեղ ձևավորվել և զարգացել է արվեստագետի ստեղծագործական ինքնատիպությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ձեռագրերի ձևավորմանը, մանրանկարների հորինվածքային կառուցվածքին, կերպարների ներկայացման եղանակներին, գունային լուծումներին, զարդանախշերին և պատկերագրական մոտիվներին։ Վերլուծության միջոցով բացահայտվում են նրա արվեստում ավանդական և նորարարական տարրերի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև Վասպուրականի մանրանկարչական դպրոցի ընդհանուր գեղարվեստական սկզբունքների դրսևորումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել միջնադարյան հայ ձեռագրի՝ որպես ամբողջական արվեստի գործի կառուցվածքը, որտեղ տեքստը, մանրանկարը, զարդանկարը և էջի գրաֆիկական կազմակերպումը ձևավորում են միասնական գեղարվեստական համակարգ։ Կարևորվում է նաև ստեղծագործությունների համադրությունը նույն ժամանակաշրջանի այլ հայ մանրանկարիչների աշխատանքների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ գնահատել արվեստագետի անհատական ոճն ու նրա ներդրումը Վասպուրականի մանրանկարչության զարգացման գործում։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև հայկական մշակութային ժառանգության պահպանության և գիտական շրջանառության տեսանկյունից, քանի որ միջնադարյան ձեռագրերը կարևոր սկզբնաղբյուրներ են ոչ միայն արվեստի պատմության, այլև ժամանակաշրջանի հոգևոր, կրթական և մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, հայագետներին, միջնադարյան մշակույթի և ձեռագրագիտության մասնագետներին, մանրանկարչության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Եղիշե Չարենցի և արվեստի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով գրողի ստեղծագործական աշխարհում արվեստի տարբեր տեսակների, գեղագիտական սկզբունքների և մշակութային գաղափարների դրսևորումները։ Հետազոտության կենտրոնում Չարենցի գեղարվեստական մտածողությունն է, նրա վերաբերմունքը գրականության, երաժշտության, կերպարվեստի, թատրոնի և արվեստի այլ ձևերի նկատմամբ, ինչպես նաև այդ ոլորտների փոխազդեցությունը նրա ստեղծագործական մեթոդի և աշխարհայացքի հետ։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել այն եղանակները, որոնց միջոցով տեսողական, երաժշտական և այլ արվեստների պատկերներն ու սկզբունքները ներթափանցում են բանաստեղծական խոսքի մեջ՝ ձևավորելով պատկերային, ռիթմական և գաղափարական յուրահատուկ համակարգեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել գեղարվեստական ձևի և բովանդակության փոխհարաբերությանը, նորարարական արտահայտչամիջոցների կիրառմանը և ժամանակակից արվեստի նկատմամբ հեղինակի հետաքրքրությանը։ Չարենցի ստեղծագործության մեջ արվեստը կարող է դիտարկվել ոչ միայն որպես թեմա, այլև որպես իրականության ընկալման և վերարտադրման ինքնուրույն միջոց, որի միջոցով բանաստեղծը ձևակերպում է իր գեղագիտական ու մշակութային պատկերացումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գրողի ստեղծագործական կապերին իր ժամանակի հայ և համաշխարհային մշակույթի հետ՝ դիտարկելով այն գրական և արվեստագիտական ազդեցությունները, որոնք նպաստել են նրա գեղարվեստական մտածողության ձևավորմանը։ Կարևոր ուղղություն է արվեստի և ազգային ինքնության փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը, քանի որ մշակութային ժառանգության, հայկական արվեստի և ազգային գեղագիտական արժեքների թեմաները կարևոր տեղ են զբաղեցնում ժամանակաշրջանի մտավոր կյանքում։ Աշխատանքը կարող է վերլուծել նաև հեղինակի վերաբերմունքը արվեստի հասարակական առաքելությանը, ստեղծագործողի դերին և նոր մշակույթի ձևավորման անհրաժեշտությանը։ Չարենցի արվեստագիտական հայացքների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու նրա ստեղծագործական անհատականության, գեղագիտական որոնումների և 20-րդ դարի առաջին կեսի հայ մշակութային միջավայրի մասին։ Հետազոտությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև միջարվեստային կապերի ուսումնասիրման տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես են գրականությունը և արվեստի մյուս ոլորտները փոխադարձաբար ազդում միմյանց վրա։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, հայ գրականության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ուսուցիչներին, ուսանողներին և Չարենցի ստեղծագործական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Այս աշխատությունը ներկայացնում է Կոնստանտին Օրբելյանի ստեղծագործական ուղին և բազմակողմանի գործունեությունը՝ անդրադառնալով նրա ավանդին երաժշտական արվեստի զարգացման, կատարողական մշակույթի և մշակութային կյանքի կազմակերպման ոլորտներում։ Վերլուծվում են նրա ստեղծագործական սկզբունքները, երաժշտական մտածողության առանձնահատկությունները, գեղարվեստական ոճը և արվեստի նկատմամբ ունեցած մոտեցումները՝ գնահատելով դրանց ազդեցությունը ազգային և միջազգային երաժշտական միջավայրում։ Աշխատությունում լուսաբանվում են նրա գործունեության տարբեր փուլերը, ստեղծագործական համագործակցությունները, համերգային և կազմակերպչական աշխատանքը, ինչպես նաև նրա դերը երաժշտական կրթության, մշակութային քաղաքականության և նոր սերնդի արվեստագետների ձևավորման գործում։ Հեղինակը ներկայացնում է փաստագրական նյութեր, պատմական աղբյուրներ և մասնագիտական վերլուծություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս ամբողջական պատկերացում կազմել երաժշտի արվեստագիտական ժառանգության և նրա թողած նշանակալի ազդեցության մասին։ Գիրքը նախատեսված է երաժշտագետների, արվեստաբանների, ուսանողների, մշակույթի ոլորտի մասնագետների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական երաժշտարվեստի պատմությամբ և նշանավոր մշակութային գործիչների գործունեությամբ։

Այս գիտական և արվեստաբանական աշխատությունը նվիրված է հայ նշանավոր նկարիչ Ռուդոլֆ Խաչատրյանի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրա արվեստի հիմնական ուղղությունները, գեղարվեստական առանձնահատկությունները և մշակութային նշանակությունը։ Գրքում վերլուծվում են նկարչի գեղանկարչական և գրաֆիկական աշխատանքները, կերպարային համակարգը, արտահայտչական միջոցները, գունային լուծումները և ստեղծագործական մտածողության առանձնահատկությունները։ Հեղինակը բացահայտում է արվեստագետի անհատական ոճի ձևավորման ընթացքը, նրա կապը հայ և համաշխարհային կերպարվեստի ավանդույթների հետ, ինչպես նաև այն թեմաներն ու գաղափարները, որոնք արտահայտվում են նրա աշխատանքներում։ Ուսումնասիրությունում անդրադարձ է կատարվում մարդու կերպարի, հոգեբանական վիճակների, ազգային ինքնության, մշակութային հիշողության և ժամանակի զգացողության գեղարվեստական մեկնաբանություններին։ Ներկայացվում են նկարչի ստեղծագործական ուղու տարբեր փուլերը, արվեստի լեզուն և նրա ներդրումը ժամանակակից հայկական կերպարվեստի զարգացման գործում։ Աշխատությունը արժեքավոր է արվեստաբանների, նկարիչների, մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվողների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ծանոթանալ հայ կերպարվեստի ինքնատիպ ներկայացուցիչներից մեկի ստեղծագործական աշխարհին։

Այս աշխատությունը նվիրված է 15-րդ դարից մինչև 1659 թվականն ստեղծված հայկական պահպանության գրերի՝ հմայիլների գեղարվեստական ձևավորման և զարդարվեստի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են հմայիլների պատկերազարդման սկզբունքները, զարդանախշային համակարգերը, գունային լուծումները, մանրանկարչական տարրերը, գրային ձևավորումը և դրանց խորհրդանշական նշանակությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է հմայիլների ստեղծման պատմամշակութային միջավայրը, դրանց գործառույթը հայկական հոգևոր և կենցաղային կյանքում, ինչպես նաև արվեստագիտական ու ձեռագրագիտական արժեքը։ Աշխատությունում քննարկվում են տարբեր ժամանակաշրջաններին բնորոշ ոճական առանձնահատկությունները, պատկերագրական ավանդույթների զարգացումը և հմայիլների կապը հայկական ձեռագրարվեստի ու կիրառական արվեստի մյուս ճյուղերի հետ։ Գիրքը նախատեսված է արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակութաբանների, ձեռագրագետների, թանգարանային աշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական միջնադարյան արվեստով, ձեռագրական մշակույթով և ազգային մշակութային ժառանգությամբ։

Այս գիրքը ներկայացնում է Բեգլար Ամիրջանի կատարողական արվեստի բազմակողմանի ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործական անհատականությունը, երաժշտական մտածողության առանձնահատկությունները, գեղարվեստական սկզբունքներն ու ազգային կատարողական դպրոցի զարգացման գործում ունեցած ներդրումը։ Հեղինակը վերլուծում է արվեստագետի մեկնողական ոճը, բեմական արտահայտչամիջոցները, տեխնիկական վարպետությունը, կատարողական գեղագիտությունը և երաժշտական ստեղծագործությունների ընկալման ու մատուցման առանձնահատկությունները՝ դրանք դիտարկելով պատմամշակութային և մասնագիտական համատեքստում։ Աշխատությունն անդրադառնում է նաև ստեղծագործական ուղու կարևոր փուլերին, համերգային գործունեությանը, մանկավարժական փորձին, ժամանակակիցների գնահատականներին և այն գործոններին, որոնք ձևավորել են նրա արվեստի ինքնատիպ դիմագիծը։ Գիրքը նախատեսված է երաժիշտների, արվեստաբանների, երաժշտագիտության ոլորտի ուսանողների, դասախոսների, մշակույթի հետազոտողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական կատարողական արվեստի պատմությամբ և նշանավոր երաժիշտների ստեղծագործական ժառանգությամբ։

Այս աշխատությունը ներկայացնում է գրադարաններում գաղափարախոսական և դաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման հիմնական սկզբունքները, մեթոդներն ու գործնական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում գրադարանավարի դերին ընթերցողների աշխարհայացքի ձևավորման, գրականության քարոզչության, զանգվածային միջոցառումների կազմակերպման և հասարակական-մշակութային գործունեության իրականացման գործում։ Ներկայացվում են ընթերցողների հետ աշխատանքի ձևերը, գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ քննարկումների, տեղեկատվական միջոցառումների կազմակերպման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև գրադարանային աշխատանքի արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված մեթոդական առաջարկություններ։ Աշխատությունը նախատեսված է որպես գործնական ուղեցույց գրադարանավարների և գրադարանագիտության ոլորտի մասնագետների համար՝ արտացոլելով հրատարակման ժամանակաշրջանին բնորոշ գաղափարախոսական և մասնագիտական մոտեցումները։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է «ցեղասպանության թատրոն» հասկացությանը՝ այն դիտարկելով որպես տեսական և վերլուծական մոտեցում, որը ուսումնասիրում է զանգվածային բռնության ներկայացման, բեմականացման և ընկալման ձևերը պատմական ու մշակութային համատեքստերում։ Նյութում վերլուծվում է, թե ինչպես են ցեղասպանության և զանգվածային բռնության իրադարձությունները ոչ միայն փաստագրական, այլև ներկայացման ու խորհրդանշական կառուցման ենթակա երևույթներ դառնում՝ ձևավորվելով հիշողության, վկայության, արվեստի և քաղաքական խոսքի հատման կետում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ներկայացման մեխանիզմներին՝ վկաների պատմություններ, լուսանկարչական և կինեմատոգրաֆիկ նյութեր, թանգարանային ցուցադրություններ և գրական վերարտադրություններ, որոնք ձևավորում են հանրային ընկալումը բռնության վերաբերյալ։ Քննարկվում է նաև էթիկական խնդիրների շրջանակը՝ կապված տրավմայի ներկայացման, զոհի կերպարի կառուցման և պատմական հիշողության քաղաքականացման հետ։

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է թվային մշակութային ժառանգության երկարաժամկետ պահպանման կազմակերպման հիմնախնդիրներին և զարգացման հեռանկարներին՝ ընդգծելով տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, արխիվագիտության և մշակութաբանության փոխկապակցվածությունը։ Նյութում վերլուծվում են այն հիմնական մարտահրավերները, որոնք կապված են թվային տվյալների արագ հնացման, ձևաչափերի փոփոխության, տեխնոլոգիական հարթակների անհամատեղելիության և տվյալների կորուստների ռիսկերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում թվային արխիվացման ռազմավարություններին՝ ներառյալ միգրացիայի, էմուլյացիայի և երկարաժամկետ պահեստավորման մոդելները, որոնք նպատակ ունեն ապահովել մշակութային բովանդակության հասանելիությունը ապագա սերունդների համար։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է ինստիտուցիոնալ համագործակցության, իրավական կարգավորման և ստանդարտացման անհրաժեշտությունը՝ թվային ժառանգության պահպանման կայուն համակարգ ստեղծելու համար։ Միաժամանակ դիտարկվում են միջազգային փորձի կիրառելիությունը և նոր տեխնոլոգիաների՝ արհեստական բանականության և ամպային համակարգերի դերը թվային մշակութային ռեսուրսների կազմակերպման և պահպանման գործընթացներում։

Աշխատությունը նվիրված է Թիֆլիսի (Թբիլիսի) հայ համայնքի կյանքի պատկերացմանը՝ ընդգրկելով նրանց սոցիալ-մշակութային կենցաղը, քաղաքային միջավայրում ձևավորված ինքնությունը և պատմական զարգացումները։ Հեղինակը վերլուծում է Թիֆլիսի հայերի դերը քաղաքային տնտեսության, արհեստների, առևտրի և մշակութային կյանքի ձևավորման մեջ՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով XIX–XX դարերի ընթացքում նրանց ունեցած ներդրմանը։ Գրքում դիտարկվում են նաև համայնքի ներքին կազմակերպման առանձնահատկությունները՝ կրթական հաստատությունները, եկեղեցական կյանքը, մամուլը և մշակութային միավորումները, որոնք նպաստել են ազգային ինքնության պահպանմանը բազմազգ միջավայրում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կենցաղային մշակույթին՝ ընտանեկան հարաբերություններին, ավանդույթներին, լեզվական միջավայրին և քաղաքային առօրյայի առանձնահատկություններին, որոնք ձևավորել են Թիֆլիսի հայերի յուրահատուկ մշակութային դիմագիծը։ Հեղինակը նաև ներկայացնում է գրական և գեղարվեստական աղբյուրների հիման վրա վերակառուցված համայնքային կյանքի պատկերներ՝ ընդգծելով քաղաքի բազմազգ կառուցվածքում հայերի սոցիալ-մշակութային փոխազդեցությունները։ Աշխատությունը արժեքավոր է պատմաբանների, ազգագրագետների և կովկասագիտության հետազոտողների համար՝ նպաստելով Թիֆլիսի հայ համայնքի պատմության և մշակութային ժառանգության ավելի խոր ըմբռնմանը։

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Սեֆևյան թագավորության ժամանակաշրջանում ձևավորված և զարգացած զարդանախշային արվեստի առանձնահատկություններին, դրա գեղարվեստական լեզվին, խորհրդանշական իմաստներին և կիրառման ոլորտներին։ Աշխատության մեջ ներկայացվում է Սեֆևյան արվեստի ընդհանուր պատմամշակութային համատեքստը՝ ընդգծելով այն պայմանները, որոնք նպաստել են զարդանախշերի բարձր գեղագիտական մակարդակի ձևավորմանը ճարտարապետության, ձեռագրական արվեստի, գորգագործության, խեցեգործության և կիրառական արվեստի այլ ճյուղերում։ Հեղինակը վերլուծում է զարդանախշերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, երկրաչափական և բուսական մոտիվների համադրությունները, ինչպես նաև դրանց խորհրդանշական բովանդակությունը՝ կապված իսլամական արվեստի պատկերագրական ավանդույթների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պալատական և կրոնական ճարտարապետության մեջ կիրառվող դեկորատիվ համակարգերին, որոնցում զարդանախշը ոչ միայն գեղարվեստական, այլև գաղափարական և հոգևոր նշանակություն ունի։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է Սեֆևյան զարդանախշային ավանդույթների ազդեցությանը տարածաշրջանային արվեստի զարգացման վրա՝ ընդգծելով մշակութային փոխազդեցությունները և ոճական շարունակականությունը։ Հետազոտությունը արժեքավոր է արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակութաբանների, ճարտարապետների և կիրառական արվեստի մասնագետների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայ երաժշտության մեջ բազմաձայնության ձևավորման և տարածման գործընթացին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի գործունեությանը և նրա ունեցած նշանակությանը։ Գրքում ուսումնասիրվում է հայ երաժշտական մշակույթի այն ժամանակաշրջանը, երբ ժողովրդական և հոգևոր միաձայն երգեցողության ավանդույթների հիման վրա սկսեցին ձևավորվել բազմաձայն երաժշտության նոր արտահայտչամիջոցներ։ Հեղինակը ներկայացնում է Կարա-Մուրզայի երաժշտական գործունեության պատմական և մշակութային միջավայրը, նրա գաղափարները, ստեղծագործական մոտեցումները և ժողովրդական երգերի մշակման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմաձայնության ներդրման մեթոդներին, երգերի բազմաձայն մշակման առանձնահատկություններին, ձայնային շերտերի փոխհարաբերությանը և ազգային երաժշտական նյութի պահպանման ու վերաիմաստավորման խնդիրներին։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես է բազմաձայն երգեցողությունը ներգործել հայ երաժշտական մտածողության զարգացման վրա և ինչ նոր հնարավորություններ է ստեղծել խմբերգային արվեստի համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ժողովրդական երաժշտության հավաքագրման, գրառման և մշակման գործընթացներին, քանի որ այդ գործունեությունը նպաստել է ազգային երաժշտական ժառանգության պահպանմանը և դրա ներմուծմանը պրոֆեսիոնալ երաժշտական միջավայր։ Գրքում վերլուծվում են նաև Կարա-Մուրզայի գործունեության պատմական նշանակությունը և նրա ներդրումը հայ խմբերգային մշակույթի ձևավորման գործում՝ այն դիտարկելով հետագա երաժշտական զարգացումների համատեքստում։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող էր եվրոպական բազմաձայնության սկզբունքների և հայկական ավանդական երաժշտական մտածողության համադրումը նպաստել ազգային երաժշտության նոր ձևերի զարգացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, խմբավարների, կոմպոզիտորների, մշակութաբանների, երաժշտական կրթության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են հայկական խմբերգային արվեստի պատմությամբ և ազգային երաժշտական մշակույթի զարգացման գործընթացներով։

Այս արվեստաբանական աշխատությունը նվիրված է հայ բեմադրիչ և թատերական գործիչ Արշակ Բուրջալյանի ռեժիսորական գործունեության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով նրա ստեղծագործական ուղին, գեղարվեստական սկզբունքները և նշանակությունը հայկական թատրոնի զարգացման պատմության մեջ։ Գրքում վերլուծվում են բեմադրիչի աշխատանքային մեթոդները, թատերական մտածողության առանձնահատկությունները, դերասանական արվեստի նկատմամբ նրա մոտեցումները և բեմական արտահայտչամիջոցների կիրառման ձևերը։ Հեղինակը դիտարկում է Արշակ Բուրջալյանի իրականացրած բեմադրությունները, դրանց կառուցվածքը, կերպարների մեկնաբանությունը, դրամատիկական նյութի գեղարվեստական մշակումը և ռեժիսորական լուծումների ինքնատիպությունը։ Աշխատությունում ներկայացվում է նաև նրա գործունեության պատմամշակութային միջավայրը, կապը ժամանակաշրջանի թատերական զարգացումների հետ և ազդեցությունը հայ բեմարվեստի ձևավորման վրա։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու բեմադրիչի ներդրումը հայկական թատրոնի մասնագիտական չափանիշների զարգացման, ռեժիսուրայի նոր սկզբունքների տարածման և թատերական լեզվի հարստացման գործում։ Գիրքը նախատեսված է թատերագետների, մշակույթի պատմաբանների, ռեժիսորների, դերասանների, արվեստագիտության ոլորտի մասնագետների, բուհերի դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև հայկական թատրոնի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս գիրքը նվիրված է ալտ գործիքի ներկայացմանը և դրա տեղին Հայաստանի երաժշտական մշակույթում՝ բացահայտելով գործիքի պատմությունը, առանձնահատկությունները և կատարողական հնարավորությունները։ Աշխատանքում անդրադարձ է կատարվում ալտի զարգացման ընթացքին, հայ երաժշտական միջավայրում դրա կիրառությանը, կատարողական ավանդույթներին և այն դերակատարությանը, որն այն ունի դասական և ժամանակակից երաժշտության մեջ։ Գրքում ներկայացվում են երաժշտական ուսումնասիրություններ, կատարողական արվեստի առանձնահատկություններ և գործիքի գեղարվեստական ներուժի բացահայտման մոտեցումներ։ Այն կարող է հետաքրքրել երաժիշտներին, երաժշտության ուսուցիչներին, ուսանողներին, հետազոտողներին և բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են ծանոթանալ ալտի արվեստին ու դրա դրսևորումներին Հայաստանում։

Այս գիրքը ներկայացնում է հայ ժողովրդի մշակութային ժառանգության, ավանդույթների, հոգևոր արժեքների և պատմական ինքնության բազմաշերտ աշխարհը՝ բացահայտելով այն կարևոր դերը, որն ունեցել է մշակույթը ազգային հիշողության պահպանման և սերունդների միջև կապի ձևավորման գործում։ Այն ընթերցողին ծանոթացնում է հայկական արվեստի, գրականության, երաժշտության, ճարտարապետության, ժողովրդական սովորույթների և տոնական ավանդույթների առանձնահատկություններին՝ ընդգծելով դրանց յուրահատկությունն ու համամարդկային նշանակությունը։ Գիրքը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ հայ մշակույթի ձևավորման ընթացքը, նրա ազդեցությունը հասարակական կյանքի վրա և այն արժեքները, որոնք դարերի ընթացքում փոխանցվել են սերնդեսերունդ։ Այն նախատեսված է նրանց համար, ովքեր հետաքրքրվում են Հայաստանի պատմությամբ, մշակութային ժառանգությամբ և ցանկանում են բացահայտել հայկական ինքնության կարևորագույն դրսևորումները։

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է XX դարի երկրորդ կեսի հայկական դաշնամուրային կոնցերտի կոմպոզիցիոն և ոճական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է հայկական դաշնամուրային կոնցերտային ժանրի զարգացման ընթացքը, դրա գեղարվեստական առանձնահատկությունները և ազգային երաժշտական մտածողության դրսևորումները՝ համադրելով ավանդական հայկական երաժշտական տարրերն ու ժամանակակից կոմպոզիտորական տեխնիկաները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ստեղծագործությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ձևային լուծումները, թեմատիկ զարգացումները, դաշնամուրային և նվագախմբային պարտիաների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ազգային մեղեդայնության, ռիթմիկ համակարգերի և արտահայտչական միջոցների կիրառման եղանակները։ Հեղինակը ներկայացնում է հայկական կոմպոզիտորական դպրոցի զարգացման մի կարևոր փուլ՝ բացահայտելով այն գեղարվեստական սկզբունքները, որոնք ձևավորել են տվյալ ժամանակաշրջանի դաշնամուրային կոնցերտի ինքնատիպությունը։ Գիրքը նախատեսված է երաժշտագետների, կոմպոզիտորների, կատարողների, արվեստաբանների, դասախոսների, ուսանողների և հայ երաժշտական մշակույթի պատմությամբ ու տեսությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է XVI-XVII դարերի հայկական գրքարվեստի և մոնումենտալ գեղանկարչության զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով նոր գեղարվեստական մտածողության ձևավորման գործընթացները տվյալ ժամանակաշրջանում։ Հեղինակը վերլուծում է հայկական մանրանկարչության և որմնանկարչության մեջ տեղի ունեցած փոփոխությունները, պատկերային համակարգերի զարգացումը, թեմատիկ և ոճական նորարարությունները, ինչպես նաև ավանդական գեղարվեստական սկզբունքների և նոր ազդեցությունների փոխազդեցությունը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են ձեռագիր գրքերի ձևավորման առանձնահատկությունները, նկարազարդումների կառուցվածքը, գունային լուծումները, կերպարների ներկայացման եղանակները և այն գործոնները, որոնք նպաստել են հայկական արվեստի նոր փուլերի ձևավորմանը։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև պատմամշակութային միջավայրին, տարբեր տարածաշրջաններում ձևավորված գեղարվեստական դպրոցներին և այն պայմաններին, որոնց ներքո զարգացել են հայ վարպետների ստեղծագործական մոտեցումները։ Գիրքը արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայկական միջնադարյան և նոր շրջանի արվեստի պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակույթի հետազոտողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական գրքային և մոնումենտալ արվեստի զարգացման ուղիներով։

Աշխատությունը նվիրված է խորանների ծագման, պատմական զարգացման և վաղ շրջանի խորհրդաբանական մեկնաբանությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են խորանի ձևավորման նախադրյալները, դրա տեղն ու նշանակությունը քրիստոնեական պաշտամունքային ավանդույթում, ինչպես նաև տարբեր եկեղեցական ավանդույթներում ձևավորված պատկերացումները։ Հեղինակը վերլուծում է խորանի խորհրդանշական իմաստը, դրա կապը Սուրբ Գրքի, վաղ քրիստոնեական աստվածաբանության և եկեղեցական ծիսակարգի հետ՝ անդրադառնալով նաև պատմական աղբյուրներին, հայրաբանական մեկնություններին և դավանաբանական ընկալումներին։ Ուսումնասիրությունն առանձնանում է պատմական, աստվածաբանական և խորհրդաբանական համադրությամբ՝ բացահայտելով խորանի նշանակությունը քրիստոնեական հավատքի և եկեղեցական կյանքի ձևավորման գործընթացում։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, կրոնագետներին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, հոգևորականներին, ուսանողներին և վաղ քրիստոնեական մշակույթի ու եկեղեցու պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին։

Նշված պահանջը վերաբերում է այն պիեսների համակարգված ցանկերին, որոնք գրվել կամ բեմադրվել են հայերեն լեզվով և պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ստացել են թույլտվություն ներկայացվելու Կովկասյան տարածաշրջանի թատերական բեմերում՝ հատկապես XIX դարի վերջից մինչև XX դարի սկիզբը գործող գրաքննական համակարգի պայմաններում։ Այդ ժամանակաշրջանում Կովկասը գտնվում էր Ռուսական կայսրության վարչական վերահսկողության ներքո, և ցանկացած թատերական ստեղծագործություն, անկախ ազգային պատկանելությունից, ենթարկվում էր նախնական գրաքննության՝ քաղաքական, բարոյական և գաղափարական համապատասխանության գնահատման նպատակով։ Հայերեն պիեսները, որոնք անցել էին այդ գործընթացը, ընդգրկում էին ինչպես դասական դրամատուրգիայի գործեր, այնպես էլ նոր ձևավորվող ազգային թատերարվեստի ստեղծագործություններ, որոնք հաճախ արտացոլում էին սոցիալական խնդիրներ, ազգային ինքնության հարցեր, ընտանեկան հարաբերություններ և պատմական թեմաներ։ Հատուկ ուշադրություն էր դարձվում այն ստեղծագործություններին, որոնք չէին պարունակում քաղաքականորեն վտանգավոր համարվող գաղափարներ կամ ուղղակի քննադատություն պետական կառավարման համակարգի նկատմամբ, ինչի արդյունքում որոշ պիեսներ ստանում էին պաշտոնական թույլտվություն՝ բեմադրվելու Թիֆլիսում, Բաքվում, Երևանում և Կովկասի այլ մշակութային կենտրոններում։ Այս գործընթացը նպաստել է հայ թատրոնի զարգացմանը, մասնագիտական թատերական խմբերի ձևավորմանը և ազգային մշակույթի հանրային տարածմանը, միաժամանակ ձևավորելով գրաքննության ազդեցության տակ գտնվող ստեղծագործական միջավայր, որտեղ հեղինակները հաճախ ստիպված էին հաշվի առնել պետական սահմանափակումները իրենց ստեղծագործական ազատության նկատմամբ։ Ընդհանուր առմամբ, այդ ցանկերը արտացոլում են ոչ միայն թատերական արվեստի զարգացումը, այլև Կովկասի բազմազգ մշակութային դաշտում պետական վերահսկողության և ազգային ստեղծագործության փոխազդեցությունը։

Աշխատությունը նվիրված է Արցախ և Ուտիք պատմական տարածաշրջանների ձեռագիր մշակութային ժառանգության համակարգված ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով միջնադարյան ձեռագրերի ստեղծման, պահպանման և տարածման գործընթացները։ Գրքում վերլուծվում են ձեռագրական դպրոցների ձևավորման առանձնահատկությունները, գրչության կենտրոնների գործունեությունը և դրանց դերը տարածաշրջանի հոգևոր ու կրթական կյանքի զարգացման մեջ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ձեռագրերի բովանդակային և արվեստաբանական առանձնահատկությունները՝ ներառյալ մանրանկարչությունը, գրքային զարդարվեստը և տեքստային ավանդույթների բազմազանությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական, աստվածաբանական և իրավական ձեռագրերի ժանրային կառուցվածքին, ինչպես նաև դրանց միջոցով պահպանված մշակութային և պատմական տեղեկությունների արժեքին։ Քննարկվում են նաև ձեռագրերի պահպանության, արխիվացման և գիտական ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները՝ ընդգծելով այդ ժառանգության նշանակությունը հայկական և համաշխարհային մշակութային ժառանգության համատեքստում։ Աշխատությունը նախատեսված է հայագետների, մատենագետների, արվեստաբանների և միջնադարյան մշակույթի հետազոտողների համար։

Աշխատությունը ներկայացնում է մեթոդական ցուցումներ և գործնական առաջարկություններ՝ նվիրված Ա. Ս. Պուշկինի ծննդյան 175-ամյակի նշման կազմակերպմանը մասսայական գրադարաններում։ Հրատարակության նպատակն է աջակցել գրադարանային աշխատողներին հոբելյանական միջոցառումների պլանավորման, ընթերցողների ներգրավման և ռուս դասական գրականության հանրահռչակման գործում։ Գրքում ներկայացվում են գրքային ցուցահանդեսների, գրական երեկոների, ընթերցողական քննարկումների, թեմատիկ հանդիպումների և մշակութային այլ միջոցառումների կազմակերպման ձևերն ու մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Պուշկինի կյանքի և ստեղծագործության լուսաբանմանը, նրա գրական ժառանգության նշանակության ներկայացմանը տարբեր տարիքային խմբերի ընթերցողների համար, ինչպես նաև գրադարանային ֆոնդերի նպատակային օգտագործմանը։ Մեթոդական նամակը ներառում է նաև հանձնարարական գրականության ցանկեր, ցուցադրական նյութերի պատրաստման առաջարկություններ և ընթերցողական հետաքրքրության խթանման գործիքներ։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է գրադարանավարների, մշակութային կազմակերպիչների և գրական-կրթական գործունեությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ նպաստելով դասական գրականության տարածմանն ու ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը։

Աշխատությունը ներկայացնում է նշանավոր ծովանկարիչ Հովհաննես Այվազովսկու (Այվազեան) կյանքի, ստեղծագործական ուղու և արվեստագիտական ժառանգության համակողմանի կենսամատենագիտական ուսումնասիրությունը։ Գրքում համակարգված կերպով ամփոփված են նկարչի կենսագրական տվյալները, ստեղծագործական փուլերը, հիմնական գործերի նկարագրությունները, ցուցահանդեսներին մասնակցությունները և արվեստի ոլորտում ունեցած ազդեցությունը։ Հեղինակը վերլուծում է Այվազովսկու գեղարվեստական ոճի առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով ծովի թեմատիկայի յուրօրինակ մեկնաբանությունը, լուսաստվերային լուծումները և կոմպոզիցիոն վարպետությունը, որոնք նրան դարձրել են համաշխարհային ծովանկարչության դասական ներկայացուցիչներից մեկը։ Աշխատության մեջ ներառված են նաև արվեստաբանական գնահատականներ, ժամանակակիցների վկայություններ, արխիվային նյութեր և ստեղծագործությունների կատալոգային տվյալներ՝ ապահովելով նրա ստեղծագործական ժառանգության հնարավորինս ամբողջական պատկեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Այվազովսկու կապերին հայկական մշակույթի հետ, նրա ինքնության ընկալմանը և արվեստում ազգային տարրերի դրսևորմանը։ Գիրքը կարևոր աղբյուր է արվեստաբանների, պատմաբանների, մշակութաբանների և լայն ընթերցողական շրջանակի համար՝ նպաստելով հայ և համաշխարհային կերպարվեստի պատմության ավելի խոր ըմբռնմանը։

Այս հրատարակությունը հանդիսանում է մատենագիտական տեղեկատու, որը նպատակ ունի համակարգված ձևով ներկայացնել ՀՍՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականությունը։ Աշխատության մեջ ամփոփված են տարբեր ժամանակաշրջաններում հրատարակված գրքեր, գիտական հոդվածներ, ժողովածուներ, ուսումնամեթոդական նյութեր և այլ աղբյուրներ, որոնք առնչվում են հայկական մշակութային կյանքի, արվեստի տարբեր ճյուղերի և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրմանը։ Տեղեկատուն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել տվյալ ոլորտում հրապարակված գրականության շրջանակում, ծանոթանալ նոր հետազոտություններին և գտնել անհրաժեշտ աղբյուրներ հետագա գիտական կամ մասնագիտական աշխատանքի համար։ Նյութերը դասակարգված են ըստ թեմատիկ ուղղությունների՝ ընդգրկելով թատրոնը, երաժշտությունը, կերպարվեստը, ճարտարապետությունը, ժողովրդական մշակույթը, մշակութային քաղաքականությունը և արվեստագիտական ուսումնասիրությունների այլ բնագավառներ։ Հրատարակությունը կարևոր տեղեկատվական գործիք է գիտաշխատողների, գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և մշակույթի ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով մասնագիտական տեղեկատվության տարածմանն ու գիտական հաղորդակցության զարգացմանը։

Աշխատությունը նվիրված է հայ ազգային էպիկական ժառանգության կարևորագույն դրսևորումներից մեկի և դրա գրական մշակումների նկարազարդումների ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով բանավոր խոսքի, գրական տեքստի և տեսողական արվեստի փոխազդեցությունը։ Գրքում ուշադրություն է դարձվում էպոսի կերպարների, դրվագների, միջավայրի և գաղափարական բովանդակության գեղարվեստական մեկնաբանություններին, որոնք տարբեր նկարիչների ստեղծագործություններում ստացել են ինքնատիպ տեսողական արտահայտություն։ Ուսումնասիրվում են նկարազարդումների ձևավորման առանձնահատկությունները, կերպարների պատկերային լուծումները, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, գունային մտածողությունը, գրաֆիկական ոճը և ազգային մշակութային տարրերի կիրառությունը։ Առանձին դիտարկվում են նաև էպոսի գրական մշակումների նկարազարդումները՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես են գրական տեքստի փոփոխություններն ու մեկնաբանությունները ազդում դրա տեսողական ներկայացման վրա։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու հայկական էպիկական նյութի պատկերավորման զարգացման ընթացքին և բացահայտելու տարբեր ժամանակաշրջանների գեղարվեստական մտածողության ազդեցությունը նկարազարդումների լեզվի վրա։ Հատուկ նշանակություն ունի ժողովրդական ավանդույթների, ազգային կերպարվեստի և ժամանակակից գեղարվեստական միջոցների համադրության ուսումնասիրությունը, քանի որ հենց այդ փոխազդեցության միջոցով են ձևավորվում էպոսի տեսողական ինքնատիպ կերպարներն ու պատկերային համակարգերը։ Գրքում նկարազարդումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գրական ստեղծագործությունը ուղեկցող պատկերային նյութ, այլև որպես ինքնուրույն գեղարվեստական մեկնաբանություն, որը կարող է ընդգծել տեքստի գաղափարական, հուզական և խորհրդանշական շերտերը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հայ մշակութային ժառանգության ուսումնասիրման տեսանկյունից և կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, գրականագետներին, մշակութաբաններին, նկարիչներին, գրքի ձևավորմամբ զբաղվող մասնագետներին, ուսանողներին, հետազոտողներին և հայկական էպիկական ու պատկերագրական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է 17-րդ դարի առաջին կեսին ստեղծագործած հայ մանրանկարիչ Մեսրոպ Խիզանցու նկարազարդած Ավետարանների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց գեղարվեստական, պատկերագրական, ձեռագրական և պատմամշակութային առանձնահատկություններին։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են մանրանկարչի ստեղծագործական ժառանգությունը, նրա կիրառած պատկերային համակարգը, գունային լուծումները, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, կերպարների ներկայացման եղանակները և զարդանկարային մոտիվները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում այն, թե ինչպես են Ավետարանների ձեռագրական տեքստը և պատկերազարդումը փոխկապակցվում՝ ձևավորելով միասնական գեղարվեստական ամբողջություն։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ ավետարանական տեսարանների պատկերագրությանը, Քրիստոսի, առաքյալների և այլ սրբազան կերպարների ներկայացմանը, ինչպես նաև լուսանցազարդերի, գլխազարդերի և դեկորատիվ այլ տարրերի առանձնահատկություններին։ Մեսրոպ Խիզանցու արվեստը դիտարկվում է իր ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրում՝ հաշվի առնելով հայկական ձեռագրական արվեստի ավանդույթների շարունակականությունն ու տարածաշրջանային գեղարվեստական ազդեցությունների հնարավոր առկայությունը։ Ձեռագրերի համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել մանրանկարչի անհատական ոճական առանձնահատկությունները, պատկերագրական նախընտրությունները և տեխնիկական մոտեցումները, ինչպես նաև նրա տեղը հայ միջնադարյան և վաղ նոր շրջանի մանրանկարչության պատմության մեջ։ Աշխատությունը կարևոր է ոչ միայն արվեստագիտական, այլև ձեռագրագիտական տեսանկյունից, քանի որ նկարազարդ ձեռագրերը արժեքավոր տեղեկություններ են պահպանել տվյալ ժամանակաշրջանի գրքի մշակույթի, հոգևոր կյանքի, գեղարվեստական ճաշակի և մշակութային կապերի վերաբերյալ։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, ձեռագրագետների, մշակույթի պատմաբանների, հայագետների, մանրանկարչության ուսումնասիրող մասնագետների և հայկական ձեռագրական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Աշխատությունը նվիրված է հայ միջնադարյան արվեստում Աստվածամոր պատկերների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրությամբ «Աստվածամայրը մանկան հետ» հորինվածքի պատկերագրական առանձնահատկություններին, զարգացման փուլերին և գեղարվեստական դրսևորումներին։ Հետազոտության կենտրոնում Աստվածամոր և Մանկան կերպարների փոխհարաբերությունն է, դրանց դիրքը, ժեստերը, հագուստը, դեմքի արտահայտությունները, խորհրդանշական մանրամասները և հորինվածքի ընդհանուր կառուցվածքը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել Աստվածամոր կերպարի ձևավորման աստվածաբանական և գեղարվեստական հիմքերը, վաղ քրիստոնեական շրջանից մինչև զարգացած և ուշ միջնադար դրա պատկերագրական փոփոխությունները, ինչպես նաև տարբեր ժամանակաշրջանների հայ արվեստի հուշարձաններում թեմայի տեղայնացման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ նույն թեման կարող է ներկայացվել տարբեր պատկերագրական տիպերով՝ նստած կամ կանգնած Աստվածամայր, Մանկան գրկում կամ կողքին, տարբեր դիրքերով և փոխհարաբերություններով, ինչը թույլ է տալիս հետևել պատկերագրական կանոնների և գեղարվեստական մտածողության փոփոխությանը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել հայկական ձեռագիր մատյանների մանրանկարները, որմնանկարները, եկեղեցական քանդակագործության նմուշները, սրբապատկերները և կիրառական արվեստի առանձին ստեղծագործություններ։ Առանձին կարևորություն ունի մանրանկարչության նյութը, քանի որ ձեռագրերում Աստվածամոր կերպարը հաճախ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես կրոնական թեմայի պատկերում, այլև որպես բարդ խորհրդանշական համակարգի բաղադրիչ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր դարաշրջանների և գեղարվեստական դպրոցների ստեղծագործություններ՝ բացահայտելու համար հորինվածքի կառուցվածքային, ոճական և պատկերագրական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Ուշադրություն կարող է դարձվել նաև Աստվածամոր կերպարի հետ կապված խորհրդանիշներին՝ գույնին, թագին, լուսապսակին, աստղերին, Մանկան դիրքին, գրքին կամ այլ առարկաներին, որոնք կարող են արտահայտել աստվածաբանական որոշակի գաղափարներ։ «Աստվածամայրը մանկան հետ» հորինվածքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մայրության, աստվածային և մարդկային բնությունների միասնության, Քրիստոսի մարմնավորման և փրկագործության գաղափարների գեղարվեստական արտահայտությունը։ Միաժամանակ Աստվածամոր կերպարը հայ միջնադարյան արվեստում կարող է դիտարկվել նաև ազգային գեղարվեստական ավանդույթի տեսանկյունից, քանի որ ընդհանուր քրիստոնեական պատկերագրական սկզբունքները հայկական արվեստում հաճախ ստացել են տեղական ոճական և մշակութային առանձնահատկություններ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է պատկերագրական աղբյուրների և գեղարվեստական փոխազդեցությունների ուսումնասիրությունը։ Կարող են քննվել բյուզանդական, արևելաքրիստոնեական և հարևան մշակութային ավանդույթների հետ առնչությունները՝ պարզելու համար, թե ինչպես են ընդհանուր պատկերագրական տիպերը ներթափանցել հայկական արվեստ և ինչպես են վերափոխվել տեղական ստեղծագործական միջավայրում։ Միաժամանակ կարող են առանձնացվել այն հատկանիշները, որոնք բնորոշ են հենց հայկական պատկերագրական ավանդույթին։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև առանձին հուշարձանների ժամանակագրական և ոճական համեմատություն՝ հնարավորություն տալով հետևելու հորինվածքի աստիճանական փոփոխություններին։ Կարևոր է ոչ միայն արտաքին ձևերի նկարագրությունը, այլև դրանց իմաստային բովանդակության բացահայտումը, քանի որ միջնադարյան արվեստում պատկերագրական յուրաքանչյուր մանրամասն հաճախ ունի աստվածաբանական կամ խորհրդանշական նշանակություն։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն միավորում է պատկերագրական, ոճաբանական, պատմամշակութային և աստվածաբանական մոտեցումները՝ Աստվածամոր կերպարի համակողմանի ուսումնասիրության նպատակով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել հայ միջնադարյան կերպարվեստի զարգացման օրինաչափությունների, քրիստոնեական պատկերագրության տեղական առանձնահատկությունների և հայկական մշակութային ժառանգության ավելի խոր ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, միջնադարյան արվեստի և մանրանկարչության մասնագետներին, հոգևոր մշակույթի հետազոտողներին, ինչպես նաև հայ արվեստի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին և ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Երվանդ Քոչարի գրաֆիկական ժառանգության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ առանձնացնելով նրա գեղարվեստական մտածողության այն կողմերը, որոնք առավել ամբողջականորեն դրսևորվում են գծանկարի և գրաֆիկական արվեստի տարբեր ձևերում։ Ա. Հակոբյանի այս ուսումնասիրությունը հրատարակվել է Երևանում 2007 թվականին՝ «Գրաբար» հրատարակչությունում, 96 էջ ծավալով, իսկ դրա հիմքում ընկած հետազոտությունը նախկինում ներկայացվել է նաև որպես թեկնածուական ատենախոսություն։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել նկարչի գրաֆիկական ժառանգության գաղափարագեղագիտական հիմքերը, ձևի և պլաստիկ մտածողության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ներկայացնել նրա ստեղծագործական ուղու տարբեր փուլերում գրաֆիկայի փոփոխվող բնույթը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է նրանով, որ Քոչարի արվեստը հաճախ ընկալվում է առաջին հերթին նրա քանդակագործական և տարածական-գեղարվեստական նորարարությունների միջոցով, մինչդեռ գրաֆիկան նրա ստեղծագործական մտածողության ինքնուրույն և բազմազան դրսևորումներից է։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում վաղ շրջանի ստեղծագործություններին, Թիֆլիսյան և մոսկովյան տարիներին, ինչպես նաև հատկապես Փարիզյան ժամանակաշրջանին, երբ Քոչարը հայտնվել էր եվրոպական ավանգարդի ակտիվ միջավայրում և շփվում էր ժամանակի առաջատար գեղարվեստական ուղղությունների ու արվեստագետների հետ։ Նրա ստեղծագործական ուղու այս փուլը կարևոր նշանակություն ունի գրաֆիկական լեզվի ձևավորման համար, քանի որ աշխատանքներում նկատվում են ձևի վերափոխման, տարածական ընկալման, վերացարկման և արտահայտչականության նոր մոտեցումներ։ Քոչարի արվեստը զարգացել է եվրոպական մոդեռնիզմի լայն համատեքստում, իսկ նրա գրաֆիկական ստեղծագործությունները ներառում են տարբեր տեխնիկական և արտահայտչական միջոցներով կատարված աշխատանքներ՝ մատիտային ուրվանկարներից և թանաքով գծանկարներից մինչև գուաշ և այլ գրաֆիկական տեխնիկաներ։ Առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում Փարիզում ստեղծված գրաֆիկական թերթերին, այդ թվում՝ գուաշներին և այսպես կոչված գոֆրաժներին, որոնք ցույց են տալիս նկարչի տեխնիկական փորձարարությունների լայն շրջանակը։ Կարևոր թեմատիկ ուղղություն են նաև «Սասունցի Դավիթ» էպոսի նկարազարդումները, որոնք ստեղծվել են 1939 թվականին և համարվում են ոչ միայն Քոչարի, այլև ամբողջ հայ գրաֆիկական արվեստի նշանակալի ստեղծագործություններից։ Դրանց միջոցով ազգային դիցապատմական նյութը վերածվում է ժամանակակից գեղարվեստական լեզվով արտահայտված պատկերային համակարգի, որտեղ ավանդական թեման միավորվում է նկարչի անհատական պլաստիկական մտածողության հետ։ Աշխատության արժեքավոր կողմերից է գրաֆիկական ստեղծագործությունների դիտարկումը ոչ միայն որպես առանձին պատկերների ամբողջություն, այլ որպես նկարչի ընդհանուր գեղարվեստական մտածողության կարևոր բաղադրիչ։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գծի, հարթության, ծավալի, տարածության, ռիթմի և ձևի փոխհարաբերությունները և հասկանալու, թե ինչպես են գրաֆիկական որոնումները կապված Քոչարի նկարչության և քանդակագործության հետ։ Նրա արվեստում գրաֆիկական լուծումները հաճախ նախանշում կամ լրացնում են ավելի լայն պլաստիկական գաղափարներ, որոնք հետագայում արտահայտվում են նաև տարածական և քանդակային աշխատանքներում։ Քոչարի գրաֆիկական ժառանգության ուսումնասիրությունը նաև կարևոր աղբյուր է նրա ստեղծագործական էվոլյուցիան հասկանալու համար, քանի որ տարբեր տարիների աշխատանքներում կարելի է հետևել ոճական փոփոխություններին, գեղարվեստական նոր որոնումներին և ազգային ու եվրոպական մշակութային ազդեցությունների փոխակերպմանը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, գրաֆիկայի և կերպարվեստի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հայագետներին, մշակութաբաններին, թանգարանագետներին, նկարիչներին, արվեստի պատմության դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։

Աշխատությունը նվիրված է երաժշտության և հայկական սփյուռքի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով երաժշտությունը որպես ազգային ինքնության պահպանման, մշակութային հիշողության փոխանցման և համայնքային կապերի ամրապնդման կարևոր միջոց։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց միջոցով հայերը տարբեր երկրներում ձևավորել, պահպանել և վերաիմաստավորել են իրենց երաժշտական ավանդույթները՝ միաժամանակ փոխազդելով տեղի մշակութային միջավայրերի հետ։ Երաժշտությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես գեղարվեստական արտահայտության ձև, այլև որպես սփյուռքահայ համայնքների ինքնության, պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության կրող։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ ժողովրդական, հոգևոր, դասական և ժամանակակից երաժշտական ավանդույթների զարգացմանը, ինչպես նաև դրանց տարածմանն ու վերափոխմանը տարբեր սփյուռքյան համայնքներում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում երաժշտական կատարողներին, խմբերին, կազմակերպություններին և համայնքային կառույցներին, որոնք նպաստել են հայկական երաժշտական մշակույթի պահպանմանն ու տարածմանը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է մշակութային փոխազդեցության գործընթացը, որի արդյունքում հայկական երաժշտական ժառանգությունը կարող էր ձեռք բերել նոր ձևեր, ոճային առանձնահատկություններ և մեկնաբանություններ՝ կախված տվյալ համայնքի պատմական ու սոցիալական պայմաններից։ Աշխատությունը արժեքավոր է նաև հայկական սփյուռքի ինքնության ձևավորման և պահպանման համատեքստում, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է երաժշտությունը կապ ստեղծել հայրենիքի, համայնքի և անհատական հիշողության միջև։ Այն կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, հայագետներին, ազգագրագետներին, մշակութաբաններին, սփյուռքագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև հայկական երաժշտական ժառանգության և սփյուռքի մշակութային կյանքի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է կնոջ կերպարի ուսումնասիրությանը Իրանի ժամանակակից նկարիչների ստեղծագործություններում՝ դիտարկելով այն որպես գեղարվեստական, մշակութային և հասարակական նշանակություն ունեցող թեմա։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են կնոջ կերպարի ներկայացման տարբեր ձևերը, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները, կերպարի խորհրդանշական նշանակությունը և դրա փոփոխությունները ժամանակակից իրանական արվեստի զարգացման տարբեր փուլերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են նկարիչներն իրենց աշխատանքներում արտացոլում կնոջ անձնական և հասարակական դիրքը, ինքնությունը, զգացմունքային աշխարհը, ընտանեկան ու մշակութային միջավայրը և հասարակության մեջ կնոջ դերի վերաբերյալ պատկերացումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ավանդական իրանական մշակույթի և ժամանակակից գեղարվեստական մտածողության փոխազդեցությունը, ինչպես նաև այն ազդեցությունները, որոնք հասարակական և մշակութային փոփոխություններն ունեցել են կնոջ կերպարի գեղարվեստական մեկնաբանության վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակութաբանների, իրանագետների, ժամանակակից արվեստի հետազոտողների, ուսանողների և արևելյան կերպարվեստի ու մշակույթի նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողների համար։

Այս գիրքը նվիրված է ժամանակակից հայկական կրկեսի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հայ բեմարվեստի ինքնատիպ ուղղություններից մեկը։ Աշխատանքում վերլուծվում են հայկական կրկեսային արվեստի պատմական ձևավորման փուլերը, ազգային կրկեսային ավանդույթների շարունակականությունը, արտիստական ժանրերի առանձնահատկությունները և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում կրկեսային ներկայացումների կառուցվածքին, դերասանական վարպետությանը, ակրոբատիկայի, ծաղրածուության, հավասարակշռության և այլ ժանրերի զարգացմանը։ Հայկական ժամանակակից կրկեսի ձևավորման կարևոր փուլերից մեկը կապված է 1956 թվականին ստեղծված պետական կրկեսային կոլեկտիվի գործունեության հետ, որի նպատակն էր զարգացնել ազգային բնույթ ունեցող բարձրարվեստ ներկայացումներ։ Գրքում ներկայացվում են նաև հայ կրկեսային արվեստագետների ստեղծագործական ներդրումները և հայկական կրկեսի տեղը համաշխարհային կրկեսային մշակույթի շրջանակում։ Այն կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, թատերագետների, մշակութաբանների, կրկեսային արվեստի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պարբերականը ներկայացնում է գրադարանային ոլորտի գիտամեթոդական ուսումնասիրություններ, որոնք անդրադառնում են Հայաստանի գրադարանային համակարգի զարգացմանը, գրադարանագիտության արդի խնդիրներին, մատենագիտության, թվայնացման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման և գրքային մշակույթի պահպանման հարցերին։ Թողարկման նյութերում ուսումնասիրվում են գրադարանների պատմական զարգացումը, տեղեկատվական ռեսուրսների կառավարման ժամանակակից մոտեցումները, էլեկտրոնային գրքերի և թվային գրադարանների ձևավորման գործընթացները, ինչպես նաև գրադարանների դերը գիտության, կրթության և հասարակական կյանքի զարգացման գործում։ Հոդվածները ներառում են ինչպես տեսական վերլուծություններ, այնպես էլ գործնական փորձի ներկայացումներ՝ կարևորելով գրադարանային ծառայությունների կատարելագործումը և տեղեկատվական միջավայրի փոփոխություններին համապատասխանեցումը։ Հանդեսը նախատեսված է գրադարանագետների, մատենագետների, արխիվային և մշակութային ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար՝ որպես մասնագիտական գիտելիքների փոխանակման և ոլորտային խնդիրների ուսումնասիրման կարևոր աղբյուր։ «Բանբեր Հայաստանի գրադարանների» գիտամեթոդական հանդեսը հրատարակվում է Հայաստանի ազգային գրադարանի կողմից և ընդգրկում է գրադարանային, մատենագիտական ու հարակից ոլորտների արդիական թեմաներ։ 2015 թվականի առաջին համարը ներառում է նյութեր, որոնք վերաբերում են Հայաստանում թվային գրադարանների զարգացման պատմությանը, էլեկտրոնային գրքերի կիրառմանը, գրադարանների գործունեության տարբեր ուղղություններին և գրքային մշակույթի ուսումնասիրությանը։

Այս աշխատությունը նվիրված է Արթիկի շրջանի գյուղական ինքնուրույն գրադարանների 1972–1973 թվականների գործունեության հիմնական ցուցանիշների ուսումնասիրմանը և ներկայացնում է տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային համակարգի վիճակագրական ու կազմակերպական պատկերը։ Նյութում ամփոփվում են գյուղական գրադարանների ֆոնդերի ծավալը, ընթերցողների քանակը, գրքերի շրջանառությունը, սպասարկման գործընթացները, մշակութային և կրթական գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու խորհրդային ժամանակաշրջանի գյուղական գրադարանների դերը բնակչության կրթական մակարդակի բարձրացման, գիտելիքի տարածման, մշակութային կյանքի կազմակերպման և ընթերցանության խթանման գործում։ Ներկայացված տվյալները կարևոր աղբյուր են Արթիկի շրջանի մշակութային ենթակառուցվածքների, գրադարանային ծառայությունների զարգացման և համայնքային մշակութային քաղաքականության ուսումնասիրության համար։ Աշխատության մեջ արտացոլվում են նաև գրադարանների կազմակերպական կառուցվածքը, նյութատեխնիկական հնարավորությունները, գրքային հավաքածուների համալրման առանձնահատկությունները և ընթերցողների սպասարկման արդյունավետության գնահատման ցուցանիշները։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել գրադարանագետների, մշակութաբանների, պատմաբանների, տեղական պատմության ուսումնասիրողների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի խորհրդային շրջանի գրադարանային գործի, գյուղական մշակույթի և տեղեկատվական հաստատությունների զարգացման պատմությամբ։

Աշխատությունը նվիրված է հայկական ճարտարապետության նախաքրիստոնեական շրջանի զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով այն հայկական ավանդապաշտական մշակույթի, աշխարհընկալման և գեղարվեստական սկզբունքների համատեքստում։ Գրքում վերլուծվում են հին հայկական շինարարական ավանդույթները, ճարտարապետական ձևերի առաջացումը, տարածական լուծումները, շինությունների գործառնական և խորհրդանշական նշանակությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է նախաքրիստոնեական ժամանակաշրջանի մշակութային ժառանգության կապը հայկական ինքնության ձևավորման, կրոնական պատկերացումների և հասարակական կյանքի հետ՝ անդրադառնալով ճարտարապետական հուշարձանների, կառուցողական մոտեցումների և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը բացահայտում է հայկական ճարտարապետական մտածողության վաղ փուլերը և դրանց ազդեցությունը հետագա մշակութային զարգացման վրա։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, արվեստաբաններին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, ուսանողներին և հայկական ճարտարապետական ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին։

Այս մեթոդական ձեռնարկը նվիրված է խորհրդային պետական գործիչի և հասարակական-քաղաքական գործչի ծննդյան հարյուրամյակին առնչվող հոբելյանական միջոցառումների կազմակերպման և գրադարանային աշխատանքների արդյունավետ իրականացման ուղեցույցներին։ Աշխատությունում ներկայացվում են գրադարաններում թեմատիկ ցուցահանդեսների, հիշատակի երեկոների, ընթերցողական քննարկումների և տեղեկատվական ցուցադրությունների պլանավորման ու կազմակերպման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական նյութերի ընտրության, մատենագիտական ցանկերի կազմման, պատմական աղբյուրների ներկայացման և ընթերցողական լսարանի ներգրավման ձևերին։ Քննարկվում են նաև գրադարանային ծառայությունների դերը պատմական հիշողության պահպանման, կրթական գործընթացների աջակցման և հասարակական իրազեկման բարձրացման գործում։ Աշխատությունը նախատեսված է գրադարանային աշխատողների համար՝ որպես գործնական ուղեցույց հոբելյանական մշակութային-կրթական ծրագրերի իրականացման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Վարդգես Սուրենյանցի գեղանկարչական ժառանգության կոմպոզիցիոն և տարածաչափական առանձնահատկությունների համակարգված ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են նրա ստեղծագործությունների կառուցվածքային կազմակերպման սկզբունքները, տարածության ընկալման ձևերը, գունային լուծումների և կոմպոզիցիոն հավասարակշռության դերը կերպարային և թեմատիկ ամբողջականության ստեղծման գործում։ Հեղինակը քննարկում է Սուրենյանցի արվեստում արևելյան և եվրոպական գեղանկարչական ավանդույթների փոխազդեցությունը՝ ընդգծելով նրա յուրահատուկ ոճական համակարգի ձևավորումը և ազգային կերպարվեստի զարգացման մեջ ունեցած նշանակալի ներդրումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում պատմական, դիցաբանական և կենցաղային թեմաների պատկերավորման առանձնահատկություններին, ինչպես նաև տարածության կառուցման միջոցով գաղափարական բովանդակության արտահայտման մեթոդներին։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև արվեստաբանական վերլուծության ժամանակակից մոտեցումներ, որոնք թույլ են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ Սուրենյանցի ստեղծագործական մտածողությունը և նրա արվեստի տեղը հայ կերպարվեստի պատմության մեջ։ Գիրքը նախատեսված է արվեստաբանների, մշակութաբանների, ուսանողների և կերպարվեստով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի վաղ միջնադարյան քառանիստ կոթողների ուսումնասիրությանը՝ դրանց ճարտարապետական, գեղարվեստական, պատմական և խորհրդաբանական առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Ուսումնասիրության կենտրոնում վաղ միջնադարյան Հայաստանի տարածքում կանգնեցված քառանիստ քարե կոթողներն են, որոնք կարևոր տեղ են զբաղեցնում հայկական վաղ քրիստոնեական մշակույթի և մոնումենտալ արվեստի պատմության մեջ։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում այդ հուշարձանների կառուցվածքային առանձնահատկություններին, համաչափությանը, ծավալատարածական լուծումներին, պատվանդանների և վերնամասերի ձևավորմանը, ինչպես նաև օգտագործված քարատեսակներին և մշակման եղանակներին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի կոթողների զարդաքանդակների ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանց վրա հանդիպող խաչային, երկրաչափական, բուսական և այլ պատկերները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ժամանակաշրջանի գեղարվեստական մտածողությունն ու կրոնական խորհրդաբանությունը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել առանձին հուշարձանների տեղադրությունը, դրանց կապը բնակավայրերի, եկեղեցիների, ճանապարհների և այլ պատմամշակութային օբյեկտների հետ, ինչպես նաև կոթողների հնարավոր գործառույթներն ու նշանակությունը։ Կարևոր խնդիր է դրանց թվագրումը և զարգացման փուլերի առանձնացումը՝ հիմնվելով հնագիտական, ճարտարապետական, epigraphic և համեմատական տվյալների վրա։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև քառանիստ կոթողների և հայկական վաղ քրիստոնեական այլ հուշարձանների փոխհարաբերությանը՝ բացահայտելով ձևերի ու խորհրդանշական լուծումների հնարավոր շարունակականությունը։ Այս կոթողները արժեքավոր են ոչ միայն որպես առանձին ճարտարապետական հուշարձաններ, այլև որպես քրիստոնեության տարածման, նոր կրոնական խորհրդանիշների ձևավորման և հայկական մշակույթի զարգացման կարևոր վկայություններ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու վաղ միջնադարյան Հայաստանի մոնումենտալ արվեստի, ճարտարապետական մտածողության և քարարվեստի զարգացման մասին, ինչպես նաև ընդգծելու այդ հուշարձանների պահպանության և գիտական ուսումնասիրության կարևորությունը։

Այս աշխատությունը նվիրված է 1991-2015 թվականներին Հայաստանի գործոնի ուսումնասիրությանը ռուս-թուրքական հարաբերությունների համատեքստում՝ դիտարկելով Հայաստանի Հանրապետության դիրքն ու նշանակությունը Հարավային Կովկասում Ռուսաստանի և Թուրքիայի մրցակցային ու համագործակցային փոխհարաբերությունների համակարգում։ Հետազոտության ժամանակագրական շրջանակը սկսվում է ԽՍՀՄ-ի փլուզումից և Հայաստանի անկախության վերականգնումից, երբ տարածաշրջանում ձևավորվեց նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակ, իսկ Ռուսաստանի նախկին գերիշխող դիրքին զուգահեռ մեծացավ Թուրքիայի ազդեցության ընդլայնման ձգտումը։ Աշխատության շրջանակում վերլուծվում է, թե ինչպես են Հայաստանի անվտանգային, քաղաքական և արտաքին հարաբերությունները փոխկապակցվել ռուս-թուրքական շահերի հետ, և ինչպես է հայկական գործոնը տարբեր փուլերում ազդել տարածաշրջանային ուժերի հարաբերակցության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությանը, Հայաստանի և Թուրքիայի հարաբերություններին, հայ-ռուսական ռազմաքաղաքական համագործակցությանը, Թուրքիայի և Ադրբեջանի սերտ կապերին, ինչպես նաև Հարավային Կովկասում հաղորդակցային և տնտեսական նախագծերի շուրջ ձևավորված շահերին։ Ուսումնասիրվում է Հայաստանի և Ռուսաստանի հարաբերությունների զարգացումը, այդ թվում՝ անվտանգության ոլորտում համագործակցության խորացումը, որը տարածաշրջանային հավասարակշռության կարևոր բաղադրիչ էր, ինչպես նաև դրա ազդեցությունը Թուրքիայի քաղաքական հաշվարկների վրա։ Միաժամանակ դիտարկվում է Թուրքիայի՝ տարածաշրջանում իր ազդեցությունն ընդլայնելու քաղաքականությունը և Հայաստանի նկատմամբ որդեգրած մոտեցումը, որը հատկապես 1993 թվականից արտահայտվեց ցամաքային սահմանի փակմամբ և տնտեսական ճնշման կիրառմամբ։

Աշխատությունը նվիրված է Մաշտոցի անվան Մատենադարանում պահպանվող XIII դարի կիլիկյան Ավետարանի մանրանկարչության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով ոչ միայն հայկական միջնադարյան արվեստի զարգացման, այլև Միջերկրական ծովի ավազանի մշակութային և գեղարվեստական փոխազդեցությունների լայն համատեքստում։ Ձեռագիրը համարվում է կիլիկյան արքայական ձեռագրերի նշանակալի նմուշներից, իսկ նրա «Ավետման» մանրանկարը առանձնանում է իր գեղարվեստական ինքնատիպությամբ, կերպարների արտահայտչականությամբ, ճարտարապետական տարրերի նրբությամբ, բուսական զարդանախշերով և գունային հարուստ լուծումներով։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակներից է բացահայտել ձեռագրի նկարազարդումների պատկերագրական և ոճական առանձնահատկությունները, դրանց խորհրդաբանությունը, ինչպես նաև համադրել դրանք նույն ժամանակաշրջանի կիլիկյան այլ ձեռագրերի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Միջերկրական ծովի տարբեր մշակութային կենտրոնների՝ Բյուզանդական կայսրության, Կիպրոսի, հարավային Իտալիայի, Պալերմոյի, խաչակիրների իշխանությունների և Սինայի արվեստի հետ հնարավոր ընդհանրություններին ու փոխազդեցություններին։ Այս համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես են տարբեր մշակութային ավանդույթներ արտացոլվել կիլիկյան մանրանկարչության մեջ և ինչպես է տեղական հայկական գեղարվեստական մտածողությունը վերամշակել ու յուրովի արտահայտել արտաքին ազդեցությունները։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում մանրանկարների պատկերագրական վերլուծությունը, որի միջոցով ուսումնասիրվում են սյուժետային լուծումները, կերպարների կառուցվածքը, շարժումները, դիմագծերը, հագուստը, լուսապսակները, զարդային և ճարտարապետական տարրերը։ Միաժամանակ վերլուծվում է գեղարվեստական լեզուն՝ գույնի կիրառությունը, կոմպոզիցիոն կառուցվածքը, տարածության կազմակերպումը, գծային և ծավալային լուծումները, ինչպես նաև կերպարների հոգեբանական և հուզական արտահայտչականությունը։ Այս առանձնահատկությունների համադրությունը ցույց է տալիս, որ ձեռագրի նկարազարդումները միաժամանակ կրում են կիլիկյան հայկական արվեստի ինքնատիպ դրոշմը և արտացոլում են Միջերկրածովյան մշակութային միջավայրի հետ սերտ առնչությունների արդյունքը։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է հատկապես նրանով, որ առանձին ձեռագրի օրինակով ներկայացնում է միջնադարյան մշակութային փոխանակման և գեղարվեստական ազդեցությունների բարդ գործընթացը՝ փորձելով որոշել հայկական մանրանկարչության տեղն ու նշանակությունը Միջերկրական ծովի միջնադարյան արվեստի ընդհանուր համակարգում։ Այն կարող է հետաքրքրել արվեստաբաններին, ձեռագրագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հայկական միջնադարյան արվեստի ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև Կիլիկյան Հայաստանի մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Ժողովածուն ընդգրկում է «Ժառանգության պահպանություն՝ հանուն կայուն ապագայի» միջազգային գիտաժողովի շրջանակում ներկայացված գիտական զեկուցումներն ու ուսումնասիրությունները և նվիրված է Հայաստանի ազգային գրադարանի պետական կարգավիճակ ստանալու 105-ամյակին։ Հրատարակությունը համախմբում է մշակութային, գրքային և տեղեկատվական ժառանգության պահպանության, ուսումնասիրման, թվայնացման և հանրահռչակման վերաբերյալ տարբեր մասնագիտական մոտեցումներ։ Նյութերում անդրադարձ է կատարվում գրադարանների, արխիվների, թանգարանների և այլ մշակութային հաստատությունների դերին՝ պատմական և մշակութային արժեքների պահպանման ու ապագա սերունդներին փոխանցման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրավոր և տպագիր ժառանգության պահպանման ժամանակակից մեթոդներին, թվային տեխնոլոգիաների կիրառմանը, հավաքածուների կառավարմանը, վերականգնման և պահպանական աշխատանքներին, ինչպես նաև մշակութային ժառանգության հասանելիության և հանրային օգտագործման ընդլայնմանը։ Ժողովածուն ներկայացնում է նաև միջազգային համագործակցության, մասնագիտական փորձի փոխանակման և մշակութային ժառանգության պահպանության ոլորտում նորարարական մոտեցումների նշանակությունը։ Հայաստանի ազգային գրադարանի պատմական դերի անդրադարձը հնարավորություն է տալիս արժևորելու հաստատության գործունեությունը հայկական գրքային և տեղեկատվական ժառանգության պահպանման, գիտական շրջանառության և հասարակության մշակութային կյանքի զարգացման գործում։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, արխիվագետներին, թանգարանագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, վերականգնող մասնագետներին, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտի ներկայացուցիչներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և մշակութային ժառանգության պահպանությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է Միր Մալասի տարածքում պահպանված ժայռապատկերների ուսումնասիրությանը՝ դրանց հնագիտական, պատմամշակութային և գեղարվեստական նշանակության տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ժայռապատկերների տեղադրությանը, տարածական բաշխմանը, պատկերագրական առանձնահատկություններին և կատարման եղանակներին, ինչպես նաև դրանց ստեղծման հնարավոր ժամանակագրական ու մշակութային միջավայրին։ Ժայռերի մակերեսին պահպանված կենդանիների, մարդկանց, որսորդական տեսարանների, խորհրդանշական պատկերների և այլ նշանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու հնագույն բնակչության կենսակերպի, զբաղմունքների, աշխարհընկալման և հոգևոր պատկերացումների մասին։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատկերների համեմատական վերլուծությունը՝ դրանք դիտարկելով տարածաշրջանի այլ հնագիտական հուշարձանների և ժայռապատկերային համալիրների համատեքստում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նաև ժայռապատկերների պահպանվածության վիճակին, բնական և մարդածին ազդեցություններին ու դրանց փաստագրման և պահպանության խնդիրներին։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին հնագիտական համալիրի ճանաչման, այլև Հայաստանի հնագույն մշակույթի, արվեստի և խորհրդանշական մտածողության զարգացման վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է հետաքրքրել հնագետներին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, ուսանողներին և Հայաստանի նախապատմական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Աշխատությունը նվիրված է հայկական երաժշտական թատրոնի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Գրքում հայկական երաժշտական թատրոնը դիտարկվում է որպես ազգային մշակույթի կարևոր բաղադրիչ, որի ձևավորումն ու հետագա զարգացումը կապված են հայ երաժշտության, թատերական արվեստի, օպերային և բալետային մշակույթի, ինչպես նաև հասարակական ու մշակութային կյանքի փոփոխությունների հետ։ Ուսումնասիրության ընթացքում ուշադրություն է դարձվում երաժշտական թատրոնի պատմական զարգացման հիմնական փուլերին, ազգային բեմարվեստի ձևավորման նախադրյալներին և այն ստեղծագործական գործընթացներին, որոնց արդյունքում հայկական երաժշտական թատրոնը ձեռք է բերել ինքնատիպ գեղարվեստական դիմագիծ։ Հեղինակը դիտարկում է երաժշտության և դրամատիկական գործողության փոխհարաբերությունը, բեմական արտահայտչամիջոցները, երաժշտական ձևերի ու թատերական կառուցվածքի կապը, ինչպես նաև ազգային երաժշտական լեզվի կիրառումը թատերական ստեղծագործություններում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հայ կոմպոզիտորների և բեմարվեստի գործիչների ստեղծագործական ժառանգությանը, նրանց ներդրմանը ազգային երաժշտական թատրոնի զարգացման գործում և այն ստեղծագործություններին, որոնք նշանակալի դեր են ունեցել հայկական օպերային ու երաժշտական բեմարվեստի ձևավորման մեջ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են ազգային երաժշտական ավանդույթները համադրվել եվրոպական թատերական և երաժշտական ձևերի հետ՝ ստեղծելով ինքնատիպ գեղարվեստական համակարգ։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են բեմադրական սկզբունքները, դերասանական և վոկալ կատարողական արվեստը, նվագախմբի ու երգչախմբի դերը և երաժշտական թատրոնի կապը հասարակական ու մշակութային միջավայրի հետ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել երաժշտագետներին, թատերագետներին, մշակութաբաններին, հայ երաժշտության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, կոնսերվատորիաների և բուհերի ուսանողներին ու դասախոսներին, ինչպես նաև հայկական օպերային և երաժշտական թատրոնի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն արժեքավոր աղբյուր է ազգային բեմարվեստի զարգացման ընթացքը, հայկական երաժշտական մտածողության առանձնահատկությունները և երաժշտության ու թատրոնի փոխազդեցությունը ուսումնասիրելու համար։

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի կինոթատրոնների ինտերիերի դիզայնի ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով կինոդահլիճների և դրանց հարակից տարածքների գեղարվեստական, ֆունկցիոնալ, տեխնիկական և կոմպոզիցիոն առանձնահատկությունները։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն սկզբունքներն ու լուծումները, որոնց միջոցով կինոթատրոնի ներքին միջավայրը ձևավորվում է որպես ոչ միայն ֆիլմի դիտման, այլև ամբողջական մշակութային և հասարակական փորձառության տարածք։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել կինոթատրոնի տարբեր գոտիներ՝ մուտքի և նախասրահի հատվածները, տոմսարկղերի տարածքը, սպասասրահները, կինոդահլիճները, միջանցքները, աստիճանավանդակները, սանհանգույցները և այլ օժանդակ տարածքներ՝ գնահատելով դրանց փոխկապակցվածությունը և ընդհանուր ինտերիերային համակարգի ձևավորումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածական կազմակերպմանը, մարդկանց հոսքերի ճիշտ ուղղորդմանը, նստատեղերի դասավորությանը, դիտման հարմարավետությանը և տարածքի ֆունկցիոնալ արդյունավետությանը։ Կինոթատրոնի ինտերիերում կարևոր դեր ունեն նաև լուսավորությունը, գունային լուծումները, նյութերի ընտրությունը, դեկորատիվ տարրերը, կահույքը և ակուստիկ միջավայրը, քանի որ դրանց համադրությունը կարող է ձևավորել այցելուների ընդհանուր ընկալումն ու տարածքի ինքնատիպությունը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են դիտարկվել Հայաստանի տարբեր ժամանակաշրջաններում կառուցված կամ վերակառուցված կինոթատրոնների ինտերիերային լուծումները՝ դրանց ձևավորման վրա ազդող ճարտարապետական, մշակութային և սոցիալական գործոնների բացահայտման նպատակով։ Կարևոր է նաև ուսումնասիրել խորհրդային ժամանակաշրջանի կինոթատրոնների ինտերիերի առանձնահատկությունները և դրանց հետագա փոփոխությունները՝ կապված անկախության շրջանի սոցիալական, տեխնոլոգիական և մշակութային վերափոխումների հետ։ Ժամանակակից կինոթատրոնների դեպքում ինտերիերը հաճախ ներառում է ոչ միայն ավանդական կինոդիտման տարածք, այլև ժամանցի, սննդի, սոցիալական շփման և սպասարկման բազմաֆունկցիոնալ գոտիներ, ինչը նոր պահանջներ է առաջադրում տարածքի կազմակերպման և դիզայնի նկատմամբ։ Աշխատության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև համաշխարհային ինտերիերային միտումների համադրումը հայկական իրականության հետ՝ հասկանալու համար, թե ինչպես կարող են ժամանակակից դիզայնի սկզբունքները հարմարեցվել տեղական մշակութային միջավայրին, օգտագործողի պահանջներին և տեխնիկական հնարավորություններին։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել նաև մատչելիության և ունիվերսալ դիզայնի սկզբունքներին՝ ապահովելով տարբեր ֆիզիկական հնարավորություններ ունեցող այցելուների ազատ և հարմարավետ տեղաշարժն ու սպասարկումը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ դրա արդյունքները կարող են կիրառվել նոր կինոթատրոնների նախագծման, գործող օբյեկտների վերանորոգման և վերակազմակերպման, ինչպես նաև դրանց ինտերիերի գեղարվեստական ու ֆունկցիոնալ բարելավման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, ինտերիեր դիզայներներին, քաղաքաշինության մասնագետներին, մշակութային օբյեկտների նախագծմամբ զբաղվող մասնագետներին և կինոթատրոնների կառավարման ոլորտի ներկայացուցիչներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը կինոթատրոնի ինտերիերը դիտարկում է որպես ճարտարապետական, գեղագիտական, տեխնոլոգիական և սոցիալական բաղադրիչների ամբողջություն՝ ուսումնասիրելով Հայաստանի պայմաններում դրա ձևավորման առանձնահատկությունները և ժամանակակից զարգացման հնարավորությունները։